ډیجیټلي کنټرول د استبداد په لور بل ګام دی
ډیجیټلي کنټرول د استبداد په لور بل ګام دی

خبر:

0:00 0:00
Speed:
August 08, 2025

ډیجیټلي کنټرول د استبداد په لور بل ګام دی

ډیجیټلي کنټرول د استبداد په لور بل ګام دی

خبر:

د 2025 کال د اګست له میاشتې راهیسې، په قرغزستان کې د نړیوال انټرنیټ په تګ راتګ باندې دولتي انحصار لګول شوی، چیرې چې کنټرول د دولتي شرکت ایلکات ته لیږدول شوی دی.

تبصره:

دا ګام په رسمي ډول د ملي امنیت، ډیجیټلي حاکمیت او د ناوړه موادو سره د مبارزې د اړتیا له امله توجیه شوی دی. خو د دغو ظاهري توجیهاتو تر شا ژور سیاسي انګېزې پټې دي چې په هېواد کې د مخ پر ودې استبدادي بدلون ښکارندويي کوي. د انټرنیټ انحصار یوازې یو تخنیکي پرېکړه نه ده، بلکې د 2026-2027 کلونو په ټاکنو کې د معلوماتو په فضا باندې د کنټرول د لګولو یو مهم عنصر دی.

یوه دولتي شرکت ته د ځانګړو حقونو ورکول د سیالۍ له منځه وړلو، د ډیټا د تګ راتګ متمرکز کولو او د معلوماتو د بهیر په بشپړ کنټرول لپاره د چاپیریال رامینځته کولو معنی لري. ټول صادر شوي او وارد شوي انټرنیټ ترافیک به اوس د یوې واحدې دولتي دروازې له لارې تیریږي، کوم چې واک ته دا توان ورکوي چې هغه سایټونه وڅاري، فلټر کړي، ورو کړي او حتی د لاسرسي مخه ونیسي کوم چې "ناغوښتل" ګڼل کیږي. د فحشا، سایبر ګواښونو او ویجاړونکي تبلیغاتو سره د مبارزې په پلمه، دولت په حقیقت کې د سیاسي سانسور او د مخالف نظرونو د ځپلو لپاره تخنیکي وسایل ترلاسه کوي.

هغه څه چې په ځانګړې توګه د اندېښنې وړ دي هغه دا دي چې دا اقدام نه یوازې سیکولر اپوزیسیون، بلکې سیاسي او ټولنیز اسلامي فعالیتونه هم په نښه کولی شي. په داسې حال کې چې د اپوزیسیون دودیزې بڼې له منځه وړل شوي - د رسنیو تر فشار لاندې راوستل، د مظاهرو منع کول او د مدني سازمانونو له منځه وړل - اسلامي فکري چاپیریال لاهم یو له هغو لږو پلاتفورمونو څخه دی چې د واک او ټول پانګوال نظام په اړه ریښتینې نیوکې کوي. اسلامي ډلې، تعلیمي نوښتونه او په ټولنیزو رسنیو کې مذهبي چینلونه نه یوازې سیاسي بدیل وړاندې کوي، بلکې اصولي بدیل هم وړاندې کوي، چیرې چې دوی د عامه افکارو په جوړولو کې مرسته کوي. دا د استبدادي نظام لپاره یو ګواښ دی، کوم چې حتی د ژوند په اړه د لید په کچه هم سیالي نشي کولی.

د انټرنیټ انحصار د دې اسلامي بدیل په تخنیکي توګه د جلا کولو توان ورکوي. دولت کولی شي هغه سرچینې بندې کړي چې د فلټر کولو میکانیزمونو څخه نه تیریږي، لکه سیاسي مقالې، اسلامي ویناوې، لیدیز درسونه، بلاګونه او تعلیمي پلیټ فارمونه چې د واک لخوا ندي منل شوي. د افراطیت سره د مبارزې تر شعار لاندې، هغه چینلونه تړل کیدی شي چې هیڅ ګواښ نه رامینځته کوي، مګر د ټولنیز ژوند لپاره یو ماډل وړاندې کوي چې د سیکولرانو لخوا تمرین نه کیږي. دا د افراطیت څخه ساتنه نه ده، بلکې د فکري ډګر ځپل دي.

د ټاکنو شرایط هم له پامه نشي غورځول کیدی، ځکه چې واک د بې ثباتۍ، د خلکو سره د مشروع اړیکو له لاسه ورکولو او د بې باورۍ احساس کوي، نو د سیاسي ډیالوګ پر ځای د کنټرول او جبر اداره غوره کوي. د انټرنیټ انحصار په حساسو شیبو کې د اړیکو د ورو کولو یا حتی قطع کولو، د ټیلیګرام چینلونو د بندولو، د ناغوښتل پیغامونو د حذف کولو او د ویډیوګانو او ژوندیو خپرونو د خپرولو د محدودولو اجازه ورکوي. په حقیقت کې، دا د عامه ژوند په یوه مهمه شیبه کې د خلکو د ډیجیټلي جلا کولو لپاره چمتو کوي، او دا ټول د زیربناوو په کنټرول سره پرته له دې چې د قانوني لارو له لارې توجیهاتو ته اړتیا ولري.

د دې ګام پایلې څرګندې دي؛ قرغزستان به هغه څه له لاسه ورکړي چې د هغې ډیجیټلي ازادۍ څخه پاتې دي، کوم چې په سیمه کې د هغې ځانګړتیا وه. د ځوانانو او تخنیکي متخصصینو تېښته به زیاته شي، کوم چې خلاص انټرنیټ او لاسرسي ته عادت شوي دي. ټولنیزه باور به کمزوری شي او په بنسټونو باندې بې باوري به زیاته شي. له دې څخه ډېره خطرناکه دا ده چې واک به خپل کنټرول ټینګ کړي، چیرې چې د مخالفت څرګندول په تخنیکي توګه ناممکن کیږي او واک په پای کې د محاسبې وړ نه کیږي.

د انټرنیټ انحصار اقتصادي اصلاح نه ده، بلکې یو سیاسي حد دی، چې تر شا یې ډیجیټلي استبداد دی، چیرې چې بدیل فکرونه او کلمې د "ثبات" سره بدلیږي. که ټولنه دا نن ونه پوهیږي، سبا به معلوماتو او خبرونو ته لاسرسی د قفلونو شاته په څیر ناممکن شي.

دا د تحریر ګوند د مرکزي مطبوعاتي دفتر د راډیو لپاره لیکل شوی

لطیف الراسخ

More from خبرونه او تبصرې

ترکیه او عربي رژیمونو له حماس څخه د وسلو ایښودلو غوښتنه وکړه

ترکیه او عربي رژیمونو له حماس څخه د وسلو ایښودلو غوښتنه وکړه

(ژباړل شوی)

خبر:

د جولای په 29 او 30 نیټو د فرانسې او سعودي عربستان په مشرۍ په نیویارک کې د ملګرو ملتونو یو لوړ پوړی نړیوال کنفرانس د "فلسطین قضیې ته د سوله ایزې حل لارې موندل او د دوو دولتونو د حل لارې پلي کول" تر عنوان لاندې جوړ شو. د غونډې په تعقیب، چې موخه یې د فلسطین د دولت په توګه په رسمیت پیژندل او په غزه کې د جګړې پای ته رسول وو، یو ګډه اعلامیه لاسلیک شوه. د اروپايي اتحادیې او د عرب دولتونو لیګ ترڅنګ، ترکیې هم د 17 نورو هیوادونو تر څنګ په اعلامیه لاسلیک وکړ. په دې اعلامیه کې، چې له 42 مادو او یو ضمیمې څخه جوړه شوې وه، د حماس لخوا د الاقصی طوفان عملیات وغندل شول. ګډونوالو هیوادونو له حماس څخه وغوښتل چې وسلې کیږدي او خپل مدیریت د محمود عباس رژیم ته وسپاري. (وکالات، د جولای 31، 2025).

تبصره:

هغو هیوادونو ته په کتو چې کنفرانس یې اداره کاوه، د امریکا شتون په ښکاره ډول څرګند دی، او که څه هم دوی د پریکړو کولو واک یا نفوذ نلري، د سعودي رژیم، د دوی خدمتګار، د فرانسې سره ملتیا تر ټولو ښکاره ثبوت دی.

په دې اړه، د فرانسې ولسمشر ایمانویل ماکرون د جولای په 24 مه وویل چې فرانسه به په سپتمبر کې په رسمي توګه د فلسطین دولت په رسمیت وپیژني، او دا به د G7 هیوادونو څخه لومړنی هیواد وي چې دا کار کوي. د سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزیر فیصل بن فرحان آل سعود او د فرانسې د بهرنیو چارو وزیر جان نويل بارو په کنفرانس کې یو مطبوعاتي کنفرانس جوړ کړ او د نیویارک د اعلامیې موخې یې اعلان کړې. په حقیقت کې، د کنفرانس وروسته په خپره شوې اعلامیه کې، د یهودو د رژیم قتل عامونه وغندل شول پرته له دې چې د دوی په وړاندې کوم مجازات ونیول شي، او له حماس څخه وغوښتل شول چې وسلې کیږدي او د غزې اداره محمود عباس ته وسپاري.

د منځني ختیځ په نوې ستراتیژۍ کې چې امریکا د ابراهیم تړونونو په اساس د پلي کولو هڅه کوي، د سلمان رژیم د برید مشري کوي. له جګړې وروسته به له سعودي عربستان سره د یهودو له رژیم سره عادي اړیکې پیل شي. بیا به نور هیوادونه هم تعقیب کړي، او دا څپه به له شمالي افریقا څخه تر پاکستان پورې په یو ستراتیژیک ایتلاف بدله شي. همدا ډول د یهودو رژیم ته به د دې ایتلاف د یوې مهمې برخې په توګه امنیتي تضمین ورکړل شي. بیا به امریکا دا ایتلاف د چین او روسیې په وړاندې خپله جګړه کې د سونګ په توګه وکاروي، او ټوله اروپا به تر خپلو وزرونو لاندې راولي، او البته، د خلافت دولت د جوړیدو احتمالاتو په وړاندې به یې وکاروي.

د دې پلان په وړاندې اوسنی خنډ د غزې جګړه او بیا د امت غوسه ده، چې مخ په زیاتیدو ده او د چاودنې په حال کې ده. له همدې امله، متحده ایالاتو غوره وګڼله چې اروپايي اتحادیه، عربي رژیمونه او ترکیه د نیویارک په اعلامیه کې د نوښت مشري وکړي. داسې انګیرل کیږي چې په اعلامیه کې د پریکړو منل به اسانه وي.

خو د عربي رژیمونو او ترکیې دنده دا ده چې امریکا راضي کړي او د یهودو رژیم وساتي، او د دې اطاعت په بدل کې، خپل ځانونه د خپلو خلکو له غوسې څخه وساتي او د واک د ارزانه پات شونو سره ذلیل ژوند وکړي تر څو چې وغورځول شي او یا د اخرت په عذاب اخته شي. د اعلامیې په اړه د ترکیې تحفظ، د دوو دولتونو د حل په نوم د پلان د پلي کولو په شرط، یوازې د اعلامیې د اصلي هدف پټولو او د مسلمانانو د ګمراه کولو هڅه ده، او هیڅ ریښتینی ارزښت نلري.

په پای کې، د غزې او ټول فلسطین د آزادولو لاره د یوه خیالي دولت له لارې نه ده چې یهودان پکې ژوند کوي. د فلسطین لپاره اسلامي حل په غصب شوې ځمکه کې د اسلام حکومت دی، او دا د غاصب سره جګړه ده، او د مسلمانانو لښکرې د دې لپاره بسیج کول دي چې یهودان له دې مبارکې ځمکې څخه وباسي. او دایمي او بنسټیز حل د خلافت د راشد دولت جوړول او د خلافت په سپر سره د اسراء او معراج د مبارکې ځمکې ساتنه ده. ان شاء الله، هغه ورځې لرې نه دي.

رسول الله ﷺ وفرمايل: «قيامت به تر هغه وخته نه راځي، تر څو چې مسلمانان له يهودانو سره جګړه ونه کړي، مسلمانان به دوی ووژني، تر دې چې يهودي د ډبرې او ونې تر شا پټ شي، نو ډبره يا ونه به وايي: اې مسلمانه، اې د الله بنده، دا يو يهودي زما تر شا دی، راشه هغه ووژنه» (رواه مسلم)

دا لیکنه د حزب التحریر د مرکزي مطبوعاتي دفتر د راډیو لپاره ده

محمد امین یلدریم

هغه څه چې امریکا یې غواړي د یهودو په وجود رسمي اعتراف دی، حتی که وسلې هم پاتې شي

هغه څه چې امریکا یې غواړي د یهودو په وجود رسمي اعتراف دی، حتی که وسلې هم پاتې شي

خبر:

د لبنان ډېری سیاسي او امنیتي خبرونه د هغې وسلې په اړه دي چې د یهودو وجود په نښه کوي، له بلې هېڅ وسلې پرته او د ډېری سیاسي شنونکو او خبریالانو لخوا پرې تمرکز کیږي.

تبصره:

امریکا غواړي هغه وسلې چې د یهودو سره یې جګړه کړې، لبنان پوځ ته وسپارل شي او د ټولو خلکو په لاس کې پاتې نورې وسلې ورته مهمې ندي چې په کور دننه کې کارول کیدی شي کله چې دوی ته پکې ګټه ښکاري یا په ګاونډیو هیوادونو کې د مسلمانانو ترمنځ.

امریکا چې زموږ د مسلمانانو تر ټولو لوی دښمن دی، دا په ښکاره، بلکې په بې شرمۍ سره وویل، کله چې د هغې استازي براک د لبنان څخه وویل چې هغه وسله باید د لبنان دولت ته وسپارل شي چې د فلسطین د غاصب یهودو په ضد کارول کیدی شي، او نورې هېڅ انفرادي یا منځنۍ وسلې نه، ځکه چې دا د یهودو وجود ته زیان نه رسوي، بلکې د مسلمانانو ترمنځ د جګړې لپاره د تکفیریانو، افراطیانو، رجعت پسندو یا وروسته پاتې په پلمه د امریکا او ټول لوېدیځ خدمت کوي، یا د نورو هغو صفاتو په پلمه چې دوی د مذهب، قومیت، نژاد یا حتی د مسلمانانو او نورو هغو کسانو ترمنځ چې له موږ سره یې سلګونه کاله ژوند کړی او له موږ څخه یې یوازې د عزت، مال او ځان ساتنه لیدلې، تغذیه کوي او موږ پر دوی هغه قوانین پلي کول چې پر ځانونو یې پلي کوو، د دوی لپاره هغه څه دي چې زموږ لپاره دي او د دوی په اړه هغه څه دي چې زموږ په اړه دي. شرعي حکم د مسلمانانو په منځ کې د حکومت اساس دی، که د دوی ترمنځ وي او که د دولت د نورو رعیتونو سره.

څرنګه چې زموږ تر ټولو لوی دښمن امریکا هغه وسلې له منځه وړل یا بې طرفه کول غواړي چې د یهودو وجود ته زیان رسوي، نو بیا ولې سیاستوال او خبریالان په دې باندې تمرکز کوي؟!

او ولې تر ټولو مهم موضوعات په رسنیو او د وزیرانو په شورا کې د امریکایی دښمن په غوښتنه وړاندې کیږي، پرته له دې چې په ژوره توګه وڅیړل شي او په امت باندې د هغې د خطرناکۍ اندازه څرګنده شي، او تر ټولو خطرناکه یې د یهودو له وجود سره د ځمکنیو پولو ترسیم دی، یعنې د دې غاصب وجود په رسمیت پیژندل، او په داسې توګه چې له هغې وروسته هیڅوک حق نلري چې وسلې، یعنې هره وسله د فلسطین لپاره پورته کړي، کوم چې د ټولو مسلمانانو ملکیت دی او یوازې د فلسطین د خلکو نه دی، لکه څنګه چې دوی هڅه کوي موږ قانع کړي لکه څنګه چې دا یوازې د فلسطین خلکو پورې اړه لري؟!

خطر په دې کې دی چې دا موضوع کله د سولې تر عنوان لاندې وړاندې کیږي، کله د روغې تر عنوان لاندې، او کله هم په سیمه کې د امنیت تر عنوان لاندې، یا د اقتصادي، سیاحتي او سیاسي سوکالۍ تر عنوان لاندې، او د هغه سوکالۍ په اړه چې دوی مسلمانانو ته د دې مسخ شوي وجود په رسمیت پیژندلو په صورت کې وعده ورکوي!

امریکا په ښه توګه پوهیږي چې مسلمانان هیڅکله د یهودو په وجود په رسمیت پیژندلو سره راضي کیدی نشي، او له همدې امله تاسو ګورئ چې دوی د نورو لارو څخه دوی ته ننوځي ترڅو دوی له ترټولو مهمې برخلیک ټاکونکې موضوع څخه بې لارې کړي. هو، امریکا غواړي چې موږ د وسلو په موضوع تمرکز وکړو، مګر دوی پوهیږي چې وسلې هر څومره هم قوي وي، هغه به ګټه ونکړي او د یهودو په وجود په وړاندې نشي کارول کیدی که چیرې رسمي لبنان له دوی سره د پولو په ترسیم کولو سره په رسمیت وپیژني، او په دې توګه به دوی د فلسطین د مبارکې ځمکې په اړه د دوی حق په رسمیت پیژني، د مسلمانانو د حاکمانو او د فلسطین د واکمنۍ په پلمه.

د یهودو په وجود دا اعتراف د الله، د هغه د رسول او مومنانو سره خیانت دی، او د شهیدانو د ټولو هغو وینو سره خیانت دی چې د فلسطین د آزادۍ لپاره تویې شوې او لا هم توییږي، او له دې ټولو سره سره موږ لا هم په خپل امت کې د خیر هیله لرو چې ځینې یې په غزه هاشم او فلسطین کې جګړه کوي، او دوی موږ ته په خپلو وینو وایي: موږ به هیڅکله د یهودو وجود په رسمیت ونه پیژنو، حتی که دا موږ ته دا ټول او نور هم قیمت ولري... نو ایا موږ به په لبنان کې د یهودو په وجود په رسمیت پیژندلو سره موافقه وکړو، پرته له دې چې شرایط څومره سخت وي؟! او ایا موږ به له دوی سره د پولو په ترسیمولو سره موافقه وکړو، یعنې په دوی اعتراف، حتی که وسلې له موږ سره پاتې شي؟! دا هغه پوښتنه ده چې موږ باید د ناوخته کیدو دمخه ځواب ورکړو.

دا لیکنه د حزب التحریر د مرکزي مطبوعاتي دفتر د راډیو لپاره ده

ډاکټر محمد جابر

په لبنان ولایت کې د حزب التحریر د مرکزي اړیکو کمیټې مشر