2025-09-17
روزنامه الرایه: اجلاس سازمان همکاری شانگهای
و نفوذ چین
از 31 اوت/اوت تا 1 سپتامبر/سپتامبر، بیش از بیست رهبر در شهر تیانجین در شمال چین برای شرکت در اجلاس دورهای سازمان همکاری شانگهای گرد هم آمدند. این سازمان شامل ده عضو کامل، به اضافه دو کشور با وضعیت ناظر و چهارده کشور شریک است.
در طول این اجلاس به وضوح مشخص شد که موقعیت روسیه در داخل سازمان - که قبلاً دو سر نشان میداد - تضعیف شده است، در حالی که نفوذ چین به طور قابل توجهی افزایش یافته است. در پایان این اجلاس، اعلامیه تیانجین به تصویب رسید که بر به رسمیت شناختن حق کشورها در نظارت بر اینترنت در داخل سرزمینهای خود، گسترش همکاری برای مبارزه با قاچاق مواد مخدر و توافق بر سر ایجاد یک بانک واحد برای سازمان تأکید داشت.
پس از اجلاس، در 3 سپتامبر/سپتامبر، یک رژه نظامی در میدان تیانآنمن در مرکز پکن با حضور همان رهبران به مناسبت پایان جنگ جهانی دوم برگزار شد. رئیس جمهور آمریکا ترامپ این رویداد را توطئهای علیه کشورش توصیف کرد.
همانطور که مشخص است، سازمان همکاری شانگهای وظیفه مقابله با چهار چالش اصلی را بر عهده گرفته است: تروریسم، افراطگرایی، جداییطلبی و قاچاق مواد مخدر، به منظور دستیابی به ثبات و امنیت. با این حال، واقعیت نشان میدهد که این مسلمانان هستند که بار سنگین این مواجهات را متحمل میشوند. این سازمان تحت پوشش «مبارزه با تروریسم و افراطگرایی» به جنگ با اسلام، گروههای اسلامی و مسلمانان میپردازد و در تلاش است تا موانعی را بر سر راه تلاش امت برای برپایی دولت خلافت قرار دهد. همچنین مسلمانان بار وزر آنچه «مبارزه با جداییطلبی» خوانده میشود را به دوش میکشند، مسلمانان در قفقاز در داخل روسیه و اویغورها در چین قربانی این بهانه شدهاند.
چین:
چین یکی از برجستهترین مبتکران تأسیس سازمان همکاری شانگهای در سال 2001 است. از طریق آن، دری را به روی گسترش تاریخی خود به سمت آسیای مرکزی گشود. رشد مستمر اقتصاد چین، در مقابل کاهش نفوذ روسیه در عرصه بینالمللی، فرصتی را برای اجرای پروژههای بزرگ در منطقه برای آن فراهم کرد. بدین ترتیب بعد اقتصادی سازمان - که اساساً معطوف به امنیت منطقهای بود - به طور فزایندهای قوی شد. این امر با این واقعیت تأیید میشود که ابتکار چین، که سالهاست برای تأسیس یک بانک توسعه وابسته به سازمان مطرح شده است، در اجلاس 1 سپتامبر/سپتامبر از حمایت برخوردار شد.
کشورهای عضو بر اهمیت ایجاد بانک توسعه تأکید کردند و تصمیمی برای سازماندهی فعالیت آن و فراهم کردن هر آنچه برای تأمین مالی فعالیت آن و تضمین بهرهبرداری از آن لازم است، اتخاذ کردند. علاوه بر این، چین قصد دارد صد پروژه کوچک به نفع کشورهای عضو نیازمند در چارچوب سازمان اجرا کند. به همین منظور، چین امسال تقریباً دو میلیارد یوان (حدود 280 میلیون دلار) به عنوان هدیه، علاوه بر ارائه ده میلیارد یوان به عنوان وام، اعطا خواهد کرد.
شی جین پینگ، رئیس جمهور چین، به این موضوع بسنده نکرد، بلکه در سخنرانی خود در این اجلاس اظهاراتی را علیه «هژمونی یکجانبه» و «ذهنیت جنگ سرد» بیان کرد که هدف از آن ایالات متحده بود.
همچنین پروژه یک کمربند یک جاده، در حال باز کردن گذرگاههای جدیدی برای تقویت پیوندها در زمینه حمل و نقل است. به عنوان مثال، ساخت خط آهن چین - قرقیزستان - ازبکستان آغاز شده است و گذرگاه مرزی اضافی بین قرقیزستان و چین به نام بیدیل در حال باز شدن است. از این رو مشخص است که سازمان همکاری شانگهای به ابزاری در دست چین برای پیشبرد گسترش اقتصادی خود به سمت آسیای مرکزی و سپس به آسیای جنوبی تبدیل شده است.
روسیه:
روسیه نیز یکی از کشورهای مؤسس سازمان است و هدف اصلی آن جلوگیری از نفوذ غرب در آسیای مرکزی بود. با این حال، کاهش اقتصاد روسیه و جایگاه بینالمللی روسیه، زمینه را برای افزایش نفوذ چین در منطقه فراهم کرد. در ابتدا، روسیه - ولو به طور غیر مستقیم - در برابر تقویت همکاری اقتصادی در داخل سازمان، به دلیل ترس از افزایش نفوذ اقتصادی چین در آسیای مرکزی، ایستاد، اما جنگ در اوکراین آن را مجبور به عقبنشینی از این موضع کرد.
امروز روسیه از موضع چین در عرصه بینالمللی حمایت میکند. این امر در اظهارات رئیس جمهور آن پوتین در حمایت از ابتکاری که شی جین پینگ در مورد حکمرانی جهانی مطرح کرد، مشهود است، زیرا وی گفت: «ما با دقت به پیشنهادات آقای شی جین پینگ در مورد ایجاد یک نظام جهانی جدید، مؤثر و کاربردی برای حکمرانی گوش دادیم. این ابتکار در شرایط کنونی از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا برخی از کشورها همچنان به دنبال تحمیل هژمونی خود در روابط بینالملل هستند. روسیه از ابتکار رئیس جمهور شی جین پینگ حمایت میکند و ما علاقهمند به بحث در مورد پیشنهادات ارائه شده توسط دوستان چینی خود هستیم.» (اسپوتنیک، 2025/9/1)... بر این اساس، کاهش نقش روسیه در داخل سازمان همکاری شانگهای امری غیرقابل انکار است.
هند:
از دیدگاه بیرونی ممکن است به نظر برسد که تحمیل تعرفههای گمرکی توسط آمریکا بر هند، آن را به سمت همکاری با شرق سوق داده است. علاوه بر این، رئیس جمهور آمریکا ترامپ از هند خواست تا خرید نفت روسیه را محدود کند. در حالی که سهم روسیه از واردات نفت هند تا سال 2022 از 1% فراتر نمیرفت، اکنون به 42% افزایش یافته است.
اما در واقع، با وجود صحبت از مشارکت بین هند و چین، رقابت بین آنها آشکار است. دلیل اصلی این است که هند سیاست مبتنی بر غرب را دنبال میکند. همچنین پروژه گذرگاه هند - خاورمیانه - اروپا، به عنوان جایگزینی رقیب برای پروژه کمربند و جاده چین، راهاندازی شد. به موازات آن، شرکتهای بزرگ آمریکایی شروع به انتقال تولید صنعتی خود از چین به هند کردهاند.
از مظاهر مواضع متناقض هند در داخل سازمان این است که از پیوستن به بیانیه صادر شده توسط نشست وزرای دفاع کشورهای عضو در ژوئن/ژوئن، که حملات رژیم یهود به ایران را محکوم کرد، خودداری کرد. هند موضع خود را توجیه کرد که این بیانیه حوادث خونین رخ داده در 22 آوریل/آوریل با پاکستان را نادیده گرفته است. بر این اساس، موضع هند تضادها و درگیریها را در داخل سازمان تعمیق میبخشد.
آسیای مرکزی:
میتوان گفت که کشورهای آسیای مرکزی از روی اجبار در این سازمان شرکت میکنند. روابط تجاری اصلی آنها با چین و روسیه مرتبط است و در عین حال همچنان تحت تأثیر روسیه به عنوان وارث اتحاد جماهیر شوروی قرار دارند. این سازمان به تقویت روابط این کشورها با چین کمک کرده است.
با این حال، این کشورها در تلاش هستند تا سیاست چندوجهی را دنبال کنند. به ویژه در قزاقستان و ازبکستان، سرمایهگذاریهای کلان غربی از اتخاذ موضع خارجی خصمانه نسبت به غرب جلوگیری میکند. اما قرقیزستان در موقعیت کمی متفاوت قرار دارد، زیرا به دنبال تقویت روابط خود با چین و دریافت وام و کمک از آن است و به همین دلیل موضعی ضد غربی اتخاذ میکند.
علاوه بر این، قرقیزستان مجموعه ای از پیشنهادات را برای توسعه سازمان، به ویژه برای تقویت موقعیت چین در داخل آن، ارائه میدهد. به عنوان مثال، در اجلاس اخیر، پیشنهاداتی برای ایجاد راههای حمل و نقل جدید و بهرهگیری از پتانسیل (عبور-حمل و نقل) کشورهای سازمان مطرح شد که به پروژه کمربند و جاده خدمت میکند. همچنین خواستار تسریع در ایجاد یک سازوکار مالی مؤثر برای سازمان، شامل تأسیس یک بانک توسعه، یک صندوق توسعه و یک صندوق سرمایهگذاری دیگر شد، که همه اینها به تقویت نفوذ چین کمک میکند.
در عین حال، و به منظور جلب رضایت روسیه و جلب حمایت مردم خود، این کشورها به سرعت بیانیه ای ضد آمریکا و انگلیس صادر کردند.
نتیجه:
سازمان همکاری شانگهای به تدریج در حال تبدیل شدن به سازمانی است که بیشتر از اهدافی که در ابتدا برای آن ایجاد شده بود، به منافع اقتصادی و امنیتی چین خدمت میکند. اما موضوع ثبات منطقهای صرفاً به شعاری روی کاغذ تبدیل شده است. این امر با مواضع سازمان در قبال تعدادی از درگیریهای نظامی تأیید میشود. به عنوان مثال، هنگامی که درگیری مسلحانه بین هند و پاکستان، که هر دو عضو سازمان هستند، رخ داد، سازمان هیچ اقدامی انجام نداد و حتی موضع رسمی نیز اتخاذ نکرد. همچنین در پاییز سال 2022، هنگامی که درگیری مرزی بین تاجیکستان و قرقیزستان در حین برگزاری اجلاس سازمان در سمرقند رخ داد.
بر این اساس، سازمان همکاری شانگهای و امثال آن چیزی نیست جز یک تله استعماری که برای مسلمانان پهن شده است. مسلمانان تنها با بازگشت به اسلام خود از این چنگالهای استعماری نجات خواهند یافت. این چیزی است که کفار مستعمر و حاکمان دنبالهرو آنها به خوبی میدانند، و به همین دلیل است که تحت بهانه مبارزه با «تروریسم، افراطگرایی و جداییطلبی» با ما میجنگند.
نویسنده: استاد ممتاز ماوراء النهری
منبع: روزنامه الرایه