2025-10-15
روزنامه الرایه: اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای 2025
نتایج ودستاوردها
هفته اول سپتامبر/شهریور 2025 شاهد یک سری رویدادهای دیپلماتیک مهم در چین بود. بیست و پنجمین نشست شورای روسای دولت های سازمان همکاری شانگهای در شهر تیانجین در شمال چین در اول سپتامبر/شهریور 2025 برگزار شد. پس از اجلاس سران، نشستی با عنوان "سازمان شانگهای پلاس" با شعار "تبدیل چندجانبه گرایی به عمل، تضمین امنیت منطقه ای و ترویج توسعه پایدار" برگزار شد. هر دو اجلاس به ریاست شی جین پینگ، رئیس جمهور چین برگزار شد. در 3 سپتامبر/شهریور 2025، بزرگترین رژه نظامی پکن در شش سال گذشته به مناسبت هشتادمین سالگرد پیروزی بر امپراتوری ژاپن و پایان جنگ جهانی دوم برگزار شد.
در "اعلامیه تیانجین 2025" که در پایان اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای صادر شد، نگرانی در مورد اختلالات ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی ناشی از آمریکا ابراز شده است. در آن آمده است: "رویارویی های ژئوپلیتیکی در حال افزایش است و تهدیدها و چالش هایی را برای امنیت و ثبات جهان و منطقه سازمان همکاری شانگهای ایجاد می کند. اقتصاد جهانی، به ویژه تجارت بین المللی و بازارهای مالی، به شدت آسیب دیده است." این اعلامیه در پاسخ به بلوک هایی که توسط آمریکا رهبری می شوند و سیاست های خارجی نظامی آن در قبال چین و متحدانش تاکید کرد: "کشورهای عضو مخالفت خود را با رسیدگی به مسائل بین المللی و منطقه ای مهم از طریق تفکر بلوکی تصادمی تجدید می کنند... و تاکید می کنند که همکاری در چارچوب سازمان همکاری شانگهای پایه و اساس ساختار امنیتی برابر و غیرقابل تقسیم در اوراسیا را بنا خواهد نهاد."
در اجلاس شانگهای پلاس، رئیس جمهور چین دیدگاه چین را برای یک نظام جهانی "با ثبات و صلح آمیز" ارائه کرد. او ابتکار جدیدی را با عنوان "ابتکار حکمرانی جهانی" به عنوان جایگزینی برای آنچه چین آن را سیاست بلوک ها و ذهنیت جنگ سرد که توسط آمریکا اعمال می شود، توصیف می کند، پیشنهاد کرد. این ابتکار بر سه رکن استوار است: اولویت سازمان ملل متحد و حقوق بین الملل، هماهنگی اقدام جهانی از طریق سازمان همکاری شانگهای و اتخاذ چندجانبه گرایی به جای یکجانبه گرایی که توسط برخی از قدرت های بزرگ دنبال می شود.
رهبران کشورهای عضو، کشور ناظر مغولستان و شرکای گفتگو، یعنی: آذربایجان، ارمنستان، کامبوج، مالدیو، میانمار، نپال، ترکیه، مصر، به علاوه نماینده کشور میزبان ترکمنستان، اندونزی، لائوس، مالزی و ویتنام، و همچنین روسای نهادهای اجرایی سازمان ملل متحد، سازمان همکاری شانگهای، جامعه کشورهای مستقل مشترک المنافع، آسه آن، سازمان پیمان امنیت جمعی، اتحادیه اقتصادی اوراسیا، کنفرانس تعامل و اقدامات اعتماد ساز در آسیا، سازمان همکاری اقتصادی و بانک سرمایه گذاری زیرساخت آسیا در اجلاس شانگهای پلاس حضور داشتند.
اما سومین و آخرین رویداد در پکن، رژه پیروزی نظامی به مناسبت هشتادمین سالگرد پیروزی بر امپراتوری ژاپن و پایان جنگ جهانی دوم بود. برخلاف دوره رژه های نظامی سنتی مرتبط با جشن های دهه ای، این رژه چهارمین رژه بزرگی بود که تحت نظارت رئیس جمهور شی (پس از سال های 2015، 2018 و 2019) برگزار شد و بزرگترین رژه در تاریخ حزب محسوب می شود. چین در جریان آن زرادخانه عظیمی از سلاح ها، از جمله موشک های هسته ای دوربرد را به نمایش گذاشت. این رژه صرفاً نمایشی از دستاوردهای چین در گذشته نبود، بلکه پیامی در مورد مسیری بود که این کشور در زمینه نوسازی نظامی در حال حرکت به سوی آن است.
از سوی دیگر، ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، به سرعت اهمیت رژه نظامی چین و خطر محور چین و روسیه را کم اهمیت جلوه داد و گفت: "ما قوی ترین ارتش جهان را با اختلاف زیادی داریم. آنها جرات نخواهند کرد از قدرت نظامی خود علیه ما استفاده کنند، زیرا این بدترین کاری است که می توانند انجام دهند." ترامپ نسبت به تهدید چین سهل انگار بود، زیرا به خوبی می داند که این کشور اراده سیاسی برای مقابله نظامی با آمریکا در حال حاضر را ندارد.
با وجود اینکه چین از طریق اجلاس سازمان همکاری شانگهای و رژه نظامی پیام های دیپلماتیک و نظامی قوی ارسال کرد، اما در برکناری آمریکا به عنوان یک قدرت مسلط با چالش های بزرگی روبرو است. علیرغم پیشرفت اقتصادی و نظامی چشمگیر در طول دو دهه گذشته، چین تمایلی به به چالش کشیدن نظام لیبرال به رهبری آمریکا ندارد. این کشور هنوز نتوانسته قدرت اقتصادی خود را به نفوذ سیاسی تبدیل کند که قادر به تضعیف پایه های قدرت آمریکا باشد. چین همچنان یک قدرت عملگرا است که تحت سلطه جریان های اصلاح طلب/اقتصادی در حزب کمونیست چین است که بر خلاف جریان مائوئیست افراطی، اولویت را به تفاهم با آمریکا می دهد. چین از قدرت سخت خود تنها در یک زمینه دفاعی/واکنشی زمانی که آمریکا خطوط قرمز آن را آشکارا به چالش می کشد، مانند مسئله تایوان و دریای چین جنوبی، استفاده می کند.
چندین اظهارات رهبری چین در طول سال های گذشته تمایل چین را به همکاری با آمریکا برای دستیابی به نتایج "منصفانه برای هر دو طرف" تایید کرده است. به عنوان مثال، در بیانیه وزارت خارجه چین در مورد تماس تلفنی بین روسای جمهور چین و آمریکا آمده است: "رئیس جمهور شی بر اهمیت حیاتی روابط چین و آمریکا تاکید کرد. چین و ایالات متحده کاملاً قادرند به یکدیگر کمک کنند تا با هم به موفقیت و شکوفایی برسند و به نفع هر دو کشور و کل جهان باشند. برای تحقق این چشم انداز، هر دو طرف باید سخت و در یک جهت تلاش کنند تا به احترام متقابل، همزیستی مسالمت آمیز و همکاری سودمند برای هر دو طرف دست یابند. رایزنی های اخیر بین مقامات چینی و آمریکایی منعکس کننده روحیه برابری، احترام و سود متقابل بوده است."
همچنین، چین از تبدیل سازمان همکاری شانگهای به "ناتوی آسیایی" اجتناب کرده است. زیرا دستور کار امنیتی سازمان محدود به مبارزه با تروریسم و جدایی طلبی است که آن را به سازمانی با گرایش داخلی تبدیل می کند. علاوه بر این، بیشتر اعضای سازمان متحدان آمریکا یا عوامل آن هستند و با استراتژی آن همسو هستند، که مانع از آن می شود که سازمان به یک بلوک ضد آمریکایی تبدیل شود، حتی اگر چین در آینده سعی کند مسیر آن را تغییر دهد. به احتمال زیاد چین به ترویج بلوک هایی مانند سازمان همکاری شانگهای و بریکس به عنوان جایگزینی برای نظام امنیتی و اقتصادی غرب ادامه خواهد داد، اما اساساً ببری کاغذی باقی خواهد ماند.
کشورهای اسلامی چگونه باید به این تحولات پاسخ دهند؟
حاکمان بی بصیرت مسلمانان یا می خواهند ما را تابع آمریکا یا چین کنند، یا موضع بی طرفی بدون اردوگاه را اتخاذ کنند. هر دو حالت نتیجه ذهنیت شکست خورده است. مسلمانان باید درک کنند که نه از آمریکا و نه از چین هیچ خیری حاصل نمی شود. هر دو قدرت استعماری هستند که در هدف تسلیم کردن آنها و غارت ثروت هایشان مشترک هستند. آنها باید برای برپایی خلافت تلاش کنند که با قدرت های بزرگ با برابری و قدرت برخورد کند و بخشی از هیچ ائتلافی به رهبری کفار، چه سازمان همکاری شانگهای، ناتو یا بریکس نباشد. دولت خلافت راشده روابط خود را با سایر ملل بر اساس اسلام بنا خواهد کرد، نه بر اساس آنچه "منافع ملی" خوانده می شود. عناصر مخلص در بدنه سیاسی و طبقه حاکمه امت باید دیدگاه اسلامی را اتخاذ کنند تا دولت اسلامی مانند گذشته باشکوه خود به عرصه بین المللی بازگردد.
این امر تنها زمانی محقق می شود که اسلام از طریق یک دولت در سطح جهانی ارائه شود. دولتی که جنایات قدرت های بزرگ معاصر را آشکار کند و به بشریت جایگزینی الهی بدهد که آن را از قید بندگی رها کرده و عدالت را در سراسر زمین بگستراند. خداوند سبحان فرموده است: ﴿شما بهترین امتی بودید که برای مردم پدیدار شدید، به کار نیک امر می کنید و از کار بد نهی می کنید و به خدا ایمان دارید ۗ و اگر اهل کتاب ایمان می آوردند برایشان بهتر بود، برخی از آنان مؤمنند و بیشترشان نافرمانند﴾.
به قلم: استاد محمد سلجوق - ایالت پاکستان
منبع: روزنامه الرایه