د یهودو کیان او د سوریې د حکمرانانو ترمنځ د عادي کولو لپاره مستقیمې او دوامداره اړیکې
خبر:
د سوریې ټلویزیون پاڼې د 2025/6/28 په ورځ د عبراني رسنیو له قوله د یهودو د کیان د بهرنیو چارو وزیر او د ملي امنیت شورا د مشر، او همدارنګه د سوري باخبره سرچینو له قوله ویلي چې سوریه او د یهودو کیان د سولې د تړون د لاسلیک کولو لپاره مستقیمې اړیکې لري په دې شرط چې کیان له هغو سیمو څخه ووځي چې د بشار اسد له سقوط وروسته یې نیولي دي او د سوریې رژیم دا ومني چې جولان د یهودو د کیان یوه برخه ده.
تبصره:
د یهودو د کیان د بهرنیو چارو وزیر جدعون ساعر وویل چې د دوی کیان "له اصولو سره سم له سوریې سره د خبرو اترو په بهیر کې له داخلیدو څخه انکار نه کوي. خو هره راتلونکې سوله یا د عادي کولو تړون باید داسې وي چې جولان زموږ په لاس کې وي. او زه په دې ټکي ټینګار کوم، له دې مسلې څخه هیڅ ډول لاس اخیستنه نشته. او که سوریه په جولان غونډۍ کې د اسراییلو حاکمیت په رسمیت وپیژني، نو دا به د منلو وړ تړون اساس وي. خو موږ لا تر اوسه په دې مرحله کې نه یو، او موږ لا هم پرمختګونه څارو".
دغې چینل د باخبره سوري سرچینو له قوله ویلي چې سوریه او د یهودو کیان د روان کال تر پایه د سولې تړون لاسلیک کولو ته روان دي. د تړون له مخې تمه کیږي چې د یهودو کیان به په تدریجي ډول له ټولو هغو سوري خاورو څخه ووځي چې د تېرې ډسمبر په 8 مه یې د بې طرفه سیمې له یرغل وروسته نیولي دي، په شمول د شیخ غره څوکې. او دا تاریخي تړون به د دوی ترمنځ اړیکې په بشپړه توګه عادي کړي، او د جولان لوړې به د سولې یو باغ وي. او سوریه له یهودو له کیان سره د ټرمپ له دورې مخکې د سولې امکان نه ردوي، او په وروستیو ورځو کې له یهودو له کیان سره هره ورځ مستقیمې خبرې اترې روانې دي.
د یهودو د کیان د ملي امنیت د شورا مشر تساحي هنګبي د دوی د کیان او د سوریې د حکومت ترمنځ د مستقیمو او دوامداره اړیکو شتون په ډاګه کړ، او زیاته یې کړه چې دواړه لوري د عادي کولو په امکان خبرې کوي، او له سوریې سره خبرې اترې نور په شاتنۍ دروازه یا د منځګړو په واسطه نه کیږي، بلکې په مستقیمه او هره ورځ اړیکه کې دي چې بېلابېل حکومتي کچې پکې شاملې دي. او سوریه او لبنان دواړه له هغو هېوادونو څخه شمېرل کیږي چې له یهودو له کیان سره د ابراهیم تړونونو په څېر د عادي کولو تړونونه لاسلیک کړي، کوم چې دغه کیان له نورو عربي هېوادونو سره لاسلیک کړي دي.
دا څرګندونې د سوریې د ولسمشر احمد الشرع د 2025/5/7 له څرګندونو سره سمون خوري، ځکه چې هغه په فرانسه کې له ماکرون سره په ګډه خبري غونډه کې وویل چې د هغه هېواد او د یهودو د کیان ترمنځ د حالاتو د ارامولو او د کنټرول د له لاسه ورکولو لپاره غیر مستقیمې خبرې اترې روانې دي. او ټرمپ په ریاض کې د هغه هرکلی وکړ او د 2025/5/13 په ورځ یې ورسره 33 دقیقې ناسته وکړه، چې هغه وویل: "ما احمد الشرع ته وویل چې زه هیله لرم چې تاسو به د ابراهیم تړون سره یوځای شئ کله چې چارې ارامه شي، هغه وویل هو. خو دوی ډېر کار لري."
دا څرګندونې ښيي چې د احمد الشرع په مشرۍ د سوریې رژیم چې د ترکیې په استخباراتي پخلنځي کې د امریکا په ګټه چمتو شوی دی، د یهودو د کیان په رسمیت پېژندلو او له هغه سره د ترکیې د رژیم او د نورو هغو عربي رژیمونو په څېر د عادي کولو له لارې چې د سولې او عادي کولو تړونونه یې لاسلیک کړي، د لوی خیانت په ارتکاب سره نږدې دی، ترڅو د مسلمانانو له لاسونو څخه د فلسطین په ضایع کولو او د کافرانو په نیولو کې برخه واخلي.
په ورته وخت کې، د یهودو کیان د بشار اسد د 2024/12/8 د تېښتې راهیسې تر نن ورځې پورې د سوریې په خاوره کې خپل بریدونه ته دوام ورکوي، او د سوریې شاوخوا 70٪ څخه تر 80٪ پوځي وړتیاوې یې له منځه وړي او نوې سوري ځمکې یې نیولي دي تر دې چې دمشق ته نږدې 25 کیلومترو ته رسېدلی دی. او نوي سوري رژیم ځان ته دا زحمت هم نه دی ورکړی چې یو ځل هم ځواب ورکړي! دوی د جهاد او قربانۍ پر ځای سپکاوی او ذلت غوره کړ، او یوازې د تسلیمۍ په لاره روان شول، له امریکا څخه هیله لري چې د یهودو د کیان بریدونه ودروي، کوم چې د هغې په لاس کې یو وسیله ده چې په سیمه کې د هر هغه ځواک د ځپلو لپاره کاروي چې د امریکا له نفوذ سره مخالفت کوي او د یهودو له منګولو څخه د فلسطین د آزادولو غوښتنه کوي.
او د سوریې نوي واکمنان فکر کوي چې دوی د فلسطیني ادارې په څېر دغې تګلارې په تعقیب سره چې یوازې ذلت او سپکاوی یې زیات کړی او د یهودو د کیان ساتونکي ګرځېدلي، فکر کوي چې دا به دوی ته ځمکه او په ځانګړې توګه جولان آزاد کړي، مګر دا ثابت شي چې دوی له جولان څخه لاس اخیستی دی او یوازې له هغو سوري سیمو څخه په شاتګ باندې بسنه کوي چې د بشار اسد له تېښتې وروسته د یهودو کیان نیولي دي!
او همدارنګه داسې ښکاري چې دوی د فلسطین د آزادولو او د هغې د خلکو د ملاتړ په اړه هیڅ فکر نه لري، په داسې حال کې چې دوی په ځانګړې توګه په غزه کې له ډله ییزې وژنې سره مخ دي، کوم چې په دوی باندې فرض دی لکه څنګه چې په نورو مسلمانانو باندې فرض دی، نو د دوی نظر یو تنګ ملی نظر ګرځېدلی چې په سوریې پورې محدود دی، کوم چې د سایکس پیکو په تړون کې د استعمارګرانو له خوا رسم شوی، او دوی دا مني، په داسې حال کې چې د سوریې د انقلاب غوښتنه هېره کوي چې هغه د نبوت په طريقه د خلافت په بڼه د اسلام د حکومت جوړول دي.
دا د تحریر ګوند د مرکزي مطبوعاتي دفتر رادیو لپاره لیکل شوی
اسعد منصور