2025-08-13
روزنامه الرایه: دیپلماسی دریایی بین یونان و لیبی
در مواجهه با توافقنامه ترکیه و لیبی
یونان از دولت لیبی به رسمیت شناخته شده بین المللی (دولت وحدت ملی در طرابلس) خواست تا مذاکرات دوجانبه در مورد تعیین مرزهای دریایی و مناطق اقتصادی انحصاری (EEZ) در دریای مدیترانه را آغاز کند. هدف از این اقدام اصلاح روابط پرتنش از زمان امضای توافقنامه دریایی بحث برانگیز لیبی و ترکیه در سال 2019 است. همچنین رسیدگی به اعتراضات لیبی به مناقصه اکتشاف هیدروکربن که توسط یونان در نزدیکی جزیره کرت راه اندازی شده و تقویت همکاری های دوجانبه، به ویژه در زمینه مبارزه با مهاجرت غیرقانونی از لیبی به سمت جزایر یونانی (مانند کرت و گاوودوس).
زمینه مستقیم تنش به امضای توافقنامه تعیین مرزهای دریایی بین دولت وفاق ملی لیبی و ترکیه در نوامبر 2019 باز می گردد. مرزها در این توافقنامه به گونه ای ترسیم شده اند که وجود جزیره کرت یونان (و سایر جزایر یونانی) را کاملاً نادیده می گیرد، زیرا آن را خطی مستقیم بین سواحل لیبی و سواحل ترکیه در نظر گرفته است. این توافقنامه همچنین تداوم دیدگاه منطقه ای ترکیه به عنوان وارث خلافت عثمانی را منعکس می کند، زیرا آنکارا این توافقنامه را با حقوق تاریخی به ارث رسیده از معاهدات عثمانی، مانند معاهده لوزان در سال 1923، توجیه می کند که ترکیه آن را به مرزهای دریایی فعلی خود ملزم نمی داند.
این رویکرد در ارائه حمایت نظامی مستقیم ترکیه از دولت طرابلس از سال 2019، بر اساس پیوندهای تاریخی و یک پایگاه دریایی سابق در دوران عثمانی، تجسم یافته است. در حالی که یونان این پیشنهاد را رد می کند و تاکید می کند که قوانین بین المللی مدرن، مشروعیت تاریخی را لغو می کند. آتن به سازمان ملل و اتحادیه اروپا متوسل شده است تا تحریم هایی را علیه ترکیه اعمال کند و این توافق را "نقض حاکمیت" می داند.
واکنش های بین المللی:
این توافقنامه خشم شدیدی را در یونان، قبرس و مصر برانگیخت و آن را نقض آشکار حقوق بین الملل دریاها (UNCLOS) دانست که به جزایر حقوق دریایی کامل می دهد. همچنین با محکومیت و درخواست برای لغو آن از سوی اتحادیه اروپا و ایالات متحده، از ترس تشدید تنش در منطقه ای حیاتی برای حمل و نقل دریایی و انرژی، مواجه شد. حمایت اروپا از یونان به عنوان سدی در برابر گسترش روسیه در مدیترانه از طریق متحدانی مانند ژنرال حفتر در شرق لیبی. با این حال، اتحادیه اروپا شکاف داخلی بین حمایت سیاسی از یونان و تمایل به تضمین تامین انرژی از لیبی از طریق ترکیه را نشان می دهد.
اما روسیه در این رقابت فرصتی برای تقویت حضور نظامی خود و مانع تراشی برای پروژه های خطوط گاز رقیب مانند ایست مید می بیند که ممکن است صادرات گاز روسیه را تضعیف کند.
چین نیز از طریق سرمایه گذاری های خود در زیرساخت های لیبی، از خلاء امنیتی برای تقویت پروژه کمربند و جاده بهره می برد.
در حالی که موضع مصر بین مخالفت با توافق ترکیه به دلیل مغایرت با مرزهای دریایی آن و نزدیکی اخیر با آنکارا، به ویژه پس از کشف گاز در منطقه شروق مشترک، در نوسان است.
به کارگیری تفرقه لیبی به عنوان ابزار بین المللی:
دولت طرابلس مورد حمایت ترکیه به توافق دریایی با آنکارا پایبند است، در حالی که دولت شرق با روسیه و مصر متحد شده است. این تفرقه وحدت تصمیم گیری را از لیبی سلب می کند و آن را به صحنه درگیری بین المللی تبدیل می کند، به طوری که توافقات از یک طرف بدون موافقت طرف دیگر منعقد می شود. این امر باعث می شود که دعوت یونان، با وجود ماهیت قانونی آن، با یک مانع اساسی روبرو شود: فقدان حاکمیت متحد در لیبی.
محرک اصلی مناقشه، وجود ثروت های عظیم گاز در زیر بستر مدیترانه است که صحنه را پیچیده تر می کند، زیرا ترکیه به دنبال تضمین سهم از طریق توافق با لیبی است، در حالی که یونان به دنبال جلوگیری از این گسترش از طریق اتحاد با مصر، رژیم یهود و قبرس است. اما پرونده مهاجرت توسط آتن به عنوان اهرم فشار به کار گرفته شده است، زیرا از آن برای توجیه تقویت حضور دریایی و نظامی خود در جنوب استفاده می کند. از سوی دیگر، ترکیه با استفاده از پایگاه های نظامی لیبی به عنوان اهرم فشار تهدید می کند، در حالی که اروپا به اعمال تحریم های سیاسی و اقتصادی متوسل می شود. بدین ترتیب پرونده های اقتصاد، حاکمیت و مهاجرت در نبرد نفوذ در منطقه در هم تنیده می شوند.
استراتژی های مقابله در مدیترانه: بین نظامی گری ترکیه و فشار اروپا:
ترکیه در مواجهه با مناقشه دریایی به رویکردی دوگانه متکی است، از نظر نظامی با استقرار کشتی های جنگی خود برای محافظت از عملیات اکتشاف، و از پایگاه های خود در غرب لیبی به عنوان پایگاه الوطیه برای تحمیل وضع موجود استفاده می کند، و از نظر دیپلماتیک با تهدید به تعویق تصویب توافقنامه توسط پارلمان لیبی برای اخاذی از اروپا، با بهره برداری از پرونده های حساسی مانند مهاجرت و گمرک.
در مقابل، یونان به دنبال تبدیل درگیری به یک نبرد اروپایی متحد است، از طریق به تصویر کشیدن توافق ترکیه و لیبی به عنوان تهدیدی برای امنیت جمعی برای جلب حمایت ناتو و اتحادیه اروپا، و استفاده از بحران مهاجرت از لیبی به جزایر خود مانند جزیره کرت به عنوان بهانه ای برای تقویت حضور دریایی نظامی خود.
اما سناریوهای احتمالی به سمت سه مسیر مختلف پیش می روند. یا تشدید نظامی در صورت تصویب توافقنامه توسط پارلمان لیبی، که ممکن است یونان را به واکنش با حمایت پیمان ناتو سوق دهد، یا تقسیم نفوذ از طریق مذاکرات سه جانبه (ترکیه، یونان، لیبی) با میانجیگری سازمان ملل، که سهمی در ثروت های مدیترانه را تضمین می کند، یا تداوم بن بست به دلیل تفرقه داخلی لیبی و ناتوانی قدرت های بین المللی در تحمیل یک راه حل نهایی.
از اینجا مشخص می شود که رویداد لیبی و یونان صرفاً یک اختلاف مرزی نیست، بلکه تجسم یک درگیری ژئوپلیتیکی گسترده تر است، جایی که قدرت های بزرگ در حال بازسازی اتحادهای خود در خلاء قدرت لیبی هستند و از میراث تاریخ و ثروت های آینده استفاده می کنند. ترکیه نقش محوری در مقاومت در برابر هرگونه تلاش برای تضعیف توافقنامه سال 2019 یا کاهش نفوذ خود در لیبی و شرق مدیترانه خواهد داشت. بلکه ممکن است برای حفظ وضع موجود بر لیبی فشار وارد کند یا وعده ها و تهدیداتی ارائه دهد.
در پایان، رقصیدن بر سر قوانین بینالمللی بیفایده است، زیرا منجر به درگیریهای جانبی و نزاع بر سر منافع ملی محدود میشود، که تفرقه کشورهای منطقه را در مدار قدرتهای بزرگ مسلط در جهان تقویت میکند، در حالی که مسلمانان در درجه اول از آتش این قوانین بینالمللی میسوزند، که در سایه آن بشریت دو جنگ جهانی ویرانگر را تجربه کرده است، و به لحاظ تاریخی سلطه کشورهای بزرگ بر مسلمانان را تثبیت کرده است، و قوانین آن با احکام اسلام به طور کامل مغایرت دارد، بلکه پشت سر بیشتر مصیبتهای ما در عصر مدرن از سقوط خلافت گرفته تا تقسیم کشورهای مسلمان تا کاشت رژیم یهود در قلب امت اسلامی تا آنچه اکنون در غزه، سودان و سایر کشورهای مسلمان اتفاق میافتد، بوده است. گسستن از این نظام ظالمانه تنها با برپایی دولت خلافت میسر می شود که حیات اسلامی را از سر می گیرد و واقعیت بین المللی جدیدی را تحمیل می کند و امت حق شرعی و تاریخی خود را برای هر وجب از دریا، خشکی و هوا که روزی تحت سلطه اسلام بوده است، باز می یابد و دولت خلافت از بدو تاسیس برای تثبیت عرف های بین المللی که بشر را تعالی می بخشد و از مظلوم دفاع می کند و به استعمار، غارت ثروت ها و فریب مردم مستضعف جهان پایان می دهد، تلاش خواهد کرد، ﴿وَسَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ﴾.
به قلم: استاد یاسین بن یحیی
منبع: روزنامه الرایه
