د استعمارګرو په خوښه "د خپل برخلیک ټاکلو حق"!
د مسلمانانو په هېوادونو کې د بې دینه لویدیځ استعماري نفوذ خپور شو، هېوادونه یې ووېشل، څو ټوټې یې کړل او داسې یې کړل چې غړي یې پرې شوي، څنډې یې ماتې شوې، یوه ټوټه دلته او بله هلته؛ په عراق کې چې قومي فدرالي تجزيه وشوه، په پاکستان کې چې ختیځ له لوېدیځ څخه جلا شو، په اندونیزیا کې چې ختیځ تیمور جلا شو، په سوډان کې چې جنوب له شمال څخه جلا شو، تر دې چې د مسلمانانو تجزيه شوي هېوادونه د لا تجزيې او تفرقې په لور روان دي.
زموږ اسلامي هېوادونه د امریکا او اروپا ترمنځ د شتمنۍ او نفوذ د جګړې ډګر ګرځېدلی، او د افسوس ځای دا دی چې د دې جګړې وسایل د امت ځینې زامن دي، که په حکومت کې وي یا په یاغي ډلو کې لکه څنګه چې نن ورځ په سوډان کې روان دي، پداسې حال کې چې د دې جګړې یوازینی بایلونکی بې ګناه خلک دي چې د خپل برخلیک واک نلري.
بې دینه لویدیځ په سوډان کې د خپلو وېشونکو اهدافو د ترلاسه کولو لپاره ډېرې ناوړه لارې چارې کارولې او یو پلان یې وروسته بل پلان جوړ کړ، قومي، جغرافیایي او قبیلوي تعصبات یې راوپارول او د "خپل برخلیک ټاکلو حق" مفکورې ته یې وده ورکړه، چې د نړیوال سیاست په ژبه کې د جلاوالي او وېشلو لپاره نرمه اصطلاح ګرځېدلې ده.
د وېشلو لړۍ په 1882 کې د مصر د اشغال راهیسې پیل شوه، کله چې برېتانیې د وېشلو لپاره کار پیل کړ، د هغې نقشې په تعقیب چې د اسلامي هېوادونو لپاره یې جوړه کړې وه، نو امریکا او برېتانیې دواړو د جلاوالي مفکورې ته د خلکو د ذهنونو د چمتو کولو لپاره یو تړون لاسلیک کړ، په 1953 کې د یو تړون لاسلیک شو چې د سوډان خلکو لپاره د "خپل برخلیک ټاکلو حق" په نامه یادېږي او د نړیوالو څارونکو په شتون کې یوه ټولپوښتنه ترسره شوه، دا تړون له مصر څخه د جلا کېدو او په 1956 کې د سوډان جمهوریت د اعلان لپاره یو تمهید و.
د برېتانیې چل او فریب تر دې ځایه ونه درېد، بلکې تر دې هم تېر شو چې سوډان په دوو دولتونو ووېشي، یو په شمال کې او بل په جنوب کې، او دې پلان د لومړۍ نړیوالې جګړې له پای ته رسېدو وروسته، یعنې په 1922 کې د عملي کولو په لټه کې شو، او د شمال او جنوب د جلا کولو سیاست یې غوره کړ، په جنوبي سیمو (استوایي، بحر الغزال او اعالي النیل) کې یې د اسلام د خپرېدو په وړاندې کلک محدودیتونه ولګول او د شمالي اړخونو څخه یې هر څه بند کړل، او سویل وال یې په شکمنو سترګو ورته کتل، او په 1930 کې برېتانیې یو پرېکړه لیک خپور کړ چې سویلي وګړي د شمالي وګړو څخه توپیر لري، او مشنریان او تبلیغاتي ډلې یې د یاغیانو د ملاتړ، جاسوسۍ، فتنې پارولو او د سرغړونې او نافرمانۍ د روح خپرولو او د مسلمانانو په وړاندې د دښمنۍ او مغرضانه نظرونو د خپرولو په موخه واستول، برېتانیې له سوډان څخه د وتلو دمخه ډېر ګامونه او تدابیر ونیول چې له امله یې د خپلو ګاونډیو مستعمرو کې د خپلو اجنټانو له لارې په مستقیم او غیر مستقیم ډول د شمالي او سویلي ترمنځ واټن رامنځته کړ.
او له برېتانیې څخه د امریکا لاس ته د نفوذ له بدلون سره، وروستۍ ډلې هم د وېشلو مفکوره غوره کړه، خو په خپلو ځانګړو طریقو او وسایلو سره، په سوډان کې د امریکايي ګټو او برېتانوي ګټو تر منځ د توپیر سربېره، له هغه منفعت غوښتنې مفهوم څخه چې پانګوال اصل یې پرې تپلې، خو بنسټیزه مفکوره، چې هغه د شمال څخه د جنوب جلا کول او د سوډان وېشل دي، د دواړو ترمنځ پرې اختلاف نه و، او دا ورته والی په ځینو نړیوالو مسایلو کې لکه څنګه چې په اسلامي هېوادونو کې دی، هم شته.
د کفر هېوادونو، امریکا او برېتانیې، د جنوبي سوډان د شمال څخه د جلا کولو لپاره چې کومو خطرناکو لارو چارو ته غاړه کېښوده، هغه دا دي؛ د موضوع نړیوال کول، یعنې د لویو هېوادونو لاس ته د موضوع سپارل ترڅو د دوی په خوښه او ګټو سره یې حل او تصفیه کړي، او دا هغه څه دي چې د جنوبي سوډان د مسلې په اړه پېښ شول، ځکه چې په هغې کې د نړیوالو اړخونو د ډېر مداخلت له امله داسې ښکارېده چې دا غیر سوډاني او په ځانګړې توګه غیر اسلامي ده! نو جنوبي سوډان د مشنریانو او تبلیغاتي ډلو ته پرانیستل شو، چې شمېر یې پنځه دېرش تبلیغاتي ډلو ته ورسېد، او همدارنګه د هغو سازمانونو ته چې داسې ښیي چې دوی د بشردوستانه انګیزو او د هغه څه د ساتنې لپاره کار کوي چې دوی یې د بشري حقونو په نوم یادوي او د خپل شتون توجیه کولو او د دې تر پوښښ لاندې د ورانکارۍ لپاره مالي مرستې وړاندې کوي؛ ځکه چې سوډان د دوی مرستو ته اړتیا نلري، دا په حقیقت کې یو بډای هېواد دی چې خدای تعالی ورته ډېرې طبیعي شتمنۍ ورکړي دي، او دا د هغه څه برعکس دی چې د نړۍ له بېوزلو هېوادونو څخه شمېرل کېږي!
د دولت او یاغیانو ترمنځ تړونونه لاسلیک شول او دا مسله داسې ښکاره شوه چې ګواکې دا په جنوب کې د افریقایي عیسویانو او په شمال کې د مسلمان عربانو ترمنځ یوه ژوره شخړه ده، دوی هغه څه تصویب کړل چې دوی یې د "اصولو اعلامیه" بلله، کوم چې د سویلیانو لپاره د "خپل برخلیک ټاکلو حق" په نامه یادېده، ترڅو دا مفکوره بیاځلي راژوندۍ شي او د یوې ټولپوښتنې ترسره کولو وروسته د دوی په وړاندې جلاوالی د یو انتخاب په توګه په پام کې ونیول شي.
او دا هغه څه دي چې په حقیقت کې پېښ شول، د 2011/7/9 په نېټه په رسمي ډول د جنوب د جلاوالي اعلان وشو او یو دولت شو، برېتانیې او امریکا هغه څه ترلاسه کړل چې دوی یې غوښتل، د سوډان ولسمشرۍ او د وزیرانو شورا په رسمي ډول د جنوبي سوډان د برخلیک ټاکلو د ټولپوښتنې پایلې ومنلې (چې مخکې ورته معلومات ورکړل شوي وو) کوم چې د جلاوالي په حق کې 98.83٪ وه او د جنوب د کوچني دولت (د بې دینه لویدیځ خوب) رامنځته کېدل وو، او په هغه وخت کې د امریکا ولسمشر اوباما هغو کسانو ته مبارکي وویله چې هغه یې د جنوبي سوډان خلک وبلل، دې پایلې ته چې په ډېر هوښیارۍ سره پلان شوې وه او واکمنانو او سیاستوالو په ډېر حماقت سره عملي کړه!!
او دا نن ورځ د جنوبي سوډان دولت د کورنۍ جګړې د اور په خوله کې دی، له څو میاشتو راهیسې د واک د دوو شریکانو، ولسمشر سلواکیر میارډیټ او د هغه لومړي مرستیال ریک مشار ترمنځ دوامداره پوځي او سیاسي کړکېچونه روان دي، ان تر دې چې په وروستیو اونیو کې پوځي نښتې بیا پیل شوې، اوسنۍ جګړه چې له کلونو راهیسې روانه ده، تر ډېره د دوو خواوو، دینکا او نویر قبیلو ترمنځ سیالي ده، چې د څو پوځي نښتو لامل شوې، چې په هغې کې د 2013 او 2018 کلونو ترمنځ پنځه کلنه کورنۍ جګړه هم شامله ده چې شاوخوا 400 زره کسانو ته یې مرګ ژوبله واړوله او په 2018 کې د یوه ماتېدونکي سولې تړون سره پای ته ورسېده.
دا د هغو دولتونو برخلیک دی چې په قبیلوي، توکمیزو او یا سیمه ییزو موافقو باندې جوړ شوي، او د سوډان د وېشلو لړۍ تر دې شیبې پورې روانه ده، د روانې جګړې په ترڅ کې، په افق کې داسې نښې نښانې لیدل کېږي چې دارفور به له سوډان څخه جلا شي، په دارفور کې د چټکو ملاتړو ځواکونو له خوا مصر ته د هغو سیمو څخه صادرات بند شوي دي چې دوی پرې کنټرول لري، همدارنګه د چټکو ملاتړو ځواکونو د قوماندان سلاکار، الباشا محمد طبيق وویل چې د چټکو ملاتړو ځواکونو د حکومت جوړولو ته اړتیا لري، د دوی په واک کې سیمو کې دا یوه سخته اړتیا ده، او دا ګام باید د نړیوالې ټولنې لخوا د سوډان د متحد دولت د ساتلو لپاره په سمدستي توګه وستایل شي.
پر دې سربېره، په سوډان کې چټکې ځمکني پیښې په یو لوري روانې دي، چې هغه د سوډان په ډېرو سیمو باندې د پوځ بیا واکمني او د دارفور په ځانګړې توګه لویدیځه سیمه د چټکو ملاتړو ځواکونو ته پرېښودل دي، او که دا لاره بشپړه شي، هېواد د فاعلي وېش په لور روان دی.
داسې ښکاري چې د امریکا ګټې د سوډان د جنوب په څېر د دارفور د جلا کولو په لور ګړندۍ شوې، ځکه چې پخوا یې د دارفور د ستونزې د حل لپاره د سیاسي حل لارو په اړه سترګې پټولې، ځکه چې نه غوښتل یې په یو وخت کې د جنوب او دارفور د دوسیو په اړه اندېښمن وي، نو د دارفور دوسیه یې تر خپل وخت پورې ګرمه پرېښوده، او یوازې یې د بشري او امنیتي دوسیې او د بې ځایه شویو موضوع په اړه پرته له جدي حل څخه بحث کاوه، او هڅه یې کوله هر ځل هغه فضا سړه کړي چې اروپا له خوا ګرمه شوې وه، او نړیوالې ټولنې ته یې په سیمه کې د حالاتو د ارامۍ په اړه ډاډ ورکاوه، په داسې حال کې چې هغه په بشپړه توګه د دارفور دوسیې په ګرمۍ پوهېده، لکه څنګه چې معلومه ده، په دارفور کې شخړه په اصل کې یوازې عادي دودیزې ستونزې وې چې معمولا د قبیلو ترمنځ رامنځته کېدې، د کرنې، اوبو لګولو، څړځایونو او د اوبو د راټولولو سیمو پورې اړوند وې، او دې ستونزو ډېر ژر د قبیلو د مشرانو له لارې حل موندلی و، او دا معلومه ده چې دا ډول ستونزې په ټولو قبیلوي سیمو کې عادي خبره ده، او دا د هغه طبیعي اختلافاتو څخه دي چې په خوځنده قبیلوي ټولنو کې رامنځته کېږي، خو اروپا د دې لپاره چې امریکا په جنوبي سوډان کې انحصار کړی و پرته له دې چې هغې ته - په ځانګړې توګه برېتانیې او فرانسې ته - په هغې کې، یعنې په جنوبي سوډان کې رول ورکړي، نو هغې په دارفور کې د عربي قبیلو او افریقایي قبیلو ترمنځ چې ټول مسلمانان وو، د فتنې اور بل کړ، اروپا په دارفور کې په پوځي، سیاسي او رسنیو برخو کې د ستونزې راپارولو باندې تمرکز وکړ ترڅو امریکا وشرموي او د بشیر د حکومت وضعیت ګډوډ کړي چې هغه مهال د امریکا ملاتړی و، ترڅو امریکا په جنوب کې خپلې ګټې په ارامه توګه ترلاسه نه کړي، او ترڅو اروپا په سوډان کې د ځان لپاره ځای پیدا کړي.
او اوس د دوسیې د نیولو وخت راغلی، او اوس امریکا دا کار کوي. په دې توګه، سوډان د امریکا په لاس کې یوه لوبه شوه، امریکا چې څه وغواړي هغه کوي، او په سوډان کې د روانې شخړې لپاره به د امریکا حل لاره او د دارفور لپاره حل لاره، په هماغه سناریوګانو سره وي چې امریکا د جنوب د جلا کولو لپاره ترسره کړې، او په دې توګه به هغه څه ترلاسه کړي چې د سوډان د څیرې کولو او وېشلو لپاره یې غوښتل، مګر د خپلو زامنو په لاسونو چې ګډونوال، پلې کوونکي، سازش کونکي یا چوپه خوله ناست دي!
هغه دریځ چې د سوډان خلک باید له دې دسیسو او شخړو څخه غوره کړي او د سوډان د سیمو د غورځېدو مخه ونیسي، دا دی چې د باطل په لور لاړ نه شي او د تسلیمۍ په سیاست کې دوام ونه کړي او دا ومني چې موږ د شطرنج مهره یو چې زموږ دښمنان مو په هره هغه خندق کې ږدي چې دوی یې غواړي، او همدارنګه موږ باید د هېواد د مسایلو د حل لپاره په مجرمې امریکا باندې تکیه ونه کړو، او خپل هېواد د امت د دښمنانو ترمنځ د جګړې ډګر ونه ګرځوو، دا هغه څه دي چې اسلام یې نه مني، او هېواد یوې سترې مصیبت ته رسوي؛ له ذلت او ضعف، تفرقې او ګډوډۍ او ورانۍ، او له الله، رسول او مومنانو سره خیانت څخه. کافران روحونه وژني، شتمنۍ لوټ کوي، حقونه غصب کوي او د مسلمانانو په خاوره کې ګرځي، د دوی لپاره د فلسطین او عراق ترمنځ او د اندونیزیا او افغانستان او سوډان او د نورو مسلمانانو هېوادونو ترمنځ هیڅ توپیر نشته.
نو کله به امت ویښ شي او خپل دښمنان وپېژني، نو د دې پوهې پر بنسټ د دوی په وړاندې عمل وکړي، او د دوی وسایل وپېژني او د هستې په څېر یې وغورځوي، او د خپل عزت او کرامت لپاره په دې لاره کار وکړي چې اسلام یوازینۍ لاره ده د بیا ژوندي کېدو او خلاصون لپاره، او دا د الله د شریعت په حاکمولو او د هدایت پیغمبر محمد ﷺ په پیروي سره په ټولو سیاسي او نورو ژوند چارو کې، که هغه کوچنۍ وي او که لویه؟ رب العزت فرمایي: ﴿فَلا وَرَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيماً﴾، او سبحانه وتعالی فرمایي: ﴿فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللهِ وَالْيَوْمِ الْآَخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلاً﴾، نو په دې کې ستره بریا ده ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ﴾، ایا تاسو ځواب ورکوونکي یاست؟
#د_سوډان_بحران #SudanCrisis
دا د حزب التحریر مرکزي مطبوعاتي دفتر لپاره لیکل شوې ده
رنا مصطفی
