تأملاتی در کتاب: "از مؤلفههای روانشناسی اسلامی"
تهیه: استاد محمد احمد النادی
قسمت چهاردهم
ستایش مخصوص خدا، پروردگار جهانیان، و درود و سلام بر پیشوای پرهیزگاران، و سرور فرستادگان، فرستادهشده به عنوان رحمتی برای جهانیان، سرورمان محمد و بر تمام خاندان و یارانش، و ما را با آنان قرار ده، و در گروه آنان محشور کن، به رحمتت ای مهربانترین مهربانان.
شنوندگان گرامی، شنوندگان رادیو دفتر رسانهای حزب التحریر:
السلام علیکم و رحمه الله و برکاته، و اما بعد: در این قسمت به تأملات خود در کتاب: "از مؤلفههای روانشناسی اسلامی" ادامه میدهیم. و به خاطر ساختن شخصیت اسلامی، با توجه به ذهنیت اسلامی و روانشناسی اسلامی، میگوییم و توفیق از خداست:
در قسمت گذشته گفتیم: محبت در راه خدا یعنی اینکه بنده را به خاطر خدا دوست داشته باشی، یعنی به دلیل ایمان و اطاعتش، و در این قسمت میگوییم: بهترین دو دوست که یکدیگر را دوست دارند، کسی است که محبتش به دوستش بیشتر باشد، به دلیل آنچه ابن عبدالبر در التمهید روایت کرده، و حاکم در المستدرک، و ابن حبان در صحیحش از انس روایت کرده که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمود: "هرگز دو مرد در راه خدا یکدیگر را دوست نداشتهاند، مگر اینکه برترین آنها کسی است که محبتش به دوستش بیشتر باشد".
همچنین برای مسلمان مستحب است که برای برادرش در غیابش دعا کند، به دلیل آنچه مسلم از ام الدرداء روایت کرده، گفت: سرورم به من گفت، که از رسول خدا صلی الله علیه و سلم شنید که میفرماید: "هر کس برای برادرش در غیابش دعا کند، فرشته موکل به او میگوید: آمین، و برای تو نیز مانند آن" یعنی مانند آنچه برای او دعا کردی، و سرورش ابو الدرداء است و منظورش شوهرش است به خاطر احترام به او.
و مسلم از صفوان - و او پسر عبدالله بن صفوان است - روایت کرده و همسرش الدرداء بود، گفت به شام آمدم و به خانه ابوالدرداء رفتم و او را نیافتم و ام الدرداء را یافتم، پس گفت آیا امسال قصد حج داری؟ گفتم بله. گفت برای ما به خیر دعا کن، زیرا پیامبر صلی الله علیه و سلم میفرمود "دعای مرد مسلمان برای برادرش در غیابش مستجاب است، بالای سرش فرشتهای موکل است، هرگاه برای برادرش به خیر دعا کند، فرشته موکل به او میگوید: آمین و برای تو نیز مانند آن". گفت: به بازار رفتم، ابوالدرداء را ملاقات کردم، او نیز همان را به من گفت.
همچنین مستحب است که از برادرش بخواهد برایش دعا کند، به دلیل آنچه ابوداود و ترمذی با سند صحیح روایت کردهاند، از عمر بن الخطاب که گفت: از پیامبر صلی الله علیه و سلم برای عمره اجازه خواستم، پس به من اجازه داد و فرمود: "ای برادر، ما را از دعایت فراموش نکن" پس کلمهای فرمود که دوست ندارم دنیا را با آن داشته باشم. و در روایتی گفت: "ای برادر، ما را در دعایت شریک کن".
و از سنت است که پس از اینکه او را دوست داشت، به دیدارش برود و با او همنشینی کند و با او پیوند داشته باشد و در راه خدا با او بخشندگی کند. مسلم از ابوهریره از پیامبر صلی الله علیه و سلم روایت کرده است: "مردی به دیدار برادری در روستایی دیگر رفت، پس خداوند فرشتهای را در راه او قرار داد، وقتی نزد او آمد گفت: کجا میروی؟ گفت: به دیدار برادری در این روستا میروم. گفت آیا نعمتی بر او داری که آن را تجدید کنی؟ گفت: نه، جز اینکه او را در راه خدا دوست دارم. گفت من فرستاده خدا به سوی تو هستم، به اینکه خداوند تو را دوست دارد همانطور که تو او را در راه خدا دوست داری".
و احمد با سند حسن و حاکم روایت کردهاند، و آن را از عباده بن الصامت از پیامبر صلی الله علیه و سلم صحیح دانسته است که به پروردگار عزوجل نسبت میدهد که فرمود: "محبت من برای کسانی که در راه من یکدیگر را دوست دارند، ثابت است، و محبت من برای کسانی که در راه من به دیدار یکدیگر میروند، ثابت است، و محبت من برای کسانی که در راه من با یکدیگر بخشندگی میکنند، ثابت است، و محبت من برای کسانی که در راه من با یکدیگر پیوند دارند، ثابت است".
و مالک در الموطأ با سند صحیح از معاذ روایت کرده که گفت: شنیدم رسول خدا صلی الله علیه و سلم میفرماید: "خداوند متعال فرمود: محبت من برای کسانی که در راه من یکدیگر را دوست دارند، و کسانی که در راه من با یکدیگر همنشینی میکنند، و کسانی که در راه من به دیدار یکدیگر میروند، و کسانی که در راه من با یکدیگر بخشندگی میکنند، واجب است".
و بخاری از عایشه روایت کرده که گفت: "پدر و مادرم را در حالی که دیندار بودند، درک کردم، و هیچ روزی بر ما نمیگذشت مگر اینکه رسول خدا صلی الله علیه و سلم در دو طرف روز، صبح و شام، به دیدار ما میآمد...".
و رسول خدا صلی الله علیه و سلم عظمت پاداش مؤمنی را بیان کرده است که برای برادرش آنچه را که برای خود دوست دارد، دوست دارد، و بر جلب خیر برای او در دنیا و آخرتش تا آنجا که بتواند، حریص است، در حدیث انس که مورد اتفاق است از پیامبر صلی الله علیه و سلم روایت شده که فرمود: "هیچ یک از شما ایمان ندارد مگر اینکه برای برادرش آنچه را که برای خود دوست دارد، دوست بدارد".
و در حدیث عبدالله بن عمرو، نزد ابن خزیمه در صحیحش، و ابن حبان در صحیحش، و حاکم در المستدرک، و گفت بر شرط شیخین صحیح است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمود: "بهترین یاران نزد خدا، بهترین آنها برای یارش است، و بهترین همسایگان نزد خدا، بهترین آنها برای همسایهاش است".
و از این باب است که در حد توان در حاجت برادرش باشد، و تا جایی که میتواند اندوهش را برطرف کند، در حدیث ابن عمر که مورد اتفاق است، آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمود: "مسلمان برادر مسلمان است، به او ستم نمیکند و او را تسلیم نمیکند، هر کس در حاجت برادرش باشد، خداوند در حاجت او خواهد بود، و هر کس اندوهی را از مسلمانی برطرف کند، خداوند به سبب آن اندوهی از اندوههای روز قیامت را از او برطرف میکند، و هر کس مسلمانی را بپوشاند، خداوند او را در روز قیامت میپوشاند"، و با سند حسن که راویانش مورد اعتماد هستند، طبرانی از حدیث زید بن ثابت از رسول خدا صلی الله علیه و سلم روایت کرده است که فرمود: "خداوند همواره در حاجت بنده است، تا زمانی که در حاجت برادرش باشد".
و برای مسلمان مستحب است که برادرش را با آنچه دوست دارد ملاقات کند تا او را با آن خوشحال کند، به دلیل آنچه طبرانی در الصغیر با سند حسن از حدیث انس روایت کرده که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمود: "هر کس برادر مسلمانش را با آنچه دوست دارد ملاقات کند تا او را با آن خوشحال کند، خداوند عزوجل او را در روز قیامت خوشحال میکند". همچنین برای او مستحب است که برادرش را با چهرهای گشاده ملاقات کند، به دلیل آنچه مسلم از ابوذر روایت کرده که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمود: "هیچ کار نیکی را کوچک نشمارید، حتی اگر برادرت را با چهرهای گشاده ملاقات کنی". و به دلیل آنچه احمد و ترمذی روایت کردهاند و گفت: حسن صحیح است، از جابر بن عبدالله که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمود: "هر کار نیکی صدقه است، و از جمله کارهای نیک این است که برادرت را با چهرهای گشاده ملاقات کنی، و از سطل خود در ظرف برادرت بریزی".
ای مسلمانان:
پس از اینکه شنیدید آنچه را شنیدید، و دانستید آنچه را دانستید، و دیدید آنچه را دیدید، از محبت صحابه به خداوند تبارک و تعالی و به رسول خدا صلی الله علیه و سلم، و محبت صحابه به یکدیگر در راه خدا جل فی علاه، آیا نباید مانند آنها در محبت به خدا و رسولش و به مؤمنان باشیم؛ تا خدا با ما باشد همانطور که با آنها بود، و ما را با نصرتش گرامی بدارد همانطور که آنها را گرامی داشت، و در روز قیامت با آنها در مصاحبت سرور فرستادگان، با پیامبران و صدیقان و شهیدان و صالحان باشیم، و چه نیکو رفیقی هستند؟!
شنوندگان گرامی: شنوندگان رادیو دفتر رسانهای حزب التحریر:
به این مقدار در این قسمت اکتفا میکنیم، به این امید که تأملات خود را در قسمتهای آینده به خواست خدا ادامه دهیم، پس تا آن زمان و تا دیداری دیگر، شما را در پناه خدا و حفظ و امانش قرار میدهیم. از حسن توجه شما سپاسگزاریم و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.
