روسیه په قرغزستان کې د خپل نفوذ د پیاوړتیا په لټه کې ده
خبر:
د قرغزستان ولسمشر، صدر جباروف، د جولای په 2 مه په مسکو کې د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین سره ولیدل. دا لیدنه د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف له قرغزستان څخه له رسمي لیدنې وروسته په ناڅاپي توګه تنظیم شوه.
تبصره:
معمولاً د دولتونو د مشرانو رسمي غونډې مخکې له مخکې ټاکل کیږي او د هغې نیټه اعلان کیږي. خو د جباروف لیدنه ناڅاپي وه، رسنیو یوه ورځ مخکې خبر ورکړ. سربیره پردې، هیڅ داسې موضوعات ندي مطرح شوي چې په رسمي غونډو کې یې ډیره پاملرنه ځانته اړولې وه. د دې په پام کې نیولو سره، ویل کیدی شي چې قرغزستان په خپل بهرني سیاست کې له روسیې سره اړیکو ته لومړیتوب ورکوي. هغه دلیل چې دوی یې داسې ګام پورته کولو ته اړ کړي د قرغزستان د اپوزیسیون ځواکونو ته د روسیې وروستي ملاتړ او په روسیه کې د قرغز مهاجرینو باندې د فشار زیاتوالی دی. ځکه چې کریملین، د سیمې د نورو لوبغاړو برعکس، په هغه هیوادونو کې چې د هغه تر اغیز لاندې دي د فشار او ډارولو پالیسي تعقیبوي.
په اوکراین کې د جګړې او د لویدیځ بندیزونو له امله په مرکزي آسیا کې د روسیې نفوذ کمزوری شوی دی. په منځني ختیځ کې د جګړې پیل کیدو او د لویدیځ په ځانګړي توګه د امریکا د چین او منځني ختیځ په لور پاملرنې روسیې ته په لنډمهاله توګه د ساه اخیستلو اجازه ورکړه. له همدې امله، دوی په قرغزستان کې د خپل نفوذ د پیاوړتیا لپاره خپلې لومړنۍ هڅې پیل کړې، چې دا په مرکزي آسیا کې د دوی د سیاست لپاره یو مناسب هیواد و. او د دې موخې د ترلاسه کولو لپاره یې د خپل کلتور پیاوړتیا ته پاملرنه وکړه، کوم چې د دوی له پخوانی سیاست څخه یو څه توپیر لري. د مثال په توګه، د ولسمشرانو په غونډه کې، په کلتور او تعلیم کې په همکارۍ ټینګار وشو. اوس مهال دوه سوه روسي ښوونکي او دوه سوه ښوونکي په قرغزستان کې کار کوي، دوی په دې کې د روسي ژبې د پیاوړتیا او د دوی د تعلیمي سیسټم د روسیې له تعلیمي سیسټم سره د برابرولو لپاره کار کوي. سربیره پردې، د هغو ښوونځیو د شمیر د زیاتولو لپاره چې په روسي ژبه تدریس کوي د روسیې په مالي ملاتړ سره ښوونځي جوړیږي. تر اوسه د 9 ښوونځیو جوړول بشپړ شوي دي. په ورته وخت کې، د قرغزستان روسی سلاویک پوهنتون ترمیم شوی، او د لوی کیمپس جوړول پیل شوي. د ملي امنیت د دولتي کمیټې مشر کامچیبیک تاشیف د ښوونځیو د امنایانو د شورا رئیس شو. له همدې امله، پوتین له جباروف څخه په قرغزستان کې روسي ژبې ته د ځانګړي ځای ورکولو او د هغه د همکارۍ له امله مننه وکړه.
هغه قوانین چې په قرغزستان کې د قرغزي ژبې د اغیز د پیاوړتیا لپاره صادر شوي، د لویدیځ کلتور د پیاوړتیا سربیره، او د مسلمانانو قوي هیله چې اسلامي کلتور زده کړي، روسیې دې ګام ته اړ کړې ده. ځکه چې کلتور له یو ځانګړي اصل سره تړاو لري، چې تاریخ، قانون، ادب او هغه ژبه چې دا اصل استازیتوب کوي پکې شامل دي.
د دواړو هیوادونو ترمنځ اقتصادي او سوداګریزې اړیکې هم ستراتیژیک اهمیت لري. په تیر کال کې د روسیې او قرغزستان ترمنځ د سوداګرۍ حجم 11٪ زیات شوی، او د سږ کال په لومړیو څلورو میاشتو کې دا شمیره له 17٪ څخه زیاته شوې ده. روسیه په عمده توګه قرغزستان ته تیل، ساختماني مواد، سرې، د غلو محصولات او درمل صادروي. او په بدل کې، قرغزستان په عمده توګه زراعتي محصولات او د سپکو صنعتونو محصولات روسیې ته صادروي. د کلني سوداګرۍ حجم د 3.5 او 4 میلیاردو ډالرو ترمنځ دی. اټکل کیږي چې د قرغزستان د بهرنۍ سوداګرۍ شاوخوا څلورمه برخه له روسیې سره ده. روسیه د قرغزستان د خپل نفوذ لاندې ساتلو لپاره د خپلواکو هیوادونو ټولنه د سیاسي پلوه، د اروپا اقتصادي ټولنه د اقتصادي پلوه، او د ډله ایز امنیت تړون سازمان د پوځي پلوه کاروي.
دا د حزب التحریر مرکزي مطبوعاتي دفتر د راډیو لپاره لیکل شوی
ممتاز ما وراء النهر