2025-11-12
روزنامه الرایه: آیا درگیری مجدداً در لیبی شعله ور می شود؟
در قلب صحرای بزرگ، خطوط پنهانی وجود دارد که دارفور سودان را به جنوب لیبی متصل می کند، نه تنها از طریق شن و جاده های باستانی، بلکه از طریق قبایل، منافع و شبکه های نفوذی که مرزها را به رسمیت نمی شناسند.
از زمان سقوط قذافی در سال 2011، یک درگیری بین المللی بر سر لیبی بین آمریکا و بریتانیا آغاز شد، جایی که درگیری تشدید شد تا اینکه قوه مجریه جدید منتخب 132 رای از 188 رای در مجلس نمایندگان لیبی در 10 مارس 2021 به دست آورد و بدین ترتیب به دولت عبدالحمید الدبیبه - نامزد استفانی ویلیامز، فرستاده آمریکا - اعتماد کرد و پس از آن دولت فایز السراج شکست خورد و به راحتی قدرت را تسلیم کرد.
پس از آن، یک درگیری سیاسی آغاز شد و برخی از کشورها سعی کردند از پول سیاسی فاسد به عنوان رشوه و برای خرید آرا و وجدان استفاده کنند، و به این موضوع به امارات متحده عربی و تلاش آن برای تأثیرگذاری در انتخاب اعضای مجمع گفتگوی لیبی اشاره شد (الجزیره نت، 2020/11/16)، و پس از آن اعتماد آمریکا به حفتر کاهش یافت و به طور موقت از صحنه سیاسی خارج شد، و کل صحنه سیاسی در لیبی به نفع آمریکا تغییر کرد، با وجود تلاش های بی وقفه از سوی بریتانیا و کشورهای اروپایی به دلیل وجود یک میان سیاسی و منافع برای کشورهایی مانند فرانسه و ایتالیا.
در طول این دوره غیبت دولت، شبه نظامیان قبیله ای محلی در جنوب لیبی شکل گرفتند که بر قاچاق و جاده ها تسلط دارند و روابط نزدیکی با گروه هایی از دارفور به ویژه از جنبش های عدالت و مساوات و آزادی سودان دارند، جایی که جنوب لیبی به عنوان پناهگاهی امن برای دریافت بودجه، آموزش یا تجارت طلا و سلاح استفاده می شد، و این بین سال های 2012 و 2015 رخ داد، و پس از آن حفتر آمد و نفوذ خود را از شرق لیبی به سمت جنوب گسترش داد و از حمایت مصر بهره مند شد، و با زور اسلحه، کنترل نسبی حفتر به دست آمد. در آن دوره، جنگجویانی از دارفور در لیبی به عنوان مزدور فعالیت می کردند و دولت البشیر از این امر سود می برد، و پس از سقوط البشیر در سال 2019، ریشه های رابطه بین سودان و لیبی تغییر کرد.
پس از توافق آتش بس لیبی با حمایت سازمان ملل در سال 2020، درخواست هایی برای خروج جنگجویان خارجی از لیبی از جمله مزدوران سودانی آغاز شد، اما بسیاری از آنها تا سال 2022 در سبها، مرزق و الکفره باقی ماندند. پس از شروع جنگ بین ارتش سودان و نیروهای پشتیبانی سریع در سال 2023، برخی از جناح ها به جنوب لیبی پناه بردند، و با پیروزی حمیدتی در دارفور پس از قتل عامی که در آخرین سنگر دارفور در شهر الفاشر مرتکب شد، ممکن است نشانه هایی از حرکت قبایل وفادار به حمیدتی در جنوب لیبی به ویژه از تبو و المحامید آغاز شود، و این امر درگیری در لیبی را دوباره شعله ور می کند، به ویژه در فزان در میان تنش ها بین نیروهای حفتر و حضور روسیه، و ممکن است شاهد مداخله ترکیه در برابر تحرکات حمیدتی باشیم. و این ممکن است حمیدتی را با دستورات آمریکایی وادار کند تا وارد جنوب لیبی شود و بر اساس گسترش قبیله ای طرفدار او، یک درگیری قبیله ای ایجاد کند، که جدایی جنوب لیبی از لیبی یا تقسیم آن با نیروهای متخاصم را حمایت می کند و این راه خروج حمیدتی خواهد بود.
جنوب لیبی آسیب پذیرترین منطقه در لیبی است و اغلب خارج از کنترل کامل هر طرفی است و حمیدتی در آنجا طمع دارد. حمیدتی ممکن است قصد نداشته باشد که جنوب لیبی را به طور کامل اشغال کند، اما ممکن است از آن به عنوان اهرم فشاری برای دستیابی به بسیاری از اهداف استفاده کند، از جمله:
* یک اهرم فشار بالا بر حفتر از طریق وجود قبایلی که از او حمایت می کنند و از طریق آن می تواند یک توازن میدانی در مورد مسائل تجارت طلا و سوخت، و حتی وضعیت روسیه در فزان ایجاد کند.
* جنوب با مرزهای چاد، نیجر و سودان تلاقی می کند و یک منطقه حیاتی برای تجارت طلا و اورانیوم است. با کنترل این مثلث، توانایی حمیدتی برای مدیریت تجارت معادن فرامرزی افزایش می یابد و ممکن است توافقنامه های بین المللی با آمریکا امضا کند و بقیه طرف ها را خارج کند.
* ممکن است آن را به یک برگه مذاکره در پرونده های مهاجرت، انرژی و امنیت مرزی تبدیل کند و بدین ترتیب خود را به طرفی تبدیل کند که نمی توان آن را نادیده گرفت.
* با توجه به اینکه دارفور یک امتداد طبیعی برای جنوب لیبی از نظر قبیله ای و جغرافیایی است، به حمیدتی عمق دفاعی در برابر هر تهدیدی از سوی ارتش سودان یا هر نیروی دشمن او از شرق سودان می دهد و وضعیت جدایی از سودان را تقویت می کند.
بنابراین، احتمال مداخله حمیدتی در صحنه لیبی با توجه به آنچه که از آن به دست می آورد و در چارچوب تحولات جاری در سودان، واقعی تر به نظر می رسد، جایی که او نفوذ خود را در غرب سودان تثبیت کرده است و به دنبال گسترش دامنه حرکت خود به سمت جنوب لیبی است، جایی که منافع قبیله ای تلاقی می کنند و فصل قبیله ای خواهد بود، و البته این با دیدگاه آمریکا به منطقه برای انتقال مرزهای فعلی به مرزهای قبیله ای موافق است، و همچنین شکننده بودن وضعیت دولت لیبی به او اجازه می دهد تا به چنین اقدامی فکر کند، و البته چنین امری به آسانی کلمات نیست، بلکه بهایی دارد که مردم سودان و لیبی و دریاهایی از خون مسلمانان آن را خواهند پرداخت، و همه اینها به میزان توانایی لیبی در تقویت مرزهای جنوبی خود و میزان پذیرش آمریکا از این طرح بستگی دارد.
غم انگیز و دردناک است که می بینیم کشورهای مسلمان صحنه درگیری بین مردم آن برای اجرای طرح های غرب برای از بین بردن آنچه از تجمع ما باقی مانده است، و غارت ثروت های ما و جلوگیری حتی از فکر کردن به ایده وحدت است، زیرا ما را همیشه با درگیری های قومی، قبیله ای و مذهبی و غیره مشغول می کند... تا شبح صرف فکر کردن به بازگشت ما به یک دولت را دور کند.
و حقیقت این است که ما از این گرداب خارج نخواهیم شد مگر اینکه حرکت با حزب التحریر را برای از سرگیری زندگی اسلامی و برپایی دولت خلافت راشده دوم بر اساس روش نبوت که وعده خدا و بشارت رسول اوست ﷺ تقویت کنیم.
به قلم: استاد نبیل عبد الکریم
منبع: روزنامه الرایه
