د ټرمپ د نوښت چل: د ایران نظام په ځپلو سره د غزې له کړاو څخه خلاصون
د موخو په ساتلو سره د لومړیتوبونو بیا تنظیمول
د امریکا ولسمشر ټرمپ د 2025 کال د سپتمبر په 23 مه د مسلمانانو د اتو واکمنانو څخه وغوښتل چې د غزې د جګړې د بندولو په اړه په ملګرو ملتونو کې د هغه په ځانګړې ناسته کې سره راټول شي. د غونډې په پای کې یوه 7 ماده ایزه اعلامیه خپره شوه چې تر ټولو مهمه یې د اوربند ټینګول، د یهودي بندیانو خوشې کول، د مرستو رسول، بیارغونه، د جبري بې ځایه کیدو مخالفت، د فلسطیني ادارې ملاتړ او په غزه کې د حماس لپاره هیڅ رول نه درلودل وو. ټرمپ د دې غونډې په اړه وویل: "زما د عرب او مسلمان مشرانو سره د غزې په اړه غونډه خورا ښه وه، دا ترټولو مهمه غونډه ده چې زه یې کوم، ځکه چې موږ به هغه څه پای ته ورسوو چې باید نه وای شوي."
دا ډول خبرونه، په خپل لنډیز کې، له هغو ناخوالو ډک دي چې شمېرل یې ګران دي، ځکه چې ډېر رسوايي دي، که هغه د عقلونو د ګمراهۍ او د پوهې د کمزورۍ له امله وي، یا د نفسونو د انحطاط او د ذلت د خوښۍ له امله وي. ټرمپ د ترکیې، مصر، پاکستان، اندونیزیا، سعودي عربستان، اردن، قطر او متحده عربي اماراتو واکمنان غوره کړل او هغوی یې غونډې ته راوبلل او هغوی هم ومنله. ولې یې راوبلل؟ ترڅو په غزه کې د جګړې د بندولو په اړه بحث وکړي! لکه څنګه چې هغه یو عادلانه قاضي وي چې په حقیقت کې سوله غواړي! او هغه دا هم وویل چې هغه د سولې سړی او د جګړو د بندولو سړی دی، او هغه غواړي په غزه کې جګړه ودروي، او دا چې حماس دی چې دا کار ردوي، او مخکې یې د جګړې د بندولو لپاره د هغه ټول نوښتونه رد کړي دي. او دوی د یو ذلیل اقرار کونکي په توګه غوږ نیسي، په داسې حال کې چې ټوله نړۍ پوهیږي چې هغه، د هغه اداره او د هغه هیواد په غزه کې د ټولو قتل عامونو تر شا ولاړ دي، او په امنیت شورا او نورو ځایونو کې د جګړې د بندولو لپاره ټول نوښتونه او پروژې له منځه وړي.
دا نور پټه نه ده چې په غزه کې جګړه د امریکا جګړه ده، ځکه چې هغه په هر ممکنه توګه د هغې ملاتړ کوي. هغه د یهودو د رژیم تر شا ولاړ دی چې په یمن، لبنان، ایران، سوریه او قطر باندې بریدونه کوي. او هر هغه څه چې هغه د دې برعکس ادعا کوي، دروغ او فریب دی. او له بدبختیو څخه دا ده چې هغه په ورته دروغو او ورته ژمنو سره خپل فریب تکراروي، او دا خلک او د هغوی په څیر نور خلک ځواب ورکوي، نو دوی د ویرې او لالچ له امله د ټرمپ او د هغه استازو په وړاندې زنګون وهي، او د نتنیاهو په فشار راوړلو او د هغه د تجاوزاتو په محدودولو کې د هغه د مداخلې غوښتنه کوي. او دوی په حقیقت کې د هغه څه په اړه چې دوی یې نوې منځني ختیځ بولي، په بشپړه توګه همغږي او موافق دي.
له بلې خوا، دلته یوه پوښتنه راڅرګندیږي: ولې ټرمپ په غزه کې د جګړې د بندولو لپاره دا بدلون راوست، او د جګړې له پیل څخه تر نن ورځې پورې د ټولو پخوانیو نوښتونو په خلاف، د حماس د له منځه وړلو بندیز پرته یو نوښت وړاندې کوي؟
په دې بدلون کې هر څومره نظرونه وي، له چل څخه خالي نه دي. د دې بدلون د پوهیدو لپاره ترټولو نږدې لار دا ده چې دا غونډه د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ په څنډه کې ترسره شوه، چې په کې د ډیری هیوادونو ویناوې په غزه او سیمه کې د یهودو د رژیم، د هغوی د قتل عامونو او د هغوی د ملاتړو په وړاندې وې، یعنې د متحده ایالاتو او ټرمپ په وړاندې. اروپا له یو کال څخه زیات دا لاره په غاړه اخیستې ده، او د فرانسې مشري په کې ښکاره شوې، او هغې د سعودي عربستان سره په ګډه د 2025 کال د سپتمبر په 22 مه د دې کنفرانس د جوړولو نوښت وکړ، چې موخه یې د دوو دولتونو د حل لارې او د هغې اړتیاوو ته وده ورکول وه. د یهودو د قتل عامونو په وړاندې په نړۍ کې د دې کنفرانس، نړیوال او ولسي دریځونو په امریکا فشار راوړ، چې د خپلو پلانونو په اړه بیا غور وکړي. مګر ایا دا فشارونه دومره وو چې امریکا په غزه کې خپله تګلاره بدله کړي؟ په حقیقت کې، دا کافي نه ده. د یهودو د قتل عامونو او د امریکا د دریځونو په اړه اعتراضونه، او د جګړې د بندولو هڅې نوې نه دي، مګر دا به د نورو عواملو پرته اغیزمن نه وي.
له دغو عواملو څخه یو هم د اروپا تقریبا یوه خوله کېدل او د یهودو د رژیم په وړاندې د پرله پسې اقداماتو پیلول، او په غزه او لویدیځه غاړه کې د امریکا د سیاست په وړاندې دریځ نیول دي. له هغې جملې څخه هغه لویه بیړۍ ده چې پر غزې باندې د محاصرې د ماتولو لپاره روانه ده او د اروپا د هیوادونو لخوا یې ملاتړ کیږي.
له هغې جملې څخه په سیمه کې د عربي هیوادونو او نورو هیوادونو ناخوښي او د امریکا له سیاست څخه ویره ده، وروسته له هغې چې دا روښانه شوه چې هغه د دوو دولتونو د حل په موضوع کې جدي نه ده، او دا چې د سیمې لپاره د هغې ستراتیژي (نوی منځنی ختیځ) د دې حل لپاره هیڅ پام نه لري، او پرځای یې، هغه د یهودو رژیم ته اجازه ورکوي چې د امریکا په امر د سیمې پولیس او واکمن وي، هغه څه چې په عمل کې د دوحې په یهودي برید وروسته تایید شوه، او د سیمې ټول واکمن یې له امریکا او دې بې رحمه رژیم څخه وډار کړل. دې برید په نړیواله کچه پراخې پایلې درلودې، چې له هغې جملې څخه د 2025 کال د سپتمبر په 15 مه په دوحه کې د عرب او اسلامي هیوادونو غونډه وه، چې امریکا ته یې خبرداری ورکړ چې د هغې سیاست ګړندی دی، او سیمه هڅوي چې ژر یا وروسته د بدیلو لارو په لټه کې شي، که څه هم په پټه او په ویره کې وي.
له مهمو عواملو څخه چې کیدای شي پریکړه کونکی وي په غزه کې د امریکا او د یهودو رژیم ناکامي ده. له دې برید څخه دوه کاله تیر شوي دي پرته له کومې پایلې، بلکې له امله یې د یهودو پوځ کمزوری او بې وسه شوی دی. او دا په ځمکه کې د وحشتونو پرته بل څه نه ترلاسه کوي چې ټوله نړۍ د دوی د رژیم او د امریکا په وړاندې راپاروي.
دا عوامل د دې لپاره کافي دي چې امریکا وهڅوي چې خپله ستراتیژي له سره غور وکړي او هغه څه چې ورته مناسب نه وي تعدیل کړي. داسې ویل کیدی شي چې د امریکا د سیاست په وړاندې د اروپا مخ په زیاتیدونکي دریځ، د دې ترڅنګ هغه صدمه چې د سیمې هیوادونو او اسلامي هیوادونو ته ورسیده، د دې بدلون ګړندی کړ.
څرنګه چې بدلون څه دی، د امریکا د پخوانیو نوښتونو په تعقیب سره څرګندیږي، کوم چې امریکایان وايي چې 27 نوښتونو ته رسیدلي دي، دا ټول د حماس په له منځه وړلو ټینګار کوي، چې دا د نوښت له زیږیدو دمخه د هغې د مړینې معنی لري، او دا د امریکا او یهودو اراده ده. خو اوسنی نوښت له دې بندیز څخه خالي دی. دا د امریکا د جديت احتمال په ګوته کوي، نه د هغې د بریا تضمین.
دلته یوه پوښتنه راپورته کیږي، ایا امریکا په حقیقت کې په غزه کې د جګړې پای ته رسول غواړي، په داسې حال کې چې دا د هغې او د یهودو د رژیم لپاره د ناکامۍ اعلان دی، او د غزې لپاره د دوی له پلان څخه لاس اخیستل دي، او پایله یې د دوو دولتونو حل ته تلل دي؟ ځواب: نه، دا بدلون او لاره د دې نښه نه ده، او طبیعي خبره دا ده چې هغه څه چې هغه غواړي د ستونزو له امله په پلانونو کې تعدیل دی، په داسې حال کې چې ټاکل شوې موخې ساتل کیږي.
د احتمالي بدیل پلان په اړه یو څه څرګند شوي، په سوریه کې د امریکا ځانګړي استازي توماس براک سره د 2025 کال د سپتمبر په 22 مه د سکای نیوز په مرکه کې، youtube.com/watch؟v=Yppp_DKa0sw. هغه په کې وویل چې د لبنان حکومت د حزب الله په بې وسلې کولو کې پاتې راغلی دی، او یوازې دا پاتې ده چې د یهودو رژیم دا کار په غاړه واخلي، او په لبنان او غزه کې وضعیت پیچلی دی، او په عربي او اسلامي سیمه کې د حل لاره نشته پرته له ځواک څخه، ځکه چې په سیمه کې د امریکا د واکمنۍ منلو او د هغې ارادې ته تسلیمیدو لپاره هیڅ وړتیا نشته. هغه په داسې ډول چې د خپلې ناکامۍ له امله یې کړاو څرګند کړ او ویې ویل چې د دوی په قاموس کې د "تسلیمیدو" اصطلاح نشته، نو ځکه باید په زور تسلیم شي، او دا د مار د سر پرې کولو سره، یعنې ایران سره کیږي. هغه وویل: "حزب الله زموږ دښمن دی، او ایران زموږ دښمن دی، او موږ اړتیا لرو چې د دې مارانو سرونه پرې کړو، او د پیسو جریان بند کړو، او دا د حزب الله د بندولو یوازینۍ لار ده." د یوې پوښتنې په ځواب کې چې ایا د مار د سر پرې کولو لپاره د ایران پر وړاندې یو بل پریکړه کونکی برید ته اړتیا ده؟ هغه وویل: "دا نظام په ځنډولو او انتظار کولو کې ډیر ماهر دی، ځکه چې هغه فکر کوي چې اوباما به بیرته راشي ... داسې ښکاري چې اسرائیل د ټولې ستونزې د حل په لور روان دی، او ستونزه غزه ده. زه فکر کوم چې پر غزې کنټرول، پر حزب الله کنټرول او پر حوثیانو کنټرول به ګټور نه وي که چیرې پر ایران کنټرول ونشي."
د ټام براک دا خبرې ښایي د غزې په اړه د ټرمپ له خوا وړاندې شوي امتیازات تشریح کړي، ځکه چې دا د امکاناتو د راټولولو او د مار د سر په لور د هغوی د لارښوونې لپاره لنډمهاله دي. او وروسته به دوی د تړونونو د ماتولو او په غزه، لبنان، یمن او نورو ځایونو کې د خپلو موخو د ترلاسه کولو او د نوي منځني ختیځ د پروژې د پلي کولو لپاره بیرته راستانه شي. سره له دې چې دا موضوع د ستونزو ډکه ده، خو داسې ښکاري چې د سیالانو د راپورته کیدو، د کړکیچونو د ډیریدو، د ناکامۍ دوام او د لارو د بندیدو او له ټولو پورته د سیاسي اسلام د نه منلو له امله امریکا ته سخته اړتیا ده.
﴿وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَبَقُوا إِنَّهُمْ لَا يُعْجِزُونَ﴾
د حزب التحریر د مرکزي مطبوعاتي دفتر لپاره لیکل شوی
محمود عبدالهادي