الضرائب في مصر بين الواقع المفروض والحكم الشرعي
الضرائب في مصر بين الواقع المفروض والحكم الشرعي

  الخبر: قال موقع مصراوي، السبت 2024/8/16م، أن وزير المالية أحمد كجوك كشف خلال اجتماع مع الرئيس السيسي ورئيس الوزراء، أن الإيرادات الضريبية في العام المالي 2025/2024 بلغت 2.2 تريليون جنيه بزيادة 35.3% مقارنة بالعام السابق، وهو أعلى معدل نمو منذ سنوات.

0:00 0:00
Speed:
August 18, 2025

الضرائب في مصر بين الواقع المفروض والحكم الشرعي

الضرائب في مصر بين الواقع المفروض والحكم الشرعي

الخبر:

قال موقع مصراوي، السبت 2025/8/16م، أن وزير المالية أحمد كجوك كشف خلال اجتماع مع الرئيس السيسي ورئيس الوزراء، أن الإيرادات الضريبية في العام المالي 2025/2024 بلغت 2.2 تريليون جنيه بزيادة 35.3% مقارنة بالعام السابق، وهو أعلى معدل نمو منذ سنوات. كما ارتفعت الإيرادات العامة بنسبة 29%، مقابل نمو في المصروفات الأولية بنسبة 16.3%. وأوضح أن هذا التحسن يعود إلى توسيع القاعدة الضريبية، وحل المنازعات الضريبية، واستخدام الوسائل التكنولوجية، وتطوير المنظومة الضريبية، وإنشاء وحدة للتجارة الإلكترونية، مع تطبيق إجراءات لتبسيط وردّ الضريبة على القيمة المضافة وتعزيز الشفافية. وأشار إلى أن المرحلة الأولى من حزمة التسهيلات الضريبية (شباط/فبراير – آب/أغسطس 2025) نتج عنها تقديم نحو 402 ألف طلب لحل نزاعات قديمة، وأكثر من 650 ألف إقرار ضريبي جديد أو معدل طوعياً، ما أدى إلى تحصيل 77.9 مليار جنيه. كما استفاد من الحوافز الضريبية للمشروعات الصغيرة (حتى 20 مليون جنيه مبيعات سنوية) نحو 104 ألف ممول.

التعليق:

هذه الأرقام تُظهر بوضوح حجم الاعتماد شبه الكلي للنظام المالي في مصر على جيوب الناس، إذ تمثل الضرائب المصدر الرئيس لإيرادات الدولة. لكن السؤال الجوهري: ما الموقف الشرعي من هذا النهج في جباية الأموال؟ وهل يجوز فرض الضرائب بهذه الصورة؟

الضرائب في مصر كما في باقي البلاد التي تحكم بالرأسمالية ليست سوى وسيلة لتمويل عجز الدولة وسد نفقاتها، بعد أن أُهدرت ثروات الأمة في صفقات مشبوهة، وتفريط في الموارد، وفساد في التوزيع. فبدلاً من أن تكون أموال المسلمين ملكاً لهم يُنتفع بها في رعاية شؤونهم وفق أحكام الشرع، أصبحت أداة لنهبهم عبر قوانين ضريبية متشعبة: ضرائب على الدخل، والقيمة المضافة، والأرباح التجارية، والعقارات، والدمغة، ورسوم لا تنتهي.

فالخبر يوضح أن الإيرادات الضريبية وحدها وصلت إلى 2.2 تريليون جنيه، أي أكثر من ثلثي الإيرادات العامة للدولة، ما يعني أنّ الدولة لم تعد تملك مورداً حقيقياً من ثروات البلاد، بل تعتمد على "جباية إجبارية" من الناس.

لقد وضع الإسلام نظاماً مالياً متكاملاً يقوم على رعاية شؤون الرعية من بيت المال، عبر موارد محددة شرعاً، منها: الفيء والغنائم، والخراج والجزية والزكاة، وعشور التجارة وهي رسوم على تجارات الكفار التي تدخل دار الإسلام. بخلاف الملكية العامة مثل النفط والغاز والمعادن، فهي ملكية للأمة لا يجوز خصخصتها، والدولة تستخرج الثروة منها وتنفقها على مصالح الناس، أو توزعها عليهم بصورة عينية. فالشرع جعل موارد الدولة واضحة وكافية لرعاية الرعية إن أُحسن استثمارها. ولم يجعل الضرائب مورداً دائماً أو أصلاً من أصول الإيرادات.

أما فرض الضرائب العامة على الناس بشكل مستمر لتغطية نفقات الدولة، كما تفعل مصر وسائر الدول الرأسمالية، فهو أمر محرم شرعاً، لأنه أكل لأموال الناس بالباطل. قال رسول الله ﷺ: «لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ صَاحِبُ مَكْسٍ». والمَكْس هو الضريبة التي تؤخذ بغير حق.

إن للدولة في حالات استثنائية فقط أن تفرض مالاً على أغنياء المسلمين، إذا لم توجد أموال كافية في بيت المال لتغطية حاجات المسلمين الأساسية من مأكل وملبس ومسكن، أو للإنفاق على الجهاد أو التصدي للنوائب والنكبات، وهو ما لا تقوم الدولة المصرية بأي منه فلا ترعى ولا تعطي ولا تمنح وهي دولة جباية في المقام الأول. وقد جاء في الأحكام السلطانية للماوردي: "إذا نابَ المسلمينَ نائبةٌ وعجز بيت المال عن سدِّها، وجب على الأغنياء سدُّها بقدر غناهم".

لكن هذا استثناء مقيد بأن تكون هناك حاجة حقيقية ملحّة. وأن يقتصر ذلك على أغنياء المسلمين لا عموم الناس. وأن يرفع فور انتهاء السبب. أما تحويل الضرائب إلى نظام دائم ومستمر يشمل الفقير والغني، ويُبنى عليه اقتصاد الدولة، فهو مخالفة صريحة لأحكام الشرع.

والواقع اليوم أن الضرائب لم تعد أداة استثنائية، بل هي الأساس الذي تقوم عليه الموازنة. وهذا خلّف آثاراً خطيرة منها:

إفقار الناس: حيث تتحمل الطبقات الوسطى والفقيرة العبء الأكبر، إذ إن 78% من العاطلين عن العمل هم من خريجي الجامعات والمؤهلات المتوسطة، ما يعني أن فرض الضرائب يزيد الضيق ولا يوسع الرزق.

إضعاف الاستثمار الحقيقي: كثرة الضرائب المعقدة تجعل أصحاب الأعمال الصغار عاجزين عن المنافسة، بينما يُفتح الباب لكبار المستثمرين المرتبطين بشبكات السلطة والنظام والغرب الرأسمالي.

التغطية على الفساد: إذ تُستخدم الضرائب لتعويض الأموال المنهوبة من خلال الديون والصفقات مع صندوق النقد الدولي.

التحالف مع الاستعمار: فالنظام الضريبي الحالي هو من توصيات المؤسسات المالية الدولية التي تسعى لإخضاع مصر لسياسات اقتصادية مرهقة.

إن ما يقوم به النظام في مصر هو تعدٍّ على أموال الناس وظلم لهم، ففرض ضرائب عامة دائمة لا أصل له في الشرع. وتحميل الفقراء أعباء مالية بدلا من رعاية شؤونهم. بخلاف التفريط في موارد الأمة (كالغاز والنفط وقناة السويس) وتركها بيد الشركات الأجنبية، ثم تعويض العجز بضرائب على الناس. هذا كله يدخل في قول النبي ﷺ: «إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ».

إن الحل ليس في مزيد من الضرائب، بل بإعادة بناء النظام المالي وفق أحكام الإسلام: بإلغاء الضرائب الجائرة، وعدم فرض مال إلا بنص شرعي واضح، وإحياء موارد الدولة وبيت المال الحقيقية التي أقرها الشرع ونصت عليها الأدلة وهي هائلة حقا. مع إدارة الثروات العامة باعتبارها ملكية عامة للأمة، فلا تباع ولا تُخصخص، بل تستثمر لصالح المسلمين، فيعود ريعها على الرعية. كل هذا مع تحقيق الاكتفاء الذاتي عبر سياسة اقتصادية مستقلة لا تخضع لصندوق النقد أو إملاءات الغرب، وتقوم على أساس الصناعات الثقيلة والمغذية والتصنيع الحربي والزراعات الاستراتيجية.

فالدولة الإسلامية؛ الخلافة، ليست في حاجة إلى ضرائب دائمة، لأنه متى ما طبق الشرع على الوجه الصحيح، فمواردها تغطي نفقاتها وتفيض.

الأرقام التي يفاخر بها وزير المالية لا تعبّر عن نجاح اقتصادي، بل تكشف عن تعميق الأزمة. فأن تزيد الإيرادات الضريبية 35% فهذا يعني أن أيدي الدولة قد غاصت أعمق في جيوب الناس. بينما الشرع يحرّم هذا النهب المستمر ويأمر الدولة أن ترعى شؤون الرعية من مواردها الشرعية.

فالطريق الصحيح ليس بمراكمة الضرائب، بل بتطبيق نظام الإسلام المالي كاملاً، الذي يجعل ثروات الأمة ملكاً لها، ويجعل الدولة راعية لا جابية، ويحقق عدلاً لا ظلم فيه، في ظل الإسلام ودولته الخلافة الراشدة على منهاج النبوة عجل الله بها وجعلكم جند مصر أنصارها.

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَن تَكُونَ تِجَارَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ وَلَا تَقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيماً﴾

كتبه لإذاعة المكتب الإعلامي المركزي لحزب التحرير

محمود الليثي

عضو المكتب الإعلامي لحزب التحرير في ولاية مصر

More from null

Gazze'de Ateşkes, Kan ve Enkazla Yeni Bir Gerçekliğin Hazırlığı İçin Perde

Gazze'de Ateşkes, Kan ve Enkazla Yeni Bir Gerçekliğin Hazırlığı İçin Perde

Haber:

El Cezire'nin uydu görüntülerinin analizine dayanan bir araştırması, işgalin Gazze'de geçen yılın 10-30 Ekim tarihleri arasında izlediği sistematik yıkım modellerini ortaya çıkardı.

El Cezire haber ağına bağlı "Sanad" haber doğrulama ajansı, ateşkes anlaşmasının uygulanmaya başlamasından bu yana işgal güçlerinin sektör içinde gerçekleştirdiği mühendislik yıkım ve ağır hava bombardımanını tespit etti. (El Cezire Net)

Yorum:

Trump'ın himayesinde ve bazı Arap ülkeleriyle anlaşarak Gazze Şeridi'ne yönelik mayınlı savaşın sona erdiği ilan edildikten sonra, bunun Yahudi varlığının lehine sonuçlandığı açıkça görülüyordu. Uydu görüntülerinin ve güncel haber raporlarının analizlerine göre Yahudi ordusu, Gazze'de özellikle Şucaiye ve Han Yunus'ta kontrolü altındaki bölgelerde ve ayrıca Refah ile doğusundaki geniş çaplı yıkıma tanık olan bölgelerde binlerce binayı havaya uçurdu.

Gazze'deki kapsamlı yıkım rastgele değil, direniş için elverişli ortamı yok etmek gibi uzun vadeli stratejik hedefler taşıyor. Gazze'nin altyapısından, okullarından ve konutlarından arındırılması, direnişin kendisini yeniden örgütlemesini veya yeteneklerini yeniden inşa etmesini zorlaştırıyor. Bu, olanakları yok ederek ve Gazze'yi tüketip ekonomik olarak felç ederek ve yaşanmaz hale getirerek uzun vadeli bir caydırıcılıktır. Bu, herhangi bir siyasi veya güvenlik çözümünü, hatta göç fikrini kabul etmenin önünü açıyor, çünkü Gazze'yi bir enkaz halinde bırakmak, yeniden inşa etmeyi tek başına halkının elinde tutmayı zorlaştıracak. Aksine, siyasi şartlarla ülkeler ve örgütler müdahale edecek ve işgal, yeniden inşa edenlerin kararı elinde tuttuğunun farkında. Yani bugünkü yıkım, yarınki siyasi kontrol için!

Aslında, Gazze'ye yönelik savaşın sona erdirilmesi anlaşmasının "mayınlı" olarak nitelendirilmesi tesadüf değildi, çünkü kısmiydi ve sözde askeri hedefler bundan muaf tutuluyordu, bu da Yahudilerin güvenlik bahaneleri altında baskınlara ve yıkıma devam etmesine olanak tanıyordu. Aynı şekilde, varlığa en büyük desteği veren ülke tarafından güçlü uluslararası garantiler olmaksızın akdedildi, bu da onu kırılgan ve ihlal edilebilir hale getiriyor, özellikle uluslararası hesap verebilirliğin olmaması Yahudi varlığını hesap verebilirliğin üzerinde tutuyor.

Ne zamana kadar itaatkâr, boyun eğen ve zayıf, bitkin, kayıp ve aç bir halkı seyreden bir ümmet olarak kalacağız?! Ve hepsinden önemlisi, her zaman ihlal edilebilir?! Hepimiz Selahaddin Eyyubi olalım, çünkü Gazze bugün ümmete Selahaddin'in sadece cesur bir birey olmadığını, aynı zamanda bir projeye sahip bir devlette bir lider olduğunu ve arkasında tek bir ümmetten oluşan bir orduya sahip olduğunu hatırlatıyor. Bu nedenle, Selahaddin olma çağrısı, bireysel kahramanlık anlamına gelmez, aksine ümmetin tüm çocuklarını tek bir bayrak altında tek bir safta asker yapacak bir devlet kurmak için çalışmak anlamına gelir.

Yüce Allah şöyle buyurdu: ﴿ALLAH YOLUNDA VE EZİLİP ZAYIF BIRAKILAN ERKEKLER, KADINLAR VE ÇOCUKLAR İÇİN NİYE SAVAŞMIYORSUNUZ?﴾.

Hizb-ut Tahrir Merkezi İletişim Ofisi Radyosu için yazılmıştır

Menal Ümmü Ubeyde

Abdülmelik el-Husi kendi malından ve babasının malından bağış yapmıyor!

Abdülmelik el-Husi kendi malından ve babasının malından bağış yapmıyor!

Haber:

Yemen Sanaa kanalı, 12 Kasım 2025 Çarşamba akşamı "Vatanım" adlı insani yardım programını yayınladı. "Biz Sizinleyiz" bölümünde, nadir bir hastalığa yakalanan ve 80 bin dolar maliyetle Hindistan'a seyahat etmesi gereken bir kadının durumu ele alındı. Hayır kurumları ve hayırseverler tarafından 70 bin dolar toplandı. Ancak program sunucusu, son bağışçı olan Abdülmelik el-Husi'yi on bin dolarlık bağışından dolayı uzun süre övdü ve programda görünen insani yardım vakalarını desteklemedeki tekrarlanan rolünü takdir etti.

Yorum:

İslam'da yöneticinin sorumluluğu büyüktür. Bu, insanların işlerine bakmak, onların yararına olan şeylere harcama yapmak ve rahatlıklarını sağlayacak her şeyi sağlamaktır. O aslında onların hizmetkarıdır, durumlarından emin olana kadar rahat edemez. Bu görev bir lütuf veya iyilik değil, İslam'ın kendisine yüklediği şeri bir zorunluluktur. Bu konuda ihmalkar davranırsa kusurlu sayılır ve ümmetin ihmal durumunda onu hesaba çekmesi İslam tarafından zorunlu kılınmıştır. Peygamber Efendimiz (sav) şöyle buyurmuştur: «İmam bir çobandır ve sürüsünden sorumludur.» Bu nedenle, yöneticilerin veya devletin bazı ihtiyaçlara yönelmesine sevinmek ve bunu aslında zorunlu bir pastoral görev iken insani bir eylem olarak adlandırmak yüzeyseldir.

Kapitalizmin ve dünya üzerindeki hakimiyetinin yerleştirdiği en tehlikeli kavramlardan biri, devletin bakımdan vazgeçmesi ve insanların bakımını bireyler veya gruplar tarafından yönetilen hayır kurumlarına ve derneklere bırakmasıdır. İnsanlar çoğunlukla yardım almak ve ihtiyaçlarını gidermek için bu kurumlara başvururlar. Dernekler fikri ilk olarak Avrupa'da dünya savaşları sırasında ortaya çıktı. Birçok aile geçim kaynaklarını kaybetmiş ve bir bakıcıya ihtiyaç duymuştu. Demokratik kapitalist sisteme göre devlet işlerin bakıcısı değil, sadece özgürlüklerin koruyucusudur. Zenginler, fakirlerin kendilerine karşı ayaklanmasından korktular ve bu dernekleri kurdular.

İslam, ümmetin işlerine bakmak, şeri haklarını korumak ve bireylerin ve toplumun tatmin edilmesi gereken altı temel ihtiyacını karşılamak için sultanın varlığını zorunlu kılmıştır. Yiyecek, giyecek ve barınma devlet tarafından teker teker tüm tebaasına, Müslümanlara ve gayrimüslimlere sağlanmalıdır. Güvenlik, sağlık ve eğitim ise devlet tarafından herkese ücretsiz olarak sağlanır. Bir adam, halife Ömer bin Hattab'ın (Allah ondan razı olsun) yanına karısı ve altı kızıyla geldi ve şöyle dedi: (Ey Ömer, bunlar benim altı kızım ve anneleri, onlara yemek ver, giydir ve onlar için zamanın koruyucusu ol). Ömer dedi ki: (Eğer yapmazsam ne olur?!) Bedevi dedi ki: (Giderim). Ömer dedi ki: (Gidersen ne olur?) Dedi ki: (Kıyamet günü onların durumu hakkında sorulacaksın, Allah'ın huzurunda duran ya ateşe ya da cennete gidecek). Ömer dedi ki: (İçinde bunlar gibi insanlar olduğu sürece bu ümmet kaybolmayacak).

Ey Müslümanlar: Bu bir hayal değil, her tebaasına bakmayı Müslüman halifeye zorunlu kılan İslam'dır. Resulullah (sav) şöyle buyurmuştur: «İmam bir çobandır ve sürüsünden sorumludur.» Bu nedenle bu hükümleri yeniden uygulamaya koymalı ve hayata geçirmeliyiz. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: ﴿Allah, bir kavim kendisini değiştirmedikçe onların durumunu değiştirmez﴾ Bizi adalete ve refaha kavuşturacak olan İslam'dır.

Hizb-ut Tahrir Merkezi İletişim Bürosu Radyosu için yazılmıştır.

Sadık es-Sarari