2025-06-30
رادار: استاذه/ غاده عبدالجبار (مور اواب) لیکي... مدني دولت په خپله کور کې د عدل په قایمولو کې ناکامه شوه، نو څنګه به په زموږ کور کې بریالۍ شي؟!
د سوډان لومړي وزیر کامل ادریس په یوه خبري کنفرانس کې د یوې نوې حکومت د جوړولو اعلان وکړ چې د "د امید حکومت" په نوم یادیږي او له 22 وزیرانو څخه جوړ دی. هغه په یوه (تاریخي) وینا کې د امید د حکومت ځانګړتیاوې په ډاګه کړې چې هغه یې مدني حکومت وباله او ویې ویل چې دا د سوډان د ژغورلو، د پرمختګ او سوکالۍ په لاره اچولو، د امنیت، سوکالۍ او د هر سوډاني لپاره د باعزته ژوند د تامین لپاره په یو روښانه لید او ټینګو اصولو ولاړ دی. هغه وویل چې لیدلوری یې دا دی چې سوډان د پرمختللو هیوادونو په کتار کې راولي. ارزښتونه یې رښتینولي، امانتولي، عدل، شفافیت او زغم دي. او طریقه یې ساینسي، عملي، مسلکي او ډله ییزه ده چې روښانه پلانونه او د بریا لپاره دقیق معیارونه لري. حکومت به ټیکنوکراټ وي او هیڅ ګوندي تړاو به ونه لري، د خاموش اکثریت غږ به استازیتوب کوي، د واک له مظاهرو او د خلکو له سوکالۍ سره به زهد سره یوځای کوي او غوره فضیلتونه به څرګندوي.
لومړي وزیر د خپل مدني حکومت د متوقعو پایلو په اړه خبرې وکړې، د رښتینولۍ، امانتولۍ، عدل او نورو یادونه یې وکړه او دا یې د قرآني آیتونو سره تایید کړه. دا د متضادو مفاهیمو قصدي ګډوډي د یوه ملاتړي عامه نظر د ترلاسه کولو لپاره ده، مګر هغه حقیقت چې باید یو هوښیار غوږ پرې پوه شي، له احساساتو او هیلو څخه لرې توضیحاتو او ژورتیا ته اړتیا لري، سیاست باید له ګمراهۍ څخه لرې پر حقایقو ولاړ وي.
هغه څوک چې د مسلمانانو هیوادونو ته ګوري، په شمول د سوډان، ګوري چې په هغې کې موجود دولتونه په 1916م کال کې د نفوذ د ویشلو لپاره د پخوانیو استعماري هیوادونو ترمنځ د یوې موافقې پایله ده. دا وظیفوي دولتونه دي، د یو ځانګړي کار کولو لپاره جوړ شوي دي، او یوازې د دې تړون په پایله کې موجود وو. دا هیوادونه د لوېدیځ سرمایه دارۍ ته وفادار پاتې شول چې دوی یې رامینځته کړل او د خپل شتون په ټوله موده کې دوی هر کال د ناکامو کسانو په لیست کې د شاملیدو لپاره سیالي کوله. دوی په سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو برخو کې د هر ډول حکومتونو، وزیرانو او حاکمانو په بدلیدو سره د ناکامۍ وړتیا په ښه توګه ثابته کړه، نو بیا نیمګړتیا چیرته ده؟ ولې دا هیوادونه له خپلو بې شمیره خامو سرچینو ډک دي، خو خلک یې په سخت فقر کې ژوند کوي؟
د هغه لویو شیانو څخه چې مسلمانان په دې زمانه کې ورسره ازمویل شوي هغه د حکومت او اقتصاد په اړه مفکورې او تصورات دي. شاید دا هغه څه وي چې لویدیځ په اسلام باندې د خپل برید او په سیاسي، فکري او اقتصادي تسلط باندې تمرکز کوي.
د مدني دولت مفکوره لرغونو زمانو ته رسیږي، چیرې چې لویدیځوال دا د یوناني تمدن کې د عدالت او د قانون د حاکمیت اصولو سره تړي، په اتن کې دیموکراتیک نظام د خلکو په پریکړه کولو کې د ګډون باندې تمرکز کاوه، بیا دا مفکورې د رومیانو سره وده وکړه چې د ټولنې چارو د تنظیم لپاره یې پرمختللي قانوني بنسټونه جوړ کړل چې د قانون د دولت مفکورې په جوړولو او تصفیه کولو کې یې مرسته وکړه.
د کافر لویدیځ په منځنیو پیړیو کې د سیاسي فکر له پرمختګ سره، مدني دولت په اروپا کې د کلیسا او دولت ترمنځ د شخړې تر اغیز لاندې راغی. دې شخړې د دین او سیاست ترمنځ د جلاوالي اصل پیاوړی کړ، په ځانګړې توګه د رینسانس دورې او فرانسوي انقلاب وروسته چیرې چې د داسې دولتونو د جوړولو لپاره غوښتنې زیاتې شوې چې د سیاسي چارو په مداخله کولو پرته د انفرادي ازادیو او د قانون په وړاندې د مساوات درناوی وکړي. په عصري دور کې لویدیځو هیوادونو او د هغوی مشرې متحده ایالاتو دا اختیار کړ.
دلته یوه منطقي پوښتنه راپورته کیږي چې موږ مسلمانان یو او یو مختلف تمدني میراث او داسې تاریخ لرو چې له دې تاریخ سره ورته نه دی، چې ریښې یې په تاریخ کې ژورې دي، ځکه چې محمد ﷺ په مدینه منوره کې د اسلامي دولت بنسټ ایښودونکی و او وروسته تر هغه راشده خلفاوو، بیا اموي دولت، عباسي دولت او عثماني دولت، دا ټول د اسلامي تمدن او د اسلامي دولت د حکومتولۍ لپاره نمونې دي چې سترګې یې نه شي خطا کولی.
د دې لپاره چې نور ژور شو، نو اړینه ده چې د مدني دولت له اصولو او په اسلام کې له حکومت سره د هغه له مقابلې سره اشنا شو:
مدني دولت د یو لړ ټینګو اصولو باندې ولاړ دی چې د سرمایه دارۍ له نظره د عدالت د تامین هدف لري، چې د مساوات او د افرادو د حقونو د ساتنې مفکوره ده، دا اصول د دغو دولتونو بنسټیزې ستنې جوړوي، خو په اسلام کې حاکمیت یقیناً د شریعت دی. الله سبحانه وتعالی فرمایي: ﴿فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّىَ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لاَ يَجِدُواْ فِي أَنفُسِهِمْ حَرَجاً مِّمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسْلِيماً﴾ او فرمایي: ﴿وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللهُ وَرَسُولُهُ أَمْراً أَن يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَن يَعْصِ اللهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالاً مُّبِيناً﴾ او فرمایي: ﴿أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللهِ حُكْماً لِّقَوْمٍ يُوقِنُونَ﴾.
دا د الله له کتاب څخه داسې نصوص دي چې ثابت او څرګند دي او د انکار لپاره هیڅ ځای نه لري. دا ټول په یوه خبره کې په ډاګه سره خلاصه کیږي او هغه دا چې حاکمیت د شریعت دی نه د عقل، د الله تعالی دی نه د خلکو.
دوی د خلکو د حاکمیت د اصل له مخې په مدني دولت کې باور لري چې دوی په دې توګه په ټولنه کې د عدالت او مساوات تامین تضمینوي. دوی د واک څخه هر ډول تجاوزونه او ناوړه ګټه اخیستنه منع کوي، او په دې توګه د قانون حاکمیت هغه څه دي چې حکومت قانوني قواعدو ته تابع کوي او د چارواکو د حساب ورکولو میکانیزمونه وضع کوي، چې دا د خلکو او دولت ترمنځ باور پیاوړی کوي، سره له دې چې نن ورځ د دوی واقعیت له دې سره په ټکر کې دی او د پیسو او سوداګرۍ نارینه وو په حکومت او سیاست کې ژور ښکیل دي، او عام خلک یوازې پیروان دي چې دوی ته تابع دي.
داسې ښکاري چې د "شریعت حاکمیت" قاعدې په اسلام کې د حکومت نظام د قانون د حاکمیت ښکلې معنی په ترلاسه کولو کې ځانګړی کړی دی. دا هغه معنا ده چې د مدني دولت پلویانو فکر کاوه چې دوی ترلاسه کړې ده، په داسې حال کې چې دوی په حقیقت کې حاکمیت په نظري توګه لږترلږه اکثریت ته د لږکیو په وړاندې ورکړی دی (او په عمل کې د نفوذ لرونکو سرمایه دارانو لږ شمیر ته). اکثریت هغه څوک دی چې قانون جوړوي او هغه څوک دی چې هغه بدلوي، نو څنګه قانون د هغوی مالک کیدی شي؟! مګر اسلام د انسان له خواهش څخه د قانون جوړونې په لرې کولو سره دا تضمین کړه، دا یې تضمین کړه چې زورور کمزوری نه غلاموي او نه بډای کمزوری غلاموي، بلکې ټول د الله سبحانه وتعالی شریعت ته تابع دي.
دا د حکومت په نظام کې څرګندیږي. شریعت د ژوند په ټولو برخو کې امرونه او ممانعتونه رامینځته کړي او الله سبحانه وتعالی د امت لپاره د اجرا کولو واک ټاکلی دی (پرې کړئ، ووهئ،...)، د هغوی په منځ کې غوره کوي، په خوښه او انتخاب سره د بیعت په کولو سره، څوک چې په هغوی باندې شرعي احکام نافذ کړي.
همدارنګه مدني دولت د بشري حقونو ساتنې او د انفرادي ازادیو تضمینولو ته ډېره زیاته پاملرنه کوي، په دغو حقونو کې د عقیدې ازادي، د نظر ازادي، شخصي ازادي او د مالکیت ازادي شامله ده.
حقیقت دا دی چې دا مفکورې په خپل ریښتیني مفهوم سره د مسلمانانو په منځ کې رواج نه لري او د دې لامل چې د مسلمانانو په ډګر کې د الفاظو په توګه راڅرګندیږي، د دوی په حقیقت باندې نه پوهیدل او د دوی په واقعیت باندې پوهیدل دي، د ګمراه کوونکو تبلیغاتو څخه لرې په ټوله کې له اسلام سره مخالف نظر ګڼل کیږي، نو دا مفکورې راڅرګندې شوې، او د ظالمۍ او د ازادیو د محدودیت په وړاندې د انکار په توګه د انقلابونو سرلیکونه شول چې د کافر لویدیځو هیوادونو د اجنټانو او د هغوی د مرستیالانو لخوا په مسلمانانو باندې عملي شوي وو، مګر هر مسلمان پوهیږي چې هغه د الله شریعت او د هغه امرونو او ممانعتونو ته پابند دی.
اسلام یوه عقیده ده چې خپل بشپړ او عام شریعت ته اړتیا لري ترڅو د ژوند ټول اړخونه پرته له استثنا تنظیم کړي. الله سبحانه وتعالی فرمایي: ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإسلام دِيناً﴾.
مسلمانان د حکومت کولو یوه پروژه لري چې الله نازله کړې او رسول الله ﷺ په مدینه کې بنسټ ایښودلی دی، د حکومت نظام چې له لارې یې اسلام پلی کیږي او عدالت او انصاف حاکم کیږي. نو موږ به بیرته لکه څنګه چې وو، د رب العالمین مسلمانان شو، د ناکامو سرمایه دارانو د تقلید پر ځای د هدایت مشالونه به لرو.
د حزب التحریر د مرکزي مطبوعاتي دفتر د راډیو لپاره لیکل شوی
غاده عبد الجبار (مور اواب) - د سوډان ولایت
منبع: رادار
