2025-11-12
د الراية ورځپاڼه: د امریکا او وینزویلا بحران
وینزویلا ته د امریکایی حکومتونو علاقه د شلمې پیړۍ په پیل کې د تیلو له کشف راهیسې ده، چیرته چې د امریکایی انرژۍ شرکتونو د څو لسیزو لپاره په تیلو واکمني کړې وه، خو وینزویلا حکومت په ۱۹۷۶ کال کې هغه ملي کړ.
وینزویلا د هوګو چاویز په ۱۹۹۸ کال کې د واکمنۍ تر رسیدو پورې له لوی اقتصادي خرابوالي او سیاسي بې ثباتۍ سره مخ وه، او وینزویلا له روسیې، چین او ایران سره نږدې شوه، او تر ۲۰۱۳ کال پورې یې سوسیالیستي کیڼ اړخې تګلارې تعقیب کړې. د هغه ځای ناستی نیکولاس مادورو شو، چا چې د چاویز هماغه سوسیالیستي لاره تعقیب کړه، نو اقتصاد نور هم خراب شو او د وینزویلا انزوا زیاته شوه، چیرته چې امریکا په هغه باندې ډېر بندیزونه ولګول او د هغه د ولسمشریزو ټاکنو مشروعیت یې رد کړ، او په ۲۰۲۰ کال کې د امریکا د عدلیې وزارت په ولسمشر مادورو باندې د نشه يي توکو د سوداګرۍ او امریکا ته د هغې د قاچاق تور ولګاوه.
وینزویلا په طبیعي زیرمو کې د نړۍ یو له بډایه هیوادونو څخه شمیرل کیږي، ځکه چې دا په نړۍ کې د تیلو زیرمو په برخه کې لومړی ځای لري، کوم چې تر 300 ملیاردو بیرلو څخه ډیر اټکل شوی، او همدارنګه دا د نړۍ څلورم لوی طبیعي ګاز زیرمه لري چې له 195 ټریلیون مکعب فوټو څخه ډیر اټکل شوی.
امریکا په وروستیو میاشتو کې د وینزویلا په وړاندې د مخدره توکو د سوداګرۍ په پلمه چې ورته رسیږي، فشار زیات کړی، نو د اګست په ۹ مه یې د وینزویلا ساحل ته نږدې درې ویجاړونکي کښتۍ خپرې کړې، او د سپټمبر په دویمه یې په هغه څه باندې لومړۍ هوایي برید وکړ چې دوی ادعا کوله له وینزویلا څخه د نشه يي توکو لیږدونکې کښتۍ وه. او د اکتوبر په دریمه د امریکا د جګړې وزیر وویل: هغه امر کړی چې په یوې کښتۍ باندې برید وکړي چې د همدې ساحل څخه د نشه يي توکو لیږدوي، مګر د هغه مشر ټرمپ وویل، هغه د امریکا استخباراتي ادارې (سي آی اې) ته اجازه ورکړې چې په وینزویلا کې دننه هغه څه وکړي چې هغه "پټ عملیات" وبلل. په ټوله کې، امریکایي چارواکو د وروستیو اونیو په اوږدو کې د 15 بریدونو مسؤلیت په غاړه اخیستی، خبرونو راپور ورکړی چې 62 تنه یې وژلي دي.
د امریکا نیویارک ټایمز ورځپاڼې خپره کړې چې ځینو چارواکو په ځانګړې توګه هغې ته ویلي دي، چې د دې ټولو تر شا موخه د وینزویلا د ولسمشر نیکولاس مادورو نسکورول دي، مګر په رسمي توګه امریکا یوازې وايي، چې د دوی عملیات د لاتینې ترهګرو ډلو د تعقیب لپاره دي چې د نشه يي توکو په برخه کې کار کوي او ممکن د امریکا پولې ته ځي.
داسې ښکاري چې د ټرمپ په مشرۍ امریکا د وینزویلا په خورا لویو طبیعي زیرمو، په ځانګړې توګه د تیلو، طبیعي ګازو، سرو زرو او نادرو فلزاتو د کنټرول په لټه کې ده. هغه څه چې دا مسله نوره هم کړکیچنه کوي د چین او روسیې سره د وینزویلا سوداګریزې اړیکې دي، چیرته چې په ۲۰۲۴ کال کې د چین او وینزویلا ترمنځ د سوداګرۍ کچه ۶.۵ میلیارده ډالرو ته ورسیده او دا سلنه مخ په زیاتیدو ده، کوم چې د امریکا فشار زیاتوي او د دې نږدې کیدو په وړاندې یې نوره هم دښمنانه کوي، ځکه چې وینزویلا او د لاتینې امریکا نور هیوادونه د امریکا لخوا خپله شاته انګړ ګڼل کیږي او دا په خپلو شتمنیو باندې د مالکیت حق لري، او له هغې سره هر ډول نږدېوالی یوه سره کرښه ګڼل کیږي چې د جګړې پارولو ته اړتیا لري لکه څنګه چې په 1989 کې یې پاناما باندې برید وکړ او د هغې مشر نورریګا یې د نشه یي توکو د سوداګرۍ په تور ونیوه، او په هیواد کې یې د خپلو ګټو سره سم نظام بدل کړ.
هغه څه چې موږ نن ورځ په وینزویلا کې د نظامي عملیاتو په اړه د امریکایی سیاستوالو له متضادو څرګندونو څخه اورو دا په ګوته کوي چې په وینزویلا کې د نظام د بدلون لپاره په دریو سناریوګانو کې پلان شتون لري:
لومړی: د پوځ په مشرۍ، یا د مدني مشرۍ په مشرۍ، یا د دواړو په همکارۍ یو داخلي بغاوت رامینځته شي، په دې شرط چې واشنګټن لوژیستیکي، استخباراتي او یا حتی مستقیم نظامي ملاتړ د کیریبین سمندر کې د خپلو اوسنیو ځواکونو له لارې چمتو کړي. د دې سناریو پیښیدل د اپوزیسیون د ویش او ضعف له امله ناشونې ده، د وینزویلا په حکومت کې د امنیتي استخباراتي دستګاهو د ځواک ترڅنګ.
دوهم: یو مستقیم ځواکمن نظامي ځواک، چې د وینزویلا پر نظامي تاسیساتو باندې په پراخه کچه بریدونه پکې شامل وي، د دې احتمال سره چې ځانګړو ځواکونو ته د ولسمشر مادورو د نیولو او محاکمه کولو دنده وسپارل شي، او په ورته وخت کې، د امریکا د اجنټانو لپاره د اپوزیسیون څخه فضا برابره شي چې په دې وروستیو کې د وینزویلا اپوزیسیون مشره ماچادو د سولې لپاره د نوبل جایزې ګټلو وروسته خپل ځواک وښود او له نړیوالې ټولنې څخه یې له هغې سره د پیوستون غوښتنه وکړه، کوم چې په ځانګړې توګه د لویدیځ او امریکایی رسنیو لخوا منل شوی، او د دې لید خاوندان په دې باور دي چې دا برید ممکن د نظام په جوړښت کې درزونه رامینځته کړي، یا ځینې پوځیان ناخوښه کړي، کوم چې دوی د خرابیدونکي نظام څخه ځان لرې ساتي.
دریم: سیاسي فشار، دا چې ټرمپ د سمندري بریدونو له لړۍ وروسته د بریا اعلان وکړي، بیا د وینزویلا د انرژۍ، مهاجرت، سیمه ایز امنیت په برخو کې تابع کولو لپاره ډیپلوماټیکو لارو ته راستون شي او د اقتصادي همکارۍ تړونونه لاسلیک کړي او د هیواد پر زیرمو واکمني وکړي، او له دې وروسته هیواد په ټاکنیز بهیر کې داخل شي چې امریکا له لارې یې اپوزیسیون واک ته رسیدل تضمین کړي. داسې ښکاري چې دا سناریو د تحقق لپاره ترټولو نږدې ده، د ټرمپ د طبیعت (د سوداګریز مذاکره کوونکي) له امله، څوک چې هڅه کوي ځان د سولې سړی وښيي او د سولې لپاره د نوبل جایزې ترلاسه کولو هڅه کوي.
هغه څه چې دا لید تاییدوي هغه څه دي چې د ۲۰۲۵/۱۰/۳۰ نیټې د ټرمپ په خپله ژبه ویل شوي، هغه په وینزویلا باندې د بریدونو په اړه فکر نه کوي، چیرته چې هغه هغه مهال ځواب ورکړ کله چې یو خبریال په ولسمشریزه الوتکه کې له هغه څخه د هغو راپورونو په اړه وپوښتل چې وايي هغه په وینزویلا باندې د بریدونو کولو اراده لري او ویې ویل "نه". سربیره پردې، خود مادورو د فشار د بندولو په بدل کې د تیلو د زیرمو سپارلو وړاندیز وکړ، مګر ټرمپ دا وړاندیز رد کړ. دا په دې مانا ده چې وینزویلا د امریکا له مستقیمې مداخلې څخه ویره لري او غوره بولي چې بحران د خبرو اترو له لارې حل کړي.
هغه څه چې په دې بحران او د امریکا له لورې په نورو وروستیو جوړو شویو بحرانونو کې د پام وړ دي لکه د کاناډا الحاقول، یا د ګرینلینډ پیرودل، یا په غزه باندې لاس ایښودل، دا دي چې دا هیواد په بې ساري توګه په غرور او زورګویۍ سره عمل کوي، او دا د ځواک نښې نه دي، بلکې د هغه د ضعف او مایوسۍ نښه ده لکه څنګه چې فرانسوي مفکر ایمانویل ټود په خپل کتاب "له امپراتورۍ وروسته" کې بیان کړی دی: (امریکا له ډیر تاوتریخوالي څخه کار اخلي ترڅو خپل ضعف پټ کړي، نه د خپل ځواک څرګندولو لپاره). لوی خدای فرمایي: ﴿وَمَا كُنَّا مُهْلِكِي الْقُرَىٰ إِلَّا وَأَهْلُهَا ظَالِمُونَ﴾.
د استاد خالد علي لخوا – امریکا
سرچینه: د الراية ورځپاڼه
