بیانیه مطبوعاتی

ساخت "مفتی رشید" در عصر هوش مصنوعی
تولید فقه بر اساس خواست غرب و مزدوران حاکم آن

در سایۀ فروپاشی سیاسی و فکری که امت اسلامی با آن روبروست، و در دورانی که توطئه‌ها علیه دین و احکام آن پیوسته تکرار می‌شوند، نظام‌های حاکم و ابزارهایشان از مؤسسات دینی رسمی، با کنفرانس‌هایی که شعارهای پر زرق و برق و اصطلاحات تکنولوژیک هیجان‌انگیز را حمل می‌کنند، بر ما ظاهر می‌شوند تا به پروژۀ تحریف دین خود رنگ و بویی از "مدرنیزاسیون" و "توسعه" ببخشند. از جملۀ این موارد، کنفرانس "ساخت مفتی رشید در عصر هوش مصنوعی" است که توسط دارالافتای مصر با حمایت مستقیم رئیس نظام، عبدالفتاح السیسی، برگزار می‌شود.

ممکن است عنوان این وهم را ایجاد کند که منظور از "مفتی رشید" کسی است که دارای علم شرعی عمیق، ورع و پایبندی به نصوص است، و اینکه هوش مصنوعی صرفاً وسیله‌ای برای خدمت به اوست، اما حقیقت این است که کلمۀ رشید در اینجا به معنای کسی نیست جز مطیع حاکم، و کسی که با دستور کار او تنظیم شده، و برای فتاوایی برنامه‌ریزی شده که با سیاست‌های او موافق و در خدمت منافع اربابانش در غرب است.

اما عصر هوش مصنوعی به معنای به کارگیری فناوری برای یاری رساندن به اسلام نیست، بلکه به معنای رام کردن آن برای تنظیم فتوا در یک چارچوب مشخص است، به طوری که فتوا کنترل شود و هر نظر شرعی که با ارادۀ نظام مخالف باشد یا خیانت آن را افشا کند، حذف شود.

این کنفرانس در زمانی برگزار می‌شود که موج‌های خشم مردمی از سیاست‌های نظام‌ها در کشورهای مسلمان نشین رو به افزایش است و آگاهی امت نسبت به خیانت حاکمان به اصول ثابت آن افزایش یافته است؛ از جمله مسئلۀ فلسطین، اتحاد با دشمنان اسلام و اجرای نظام‌های کفر.

این نظام‌ها می‌دانند که فتوای شرعی مخلصانه که به حق سخن می‌گوید، خطری برای بقای آن‌هاست، زیرا عدم مشروعیت حکومت آن‌ها را آشکار می‌کند و آن‌ها را به دلیل دموکراسی غرب کافر محاکمه می‌کند. بنابراین، آن‌ها در تلاشند تا تعریف جدیدی از وظیفۀ مفتی ارائه دهند، از اینکه سخنگوی حکم خدا بر اساس ادلۀ شرعی که منبع آن وحی است، به یک کارمند دولتی تبدیل شود که تصمیمات را توجیه می‌کند و متون را برای همخوانی با سیاست‌های دولت تطبیق می‌دهد، یعنی فتوایش بر اساس هوی و هوس است نه وحی.

هوش مصنوعی در زمینۀ این کنفرانس چیزی جز ابزاری برای متمرکز کردن فتوا و کنترل آن نیست. به جای اینکه یک مسلمان از یک عالم مخلص در خانه‌اش یا مسجدش سؤال کند، به یک "پلتفرم دیجیتال" تحت نظارت دولت ارجاع داده می‌شود، جایی که الگوریتم‌ها بر اساس معیارهای سیاسی و امنیتی طراحی می‌شوند و فقط پاسخ‌های مجاز را ارائه می‌دهند.

این بدان معناست که فتوا تحت نظارت مضاعف قرار خواهد گرفت: اولاً نظارت انسانی که توسط مؤسسۀ رسمی تابع حاکم انجام می‌شود. و ثانیاً نظارت فنی که برای حذف هر محتوایی که مخالف خط سیاسی است یا ظلم را محکوم می‌کند یا به جهاد علیه اشغالگر دعوت می‌کند یا خواستار حاکمیت شریعت در واقعیت زندگی مردم است، برنامه‌ریزی شده است.

در عرف آن‌ها "مفتی رشید" کسی است که فتوا را به قوانین موضوعه مرتبط می‌کند و آن را به مرجعی بالاتر از حکم خدا در کاربرد عملی تبدیل می‌کند. و او کسی است که از هر چیزی که حاکم را ناراحت می‌کند یا منافع او را تهدید می‌کند، اجتناب می‌کند، حتی اگر یک نص شرعی صریح باشد. و او کسی است که عادی‌سازی روابط با کفار و اشغالگران را با بهانه‌های منافع و موازنه ها توجیه می‌کند. و او کسی است که معاهدات بین‌المللی مغایر با شریعت را به عنوان "ضرورت" یا "تعهدات بین‌المللی" توجیه می‌کند.

این کنفرانس‌ها، از نظر حقیقت خود، وارد باب تغییر دین و تحریف آن می‌شوند، زیرا وظیفۀ اصلی آن‌ها جستجوی حکم خدا نیست، بلکه کمرنگ کردن این دین، اهلی کردن آن و تولید احکام جایگزینی است که لباس شرع را می‌پوشند در حالی که در جوهر خود تسلیم هوا و هوس و دوری از منهج خدا هستند. خداوند متعال فرمود: ﴿وَأَنِ احْکُم بَیْنَهُم بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءهُمْ﴾ پس حکم و فتوا به غیر آنچه خدا نازل کرده است، پیروی از هوی و هوس و خشنودی حاکمان و اربابان آن‌هاست، و این چیزی است که خداوند آن را به طور قطعی حرام کرده است، همانطور که پیامبر ﷺ از علمای بدی که دین خود را در ازای متاع دنیا می‌فروشند، برحذر داشت و فرمود: «بیشترین چیزی که از آن بر امتم می‌ترسم، پیشوایان گمراه‌کننده‌اند».

از نظر اصولی، هوش مصنوعی می‌تواند ابزاری قدرتمند برای خدمت به فقه باشد، با جمع‌آوری متون، دسته‌بندی اقوال و نزدیک کردن اطلاعات به محقق. اما هنگامی که نظام‌ها آن را در دست مؤسسات وابستۀ خود قرار می‌دهند، به ابزاری خطرناک برای محدود کردن فتوا و پنهان کردن نظر شرعی صحیح تبدیل می‌شود. در این زمینه، هوش مصنوعی به امتدادی از دستگاه‌های امنیتی تبدیل می‌شود، اما با چهره‌ای علمی و تکنولوژیک، به طوری که فتوا گیرنده فکر می‌کند که با یک ماشین بی‌طرف سروکار دارد، در حالی که حقیقت این است که او تابع برنامه‌ریزی است که دستور کار سیاسی را حمل می‌کند.
هدف واقعی از این کنفرانس توسعه فتوا نیست، بلکه:

۱. محکم کردن قبضه بر فتوا در سطح جهانی از طریق دبیرخانۀ عمومی خانه‌ها و سازمان‌های فتوا در جهان، و تبدیل آن به مرکزی برای هماهنگی مواضع دینی به گونه‌ای که در خدمت حاکمان باشد.

۲. بازاریابی اسلام رام‌شده که مرزهای سیاسی مصنوعی، تحاکم به قوانین موضوعه و عادی‌سازی روابط با دشمنان را می‌پذیرد.

۳. بی‌طرف کردن فتوا از سیاست شرعی، و دور کردن آن از مسائل سرنوشت‌ساز امت مانند آزادی فلسطین، سرنگونی نظام‌های ستمگر و رد سلطۀ غرب.

۴. مشروعیت بخشیدن به تصمیمات حاکم، به طوری که فتوا آماده برای توجیه هر معامله یا توافق یا ائتلاف، حتی اگر با یک دشمن اشغالگر باشد، ارائه شود.

این کنفرانس‌ها خطری مضاعف را تشکیل می‌دهند:

اولاً: مغشوش کردن مفاهیم، به طوری که حق با باطل تحت شعار "اعتدال" و "رشد" آمیخته می‌شود.

ثانیاً: تولید نسلی از مفتیان که جرأت گفتن حق را ندارند، بلکه معتقدند که وظیفۀ آن‌ها توجیه خواسته‌های قدرت است.

ثالثاً: کشتن روح اجتهاد، زیرا پلتفرم دیجیتال با دادن پاسخی واحد که قابل بحث نیست، راه را کوتاه می‌کند.

واجب بر امت، علمای آن، دعوتگران آن و جوانان آن است که این کنفرانس‌ها را افشا کنند، و حقیقت آن‌ها را برای مردم روشن سازند، و از گرفتن دین از مؤسسات رسمی که کلمات را از مواضع خود منحرف می‌کنند، برحذر دارند. همچنین باید مسئلۀ اجتهاد و فتوا به جایگاه طبیعی خود بازگردانده شود: گفتن حق در روی سلطان ستمگر، نه تسلیم شدن به او. پیامبر ﷺ فرمود: «بهترین جهاد، گفتن کلمۀ حق در نزد سلطان ستمگر است». و امت نیازمند علمای ربانی است، نه کارمندان یا "پلتفرمی" که سیاست آن را به حرکت در می‌آورد.

و ما مسلمانان را از فریب خوردن با درخشش فناوری یا الفاظ آراسته برحذر می‌داریم، زیرا ترازوی حق کتاب خدا و سنت رسول اوست، نه آنچه پلتفرم‌های نظام‌ها یا کنفرانس‌هایشان تولید می‌کنند. و همگان بدانند که هوش مصنوعی، هرچقدر هم که قدرتمند باشد، نمی‌تواند جایگزین قلب مؤمنی باشد که از خدا می‌ترسد و زبانی صادق که به حق سخن می‌گوید، و فتوا رشید نخواهد بود مگر اینکه از حاکمیت شرع خدا به تنهایی، نه از دیکته‌های حاکم یا برنامه‌های او، آغاز شود.

﴿وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَناً قَلِيلاً ۖ فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ﴾

دفتر رسانه‌ای حزب التحریر
در ولایت مصر