سلسله پاسخ های عالم جلیل عطا بن خلیل ابوالرشته امیر حزب التحریر
به پرسش های بازدیدکنندگان صفحه فیسبوک ایشان "فقهی"
جواب سؤال
معامله در بازار (فارکس)
به امین جرار
سوال:
السلام علیکم ورحمة الله وبركاته
سوال این است:
معامله در بازار فارکس (بازار ارزهای خارجی) با استفاده از قرارداد مابه التفاوت قیمت (قرارداد cfd)، به طوری که معامله و سفته بازی بر اساس حرکت قیمت دارایی انجام می شود، نه خرید و فروش آن طبق معمول.
بازار فارکس یک بازار جهانی است که توسط سازمان ها و موسسات بین المللی تنظیم می شود که بر معامله گران و واسطه های مالی و سایر موسسات مانند بانک ها و صندوق های ذخیره نظارت می کنند.
برای ورود به بازار فارکس، من به یک واسطه مالی (بروکر) نیاز دارم که بین من و او توافق و قرارداد تجاری وجود دارد، و در این قرارداد، قرارداد cfd وجود دارد، به طوری که مبلغی پول را نزد این واسطه واریز می کنم و از طریق یک اپلیکیشن روی گوشی می توانم ارزهای خارجی را معامله کنم.
[۱۳/۸، ۱۲:۴۱ م] اسامه الفارعه:
بسیاری از فتواهایی که به این موضوع پرداخته اند، چه پاسخ آن حلال باشد یا حرام (که نظر اکثریت است)، فقط به موضوع اهرم و موضوع کارمزد شبانه (ربا) پرداخته اند، و این چیزی است که می توان به راحتی در حین معامله از آن اجتناب کرد، اما جوهر سوال، اصل قرارداد است، آیا مخالف شریعت است؟
جواب:
وعلیکم السلام ورحمة الله وبركاته
آنچه من در مورد فارکس می دانم این است که (فارکس مخفف اصطلاح "Foreign Exchange" یعنی مبادله ارزهای خارجی است، و آن یک بازار جهانی عظیم برای معامله ارزها با هدف سود بردن از اختلاف قیمت های آنها است.) و قبلاً به یک سوال مشابه در 2024/10/14 پاسخ داده ایم و از آنجا برای شما نقل می کنم آنچه در مورد معامله ارزها آمده است:
[- معامله طلا و نقره: اما فروش و خرید طلا و نقره با یکدیگر یا با پول نقد باید هاء و هاء (دستی به دستی) باشد همانطور که در حدیثی که بخاری و ابوداود از عمر نقل کرده اند آمده است: «الذَّهَبُ بِالْوَرِقِ رِباً إِلَّا هَاءَ وَهَاءَ» یعنی دستی به دستی، بنابراین خرید طلا با نقره یا با پول نقد جایز نیست مگر با تحویل گرفتن..
و از آنجا که پس از بررسی نحوه معامله از طریق اینترنت، مشخص شد که تحویل گرفتن فوری انجام نمی شود، بلکه ممکن است ساعت ها یا روزها طول بکشد، بنابراین خرید طلا و نقره با کارت الکترونیکی از طریق اینترنت جایز نیست مگر اینکه کارت بلافاصله هنگام خرید طلا یا نقره از حساب کسر شود، یعنی دستی به دستی هاء بهاء، پس طلا یا نقره را تحویل نگیرید مگر در زمانی که مبلغ از حساب شما کسر شود.. و از آنجا که معامله در اینترنت تحویل فوری ندارد، بلکه بعد از یک یا دو روز است، پس جایز نیست..
- معامله سهام و اوراق قرضه حرام است زیرا سهام مربوط به شرکت های سهامی باطل از نظر شرعی است و اوراق قرضه مربوط به ربا هستند، و ما موضوع شرکت های سهامی را در کتاب نظام اقتصادی و همچنین در جزوه تکانه های بازارهای مالی و سایر کتاب ها به تفصیل شرح داده ایم، و در جزوه تکانه های بازارهای مالی خلاصه ای از این موضوع را به شرح زیر ذکر کرده ایم:
(اما حکم معامله این سهام و اوراق قرضه خرید و فروش آن حرام است، زیرا این سهام، سهام شرکت های سهامی باطل از نظر شرعی است، و آن اوراقی هستند که شامل مبالغی مخلوط از سرمایه حلال و سود حرام در یک قرارداد باطل و معامله باطل است، و هر اوراق قرضه ای به ارزش سهمی از دارایی های شرکت باطل است، و این دارایی ها با معامله باطلی که شرع از آن نهی کرده است، مخلوط شده اند و بنابراین مال حرام است، فروش و خرید و معامله با آن جایز نیست. و همچنین وضعیت اوراق قرضه ای که در آن پول با ربا سرمایه گذاری می شود، مانند سهام بانک ها یا مشابه آن، زیرا شامل مبالغی از پول حرام است، بنابراین فروش و خرید آن حرام است، زیرا پولی که شامل آن است مال حرام است.) پایان.
- معامله ارزهای کاغذی در اینترنت مانند دلار و یورو حرام است زیرا تحویل گرفتن وجود ندارد، و آن در مبادله پول نقد ضروری است، بنابراین تحویل گرفتن دستی به دستی همانطور که بر طلا و نقره صدق می کند، بر پول نقد کاغذی نیز به علت (پولی بودن یعنی استفاده از آنها به عنوان قیمت و دستمزد) صدق می کند و ما در پاسخ به سوالی در 2004/7/11م ذکر کرده ایم:
(معامله اوراق بهادار: بله، آنچه بر طلا و نقره از نظر ربا و سایر احکام پول صدق می کند، بر آنها نیز صدق می کند. زیرا تحقق علت "پولی بودن یعنی استفاده از آنها به عنوان قیمت و دستمزد" در این اوراق باعث می شود که آنها احکام پول را بگیرند.
بنابراین خرید کالاهای ربوی با این اوراق، مشمول آنچه در حدیث آمده است (دستی به دستی) یعنی نه به صورت قرض، می شود.
و موضوع به شرح زیر است:
- پیامبر ﷺ می فرماید: «الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ، وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ، وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ، وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ، وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ، وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ، مِثْلًا بِمِثْلٍ، سَوَاءً بِسَوَاءٍ، يَداً بِيَدٍ، فَإِذَا اخْتَلَفَتْ هَذِهِ الْأَصْنَافُ فَبِيعُوا كَيْفَ شِئْتُمْ إِذَا كَانَ يَداً بِيَدٍ» رواه البخاري ومسلم من طريق عبادة بن الصامت رضي الله عنه.
و متن هنگام اختلاف این اصناف ربوی واضح است، که فروش هر طور که بخواهید است، یعنی شرط مثل به مثل شرط نیست، اما شرط تحویل گرفتن است. و لفظ "اصناف" به طور عام در تمام اصناف ربوی یعنی شش مورد آمده است و هیچ چیز از آن مستثنی نمی شود مگر با نص، و از آنجا که نصی وجود ندارد، حکم جواز گندم با جو یا گندم با طلا، یا جو با نقره، یا خرما با نمک، یا خرما با طلا، یا نمک با نقره...الخ هر چقدر که ارزش های تبادل و قیمت ها متفاوت باشد، اما دستی به دستی یعنی نه به صورت قرض. و آنچه بر طلا و نقره صدق می کند، بر اوراق نقدی نیز به جامع علت (پولی بودن یعنی استفاده از آنها به عنوان قیمت و دستمزد) صدق می کند.] پایان.
و با بررسی نحوه انجام این معامله از طریق اینترنت در خرید و فروش طلا مشخص شد که تحویل یا تسویه (settlement) به مدت یک یا دو روز... از تاریخ قرارداد به تاخیر می افتد، و این مخالف شرط تحویل گرفتن مورد اجماع است که پیامبر ﷺ با گفتار خود به آن تصریح کرده است: "دستی به دستی"، بخاری از براء بن عازب روایت کرده است که گفت: از پیامبر ﷺ در مورد آن سوال کردیم، پس فرمود: «مَا كَانَ يَداً بِيَدٍ فَخُذُوهُ وَمَا كَانَ نَسِيئَةً فَذَرُوهُ»، و مسلم از مالک بن اوس بن الحدثان روایت کرده است که گفت: آمدم و می گفتم: چه کسی دراهم را صرافی می کند؟ طلحه بن عبیدالله در حالی که نزد عمر بن خطاب بود گفت: طلای خود را به ما نشان بده سپس وقتی خدمتکار ما آمد نزد ما بیا تا نقره خود را به تو بدهیم. عمر بن خطاب گفت: نه، به خدا قسم نقره او را به او می دهی یا طلای او را به او برمی گردانی، زیرا رسول خدا ﷺ فرمود: «الْوَرِقُ بِالذَّهَبِ رِباً إِلَّا هَاءَ وَهَاءَ...»
و بر این اساس، معامله یورو و دلار و سایر پول های نقد از طریق اینترنت به دلیل عدم تحویل فوری جایز نیست) پایان نقل قول از پاسخ. امیدوارم این کافی باشد و خداوند داناتر و حکیم تر است. 11 ربیع الآخر 1446هـ مطابق با 2024/10/14م] پایان ذکر شده از پاسخ قبلی..
و بر این اساس، از آنجا که معامله همانطور که در بالا توضیح دادیم جایز نیست، پس قرارداد برای انجام کار مذکور جایز نیست..
این چیزی است که من در این مسئله ترجیح می دهم و خداوند داناتر و حکیم تر است.
برادرتان عطا بن خلیل ابوالرشته
11 جمادی الاولی 1447هـ
مطابق با 2025/11/02م
لینک پاسخ از صفحه امیر (خدا حفظش کند) در:فیسبوک
