المشهد السياسي في نيجيريا
March 13, 2023

المشهد السياسي في نيجيريا


جواب سؤال

المشهد السياسي في نيجيريا

السؤال:

جرت انتخابات المحافظات والولايات في نيجيريا في 2023/3/11، وذلك بعد الفراغ من الانتخابات الرئاسية التي أعلنت نتائجها في يوم 2023/3/1 بفوز مرشح الحزب الحاكم حزب المؤتمر التقدمي بولا أحمد تينوبو حيث جرت تلك الانتخابات في يوم 2023/2/25... وقد اعترض على النتائج منافسه في الحزب الشعبي الديمقراطي عتيق أبو بكر الذي جاء في المرتبة الثانية، وكذلك منافسه عن حزب العمال بيتر أوبي الذي جاء في المرتبة الثالثة. وأعربت أمريكا عن قلقها وأعلنت دعمها للمعترضين على النتائج ولم تقدم تهنئة للفائز، بينما أعلنت بريطانيا ابتهاجها بالنتائج وهنأت الرئيس المنتخب. فما هي المتغيرات التي حدثت في المشهد السياسي في نيجيريا؟ وماذا يعني أمريكا وبريطانيا بهذه الانتخابات؟ وماذا تعني مواقفهما منها؟

الجواب:

لكي يتضح الجواب على التساؤلات أعلاه نستعرض الأمور التالية:

1- نيجيريا بلد مسلم، فقد دخل الإسلام إلى منطقة كانو بشمال نيجيريا في وقت مبكر منذ منتصف القرن السابع الميلادي، وانتشر في أرض الهوسا وأرض الفولاني شمال ووسط نيجيريا عبر التجارة، وانتشر الإسلام بشكل فعلي في أواسط القرن العاشر الميلادي على أيدي الفقهاء الأندلسيين.. ثم فيما بعد أقيمت إمارة إسلامية في تلك المناطق سُميت بالخلافة العثمانية أو خلافة سوكوتو نسبة إلى عثمان دانفوديو الذي استمرت دولته قرابة المائة عام حتى قضى الإنجليز عليها في العام 1904م.. ويشتهر المذهب المالكي في المحاكم الشرعية في نيجيريا، وأكثر المسلمين من السنة، وتطبق 12 ولاية بعض أحكام من الشريعة الإسلامية.

2- عدد سكان نيجيريا الآن نحو 220 مليوناً حيث كانت تقديرات الأمم المتحدة في 2021 نحو 219 مليون، وغالبية السكان من المسلمين بنسبة تتراوح بين 65% و75% حسب الإحصاءات المختلفة.. وأما مساحة نيجيريا فتقارب المليون كيلومتر مربع، وما بين الأعوام 1900-1904م تمكنت بريطانيا من بسط سيطرتها على جميع المناطق التي صارت تعرف باسم نيجيريا، وذلك بعد أن قضت على الحكم الإسلامي فيها. ثم أعطتها بريطانيا استقلالها الشكلي في 1960/10/1، وسلمت الحكم إلى أقلية الإيبو النصرانية، ثم ضمتها إلى الكومنولث في عام 1963م. تتألف نيجيريا من أعراق مختلفة، أكبرها ثلاث مجموعات عرقية كبيرة، وهي: الهاوسا والفولاني في الشمال والوسط وغالبيتها الساحقة من المسلمين، واليوربا في الوسط والجنوب الغربي وغالبيتها من النصارى ولكن فيها أقلية مسلمة كبيرة، والإيبو في الجنوب الشرقي من أقلية نصرانية كاثوليكية.

3- وفي الانتخابات التي جرت في العام 1999م فاز فيها أوباسنجو بلا منازع واستمر في السلطة لفترتين انتخابيتين من 1999/5/29م حتى 2007/5/29م، وأظهر أوباسانجو طوال مدة حكمه انحيازاً واضحاً لأمريكا ومعاداة صارخة ضد المسلمين.. وفي انتخابات 2015 فاز فيها محمد بخاري الموالي للإنجليز، وكان بولا أحمد تينوبو من أكبر الداعمين له، وقد تمكنا من تركيز عملاء الإنجليز في الوسط السياسي، إذ أطلق على أحمد تينوبو لقب العرّاب السياسي وصانع الملوك، ومن ثم رشح نفسه متخذا شعار "وجاء دوري"، حيث رشح نفسه في انتخابات 2023 وفاز.. فقد أعلنت مفوضية الانتخابات المستقلة في نيجيريا يوم 2023/3/1 فوز مرشح الحزب الحاكم حزب المؤتمر التقدمي بولا أحمد تينوبو في الانتخابات الرئاسية التي جرت يوم 2023/2/25، وذلك من بين 18 مرشحا، وقد حصل على 8,8 مليون صوتا بنسبة 37% من 87 ملايين ناخب قد حصلوا على بطاقات الانتخابات، بينما حصل منافساه الرئيسان عتيق أبو بكر مرشح حزب الشعب الديمقراطي على نحو 6,9 ملايين صوت بنسبة 29%، وبيتر أوبي مرشح حزب العمال على نحو 6,1 ملايين صوت بنسبة 25%. عتيق أبو بكر وبيتر أوبي رفضا النتائج، ويعتزمان الطعن فيها ويعتبران أنه جرى التلاعب فيها والذي أدى إلى "اقتراع لم يكن حرا ولا نزيها ولا شفافا". وقام عتيق بتسيير مسيرة من أتباعه يوم 2023/3/6 واحتشدوا خارج مكاتب اللجنة الوطنية المستقلة للانتخابات وقدم مسؤول في حزب الشعب الديمقراطي التماسا إلى مسؤول في لجنة الانتخابات متعلقا بالأمر.. ومع ذلك لم تتغير نتائج الانتخابات.

4- ولهذا أشادت بريطانيا بالعملية الانتخابية في نيجيريا كما جاء على لسان وزير خارجيتها جيمس كليفرلي في بيان نشره الموقع الرسمي للحكومة البريطانية يوم 2023/3/1 وهنأ الرئيس المنتخب بولا أحمد تينوبو. فمما جاء في البيان: ("تثني المملكة المتحدة على الناخبين النيجيريين لمشاركتهم في الانتخابات الرئاسية وانتخابات الجمعية الوطنية وعلى صبرهم ومرونتهم في ممارسة حقوقهم الديمقراطية. نهنئ الرئيس المنتخب بولا أحمد تينوبو. ونلاحظ موقف أحزاب المعارضة من نتيجة الانتخابات والمخاوف التي أعربت عنها بعثات المراقبة والمجتمع المدني بشأن تنظيم العملية بما في ذلك التأخير والتحديات الفنية. نحن نشجع السلطات على دراسة جميع المخاوف بعناية واتخاذ إجراءات لحل القضايا العالقة والتركيز على تحقيق إرادة الشعب النيجيري"). فهذا موقف مؤيد للرئيس المنتخب من قبل بريطانيا، وهي لا تتهم حملته بالتزوير أو بالتلاعب وإنما تطلب من سلطاته دراسة جميع المخاوف معتبرة السلطات نزيهة في الدراسة. وبجانب ذلك ظهر تأييد من الاتحاد الأوروبي في مواجهة أمريكا، فقال ممثل السياسة الخارجية بالاتحاد الأوروبي جوزيب بوريل ("إن الانتخابات الرئاسية والبرلمانية التي شهدتها نيجيريا قبل أيام فرصة رئيسة لتدعيم الديمقراطية في البلد بغرب أفريقيا. برغم السياق الصعب والإخفاقات التشغيلية أظهر الشعب النيجيري التزامه بالديمقراطية"... كونا 2023/2/28). ومن هنا يظهر دعم بريطانيا للرئيس المنتخب الجديد في نيجيريا كما يظهر تأييد أوروبا له في مواجهة النفوذ الأمريكي في أفريقيا.

5- كان الموقف الأمريكي سلبيا تجاه انتخاب بولا أحمد تينوبو. قال الناطق باسم الخارجية الأمريكية نيد برايس في بيان ("يحق للنيجيريين أن تساورهم مثل هذه المخاوف، لكن ينبغي أن تكون لديهم توقعات كبيرة للانتخابات الأخيرة. هناك آليات راسخة قائمة للفصل في النزاعات الانتخابية. ونشجع أي مرشح أو حزب يسعى للطعن في النتائج، لمتابعة سبل الإنصاف القانوني عبر هذه الآليات. ننضم إلى المراقبين الدوليين الآخرين في حث اللجنة الانتخابية الوطنية المستقلة على تحسين الوضع في المناطق التي تحتاج إلى أكبر قدر من الاهتمام.. نتفهم أن النيجيريين وبعض الأحزاب أعربوا عن إحباطهم بشأن الطريقة التي أجريت بها العملية الانتخابية، خصوصا أوجه القصور في العناصر الفنية التي استخدمت لأول مرة في انتخابات الرئاسة. يساورنا القلق أيضا إزاء التقارير التي تتحدث عن تعرض أعضاء وسائل الإعلام للهجوم في أثناء الانتخابات"... صفحة ليدرشيب النيجرية 2023/3/2)، فأمريكا هنا تؤيد مواقف الأحزاب المعارضة في اعتراضاتها على العملية الانتخابية وتشجعها على الاعتراض ولم تقدم تهنئة للرئيس الفائز، وتعلن أن القلق يساورها إزاء تقارير تتحدث عن تعرض وسائل الإعلام للهجوم أثناء الانتخابات. ما يؤكد أن الرئيس الجديد ليس على هواها ولا تابعا لها.

6- إن المرشح عتيق أبو بكر الذي يمثل الحزب المعارض كان يشغل نائب الرئيس في عهد أولوسيجون أوباسانجو خلال الفترة 1999-2007. والمعروف أن أوباسانجو كان تابعا لأمريكا. فظهر أن أمريكا تدعم عتيق أبو بكر ليصل إلى الحكم. ولكونه من أصل مسلم جعلته ينافس بولا أحمد تينوبو الذي هو أيضا من أصل مسلم وله ثقل وتأييد ولديه قدرات مالية، وهو في الطرف الآخر مع محمد بخاري من عملاء الإنجليز. وقد انخفضت شعبية حزب الشعب الديمقراطي بسبب الفساد الذي استشرى على عهده وهو يحكم البلاد في الفترة ما بين عام 1999 وعام 2015، وخاصة على عهد كودلاك جوناثان، وقيام الأخير بصب الزيت على النار، بممارساته التعسفية والتمييز ضد المسلمين واضطهادهم بدعوى (محاربة الإرهاب). حتى إن سيدته أمريكا وجهت انتقادات لهذا الفساد المستشري في الحزب وفي الحكم على عهده، ولكن ليس لإصلاحه وإنما لإحكام القبضة عليه، إذ تورطت الطغمة الحاكمة بالفساد، وبذلك كان بيد أمريكا مَمسك عليهم فإذا خالفوها فضحتهم، وأرادت أن تماشي الرأي العام لتظهر كأنها ضد الفساد وهي التي تسكت عليهم ولا تعمل على إصلاحهم وهي المفسدة وداعمة المفسدين في الأرض.

7- لهذا احتاطت إذا لم ينجح مرشح حزب الشعب الديمقراطي عتيق أبو بكر يكون لها رجل آخر وقد عملت على تلميعه وهو بيتر أوبي وكأنه نظيف! فاستقال من حزب الشعب الديمقراطي العام الماضي، في شهر أيار 2022، وانضم إلى حزب العمال، ويظهر أنها احتسبت أن تتوزع أصوات المسلمين الذين يشكلون الأكثرية في نيجيريا بين عتيق أبو بكر مرشح حزب الشعب الديمقراطي وبين بولا أحمد تينوبو مرشح حزب المؤتمر التقدمي الحاكم الموالي للإنجليز، وكذلك رابيو موسى كوانكواسو وهو من أصل مسلم ومرشح حزب الشعب النيجيري القومي الذي بدأ يشيع صيته وجاء في المرتبة الرابعة في الانتخابات الأخيرة بنسبة 6%. ولهذا عمدت أمريكا إلى دعم بيتر أوبي وهو نصراني وأخذت وسائل الإعلام الأمريكية على تلميعه، وتشيع أنه المرشح المفضل للشباب النيجيري وهم يشكلون 60% من السكان ويتوقون للتغيير ولحكم جيل الشباب. فقد ذكرت شركة بلومبيرغ الإعلامية الأمريكية أنها أجرت استطلاعا للرأي العام في نيجيريا وأظهر الاستطلاع لنحو 2384 نيجيريا عبر تطبيق الهواتف الذكية أن بيتر أوبي قد يفوز في الانتخابات الرئاسية. وكذلك فعلت مثل ذلك مؤسسة إي إن إي بي الأمريكية وتوقعت فوز بيتر أوبي. وكذلك توقع المعهد الديمقراطي الوطني والمعهد الجمهوري الدولي الأمريكيان مثل ذلك. علما أن حزب الشعب الديمقراطي كان هو المسيطر على المشهد في نيجيريا حتى عام 2015 وكان الحزب الوحيد الذي يتمتع بالقوة للفوز في الانتخابات الرئاسية، وكان الوسط السياسي يميل لحساب أمريكا. ولكن المشهد السياسي قد تغير بتمكن محمد بخاري عميل بريطانيا بالفوز رغم محاولات أمريكا عرقلة فوزه.

 8- إن الثروة النفطية في نيجيريا قد جعلت الدول الكبرى وبخاصة بريطانيا وأمريكا في صراع ساخن حولها، فإن نيجيريا تحتل المرتبة الثانية عشرة من بين الدول المنتجة للنفط في العالم وثامن دولة مصدرة للنفط وعاشر دولة من حيث احتياطي النفط. وقد تم تقدير احتياطي النفط في نيجيريا من قبل وكالة معلومات الطاقة الأمريكية ما بين 16 إلى 22 مليار برميل، إلا أن تقديرات أخرى تقول بأنه يصل إلى 35,3 مليار برميل.. وهذا النفط هو سبب سيلان لعاب المتنافسين على نفط نيجيريا كونه من الصنف الخفيف أو الحلو أي أنه نقي من الكبريت إلى حد بعيد وتكريره منخفض التكاليف. وعند نيجيريا 159 حقلاً نفطياً و1481 بئراً نفطياً بحسب وزارة النفط النيجيرية. وكانت الشركات النفطية البريطانية هي المتحكمة في النفط النيجيري غير أن دخول أمريكا على خط النفط، وبخاصة بعد 1999م، أي في عهد أوباسينجو، قد حدَّ من استفراد الشركات البريطانية.

9- تواجه نيجيريا مشاكل خطيرة مثل انعدام الأمن والاقتصاد المتعثر والديون الهائلة والفقر المدقع وفساد السياسيين.

فأوضاعها الاقتصادية متردية فقد بلغ معدل التضخم 21,5% في نهاية عام 2022، ومعدل البطالة 33% لجميع البالغين و42,5% للشباب. ويعيش نحو 40% من أهل البلاد البالغ عددهم نحو 220 مليون نسمة تحت خط الفقر حسب تقديرات البنك الدولي في آذار 2022. وتراجعت قيمة العملة النيجيرية. وتنامى الفساد بشكل كبير ما دفع الدولة إلى تغيير ثلاث فئات من عملة البلاد في بداية الشهر الماضي شباط 2023. علما أنها تعد من أكبر الاقتصادات في أفريقيا، وتتعاظم مشكلة سرقة النفط في جنوب البلاد وهي مشكلة مزمنة ما أدى إلى تراجع صادرات البلاد من النفط، بالإضافة إلى النقص في وقود السيارات. وتعاني من ديون بلغت نحو 103 مليارات دولار حسب إحصاء حزيران 2022 وتصل خدمة تلك الديون أي الربا والتأمينات عليها بنحو 12 مليار دولار سنويا. مع أنها من كبار مصدري النفط، وهذا لم يسعفها بسبب تلك المشاكل الخطيرة المستعصية. وكل ذلك يرجع إلى فساد الحكم والحكام وتبعيتهم لدول الاستعمار القديم والجديد. فالحل بإزالة هذا الفساد أي بتغيير نظام الحكم الذي صاغته بريطانيا المستعمرة عندما أعطت لنيجيريا الاستقلال الشكلي ولكنها بقيت مستعمرة بأشكال أخرى وخاصة الحكم والاقتصاد. ووضعت لها دستورا مستوردا من الدساتير الغربية ونصبت حكاما تابعين لها لا فرق بين أن يكونوا من أصل مسلم أو من أصل نصراني. إلى أن جاءت أمريكا في منتصف سبعينات القرن الماضي واخترقت الجيش وبدأت في منافسة بريطانيا والصراع معها على البلاد.

10- بالإضافة إلى كل ذلك تدخُّل الدول المستعمرة وخاصة أمريكا وبريطانيا في شؤون البلاد بشكل مباشر. فتصريحات المسؤول الأمريكي المتحدث باسم الخارجية الأمريكية، وبيان وزير الخارجية البريطانية، ومن ثم تصريحات مسؤول الشؤون الخارجية للاتحاد الأوروبي تعتبر تدخلا مباشرا في شؤون البلاد. فالأساس أن يقوم الحكام والسياسيون في نيجيريا باستنكارها ورفضها والطلب من تلك الدول الكف عن التدخل في بلادهم وتحذيرهم من ذلك وقطع الصلات معهم. ومن ثم التفكير في كيفية إنقاذ البلد بشكل جاد ومخلص والبحث عن حلول جذرية وليست ترقيعية أو تخديرية. وإذا حصل مثل ذلك فإنهم سوف يتوصلون بأن الإسلام هو الحل، ولا ينقذ نيجيريا وشعبها بكل أطيافه إلا الإسلام الذي يساوي بين الجميع في تطبيق النظام المتجسد في خلافة راشدة على منهاج النبوة، فلا يحابي أحدا من الرعية في تحقيق مصالحهم وتأمين ما يلزمهم في معيشتهم وحلهم وترحالهم، سواء أكانوا مسلمين أم نصارى... وهو الذي ينهض بالبلاد ويخلصها من الاستعمار ويحدث فيها ثورة صناعية تجعل البلاد متقدمة ومتفوقة، يبنون صناعتهم ويستخرجون نفطهم وتكون كل عوائده لهم، وتوزع عليهم بدون تمييز، فيستغني الجميع، ويأمنون على أرواحهم وأعراضهم وعلى أموالهم، فلا بطالة ولا فقر ولا خوف ولا جوع.

﴿إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ‌﴾

في الحادي والعشرين من شعبان 1444هـ

2023/3/13م

More from پوښتنې او ځوابونه

ځواب سوال: پر ایران باندې د یهودو د دولت تېری او پایلې یې

ځواب سوال

پر ایران باندې د یهودو د دولت تېری او پایلې یې

پوښتنه:

العربیه په خپله وېبپاڼه کې د ۲۰۲۵/۶/۲۷ خپور کړ: (۴ باخبره سرچینو وویل چې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ ادارې له ایران سره د انرژۍ د تولید لپاره د اټومي پروګرام د جوړولو لپاره تر ۳۰ میلیارده ډالرو پورې مرستې کولو امکان په اړه بحث وکړ. سرچینو زیاته کړه چې دا خبرې اترې د اوربند هوکړې ته له رسېدو وروسته روانې دي. د ټرمپ ادارې چارواکو د څو وړاندیزونو د وړاندې کولو ډاډ ورکړ، چې لومړني او پرمختللي وړاندیزونه دي چې یوازې یو ثابت او د بحث وړ نه دی هغه دا دی چې "د ایران د یورانیمو بډاینه په بشپړه توګه ودرول شي"). ټرمپ د ایران او یهودو د دولت ترمنځ د اوربند اعلان وکړ (نتنیاهو وویل چې هغه د ټرمپ له وړاندیز سره موافقه کړې ... رویټرز خبري اژانس د یوه لوړپوړي ایراني چارواکي له قوله ویلي چې تهران د قطر په منځګړتوب او د امریکا په وړاندیز د اوربند سره موافقه کړې ده. الجزیره، ۲۰۲۵/۶/۲۴). دا ټول وروسته له هغې وشول چې د ټرمپ ځواکونو د ۲۰۲۵/۶/۲۲ په ایران کې اټومي تاسیسات ووهل، او وروسته له هغې چې د یهودو دولت د ۲۰۲۵/۶/۱۳ راهیسې په ایران باندې یو پراخ ناڅاپي یرغل پیل کړ. نو دلته پوښتنه دا ده چې ولې د یهودو دولت دا ناڅاپي یرغل وکړ، په داسې حال کې چې دا کار یوازې د امریکا په امر کوي؟ ایا ایران د امریکا په مدار کې نه دی، نو څنګه امریکا د ایران په اټومي تاسیساتو په وهلو کې برخه واخیسته؟ او مننه.

ځواب:

د دې لپاره چې ځواب روښانه شي، لاندې ټکي بیا کتنه کوو:

۱- هو، د ایران اټومي پروګرام د یهودو دولت ته یو ګواښ دی، نو له همدې امله غواړي چې په هره ممکنه لاره له منځه یوسي. د دې موخې لپاره، د ۲۰۱۸ کال د ولسمشر ټرمپ د وتلو لپاره یې خوشالي وکړه، د ۲۰۱۵ کال د تړون څخه، د یهودو دولت دریځ څرګند و چې دوی یوازې د لیبیا ماډل مني او د ایران د اټومي پروګرام له مینځه وړل، دا پدې مانا ده چې ایران په بشپړه توګه خپل اټومي پروګرام پریږدي. له همدې امله یې په ایران کې خپل جاسوسان ډېر کړل. د یهودو د دولت لومړۍ ورځ په برید کې په ایران کې د اجنټانو یو پوځ ښکاره شو چې د ایران په دننه کې څارنه کوي او د یهودو د استخباراتي دستګاه "موساد" سره د لږو پیسو په بدل کې همکاري کوي، دوی د بې پیلوټه الوتکو پرزې واردوي او د ایران په دننه کې په کوچنیو ورکشاپونو کې یې راټولوي او په اهدافو باندې یې توغوي، چې د ایران د نظام د مشرانو کورونه هم پکې شامل دي، په یوه داسې سناریو کې چې لبنان کې د ایران ګوند ته ورته وه، کله چې د یهودو دولت د دوی مشران له منځه یوړل!

۲- د امریکا دریځ د یهودو د دولت بنسټیز ملاتړ و، بلکې د ایران د اټومي پروژې پر ضد د هغوی محرک هم و، خو ټرمپ د دې د ترلاسه کولو لپاره په میز باندې کېښودل: مذاکراتي حل او نظامي حل. په دې توګه امریکا او ایران د ۲۰۲۵ په اپریل کې د مذاکراتو لپاره د عمان مسقط ته لاړل، او د ټرمپ ادارې د اټومي مذاکراتو کې د ژورو امتیازاتو ستاینه کوله، او داسې ښکارېده چې یو نوی اټومي تړون نږدې دی. ټرمپ د دې تړون د بشپړولو لپاره دوه میاشتې مهلت ټاکلی و، او د یهودو د دولت چارواکو د سیمې لپاره د امریکا استازي او د ایران لپاره له لومړي مذاکره کوونکي ویتکوف سره نږدې هره لیدنه د ایران له پلاوي سره مخکې کوله، ترڅو د امریکا مذاکره کوونکی په مذاکراتو کې څه روان دي، هغه ته خبر ورکړي.

۳- د ټرمپ ادارې د خپلو ځینو سرلارو سخت دریځی نظر غوره کړ، هغه نظر چې د یهودو له دولت سره سمون لري. دا د دې سره په یوه وخت کې راڅرګند شو چې په اروپا کې هم سخت دریځي نظرونه راڅرګند شول، اروپايي هیوادونه په غوسه وو چې امریکا یوازې له ایران سره خبرې کوي، په دې مانا چې امریکا به له ایران سره د هر ډول تړون څخه ډیره برخه ترلاسه کړي، په ځانګړې توګه دا چې ایران د ټرمپ ادارې ته د سلګونو میلیارډونو ډالرو په اړه خبرې کولې چې امریکایی شرکتونه یې په ایران کې پانګونه او ګټه ترلاسه کولی شي، لکه د تېلو او ګازو قراردادونه، د هوايي شرکتونو او نور ډیر څه، د دغو سختو نظرونو پایله د اټومي انرژۍ د نړیوالې ادارې یو سخت دریځی راپور و: (د شاوخوا ۲۰ کلونو راهیسې د لومړي ځل لپاره د اټومي انرژۍ د نړیوالې ادارې د مدیرانو بورډ نن پنجشنبه "د جون ۱۲، ۲۰۲۵" اعلان وکړ چې ایران د اټومي وسلو د نه خپرولو په برخه کې خپلې ژمنې تر پښو لاندې کړي دي. دويچه ویله آلمان، ۲۰۲۵/۶/۱۲)، له دې وړاندې د ایران مشر د بډاینې د بندولو څخه انکار کړی و: (خامنه ای وویل: "څرنګه چې خبرې اترې روانې دي، زه غواړم بل لوري ته یو خبرداری ورکړم. امریکایي اړخ چې په دې غیر مستقیمو خبرو اترو کې برخه اخلي او بحثونه کوي، باید بې ځایه خبرې ونه کړي. د دوی دا خبره چې "موږ به ایران ته اجازه ورنکړو چې یورانیم بډاینه کړي" یوه لویه تېروتنه ده؛ ایران د دې کس او هغه کس اجازه ته انتظار نه کوي"... او ویتکوف، منځني ختیځ ته د ټرمپ استازي، د یکشنبې په ورځ وویل چې واشنګټن به له تهران سره په احتمالي تړون کې د یورانیمو د بډاینې هیڅ کچه ونه مني. ویتکوف د "ای بي سي نیوز" شبکې ته په یوه مرکه کې زیاته کړه: "موږ د خپل نظر له مخې نشو کولی حتی د بډاینې د ظرفیت یو سلنه هم اجازه ورکړو. هر څه زموږ له نظره د یوه داسې تړون سره پیل کیږي چې په کې بډاینه شامله نه وي". د ایران انټرنیشنل ورځپاڼه، ۲۰۲۵/۵/۲۰).

۴- د بډاینې د بندولو څخه د ایران له انکار او د امریکا د ټینګار سره، د امریکا او ایران مذاکرات یوې بې لارې ته ورسېدل، حتی که د مذاکراتو پای ته رسیدل اعلان نشي، خو د ۲۰۲۵/۶/۱۲ د اټومي نړیوالې ادارې د راپور له خپرېدو سره سم، د یهودو دولت د امریکا سره په یوه پټ پلان کې چټک اقدام وکړ او د ۲۰۲۵/۶/۱۳ په ورځ یې یو ناڅاپي برید وکړ چې په ترڅ کې یې د ایران اټومي تاسیسات په نتنز سیمه کې ووهل، چې د یورانیمو د بډاینې لپاره د ایران ترټولو لویه فابریکه ده او ۱۴ زره سینټرفیوګونه لري، او د ایران د پوځ او سپاه پاسداران د مشرانو او همدارنګه د اټومي ساینس پوهانو یو لړ ترورونه یې ترسره کړل، او د توغندیو د توغولو سکو یې ووهلې، پرته له دې چې د یهودو دولت د خپل برید لاملونه توجیه کړي چې ایران د اټومي وسلو څیړنې او پراختیا بیا پیل کړې، د نتنیاهو په وینا (آر ټي، ۲۰۲۵/۶/۱۴)، خو دا ټول د ایران د ډېرو څرګندونو له خوا رد شوي چې ایران د اټومي وسلو د تولید پلان نه لري، او دا چې دوی د خپل اټومي پروګرام د سولې ساتلو لپاره د نړیوالې څارنې هرې کچې ته غاړه ږدي. خو دا هم ثابته ده چې د یهودو دولت د پلي کولو لپاره د امریکا شین څراغ ته انتظار کاوه، او کله چې د یهودو دولت ولیدل چې دا کړکۍ د شین څراغ سره پرانیستل شوې، نو برید یې پیل کړ.

۵- په دې توګه هیڅ هوښیار کس داسې انګیرنه نه شي کولی چې د یهودو دولت به د امریکا د شین څراغ پرته داسې برید وکړي، دا په هیڅ صورت کې ممکن نه ده (په اسراییلو کې د امریکا سفیر مایک هاکابي نن پنجشنبه وویل چې هغه تمه نه لري چې اسراییل به د امریکا د "شین څراغ" له ترلاسه کولو پرته پر ایران برید وکړي. عرب ۴۸، ۲۰۲۵/۶/۱۲). د ټرمپ او نتنیاهو ترمنځ د ۴۰ دقیقو ټیلیفوني اړیکې وروسته (یوه اسراییلي چارواکي نن جمعه د "ټایمز آف اسراییل" ورځپاڼې ته څرګنده کړه چې تل ابیب واشنګټن د ډونالډ ټرمپ په فعاله ګډون سره د "د رسنیو او امنیتي تېروېستنې پراخه کمپاین" ترسره کړ، ترڅو ایران ته قناعت ورکړي چې د دوی په اټومي تاسیساتو باندې برید نږدې نه دی ... او څرګنده کړه چې اسراییلي رسنیو په هغه وخت کې داسې افشاګري ترلاسه کړې وه چې ګواکې ټرمپ نتنیاهو ته د ایران د برید په اړه خبرداری ورکړی و، او دا افشاګري یې "د فریب د عملیاتو یوه برخه" وبلله. الجزیره نټ، ۲۰۲۵/۶/۱۳). دې ټولو ته د امریکا لخوا د برید څخه مخکې د یهودو دولت ته د ځانګړو وسلو برابرول هم اضافه کیدی شي، او په برید کې کارول شوي: (رسنیو راپور ورکړی چې متحده ایالاتو تیره سه شنبه په پټه توګه اسراییلو ته شاوخوا ۳۰۰ AGM-114 هیل فایر توغندي ولیږدول، د امریکایی چارواکو په وینا. د جیرو زالم پوسټ ورځپاڼې په وینا، چارواکو تایید کړه چې واشنګټن د جمعې په ورځ د سهار په سهار د ایران په اټومي او نظامي اهدافو د برید لپاره د اسراییلو له پلانونو څخه مخکې خبر و. دوی دا هم وویل چې د امریکا د هوايي دفاع سیسټمونو وروسته له ۱۵۰ څخه ډیر ایراني بالستیک توغندي په نیولو کې مرسته وکړه چې د برید په ځواب کې توغول شوي وو. یوه لوړپوړي امریکایي دفاعي چارواکي وویل چې د هیل فایر توغندي "د اسراییلو لپاره ګټور وو"، او زیاته یې کړه چې د اسراییلو هوايي ځواک د سپاه پاسداران د لوړ رتبه افسرانو، اټومي ساینس پوهانو او د اصفهان او تهران په شاوخوا کې د کنټرول مرکزونو د وهلو لپاره له ۱۰۰ څخه ډیرو الوتکو څخه کار اخیستی دی. آر ټي، ۲۰۲۵/۶/۱۴).

۶- په دې توګه د ټرمپ ادارې ایران چې له هغې سره خبرې اترې کوي، تېرو ایستل، ترڅو د یهودو د دولت برید د شاک او ویرې سره اغیزمن وي، امریکایي څرګندونې دې ته اشاره کوي، دا پدې مانا ده چې امریکا د یهودو د دولت له برید څخه دا غوښتل چې ایران په اټومي مذاکراتو کې امتیازات ورکړي، دا پدې مانا ده چې برید د امریکا د خبرو اترو یوه وسیله وه، او دا د یهودو د دولت له برید څخه د امریکا د ښکاره دفاع سره یوځای دی، او دا چې د ځان څخه دفاع ده او دولت ته وسلې ورکول او د ایران د ځواب د مخنیوي لپاره د امریکایی الوتکو او د امریکایی هوايي دفاع سیسټمونو چلول، دا ټول دې ته اړ کوي چې یو نیمه مستقیم امریکایی برید وي، او له دې امریکایي څرګندونو څخه د کاناډا په هاګ کې د جي ۷ سرمشریزې ته د تګ په وخت کې د خبریالانو سره په خپلو څرګندونو کې د ټرمپ خبره ده، یکشنبه چې ("ځینې جګړې د تړون ته رسیدو دمخه حتمي دي"). او له "ای بي سي" شبکې سره په مرکه کې ټرمپ دې ته اشاره وکړه چې متحده ایالات د ایران د اټومي پروګرام په له مینځه وړلو کې د اسراییلو د ملاتړ لپاره مداخله کولی شي. عرب ۴۸، ۲۰۲۵/۶/۱۶).

۷- امریکا جګړه د ایران د تابع کولو لپاره د یوې وسیلې په توګه کاروي لکه څنګه چې د ټرمپ په پخوانۍ څرګندونه کې ویل شوي ("ځینې جګړې د تړون ته رسیدو دمخه حتمي دي")، هغه څه چې دا تاییدوي هغه د ټرمپ لخوا د دې برید تشریح ده او ویې ویل "پر ایران د اسراییلو برید عالي دی"، او ویې ویل "ایرانیانو ته یې یوه موقع ورکړه او دوی یې ګټه پورته نه کړه او ډیره سخته ضربه یې وخوړه او ټینګار یې وکړ چې په راتلونکي کې به نوره هم وي"... ای بي سي امریکایی ۲۰۲۵/۶/۱۳). ټرمپ وویل ("ایرانیان" خبرې اترې غواړي، خو دوی باید له دې وړاندې دا کار کړی وای، ما ۶۰ ورځې درلودې، او دوی ۶۰ ورځې درلودې، او په ۶۱ ورځ مې وویل چې موږ هیڅ تړون نه لرو"... سي این این امریکایی، ۲۰۲۵/۶/۱۶). دا څرګندونې روښانه دي چې امریکا د یهودو دولت ته اجازه ورکړې چې دا یرغل وکړي، بلکې هغوی ته یې د دې کار کولو اشاره هم کړې ده. ټرمپ په "ټروث سوشیال" پلیټ فارم کې لیکلي: ("ایران باید د "خپل اټومي پروګرام په اړه تړون" لاسلیک کړی وای چې ما له دوی څخه د لاسلیک کولو غوښتنه کړې وه...") او زیاته یې کړه: "په لنډه توګه ایران نشي کولی اټومي وسلې ولري. ما دا څو ځله ویلي دي". آر ټي، ۲۰۲۵/۶/۱۶). د یهودو د دولت یوه چارواکي په ایران کې د ځمکې لاندې په فوردو سیمه کې د امریکا د ګډون په اړه وویل (چې متحده ایالات ممکن د ایران په وړاندې په جنګي عملیاتو کې برخه واخلي، او دې ته یې اشاره وکړه چې ټرمپ د اسراییلو له لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو سره په خبرو کې دې ته اشاره کړې چې که اړتیا وه هغه به دا کار وکړي. العربیه، ۲۰۲۵/۶/۱۵).

۸- دا هغه څه دي چې په حقیقت کې رامنځته شو، ټرمپ د یکشنبې په ورځ د سهار په سهار د ۲۰۲۵/۶/۲۲ اعلان وکړ (د ایران په ۳ اټومي تاسیساتو باندې برید او ټینګار یې وکړ چې د امریکا برید بریالی و، او ټرمپ د فودرو، نطنز او اصفهان اټومي سیمو په نښه کولو ته اشاره وکړه او له ایران څخه یې وغوښتل چې سوله وکړي او جګړه پای ته ورسوي، له بلې خوا د امریکا د دفاع وزیر بیرټ هیګیسیت ټینګار وکړ چې د امریکا برید د ایران اټومي هیلو ته د پای ټکی کېښود. بي بي سي، ۲۰۲۵/۶/۲۲) او بیا (سي این این شبکې د دوشنبې په ماښام څرګنده کړه چې ایران په قطر کې د العدید امریکایی اډه په لنډ واټن او متوسط واټن ویشتونکو توغندیو ویشتلې او دې ته یې اشاره وکړه چې په هوايي اډه کې میشت امریکایی نظامي الوتکې د تیرې اونۍ په پای کې لیږدول شوي دي... رویټرز خبري اژانس هم وویل: "ایران څو ساعته مخکې امریکا ته په قطر باندې د بریدونو کولو په اړه خبر ورکړی و او دوحې ته یې هم خبر ورکړی و". سکای نیوز عربی، ۲۰۲۵/۶/۲۳) او ټرمپ د دوشنبې په ورځ وویل ("زه غواړم له ایران څخه مننه وکړم چې موږ ته یې مخکې خبر ورکړ چې د قربانیانو د نه رامینځته کیدو اجازه ورکړي". سکای نیوز، ۲۰۲۵/۶/۲۴).

۹- بیا د امریکا او د یهودو د دولت له دې بریدونو او د ایران له ځوابونو وروسته، چیرته چې مالي زیانونه ډیر وو سربیره پر بشري زیانونو: (د ایران د روغتیا وزارت ویاند وویل چې د اسراییلو بریدونو د جګړې له پیل راهیسې د ۶۱۰ کسانو د شهادت او د ۴۷۴۶ نورو د ټپي کیدو لامل شوي دي ... د اسراییلو د روغتیا وزارت په وینا ... د مړو شمیر د جون له ۱۳ راهیسې ۲۸ تنو ته لوړ شو. بي بي سي نیوز، ۲۰۲۵/۶/۲۵)، له دې بریدونو وروسته ټرمپ لکه څنګه چې یې د یهودو د دولت په هڅولو سره پر ایران باندې یرغل پیل کړ او پخپله یې پکې برخه واخیسته، اوس بیرته د اوربند اعلان کوي، او یهود او ایران دواړه موافقه کوي، او داسې ښکاري چې ټرمپ هغه څوک دی چې د دواړو خواوو ترمنځ جګړه اداره کوي او همدارنګه هغه څوک دی چې هغه بندوي! (ټرمپ د ایران او د یهودو د دولت ترمنځ د خپل وړاندیز شوي اوربند نافذیدل اعلان کړل). (نتنیاهو وویل چې هغه د ټرمپ له وړاندیز سره موافقه کړې ... رویټرز خبري اژانس د یوه لوړپوړي ایراني چارواکي له قوله ویلي چې تهران د قطر په منځګړتوب او د امریکا په وړاندیز د اوربند سره موافقه کړې ده. الجزیره، ۲۰۲۵/۶/۲۴). دا پدې مانا ده چې دا جګړه چې د ټرمپ لخوا پیل او پای ته ورسول شوه د دې لپاره وه چې د ایران څخه د اټومي وسلو او توغندیو اغیزمنتیا له مینځه یوسي (او په هاګ کې د شمالي اتلانتیک "ناټو" سرمشریزې ته د تګ دمخه خبریالانو ته په وینا کې ټرمپ وویل ("د ایران اټومي وړتیاوې پای ته رسیدلي او دوی به هیڅکله خپل اټومي پروګرام بیا ونه جوړوي" او زیاته یې کړه "اسراییل به پر ایران برید ونه کړي ... او اوربند نافذ دی". الجزیره، ۲۰۲۵/۶/۲۴).

۱۰- اما په امریکا کې د ایران څرخیدو ته، هو ایران هغه هېواد دی چې د امریکا په مدار کې ګرځي، نو له دې لارې د امریکا په ګټو په ترلاسه کولو سره د خپلو ګټو د ترلاسه کولو هڅه کوي. او په دې توګه یې د افغانستان او عراق په نیولو او هلته د خپل اشغال په تمرکز کې له امریکا سره مرسته وکړه ... همدارنګه یې د امریکا د اجیر بشار الاسد د ساتنې لپاره په سوریه کې مداخله وکړه، او همداسې په یمن او لبنان کې. او دوی په دې هیوادونو کې خپلې ګټې ترلاسه کول غواړي او په سیمه کې یو لوی سیمه ایز دولت وي، حتی که د امریکا په مدار کې وګرځي! خو هغوی ته دا هېره ده چې که امریکا وويني چې د دوی ګټې له مدار څخه له یوه هیواد څخه پای ته رسیدلي او غواړي د دوی رول او ځواک کم کړي، نو په ډیپلوماټیکه توګه پرې فشار راوړي، او که اړتیا وي په نظامي توګه، لکه څنګه چې په وروستیو بریدونو کې له ایران سره کیږي، ترڅو د هیواد لپاره تال برابر کړي چې په مدار کې ګرځي ... او له همدې امله هغه د دې برید له لارې چې د هغې په امر او د یهودو د دولت په اجرا او د هغې په ملاتړ سره ترسره شو، نظامي رهبري په ځانګړې توګه اټومي څانګه او هغه سلاکاران له منځه وړي چې په وروستیو وختونو کې یې هڅه کوله چې د امریکا له خوښې پرته د یهودو له دولت سره په چلند کې نظر ولري، او هغه دې هیوادونو ته پام نه کوي ځکه چې هغه پوهیږي چې دا هیوادونه به په پای کې هغه حل ومني چې امریکا یې جوړوي!

۱۱- دا هغه څه دي چې د اوربند څخه وروسته په امریکایی پلان کې په ښکاره توګه راڅرګندیدل پیل شوي، او دا د ایران د نظامي اټومي وسلو د پای ته رسولو لپاره دی: (۴ باخبره سرچینو وویل چې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ ادارې د انرژۍ د تولید لپاره د اټومي پروګرام د جوړولو، د بندیزونو د نرمولو او د محدودو ایراني پیسو د میلیاردونو ډالرو د خوشې کولو لپاره تر ۳۰ میلیارد ډالرو پورې له ایران سره د مرستې کولو امکان په اړه بحث وکړ او دا ټول د تهران د بیرته راوستلو لپاره د یوې جدي هڅې یوه برخه ده د امریکا د سي این این شبکې په وینا، د خبرو اترو میز ته. سرچینو وویل چې د امریکا او منځني ختیځ مهمو لوبغاړو د ایران او اسراییلو په اټومي بریدونو کې هم د پردې تر شا له ایرانیانو سره خبرې اترې وکړې. سرچینو زیاته کړه چې دا خبرې اترې د اوربند له هوکړې وروسته روانې دي ... د ټرمپ ادارې چارواکو د څو وړاندیزونو د وړاندې کولو ډاډ ورکړ، چې لومړني او پرمختللي وړاندیزونه دي چې یوازې یو ثابت او د بحث وړ نه دی هغه دا دی چې "د ایران د یورانیمو بډاینه په بشپړه توګه ودرول شي"... العربیه، ۲۰۲۵/۶/۲۷).

۱۲- په پای کې د دې امت مصیبت په خپلو واکمنانو کې دی، ایران د برید له ګواښ سره مخ دی او هغه په ځان باندې د دفاع لپاره په برید کولو اقدام نه کوي، او برید له یهودو څخه د ځان د دفاع لپاره ترټولو غوره لار ده، بلکې هغه تر هغه وخته پورې چوپ پاتې کیږي چې تاسیسات یې ووهل شي او پوهان یې ووژل شي، بیا ځواب ورکول پیل کوي، او همداسې د امریکا د برید په اړه... بیا ټرمپ د اوربند اعلان کوي او یهود او ایران دواړه موافقه کوي... او له دې وروسته دا امریکا ده چې خبرې اترې اداره کوي او وړاندیزونه وړاندې کوي، او د "ایران د یورانیمو د بډاینې په بشپړه توګه بندول" په اړه وايي چې دا ثابت دی او د بحث وړ نه دی! او موږ خبرداری ورکوو چې دا جګړه د یهودو له دولت سره د هر ډول سولې یا د ایران د بې وسلې کیدو لامل نه شي... او اما د مسلمانانو په نورو هیوادونو کې واکمنان، په ځانګړې توګه هغه کسان چې د یهودو د دولت په شاوخوا کې دي، د دښمن الوتکې د دوی له سرونو څخه تیریږي او د مسلمانانو هیوادونه بمباروي او پرته له دې چې په دوی باندې ډزې وشي، په ډاډ سره بیرته ځي!! دوی د امریکا د ګوتو تر منځ دي ... دوی ناستې توجیه کوي او پولې مقدس کوي، او هیر کړي یې دي یا یې هیرولو ته اړولي چې د مسلمانانو هیوادونه یو دي، که د ځمکې په لرې برخه کې وي یا نږدې! او د مومنانو تسلیمیدل یو دي او جګړه یې یوه ده، سمه نه ده چې د دوی مذهبونه د دوی ترمنځ توپیر وکړي، ترڅو چې مسلمانان وي ... بې ګټې دي هغه څه چې دوی پکې دي دوی فکر کوي چې دوی په دې امریکا ته په تسلیمیدو سره ژغورل کیږي، او دوی نه پوهیږي چې امریکا به په دوی باندې تسلط ومومي او هغه وسلې به ترې واخلي چې د یهودو دولت ته ګواښ پیښولی شي، لکه څنګه چې په سوریه کې یې وکړل کله چې د یهودو دولت ته اجازه ورکړه چې د هغې نظامي تاسیسات له مینځه یوسي، او همداسې په ایران کې هم کوي، او بیا دوی په دنیا او اخرت کې له دې واکمنانو څخه کوچنیان وراث کوي ﴿سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُوا صَغَارٌ عِنْدَ اللهِ وَعَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا كَانُوا يَمْكُرُونَ﴾ ایا دوی فکر کوي؟ او یا دوی ﴿صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ﴾، ایا؟

ای مسلمانانو: تاسو وینئ او اورئ هغه څه چې ستاسو واکمنانو له تاسو سره د