2025-09-17
El Raya Gazetesi: Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi
ve Çin Etkisi
31 Ağustos - 1 Eylül tarihleri arasında, Şanghay İşbirliği Örgütü'nün periyodik zirvesine katılmak üzere Çin'in kuzeyindeki Tianjin şehrinde yirmiden fazla lider bir araya geldi. Örgüt, on tam üyenin yanı sıra iki gözlemci ülke ve on dört ortak ülke içermektedir.
Zirve sırasında, daha önce iki başlı olarak görünen örgüt içindeki Rusya'nın pozisyonunun zayıfladığı, Çin'in nüfuzunun ise gözle görülür şekilde arttığı açıkça ortaya çıktı. Zirvenin sonunda, ülkelerin kendi topraklarında interneti izleme hakkını tanıyan, uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele için işbirliğini genişleten ve örgüt için birleşik bir banka kurma konusunda anlaşmaya varan Tianjin Deklarasyonu kabul edildi.
Zirveden sonra, 3 Eylül'de Pekin'in merkezindeki Tiananmen Meydanı'nda, İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesi vesilesiyle aynı liderlerin katılımıyla bir askeri geçit töreni düzenlendi. ABD Başkanı Trump bu olayı ülkesine yönelik bir komplo olarak nitelendirdi.
Bilindiği gibi, Şanghay İşbirliği Örgütü istikrarı ve güvenliği sağlamak amacıyla dört temel zorlukla mücadele etme görevini üstlenmiştir: terörizm, aşırıcılık, ayrılıkçılık ve uyuşturucu ticareti. Ancak gerçekler, bu çatışmaların yükünü Müslümanların taşıdığını ortaya koymaktadır; örgüt, "terörizm ve aşırıcılıkla mücadele" bahanesi altında İslam'a, İslami gruplara ve Müslümanlara karşı savaşmakta ve ümmetin hilafet devleti kurma çabalarının önüne engeller koymaya çalışmaktadır. Ayrıca, Müslümanlar "ayrılıkçılıkla mücadele" olarak adlandırılan şeyin de bedelini ödemektedirler; Rusya içindeki Kafkasya'daki Müslümanlar ve Çin'deki Uygurlar bu bahanenin kurbanı olmuşlardır.
Çin:
Çin, 2001 yılında Şanghay İşbirliği Örgütü'nün kurulmasına öncülük eden ülkelerden biridir. Bu örgüt aracılığıyla Orta Asya'ya doğru tarihi genişlemesinin önünü açmıştır. Çin ekonomisinin sürekli büyümesi, Rusya'nın uluslararası arenadaki etkisinin azalmasıyla birlikte, bölgede büyük projeler uygulama fırsatı sağlamıştır. Böylece, esas olarak bölgesel güvenliğe yönelik olan örgütün ekonomik boyutu güçlenmeye başlamıştır. Çin'in yıllardır gündemde olan ve örgütün kalkınma bankasını kurma girişimi de 1 Eylül'deki zirvede destek görmüştür.
Üye ülkeler, kalkınma bankası kurmanın önemini vurgulamış ve faaliyetlerini finanse etmek ve işletimini garanti etmek için gerekli olan her şeyi sağlamak için çalışma kararı almışlardır. Buna ek olarak, Çin örgüt bünyesinde ihtiyaç sahibi üye ülkeler için yüz küçük proje yürütmeyi planlamaktadır. Bu amaçla Çin, bu yıl yaklaşık iki milyar yuan (yaklaşık 280 milyon dolar) hibe olarak verecek ve ayrıca on milyar yuan kredi sağlayacaktır.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping bununla da yetinmeyerek, zirvedeki konuşmasında ABD'yi hedef alarak "tek taraflı hegemonyaya" ve "Soğuk Savaş zihniyetine" karşı açıklamalar yapmıştır.
Ayrıca, Bir Kuşak Bir Yol projesi, ulaşım alanında bağları güçlendirmek için yeni koridorlar açmaktadır. Örneğin, Çin - Kırgızistan - Özbekistan demiryolu hattının inşası başlamış ve Kırgızistan ile Çin arasında Bedel adı altında ek bir sınır kapısı açılmaktadır. Buradan da anlaşılacağı gibi, Şanghay İşbirliği Örgütü, Çin'in Orta Asya'ya, ardından Güney Asya'ya doğru ekonomik genişlemesini ilerletmek için kullandığı bir araç haline gelmiştir.
Rusya:
Rusya da örgütün kurucu ülkelerinden biridir ve temel amacı Batı'nın Orta Asya'daki nüfuzunun yayılmasını engellemekti. Ancak Rus ekonomisinin gerilemesi ve Rusya'nın uluslararası konumu, Çin'in bölgedeki nüfuzunun artmasına zemin hazırlamıştır. Başlangıçta Rusya, Çin'in Orta Asya'daki ekonomik nüfuzunun artmasından korktuğu için örgüt içinde ekonomik işbirliğinin güçlendirilmesine dolaylı olarak karşı çıkmıştı, ancak Ukrayna'daki savaş onu bu pozisyondan geri adım atmaya zorlamıştır.
Bugün Rusya, uluslararası arenada Çin'in pozisyonunu desteklemektedir. Bu durum, Putin'in Şi Cinping'in küresel yönetişim konusundaki girişimini destekleyen açıklamasında görülmektedir: "Şi Cinping'in yeni, etkili ve pratik bir küresel yönetişim sistemi inşa etme konusundaki önerilerini dikkatle dinledik. Bu girişim, bazı ülkelerin uluslararası ilişkilerde hegemonyalarını dayatmaya çalıştığı mevcut koşullarda büyük önem taşımaktadır. Rusya, Başkan Şi Cinping'in girişimini destekliyor ve Çinli dostlarımızın sunduğu önerileri tartışmakla ilgileniyoruz." (Sputnik, 2025/9/1)... Bu nedenle, Rusya'nın Şanghay İşbirliği Örgütü içindeki rolünün azaldığı tartışılmaz bir gerçektir.
Hindistan:
Dışarıdan bakıldığında, Amerika'nın Hindistan'a gümrük vergisi uygulaması onu Doğu ile işbirliğine itmiş gibi görünebilir. Ayrıca, ABD Başkanı Trump Hindistan'ı Rus petrolü alımlarını kısıtlamaya çağırmıştı. 2022 yılına kadar Hindistan'ın petrol ithalatında Rusya'nın payı %1'i geçmezken, şu anda bu oran %42'ye yükselmiştir.
Ancak gerçekte, Hindistan ile Çin arasındaki ortaklıktan bahsedilse de, aralarındaki rekabet açıkça görülmektedir. Bunun temel nedeni, Hindistan'ın Batı'ya dayalı bir politika izlemesidir. Ayrıca, Hindistan - Orta Doğu - Avrupa koridoru projesi, Çin'in Kuşak ve Yol projesine rakip bir alternatif olarak başlatılmıştır. Aynı zamanda, büyük Amerikan şirketleri de sanayi üretimini Çin'den Hindistan'a kaydırmaya başlamıştır.
Hindistan'ın örgüt içindeki çelişkili tutumlarının bir göstergesi olarak, Savunma Bakanları toplantısının Haziran ayında yayınladığı ve Yahudi varlığının İran'a yönelik saldırılarını kınayan bildiriye katılmayı reddetmiştir. Hindistan bu tutumunu, bildirinin 22 Nisan'da Pakistan ile yaşanan kanlı olayları görmezden gelmesiyle gerekçelendirmiştir; bu nedenle, Hindistan'ın tutumu örgüt içindeki çelişkileri ve çatışmaları derinleştirmektedir.
Orta Asya:
Orta Asya ülkelerinin bu örgüte zorunluluktan katıldığı söylenebilir; temel ticari ilişkileri Çin ve Rusya ile bağlantılıdır ve aynı zamanda Sovyetler Birliği'nin mirasçısı olarak Rusya'nın etkisi altındadırlar. Örgüt, bu ülkelerin Çin ile ilişkilerini güçlendirmesine yardımcı olmuştur.
Ancak bu ülkeler çok yönlü bir politika izlemeye çalışmaktadırlar. Özellikle Kazakistan ve Özbekistan'da, büyük Batılı yatırımlar Batı'ya karşı düşmanca bir dış politika izlenmesini engellemektedir. Kırgızistan ise biraz farklı bir konumda bulunmaktadır, Çin ile ilişkilerini güçlendirmeye ve onlardan kredi ve yardım almaya çalışmaktadır, bu nedenle Batı karşıtı bir tutum sergilemektedir.
Buna ek olarak, Kırgızistan örgütü geliştirmek ve özellikle Çin'in örgüt içindeki konumunu güçlendirmek için bir dizi öneri sunmaktadır. Örneğin, son zirvede yeni ulaşım yolları oluşturulması ve örgüt ülkelerinin (geçiş-ulaşım) potansiyelinden yararlanılması önerileri sunulmuştur, bu da Kuşak ve Yol projesine hizmet etmektedir. Ayrıca, kalkınma bankası, kalkınma fonu ve yatırım fonu kurulması da dahil olmak üzere örgüt için etkili bir mali mekanizmanın oluşturulmasının hızlandırılması çağrısında bulunmuşlardır, bunların hepsi Çin'in nüfuzunu güçlendirecektir.
Aynı zamanda, Rusya'yı memnun etmek ve halklarının desteğini kazanmak için bu ülkeler Amerika ve İngiltere karşıtı bir bildiri yayınlamakta acele etmişlerdir.
Sonuç:
Şanghay İşbirliği Örgütü, yavaş yavaş başlangıçta kurulduğu amaçlardan ziyade Çin'in ekonomik ve güvenlik çıkarlarına hizmet eden bir örgüte dönüşmektedir. Bölgesel istikrar sorunu ise sadece kağıt üzerinde bir slogan olarak kalmıştır. Bu durum, örgütün bir dizi askeri çatışmaya yönelik tutumlarıyla da doğrulanmaktadır. Örneğin, örgütün iki üyesi olan Hindistan ile Pakistan arasında silahlı çatışma çıktığında, örgüt herhangi bir önlem almamış, hatta resmi bir açıklama bile yapmamıştır. Aynı şekilde, 2022 sonbaharında Tacikistan ile Kırgızistan arasında Semerkant'ta örgüt zirvesi sırasında sınır çatışması çıkmıştır.
Bu nedenle, Şanghay İşbirliği Örgütü ve benzerleri, Müslümanlar için kurulan sömürgeci bir tuzaktan başka bir şey değildir. Müslümanlar bu sömürgeci pençelerden ancak İslam'a dönerek kurtulabilirler. Sömürgeci kafirler ve onların kuyruk sallayıcıları olan yöneticilerimiz bunu çok iyi bildikleri için, "terörizm, aşırıcılık ve ayrılıkçılık" ile mücadele bahanesi altında bize karşı savaşıyorlar.
Yazan: Üstad Mümtaz Mavera el-Nehri
Kaynak: El Raya Gazetesi
