بیانیه مطبوعاتی
مصر بین سلاح تشنگی و سیل!
بهای دههها سهلانگاری و کوتاهی
بحران سیلی که برخی از روستاهای مصر را فرا گرفت و خانههای دهها خانواده را غرق کرد، تنها چهرهای از یک بحران عمیقتر و خطرناکتر است که عبارت است از کوتاهی نظام در حقوق آبی مصر، و سهلانگاری مزمن آن در رسیدگی به امور مردم، و مدیریت منابع کشور به گونهای که امنیت و منافع مردم آن را حفظ کند. این بحران زاده یک لحظه نیست، بلکه نتیجه تراکمات متوالی سیاستهای شکستخورده است که دولت را از ابزارهای دفاع آبی خالی کرد و راه را برای اتیوپی باز کرد تا از طریق سد النهضه شریان زندگی مصر و سودان را کنترل کند.
سیاستهای سازشکارانه مصر، اتیوپی را قادر ساخت تا یک سلاح استراتژیک بیسابقه در تاریخ منطقه را در اختیار داشته باشد که عبارت است از کنترل بر آبهای نیل آبی که بیش از 80 درصد از نیازهای آبی مصر را تامین میکند. از همان لحظه اول اعلام سد النهضه، مصر یک رویکرد مذاکرهای شکننده را در پیش گرفت که مبتنی بر پذیرش وضع موجود و تکیه بر وعدههای بینالمللی بود، به جای اتخاذ مواضع قاطعانه که حقوق آن را حفظ کند و از مصر و مردم آن حمایت کند.
پس از آنکه اتیوپی مراحل پر کردن سد را یکی پس از دیگری بدون توافق الزامآور به پایان رساند، اکنون جریان آب به سمت مصر و سودان را کنترل میکند. دریچههای آن را بر اساس منافع خود باز و بسته میکند، یا همانطور که برخی از مقامات اتیوپیایی اشاره میکنند، "بر اساس آنچه آدیس آبابا مناسب میداند"، یا بر اساس آنچه آمریکا دیکته میکند. بدین ترتیب، سد به یک سلاح فشار سیاسی، اقتصادی و امنیتی تبدیل شده است که هر زمان که اتیوپی و اربابانش بخواهند میتوان آن را به مصر هدایت کرد.
این سلاح را میتوان در هر دو جهت استفاده کرد. اول، تشنگی، زمانی که اتیوپی سد را ببندد یا خروجی آب را کاهش دهد، که مصر را با کمبود شدید آب تهدید میکند و به کشاورزی، صنعت و آب آشامیدنی آسیب میرساند. دیگر، سیل، زمانی که مقادیر زیادی آب را در مدت زمان کوتاهی رها میکند، همانطور که اخیراً اتفاق میافتد، روستاها را غرق میکند، خانهها را ویران میکند و سد العالی را با خطر جدی مواجه میکند. کنترل آب نیل دیگر در دست مصر نیست، بلکه به دلیل کوتاهی نظام در برگههای قدرت و چشم پوشی داوطلبانه از حقوق آبی مصر، گروگان اراده خارجی شده است.
آنچه اثرات سیلهای کنونی را وخیمتر میکند این است که مصر زیرساختهای آبی خود را که قادر به جذب هر گونه سیل احتمالی بود، تخریب کرده است. کانالها، شاخهها و زهکشهای آبی یک شبکه طبیعی و مهندسی یکپارچه برای تخلیه مازاد آب و توزیع آن تشکیل میدادند که از اراضی کشاورزی و روستاها در برابر غرق شدن محافظت میکرد. با این حال، این شبکهها در طول دهههای گذشته در معرض سهلانگاری شدید و اغلب دفن عمدی قرار گرفتهاند.
همچنین گزارشهای رسمی نشان میدهد که دهها هزار مورد تجاوز و دفن مجاری آب در طول دو دهه گذشته ثبت شده است. بیش از 18 هزار مورد تجاوز به نیل تنها در سال 2025 ثبت شده است، علاوه بر بیش از 20 هزار ساختمان غیرقانونی از سال 2021 که در حریم نیل و در اراضی "ساحل رودخانه" ساخته شدهاند. این تجاوزات در خفا رخ نداده است، بلکه در مقابل چشمان دستگاههای دولتی بوده است که در حذف آنها تردید کردهاند یا به طور ضمنی از طریق فساد، تبعیض یا ناتوانی اداری به آنها اجازه دادهاند.
به جای اینکه دولت مجاری رودخانه را گسترش دهد و شاخههای قدیمی را برای جذب سیلها و بهرهبرداری از آنها در احیای اراضی جدید بازگشایی کند، راه معکوس را انتخاب کرد: کانالها و زهکشها را دفن کرد و به برخی اجازه داد از بستر نیل برای کشاورزی و ساختوساز استفاده کنند که این امر ظرفیت سیستم آبی را برای جذب هرگونه سیل ناگهانی کاهش داد.
اراضی که برای تخلیه آب اختصاص داده شده بود، به محلههای مسکونی غیرقانونی یا اراضی کشاورزی غیرمجاز تبدیل شده است که هر زمان سطح نیل بالا میرود، در معرض خطر قرار میگیرند. با فقدان برنامههای هشدار زودهنگام موثر، بسیاری از مردم خود را در برابر آبهایی یافتند که به سرعت بالا میروند و خانههایی که در حال فرو ریختن هستند، بدون حمایت واقعی از سوی دولت.
این سهلانگاری جدا از کوتاهی گستردهتر در کشاورزی مصر نیست. به جای توسعه سیستمهای آبیاری، نگهداری شبکههای زهکشی و گسترش سطح زیر کشت به گونهای که امنیت غذایی را حفظ کند، دولت مشغول پروژههای نمایشی شد که هیچ ارتباطی با احیای زمین نداشت، بلکه برعکس، به تخریب اراضی حاصلخیز به نفع پروژههای سرمایهگذاری یا مسکونی اجازه داد. مصر میلیونها هکتار از اراضی کشاورزی را در طول دهههای اخیر از دست داد و توانایی آن در مقابله با هرگونه کمبود آب کاهش یافت.
آب از بزرگترین ارکان زندگی است که اسلام بر دولت واجب کرده است آن را حفظ و به خوبی مدیریت کند. دولت موظف است از تمام توان و امکانات خود برای حفظ منابع آب و حمایت از مردم در برابر خطرات، چه سیل و چه خشکسالی، استفاده کند. کوتاهی در این امر فقط یک اشتباه اداری نیست، بلکه خیانت به امانتی است که خداوند بر دوش حاکم گذاشته است و مجازات آن در دنیا و آخرت بزرگ است.
همچنین اسلام تبعیت یا تسلیم شدن در برابر فشارهای خارجی را تایید نمیکند، بلکه اتخاذ مواضع سیاسی و نظامی قاطعانه برای حفظ داراییهای امت و عدم اجازه دادن به هیچ دولتی برای در اختیار داشتن شریان زندگی مسلمانان را واجب میکند. رها کردن سد النهضه تا جایی که به "شیر آب زندگی" در دستان اتیوپی تبدیل شود، کوتاهی سیاسی خطرناکی است که با وظیفه حاکم در حمایت از منافع امت مغایرت دارد.
نتیجه اینکه مصر در برابر یک سلاح آبی خارجی آسیبپذیر شده است و امروز مصر در برابر یک معادله سخت قرار دارد:
- زیرساختهای آبی فرسوده به دلیل دههها سهلانگاری و فساد.
- بستر نیل تنگ شده و شاخههای آن دفن شده است.
- روستاها و محلههایی که در حریم نیل بدون بازدارندگی ساخته شدهاند.
- دولتی که برگههای قدرت خود را در پرونده آب از دست داده و آن را به اتیوپی تسلیم کرده است.
ادامه این وضعیت به معنای چیزی جز سیلهای بیشتر در فصل رهاسازی، تشنگی بیشتر در فصل ذخیرهسازی و وابستگی بیشتر به اراده خارجی که بر رودخانهای که خداوند به مردم مصر ارزانی داشته است، کنترل دارد، نیست.
راهحل واقعی از طریق مذاکرات نمایشی یا انتظار کمکهای بینالمللی و وعدههای بانک جهانی نیست، بلکه از طریق تحمل دولت مسئولیتهای شرعی کامل خود، با بازسازی سیستم آبی خود بر اساس مبانی صحیح، رهایی تصمیم سیاسی خود از وابستگی، استفاده از ابزارهای قدرت خود برای حمایت از حقوق آبی امت، از بین بردن فساد اداری، بازگشایی کانالها و زهکشها، ممنوعیت ساختوساز در حریم نیل به طور دائم و سازماندهی مدیریت آب به گونهای که با منافع همه مردم سازگار باشد نه منافع یک گروه محدود، است. این امر توسط نظامی که سرمایهداری فاسد را اعمال میکند انجام نخواهد شد، بلکه به دولتی نیاز دارد که واقعاً از مردم با اسلام مراقبت کند.
اسلام واجب میکند که دولت نگهبان منافع امت باشد، نه سربار خارجیان، و پروژههای خود را بر اساس "حاکمیت برای شرع و سلطه برای امت" بازسازی کند، نه بر اساس دیکتههای کشورهای کمککننده. این امر تنها با نظامی قابل تحقق است که به طور واقعی با اسلام حکومت کند، سیاست را دوباره به اصول پیوند دهد و مراقبت از امور مردم را هدف اصلی خود قرار دهد، نه صرفاً شعاری برای مصرف رسانهای.
خداوندا دولت و سلطه و شریعت اسلام را به ما بازگردان تا دوباره در سایه آن قرار گیریم. خلافت راشده بر منهج نبوت.
﴿وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُواْ وَاتَّقَواْ لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاء وَالأَرْضِ وَلَـكِن كَذَّبُواْ فَأَخَذْنَاهُم بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ﴾
دفتر رسانهای حزب التحریر
در ولایت مصر