جواب سؤال: خلفيات تحرير أذربيجان لإقليم قرا باغ
October 05, 2023

جواب سؤال: خلفيات تحرير أذربيجان لإقليم قرا باغ

جواب سؤال

خلفيات تحرير أذربيجان لإقليم قرا باغ

السؤال:

أخلى أكثر من 100 ألف من الأرمن إقليم قرا باغ والبالغ عددهم 120 ألفا حتى يوم 2023/9/30، تركوا الإقليم ولجأوا إلى أرمينيا بعد العملية العسكرية التي قامت بها أذربيجان يوم 2023/9/19 في الإقليم لاستعادته وتطهيره من القوات الانفصالية الأرمنية التي ألقت سلاحها وأعلنت استسلامها، ولم تتدخل قوات حفظ السلام الروسية الضامنة لأمنهم، وقد نأت أرمينيا بنفسها عن القتال وعن مفاوضات السلام التي جرت بين أذربيجان والقوات الانفصالية. فما الذي حصل؟ ولماذا نأت أرمينيا بنفسها؟ ولماذا لم تتدخل القوات الروسية؟ وما موقف أمريكا وأوروبا وخاصة فرنسا التي هي مع أمريكا عضوان في مجموعة مينسك؟

الجواب:

حتى يتضح الجواب نستعرض الأمور التالية:

1- قلنا في جواب سؤال 2020/10/5 "إن تمرد الأرمن ضد أذربيجان قد بدأ في شهر شباط عام 1988 بدعم من روسيا، وأعلنوا سيطرتهم على منطقة قرا باغ الجبلية عام 1991، كما أعلنوا فيها جمهورية مستقلة لهم واستمرت الحرب حتى عام 1994، ففقدت أذربيجان أكثر من 20% حتى 24% من أراضيها التي تضم إقليم قرا باغ الذي يتكون من 5 محافظات، بجانب 5 محافظات أخرى غربي البلاد، بالإضافة إلى أجزاء واسعة من محافظتي آغدام وفضولي، وقد هجّروا نحو مليون من أهالي هذه المناطق المسلمين". فقد قام الأرمن بعملية تطهير عرقي ضد المسلمين في تلك السنوات فقتلوا عشرات الآلاف منهم وطردوا جميع المسلمين تقريبا من الإقليم ومن المناطق المحيطة به واستولوا على أراضيهم وأملاكهم وذلك بمساعدة الروس. ولهذا فبعدما قامت أذربيجان بعمليتها الأخيرة أصبح الأرمن الذين استولوا على الإقليم منذ 30 عاما يخشون من العقاب أو الانتقام، فبدأوا ينزحون عن الإقليم متجهين نحو أرمينيا.. وقد فتحت لهم أذربيجان ممر لاتشين للنزوح.. فقال رئيس وزراء أرمينيا ("إنه لن يبقى أي أرمني في كراباغ خلال أيام" وادّعى أن "هناك تطهير عرقي وتهجير"... الجزيرة 2023/9/28) فردت عليه الخارجية الأذرية وقالت في بيان ("إن رئيس وزراء أرمينيا باشينيان يدرك تماما أن السكان الأرمن يتركون كراباغ بمحض إرادتهم.. إن أذربيجان لم تستهدف إطلاقا المدنيين في عمليتها الأخيرة في كراباغ مستشهدة بتصريح رئيس الوزراء الأرمني باشينيان نفسه بأنه "لا يوجد تهديد مباشر للسكان المدنيين في قراباغ". وأضاف البيان "نحن مستعدون لتوفير ظروف معيشية لهم بشكل أفضل مما كانوا عليه عندما كانوا رهائن لدى المجلس العسكري الذي أنشأته أرمينيا".. "وقال الكرملين "إنه لا يرى سببا يدعو الأرمن للفرار من المنطقة"... الأناضول، الشرق الأوسط 2023/9/28)، وذكرت وكالة فرانس برس 2023/9/29 أن "الذين التقت بهم في بلدة غوريس الحدودية الأرمنية التي يتمتع فيها جميع الرجال بخبرة في الجيش والقتال أحرقوا زيهم الرسمي ووثائقهم العسكرية وحتى أكثر من ذلك بكثير". وهكذا يظهر أن القوات الأذرية لم تستهدف قتل الأرمن أو تهجيرهم كما فعلوا هم قبل 30 عاما ضد المسلمين.

2- كانت أمريكا تعمل على سحب أرمينيا من تحت نفوذ روسيا وبسط نفوذها فيها بواسطة تركيا عن طريق عقد اتفاقات بين الطرفين للتقريب بينهما كما حصل عام 2009، ولكن البرلمان الأرميني لم يوافق على الاتفاق فلم ينفذ، بل إن أرمينيا ألغت هذا الاتفاق نهائيا. فقد أشرنا إلى ذلك في جواب السؤال الذي أصدرناه يوم 2020/10/5 فقلنا "لكن بعد تسع سنوات؛ في آذار 2018، وبضغط من روسيا، فقد ألغت أرمينيا الاتفاق رسميا بسبب خضوعها للنفوذ الروسي. وبذلك ضاعت الفرصة على أمريكا بأخذ أرمينيا من روسيا بواسطة هذا الاتفاق مع تركيا، بل قامت روسيا بتعزيز نفوذها في أرمينيا فعززت ترسانتها الصاروخية في قاعدتها قاعدة غيومري الأرمينية، ومن ثم وقعت اتفاقية دفاع جوي مشترك في كانون الأول 2015 مع أرمينيا فنشرت سربا من طائرات ميج 29 وآلاف الجنود والمدرعات وأنظمة الدفاع الجوية والصاروخية بعيدة المدى من طراز إس300 إلى جانب دفاعات جوية متوسطة المدى من طراز إس إي-6. وقد أدخلتها روسيا في سوقها "الاتحاد الأوراسي الاقتصادي" الذي دخل حيز التنفيذ يوم 2015/1/1 بجانب بيلاروسيا وكازاخستان وقرغيزستان. فأصبحت هذه الدول بما فيها أرمينيا سوقا لتصريف المنتوجات الروسية تحت مسمى حرية حركة السلع والخدمات في كافة المجالات ويعتبر الناتج المحلي الإجمالي لهذه السوق أكثر من 5 تريليون دولار أمريكي، وأغلبه لصالح روسيا". وقلنا في جواب السؤال المذكور "إن روسيا تقف وراء أرمينيا البلد صغير المساحة والسكان والقوى والمقدرات بالنسبة لأذربيجان. فروسيا هي التي تمول وتدعم أرمينيا بالسلاح والعتاد وكل ما يلزم للبقاء، وهي عضو في منظمة الأمن الجماعي التي تقودها روسيا ولها وجود عسكري كبير هناك". فإذا توقف هذا الدعم تسقط أرمينيا ولا تقوى على الوقوف في وجه أذربيجان التي أصبحت مدعومة من تركيا ومن ورائها أمريكا. فجاءت ظروف عام 2020 التي تمكنت فيها أذربيجان من استعادة منطقة من المناطق وذلك في العملية العسكرية التي قامت بها أذربيجان بدعم من تركيا والتي بدأت يوم 2020/9/27 واستمرت 44 يوما ومن ثم عقدت اتفاقية بين أذربيجان وأرمينيا يوم 2020/11/9 تنسحب بموجبها أرمينيا من المناطق المحتلة الأذرية باستثناء إقليم قرا باغ الذي أصبح ذا غالبية من الأرمن الذين أعلنوا فيها جمهورية، واتفقت روسيا مع الطرفين ومع تركيا على إدخال قوات تابعة لها بنحو ألفي جندي إلى الإقليم حتى تجري مفاوضات تقرر مصير الإقليم واكتفت روسيا بذلك.

3- ولكن بعد حرب روسيا على أوكرانيا وما لاقته من صعوبة في حسم المعركة، وما زالت مستمرة منذ بدأت في 2022/2/24 حتى اليوم فقد وجدت أمريكا فيها فرصتها في أن (تسحب) أرمينيا من النفوذ الروسي أو تشاركها فيها، وتعوض فشلها في محاولتها السابقة التي بدأت في 2009 كما ذكرنا أعلاه.. خاصة وأن أمريكا كانت قد أوجدت مدخلاً إلى باشينيان رئيس وزراء أرمينيا.. فقد شرعت أمريكا بإجراء مناورات مشتركة مع أرمينيا يوم 2023/9/11 لمدة 10 أيام قرب العاصمة الأرمنية يريفان. فأثار ذلك غضب روسيا حيث نددت بها عندما أعلن عنها قبل أسبوع من إجرائها، ما يدل على أن أرمينيا اتخذت هذا القرار بدون إعلام روسيا في خطوة تظهر نيتها التخلي عن تبعيتها لروسيا واتباع أمريكا. فقال المتحدث باسم الكرملين بيسكوف يوم 2023/9/7 ("من الواضح أن إجراء مثل هذه المناورات لا يسمح باستقرار الوضع في المنطقة أو تعزيز أجواء الثقة المتبادلة.. وإن روسيا ستواصل مهامها بوصفها ضامنا للأمن"... الشرق الأوسط، 2023/9/7) وكان رئيس وزراء أرمينيا باشينيان قد نفى بشكل مباشر إعلان روسيا أن أرمينيا ستستضيف تدريبات منظمة الأمن الجماعي لهذا العام، ما اضطر روسيا إلى إجرائها في بيلاروسيا يومي (1، 2023/9/6) ورفض باشينيان إرسال قوات أرمينية للمشاركة!

4- في هذا الجو أوحت أمريكا إلى علييف عن طريق تركيا بالهجوم لتحرير إقليم قرا باغ، فأعلنت أذربيجان يوم 2023/9/19 قيامها بعملية عسكرية لتحرير إقليم قرا باغ المحتل من قبل الأرمن، وطالبت باستسلام أرمني كامل وغير مشروط، وأعلنت سيطرتها على نحو 90 موقعاً أرمينياً في المنطقة. بينما أعلنت السلطات الأرمنية في قرا باغ أن ("حصيلة ضحايا العملية العسكرية الأذرية التي استمرت يوما واحدا في الإقليم ارتفعت إلى 213 قتيلا و400 جريح، وتم إجلاء أكثر من 7 آلاف شخص من 16 قرية". علما أنه يسكن الأقليم نحو 120 ألفا أغلبهم من الأرمن بعدما طردوا أهله المسلمين بمساعدة روسيا قبل 30 عاما. بينما أعلنت أذربيجان أنها فقدت نحو 192 جنديا وأصيب أكثر من 500 جندي في العملية العسكرية التي جرت لاستعادة قرا باغ. وأعلن رئيس أذربيجان علييف يوم 2023/9/20 أن بلاده استعادت سيادتها على كراباغ، وتحدثت باكو عن بدء المسلحين الأرمن تسليم أسلحتهم... الجزيرة، العربية 2023/9/21) ولم تعترض روسيا فهي لا تريد الانشغال حالياً في حرب ما دامت مشغولة في حرب أوكرانيا.

5- لم تشترك أرمينيا نفسها في القتال الأخير ضد أذربيجان، ونأت بنفسها عنه حتى إنها لم تدن العملية، وكأن المقصود هو كشف روسيا وإحراجها لانشغالها في أوكرانيا ومن ثم خذلانها للأرمن بعدم الدفاع عنهم كتمهيد لتحول الأرمن عن روسيا كليا أو جزئياً.. وأرمينيا لا تقوى على الحرب في وجه أذربيجان بدون دعم روسي. ولهذا دعا رئيس وزراء أرمينيا باشينيان إلى سلام ودائم بين أرمينيا وأذربيجان، وضمان الحقوق والأمن لسكان قرا باغ.. فأرمينيا لا تقدر على مجابهة أذربيجان دون مساعدة روسيا، وما دامت روسيا و"قوات السلام الروسية" لم تتحرك بجانب الأرمن في الإقليم، بل ابتعدت، عليه فقد استسلمت قوات الأرمن الانفصالية، وبدأت بتسليم أسلحتها، ومن ثم قالت السلطات الأرمنية بمنطقة ناغورنو قرا باغ، الخميس 2023/9/28: (إن رئيس الجمهورية المعلنة من جانب واحد سامفيل شهرامانيان وقع مرسوماً بحل جميع مؤسسات الدولة اعتباراً من 1 يناير (كانون الثاني) 2024. ووفقاً للمرسوم، فإن الجمهورية المعلنة من جانب واحد لن يكون لها وجود بداية من ذلك اليوم، وفقاً لما ذكرته وكالة «رويترز» للأنباء... الشرق الأوسط، 28 أيلول/سبتمبر 2023م) وأعلن الكرملين (أنه أخذ علماً بإعلان سلطات كراباغ أنها ستحل نفسها في الأول من يناير/كانون الثاني 2024. ودفع عدم تدخل روسيا في العملية العسكرية الأذربيجانية أرمينيا إلى اتهام موسكو حليفتها التقليدية بالتخلي عنها... الشرق الأوسط، 2023/9/28) وهكذا ظهرت روسيا أمام الأرمن كأنها تخلت عن الدفاع عنهم لأنها مشغولة في أوكرانيا!

6- إن أمريكا تُرى وهي تواصل اتصالاتها بالطرفين الأذري والأرمني وكأنها هي التي تدير الصراع، فقام وزير خارجيتها بلينكن باتصالات هاتفية مع رئيسي الطرفين علييف وباشينيان ودعاهما إلى الحوار، وأكد للأخير "دعم واشنطن لسيادة أرمينيا". وذكر أن "السلام العادل سيعود بفائدة كبيرة على البلدين وسيكون بمثابة تغيير قوي نحو الأفضل في مسار التاريخ بعد ثلاث سنوات من الاشتباك". فلم تدافع أمريكا باسم وزير خارجيتها عن سيادة الأرمن في قرا باغ، بل دافعت عن سيادة أرمينيا فقط، وطالبت بتحقيق السلام بين أذربيجان وأرمينيا. ما يدل على أنها، أي أمريكا، موافقة على العملية العسكرية الأذرية وأن ذلك يصب في مصلحتها لفرض الهيمنة الأمريكية على المنطقة. فأمريكا تسعى لكسب أرمينيا كما كسبت أذربيجان عن طريق أردوغان، وتجعلها تتخلى عن تبعيتها لروسيا عندما ترى الأخيرة تخذلها.. وقد نجحت أمريكا إلى حد ما في ذلك حيث تراءى للأرمن أن روسيا قد خذلتهم ولا تستطيع ضمان أمنهم وهم شعب فقير، محصور بين الجبال، قليل العدد والعتاد، ضعيف القوى بالنسبة لأذربيجان التي تتفوق عليهم مرات في التعداد والعتاد والقوى والغنى والبحر والمناخ. وبدأت أمريكا تتصل بهم وتعقد الاجتماعات بين مسؤوليهم والأذريين من بعد العملية الأذرية عام 2020 لسحب البساط من تحت أقدام الروس. فحصل أن جمع وزير خارجيتها بلينكن نظيريه الأذري والأرمني في واشنطن يومي 2022/9/20، و2022/11/8.

7- لقد حاولت أوروبا التدخل لكنها فشلت.. إن فرنسا كانت من أكثر الدول انزعاجا من العملية، إذ أعلن رئيسها ماكرون أنه ("يدين بأشد العبارات العملية العسكرية التي بدأتها أذربيجان في إقليم كراباغ" ودعا إلى "وقف فوري للهجوم"... فرانس24، 2023/9/20) ومع ذلك فلم تستطع التواصل مع البلدين، وحاولت بمساعدة ألمانيا لعب دور فعال في القضية، فدعت مع ألمانيا مسؤولين دبلوماسيين من أذربيجان وأرمينيا إلى بروكسل يوم 2023/9/26 لتناقش معهم سير الأحداث الأخيرة.. ودعت فرنسا أيضا إلى ("تحرك دبلوماسي دولي في مواجهة تخلي روسيا عن أرمينيا. واعتبرت أن النزوح في كراباغ يحدث على مرأى من روسيا المتواطئة والتي تنشر قوة حفظ سلام في المنطقة" ودعت ألمانيا على لسان وزيرة خارجيتها أنالينا بيربوك إلى "السماح بإرسال مراقبين دوليين إلى قراباغ" واعتبرت أن ذلك "سيشكل دليل ثقة على أن أذربيجان جادة في التزامها بأمن سكان قراباغ" وأنها سترفع مساعداتها للأرمن من مليوني يورو إلى 5 ملايين يورو عبر الصليب الأحمر"... العربية، والجزيرة 2023/9/27) ففرنسا تريد أن يبقى لها دور مهما كان، وتحرض ألمانيا لمشاركتها في أن يكون لهما دور.. ومع ذلك فما زال هذا الدور غير فاعل أمام الدور الأمريكي الذي يكاد يمسك بكل أوراق القضية!

8- والخلاصة هي أن أحداث قرا باغ تدل على الأمور التالية:

أ- أن روسيا قد أدركت على الأرجح أن هذه الحرب موجهة ضدها ومخطط لها من قبل أمريكا عن طريق تركيا أردوغان وأذربيجان التي أصبحت وصية عليها، وسوف تشغلها بدون طائل وتشتت قواها، وهي تركز الآن على حربها في أوكرانيا، وهي حرب مصيرية ولا تريد أن تخسرها، وتعلم أنها إذا خسرتها فسوف تخسر كل شيء وإذا ربحتها فإنها ستتمكن من إعادة نفوذها في المناطق التي فقدتها. وفي الوقت نفسه لا تريد أن تصطدم بتركيا وهي محتاجة لها في هذه الظروف والحصار المفروض عليها، وهي بوابتها إلى العالم الغربي، وكذلك تريد أن تبقي على علاقاتها مع أذربيجان حيث إن لها هناك استثمارات، خاصة في موارد الطاقة بقيمة 6 مليارات دولار، وحجم التبادل التجاري بينهما أكثر من 4 مليارات دولار. وأما أرمينيا فهي عالة عليها في كل شيء.. ولا يستبعد أن تعيدها إلى كامل نفوذها كما كانت إذا ربحت الحرب في أوكرانيا.

ب- وأنه يفهم من تصرفات أمريكا أنها وراء هذه الحرب، وتريد أن تشغل روسيا بها إذا ما قامت والتزمت بمعاهدة الأمن الجماعي التي من ضمنها أرمينيا.. وينص ميثاقها على أن "الاعتداء على أي عضو فيها يعتبر اعتداء على بقية الأعضاء". فيقتضي منها التدخل لحماية الأرمن كما تدخلت في بداية عام 2022 في كازاخستان العضو الآخر في هذه المنظمة. سيما وأن لها قاعدة عسكرية في أرمينيا، وعززتها بإقامة موقعين جديدين في جنوب أرمينيا بالقرب من حدود أذربيجان باعتبار الموقعين ضمانا أمنيا إضافيا.. وإذا تدخلت حسب المعاهدة فإن قواها تضعف في أوكرانيا.. وواضح من كل هذا أن أمريكا استغلت ظروف روسيا الحالية في أوكرانيا فدفعت أذربيجان للهجوم.

ج- إن محاولات أوروبا، وخاصة فرنسا وألمانيا، ليكون لها دور في الأحداث، هي محاولات غير ناجحة كما بيناه أعلاه.

د- إن الكفار المستعمرين بأسهم بينهم شديد، فمصالحهم تقودهم حتى وإن كانت شيطانية وحشية، وقيمهم تخلو من الحق والحقيقة، ولذلك فإن دفعهم أذربيجان لتحرير إقليم قرا باغ من الأرمن في الوقت الذي فيه روسيا مشغولة في حرب أوكرانيا، هو ليس حباً في أذربيجان البلد المسلم، بل تمهيداً لإدخال النفوذ الأمريكي إلى أرمينيا وسحب تبعية أرمينيا لروسيا بعد خذلان روسيا لأرمينيا فلم تنصرها في الإقليم، ولو تغيرت الظروف فكان احتلال أرمينيا للإقليم يحقق هدفاً لأمريكا فعندها تدعم احتلال أرمينيا لقرا باغ من جديد! فقد استمر الاحتلال الأرمني للإقليم نحو 30 سنة ولم تتدخل أمريكا كما تدخلت اليوم.. هكذا هم الكفار المستعمرون.. لا قيم ثابتة للخير والشر عندهم.. ﴿هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قَاتَلَهُمُ اللهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ﴾.

في التاسع عشر من ربيع الأول 1445هـ

الموافق 2023/10/4م

More from پوښتنې او ځوابونه

ځواب سوال: پر ایران باندې د یهودو د دولت تېری او پایلې یې

ځواب سوال

پر ایران باندې د یهودو د دولت تېری او پایلې یې

پوښتنه:

العربیه په خپله وېبپاڼه کې د ۲۰۲۵/۶/۲۷ خپور کړ: (۴ باخبره سرچینو وویل چې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ ادارې له ایران سره د انرژۍ د تولید لپاره د اټومي پروګرام د جوړولو لپاره تر ۳۰ میلیارده ډالرو پورې مرستې کولو امکان په اړه بحث وکړ. سرچینو زیاته کړه چې دا خبرې اترې د اوربند هوکړې ته له رسېدو وروسته روانې دي. د ټرمپ ادارې چارواکو د څو وړاندیزونو د وړاندې کولو ډاډ ورکړ، چې لومړني او پرمختللي وړاندیزونه دي چې یوازې یو ثابت او د بحث وړ نه دی هغه دا دی چې "د ایران د یورانیمو بډاینه په بشپړه توګه ودرول شي"). ټرمپ د ایران او یهودو د دولت ترمنځ د اوربند اعلان وکړ (نتنیاهو وویل چې هغه د ټرمپ له وړاندیز سره موافقه کړې ... رویټرز خبري اژانس د یوه لوړپوړي ایراني چارواکي له قوله ویلي چې تهران د قطر په منځګړتوب او د امریکا په وړاندیز د اوربند سره موافقه کړې ده. الجزیره، ۲۰۲۵/۶/۲۴). دا ټول وروسته له هغې وشول چې د ټرمپ ځواکونو د ۲۰۲۵/۶/۲۲ په ایران کې اټومي تاسیسات ووهل، او وروسته له هغې چې د یهودو دولت د ۲۰۲۵/۶/۱۳ راهیسې په ایران باندې یو پراخ ناڅاپي یرغل پیل کړ. نو دلته پوښتنه دا ده چې ولې د یهودو دولت دا ناڅاپي یرغل وکړ، په داسې حال کې چې دا کار یوازې د امریکا په امر کوي؟ ایا ایران د امریکا په مدار کې نه دی، نو څنګه امریکا د ایران په اټومي تاسیساتو په وهلو کې برخه واخیسته؟ او مننه.

ځواب:

د دې لپاره چې ځواب روښانه شي، لاندې ټکي بیا کتنه کوو:

۱- هو، د ایران اټومي پروګرام د یهودو دولت ته یو ګواښ دی، نو له همدې امله غواړي چې په هره ممکنه لاره له منځه یوسي. د دې موخې لپاره، د ۲۰۱۸ کال د ولسمشر ټرمپ د وتلو لپاره یې خوشالي وکړه، د ۲۰۱۵ کال د تړون څخه، د یهودو دولت دریځ څرګند و چې دوی یوازې د لیبیا ماډل مني او د ایران د اټومي پروګرام له مینځه وړل، دا پدې مانا ده چې ایران په بشپړه توګه خپل اټومي پروګرام پریږدي. له همدې امله یې په ایران کې خپل جاسوسان ډېر کړل. د یهودو د دولت لومړۍ ورځ په برید کې په ایران کې د اجنټانو یو پوځ ښکاره شو چې د ایران په دننه کې څارنه کوي او د یهودو د استخباراتي دستګاه "موساد" سره د لږو پیسو په بدل کې همکاري کوي، دوی د بې پیلوټه الوتکو پرزې واردوي او د ایران په دننه کې په کوچنیو ورکشاپونو کې یې راټولوي او په اهدافو باندې یې توغوي، چې د ایران د نظام د مشرانو کورونه هم پکې شامل دي، په یوه داسې سناریو کې چې لبنان کې د ایران ګوند ته ورته وه، کله چې د یهودو دولت د دوی مشران له منځه یوړل!

۲- د امریکا دریځ د یهودو د دولت بنسټیز ملاتړ و، بلکې د ایران د اټومي پروژې پر ضد د هغوی محرک هم و، خو ټرمپ د دې د ترلاسه کولو لپاره په میز باندې کېښودل: مذاکراتي حل او نظامي حل. په دې توګه امریکا او ایران د ۲۰۲۵ په اپریل کې د مذاکراتو لپاره د عمان مسقط ته لاړل، او د ټرمپ ادارې د اټومي مذاکراتو کې د ژورو امتیازاتو ستاینه کوله، او داسې ښکارېده چې یو نوی اټومي تړون نږدې دی. ټرمپ د دې تړون د بشپړولو لپاره دوه میاشتې مهلت ټاکلی و، او د یهودو د دولت چارواکو د سیمې لپاره د امریکا استازي او د ایران لپاره له لومړي مذاکره کوونکي ویتکوف سره نږدې هره لیدنه د ایران له پلاوي سره مخکې کوله، ترڅو د امریکا مذاکره کوونکی په مذاکراتو کې څه روان دي، هغه ته خبر ورکړي.

۳- د ټرمپ ادارې د خپلو ځینو سرلارو سخت دریځی نظر غوره کړ، هغه نظر چې د یهودو له دولت سره سمون لري. دا د دې سره په یوه وخت کې راڅرګند شو چې په اروپا کې هم سخت دریځي نظرونه راڅرګند شول، اروپايي هیوادونه په غوسه وو چې امریکا یوازې له ایران سره خبرې کوي، په دې مانا چې امریکا به له ایران سره د هر ډول تړون څخه ډیره برخه ترلاسه کړي، په ځانګړې توګه دا چې ایران د ټرمپ ادارې ته د سلګونو میلیارډونو ډالرو په اړه خبرې کولې چې امریکایی شرکتونه یې په ایران کې پانګونه او ګټه ترلاسه کولی شي، لکه د تېلو او ګازو قراردادونه، د هوايي شرکتونو او نور ډیر څه، د دغو سختو نظرونو پایله د اټومي انرژۍ د نړیوالې ادارې یو سخت دریځی راپور و: (د شاوخوا ۲۰ کلونو راهیسې د لومړي ځل لپاره د اټومي انرژۍ د نړیوالې ادارې د مدیرانو بورډ نن پنجشنبه "د جون ۱۲، ۲۰۲۵" اعلان وکړ چې ایران د اټومي وسلو د نه خپرولو په برخه کې خپلې ژمنې تر پښو لاندې کړي دي. دويچه ویله آلمان، ۲۰۲۵/۶/۱۲)، له دې وړاندې د ایران مشر د بډاینې د بندولو څخه انکار کړی و: (خامنه ای وویل: "څرنګه چې خبرې اترې روانې دي، زه غواړم بل لوري ته یو خبرداری ورکړم. امریکایي اړخ چې په دې غیر مستقیمو خبرو اترو کې برخه اخلي او بحثونه کوي، باید بې ځایه خبرې ونه کړي. د دوی دا خبره چې "موږ به ایران ته اجازه ورنکړو چې یورانیم بډاینه کړي" یوه لویه تېروتنه ده؛ ایران د دې کس او هغه کس اجازه ته انتظار نه کوي"... او ویتکوف، منځني ختیځ ته د ټرمپ استازي، د یکشنبې په ورځ وویل چې واشنګټن به له تهران سره په احتمالي تړون کې د یورانیمو د بډاینې هیڅ کچه ونه مني. ویتکوف د "ای بي سي نیوز" شبکې ته په یوه مرکه کې زیاته کړه: "موږ د خپل نظر له مخې نشو کولی حتی د بډاینې د ظرفیت یو سلنه هم اجازه ورکړو. هر څه زموږ له نظره د یوه داسې تړون سره پیل کیږي چې په کې بډاینه شامله نه وي". د ایران انټرنیشنل ورځپاڼه، ۲۰۲۵/۵/۲۰).

۴- د بډاینې د بندولو څخه د ایران له انکار او د امریکا د ټینګار سره، د امریکا او ایران مذاکرات یوې بې لارې ته ورسېدل، حتی که د مذاکراتو پای ته رسیدل اعلان نشي، خو د ۲۰۲۵/۶/۱۲ د اټومي نړیوالې ادارې د راپور له خپرېدو سره سم، د یهودو دولت د امریکا سره په یوه پټ پلان کې چټک اقدام وکړ او د ۲۰۲۵/۶/۱۳ په ورځ یې یو ناڅاپي برید وکړ چې په ترڅ کې یې د ایران اټومي تاسیسات په نتنز سیمه کې ووهل، چې د یورانیمو د بډاینې لپاره د ایران ترټولو لویه فابریکه ده او ۱۴ زره سینټرفیوګونه لري، او د ایران د پوځ او سپاه پاسداران د مشرانو او همدارنګه د اټومي ساینس پوهانو یو لړ ترورونه یې ترسره کړل، او د توغندیو د توغولو سکو یې ووهلې، پرته له دې چې د یهودو دولت د خپل برید لاملونه توجیه کړي چې ایران د اټومي وسلو څیړنې او پراختیا بیا پیل کړې، د نتنیاهو په وینا (آر ټي، ۲۰۲۵/۶/۱۴)، خو دا ټول د ایران د ډېرو څرګندونو له خوا رد شوي چې ایران د اټومي وسلو د تولید پلان نه لري، او دا چې دوی د خپل اټومي پروګرام د سولې ساتلو لپاره د نړیوالې څارنې هرې کچې ته غاړه ږدي. خو دا هم ثابته ده چې د یهودو دولت د پلي کولو لپاره د امریکا شین څراغ ته انتظار کاوه، او کله چې د یهودو دولت ولیدل چې دا کړکۍ د شین څراغ سره پرانیستل شوې، نو برید یې پیل کړ.

۵- په دې توګه هیڅ هوښیار کس داسې انګیرنه نه شي کولی چې د یهودو دولت به د امریکا د شین څراغ پرته داسې برید وکړي، دا په هیڅ صورت کې ممکن نه ده (په اسراییلو کې د امریکا سفیر مایک هاکابي نن پنجشنبه وویل چې هغه تمه نه لري چې اسراییل به د امریکا د "شین څراغ" له ترلاسه کولو پرته پر ایران برید وکړي. عرب ۴۸، ۲۰۲۵/۶/۱۲). د ټرمپ او نتنیاهو ترمنځ د ۴۰ دقیقو ټیلیفوني اړیکې وروسته (یوه اسراییلي چارواکي نن جمعه د "ټایمز آف اسراییل" ورځپاڼې ته څرګنده کړه چې تل ابیب واشنګټن د ډونالډ ټرمپ په فعاله ګډون سره د "د رسنیو او امنیتي تېروېستنې پراخه کمپاین" ترسره کړ، ترڅو ایران ته قناعت ورکړي چې د دوی په اټومي تاسیساتو باندې برید نږدې نه دی ... او څرګنده کړه چې اسراییلي رسنیو په هغه وخت کې داسې افشاګري ترلاسه کړې وه چې ګواکې ټرمپ نتنیاهو ته د ایران د برید په اړه خبرداری ورکړی و، او دا افشاګري یې "د فریب د عملیاتو یوه برخه" وبلله. الجزیره نټ، ۲۰۲۵/۶/۱۳). دې ټولو ته د امریکا لخوا د برید څخه مخکې د یهودو دولت ته د ځانګړو وسلو برابرول هم اضافه کیدی شي، او په برید کې کارول شوي: (رسنیو راپور ورکړی چې متحده ایالاتو تیره سه شنبه په پټه توګه اسراییلو ته شاوخوا ۳۰۰ AGM-114 هیل فایر توغندي ولیږدول، د امریکایی چارواکو په وینا. د جیرو زالم پوسټ ورځپاڼې په وینا، چارواکو تایید کړه چې واشنګټن د جمعې په ورځ د سهار په سهار د ایران په اټومي او نظامي اهدافو د برید لپاره د اسراییلو له پلانونو څخه مخکې خبر و. دوی دا هم وویل چې د امریکا د هوايي دفاع سیسټمونو وروسته له ۱۵۰ څخه ډیر ایراني بالستیک توغندي په نیولو کې مرسته وکړه چې د برید په ځواب کې توغول شوي وو. یوه لوړپوړي امریکایي دفاعي چارواکي وویل چې د هیل فایر توغندي "د اسراییلو لپاره ګټور وو"، او زیاته یې کړه چې د اسراییلو هوايي ځواک د سپاه پاسداران د لوړ رتبه افسرانو، اټومي ساینس پوهانو او د اصفهان او تهران په شاوخوا کې د کنټرول مرکزونو د وهلو لپاره له ۱۰۰ څخه ډیرو الوتکو څخه کار اخیستی دی. آر ټي، ۲۰۲۵/۶/۱۴).

۶- په دې توګه د ټرمپ ادارې ایران چې له هغې سره خبرې اترې کوي، تېرو ایستل، ترڅو د یهودو د دولت برید د شاک او ویرې سره اغیزمن وي، امریکایي څرګندونې دې ته اشاره کوي، دا پدې مانا ده چې امریکا د یهودو د دولت له برید څخه دا غوښتل چې ایران په اټومي مذاکراتو کې امتیازات ورکړي، دا پدې مانا ده چې برید د امریکا د خبرو اترو یوه وسیله وه، او دا د یهودو د دولت له برید څخه د امریکا د ښکاره دفاع سره یوځای دی، او دا چې د ځان څخه دفاع ده او دولت ته وسلې ورکول او د ایران د ځواب د مخنیوي لپاره د امریکایی الوتکو او د امریکایی هوايي دفاع سیسټمونو چلول، دا ټول دې ته اړ کوي چې یو نیمه مستقیم امریکایی برید وي، او له دې امریکایي څرګندونو څخه د کاناډا په هاګ کې د جي ۷ سرمشریزې ته د تګ په وخت کې د خبریالانو سره په خپلو څرګندونو کې د ټرمپ خبره ده، یکشنبه چې ("ځینې جګړې د تړون ته رسیدو دمخه حتمي دي"). او له "ای بي سي" شبکې سره په مرکه کې ټرمپ دې ته اشاره وکړه چې متحده ایالات د ایران د اټومي پروګرام په له مینځه وړلو کې د اسراییلو د ملاتړ لپاره مداخله کولی شي. عرب ۴۸، ۲۰۲۵/۶/۱۶).

۷- امریکا جګړه د ایران د تابع کولو لپاره د یوې وسیلې په توګه کاروي لکه څنګه چې د ټرمپ په پخوانۍ څرګندونه کې ویل شوي ("ځینې جګړې د تړون ته رسیدو دمخه حتمي دي")، هغه څه چې دا تاییدوي هغه د ټرمپ لخوا د دې برید تشریح ده او ویې ویل "پر ایران د اسراییلو برید عالي دی"، او ویې ویل "ایرانیانو ته یې یوه موقع ورکړه او دوی یې ګټه پورته نه کړه او ډیره سخته ضربه یې وخوړه او ټینګار یې وکړ چې په راتلونکي کې به نوره هم وي"... ای بي سي امریکایی ۲۰۲۵/۶/۱۳). ټرمپ وویل ("ایرانیان" خبرې اترې غواړي، خو دوی باید له دې وړاندې دا کار کړی وای، ما ۶۰ ورځې درلودې، او دوی ۶۰ ورځې درلودې، او په ۶۱ ورځ مې وویل چې موږ هیڅ تړون نه لرو"... سي این این امریکایی، ۲۰۲۵/۶/۱۶). دا څرګندونې روښانه دي چې امریکا د یهودو دولت ته اجازه ورکړې چې دا یرغل وکړي، بلکې هغوی ته یې د دې کار کولو اشاره هم کړې ده. ټرمپ په "ټروث سوشیال" پلیټ فارم کې لیکلي: ("ایران باید د "خپل اټومي پروګرام په اړه تړون" لاسلیک کړی وای چې ما له دوی څخه د لاسلیک کولو غوښتنه کړې وه...") او زیاته یې کړه: "په لنډه توګه ایران نشي کولی اټومي وسلې ولري. ما دا څو ځله ویلي دي". آر ټي، ۲۰۲۵/۶/۱۶). د یهودو د دولت یوه چارواکي په ایران کې د ځمکې لاندې په فوردو سیمه کې د امریکا د ګډون په اړه وویل (چې متحده ایالات ممکن د ایران په وړاندې په جنګي عملیاتو کې برخه واخلي، او دې ته یې اشاره وکړه چې ټرمپ د اسراییلو له لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو سره په خبرو کې دې ته اشاره کړې چې که اړتیا وه هغه به دا کار وکړي. العربیه، ۲۰۲۵/۶/۱۵).

۸- دا هغه څه دي چې په حقیقت کې رامنځته شو، ټرمپ د یکشنبې په ورځ د سهار په سهار د ۲۰۲۵/۶/۲۲ اعلان وکړ (د ایران په ۳ اټومي تاسیساتو باندې برید او ټینګار یې وکړ چې د امریکا برید بریالی و، او ټرمپ د فودرو، نطنز او اصفهان اټومي سیمو په نښه کولو ته اشاره وکړه او له ایران څخه یې وغوښتل چې سوله وکړي او جګړه پای ته ورسوي، له بلې خوا د امریکا د دفاع وزیر بیرټ هیګیسیت ټینګار وکړ چې د امریکا برید د ایران اټومي هیلو ته د پای ټکی کېښود. بي بي سي، ۲۰۲۵/۶/۲۲) او بیا (سي این این شبکې د دوشنبې په ماښام څرګنده کړه چې ایران په قطر کې د العدید امریکایی اډه په لنډ واټن او متوسط واټن ویشتونکو توغندیو ویشتلې او دې ته یې اشاره وکړه چې په هوايي اډه کې میشت امریکایی نظامي الوتکې د تیرې اونۍ په پای کې لیږدول شوي دي... رویټرز خبري اژانس هم وویل: "ایران څو ساعته مخکې امریکا ته په قطر باندې د بریدونو کولو په اړه خبر ورکړی و او دوحې ته یې هم خبر ورکړی و". سکای نیوز عربی، ۲۰۲۵/۶/۲۳) او ټرمپ د دوشنبې په ورځ وویل ("زه غواړم له ایران څخه مننه وکړم چې موږ ته یې مخکې خبر ورکړ چې د قربانیانو د نه رامینځته کیدو اجازه ورکړي". سکای نیوز، ۲۰۲۵/۶/۲۴).

۹- بیا د امریکا او د یهودو د دولت له دې بریدونو او د ایران له ځوابونو وروسته، چیرته چې مالي زیانونه ډیر وو سربیره پر بشري زیانونو: (د ایران د روغتیا وزارت ویاند وویل چې د اسراییلو بریدونو د جګړې له پیل راهیسې د ۶۱۰ کسانو د شهادت او د ۴۷۴۶ نورو د ټپي کیدو لامل شوي دي ... د اسراییلو د روغتیا وزارت په وینا ... د مړو شمیر د جون له ۱۳ راهیسې ۲۸ تنو ته لوړ شو. بي بي سي نیوز، ۲۰۲۵/۶/۲۵)، له دې بریدونو وروسته ټرمپ لکه څنګه چې یې د یهودو د دولت په هڅولو سره پر ایران باندې یرغل پیل کړ او پخپله یې پکې برخه واخیسته، اوس بیرته د اوربند اعلان کوي، او یهود او ایران دواړه موافقه کوي، او داسې ښکاري چې ټرمپ هغه څوک دی چې د دواړو خواوو ترمنځ جګړه اداره کوي او همدارنګه هغه څوک دی چې هغه بندوي! (ټرمپ د ایران او د یهودو د دولت ترمنځ د خپل وړاندیز شوي اوربند نافذیدل اعلان کړل). (نتنیاهو وویل چې هغه د ټرمپ له وړاندیز سره موافقه کړې ... رویټرز خبري اژانس د یوه لوړپوړي ایراني چارواکي له قوله ویلي چې تهران د قطر په منځګړتوب او د امریکا په وړاندیز د اوربند سره موافقه کړې ده. الجزیره، ۲۰۲۵/۶/۲۴). دا پدې مانا ده چې دا جګړه چې د ټرمپ لخوا پیل او پای ته ورسول شوه د دې لپاره وه چې د ایران څخه د اټومي وسلو او توغندیو اغیزمنتیا له مینځه یوسي (او په هاګ کې د شمالي اتلانتیک "ناټو" سرمشریزې ته د تګ دمخه خبریالانو ته په وینا کې ټرمپ وویل ("د ایران اټومي وړتیاوې پای ته رسیدلي او دوی به هیڅکله خپل اټومي پروګرام بیا ونه جوړوي" او زیاته یې کړه "اسراییل به پر ایران برید ونه کړي ... او اوربند نافذ دی". الجزیره، ۲۰۲۵/۶/۲۴).

۱۰- اما په امریکا کې د ایران څرخیدو ته، هو ایران هغه هېواد دی چې د امریکا په مدار کې ګرځي، نو له دې لارې د امریکا په ګټو په ترلاسه کولو سره د خپلو ګټو د ترلاسه کولو هڅه کوي. او په دې توګه یې د افغانستان او عراق په نیولو او هلته د خپل اشغال په تمرکز کې له امریکا سره مرسته وکړه ... همدارنګه یې د امریکا د اجیر بشار الاسد د ساتنې لپاره په سوریه کې مداخله وکړه، او همداسې په یمن او لبنان کې. او دوی په دې هیوادونو کې خپلې ګټې ترلاسه کول غواړي او په سیمه کې یو لوی سیمه ایز دولت وي، حتی که د امریکا په مدار کې وګرځي! خو هغوی ته دا هېره ده چې که امریکا وويني چې د دوی ګټې له مدار څخه له یوه هیواد څخه پای ته رسیدلي او غواړي د دوی رول او ځواک کم کړي، نو په ډیپلوماټیکه توګه پرې فشار راوړي، او که اړتیا وي په نظامي توګه، لکه څنګه چې په وروستیو بریدونو کې له ایران سره کیږي، ترڅو د هیواد لپاره تال برابر کړي چې په مدار کې ګرځي ... او له همدې امله هغه د دې برید له لارې چې د هغې په امر او د یهودو د دولت په اجرا او د هغې په ملاتړ سره ترسره شو، نظامي رهبري په ځانګړې توګه اټومي څانګه او هغه سلاکاران له منځه وړي چې په وروستیو وختونو کې یې هڅه کوله چې د امریکا له خوښې پرته د یهودو له دولت سره په چلند کې نظر ولري، او هغه دې هیوادونو ته پام نه کوي ځکه چې هغه پوهیږي چې دا هیوادونه به په پای کې هغه حل ومني چې امریکا یې جوړوي!

۱۱- دا هغه څه دي چې د اوربند څخه وروسته په امریکایی پلان کې په ښکاره توګه راڅرګندیدل پیل شوي، او دا د ایران د نظامي اټومي وسلو د پای ته رسولو لپاره دی: (۴ باخبره سرچینو وویل چې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ ادارې د انرژۍ د تولید لپاره د اټومي پروګرام د جوړولو، د بندیزونو د نرمولو او د محدودو ایراني پیسو د میلیاردونو ډالرو د خوشې کولو لپاره تر ۳۰ میلیارد ډالرو پورې له ایران سره د مرستې کولو امکان په اړه بحث وکړ او دا ټول د تهران د بیرته راوستلو لپاره د یوې جدي هڅې یوه برخه ده د امریکا د سي این این شبکې په وینا، د خبرو اترو میز ته. سرچینو وویل چې د امریکا او منځني ختیځ مهمو لوبغاړو د ایران او اسراییلو په اټومي بریدونو کې هم د پردې تر شا له ایرانیانو سره خبرې اترې وکړې. سرچینو زیاته کړه چې دا خبرې اترې د اوربند له هوکړې وروسته روانې دي ... د ټرمپ ادارې چارواکو د څو وړاندیزونو د وړاندې کولو ډاډ ورکړ، چې لومړني او پرمختللي وړاندیزونه دي چې یوازې یو ثابت او د بحث وړ نه دی هغه دا دی چې "د ایران د یورانیمو بډاینه په بشپړه توګه ودرول شي"... العربیه، ۲۰۲۵/۶/۲۷).

۱۲- په پای کې د دې امت مصیبت په خپلو واکمنانو کې دی، ایران د برید له ګواښ سره مخ دی او هغه په ځان باندې د دفاع لپاره په برید کولو اقدام نه کوي، او برید له یهودو څخه د ځان د دفاع لپاره ترټولو غوره لار ده، بلکې هغه تر هغه وخته پورې چوپ پاتې کیږي چې تاسیسات یې ووهل شي او پوهان یې ووژل شي، بیا ځواب ورکول پیل کوي، او همداسې د امریکا د برید په اړه... بیا ټرمپ د اوربند اعلان کوي او یهود او ایران دواړه موافقه کوي... او له دې وروسته دا امریکا ده چې خبرې اترې اداره کوي او وړاندیزونه وړاندې کوي، او د "ایران د یورانیمو د بډاینې په بشپړه توګه بندول" په اړه وايي چې دا ثابت دی او د بحث وړ نه دی! او موږ خبرداری ورکوو چې دا جګړه د یهودو له دولت سره د هر ډول سولې یا د ایران د بې وسلې کیدو لامل نه شي... او اما د مسلمانانو په نورو هیوادونو کې واکمنان، په ځانګړې توګه هغه کسان چې د یهودو د دولت په شاوخوا کې دي، د دښمن الوتکې د دوی له سرونو څخه تیریږي او د مسلمانانو هیوادونه بمباروي او پرته له دې چې په دوی باندې ډزې وشي، په ډاډ سره بیرته ځي!! دوی د امریکا د ګوتو تر منځ دي ... دوی ناستې توجیه کوي او پولې مقدس کوي، او هیر کړي یې دي یا یې هیرولو ته اړولي چې د مسلمانانو هیوادونه یو دي، که د ځمکې په لرې برخه کې وي یا نږدې! او د مومنانو تسلیمیدل یو دي او جګړه یې یوه ده، سمه نه ده چې د دوی مذهبونه د دوی ترمنځ توپیر وکړي، ترڅو چې مسلمانان وي ... بې ګټې دي هغه څه چې دوی پکې دي دوی فکر کوي چې دوی په دې امریکا ته په تسلیمیدو سره ژغورل کیږي، او دوی نه پوهیږي چې امریکا به په دوی باندې تسلط ومومي او هغه وسلې به ترې واخلي چې د یهودو دولت ته ګواښ پیښولی شي، لکه څنګه چې په سوریه کې یې وکړل کله چې د یهودو دولت ته اجازه ورکړه چې د هغې نظامي تاسیسات له مینځه یوسي، او همداسې په ایران کې هم کوي، او بیا دوی په دنیا او اخرت کې له دې واکمنانو څخه کوچنیان وراث کوي ﴿سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُوا صَغَارٌ عِنْدَ اللهِ وَعَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا كَانُوا يَمْكُرُونَ﴾ ایا دوی فکر کوي؟ او یا دوی ﴿صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ﴾، ایا؟

ای مسلمانانو: تاسو وینئ او اورئ هغه څه چې ستاسو واکمنانو له تاسو سره د