العقدة الكبرى والعقد الصغرى - الحلقة الرابعة والعشرون
العقدة الكبرى والعقد الصغرى - الحلقة الرابعة والعشرون

  تاسعاً: العقد المتعلقة بمفهوم الهداية والضلال إن حياةَ الإنسانِ على قِصَرِها طويلة، طويلةٌ بطولِ وقتها، وتعدّده، وتعدّد حاجاتِ الإنسان خلال هذا الوقت، فلا يعدمُ الإنسانُ عملاً يقومُ به، أو حاجةً يشبعها، مع أن كل أعماله إشباعاتٌ إما لحاجات عضوية، وإما لمظاهر غريزية، مهما كانت الأعمالُ التي يقومُ بها، حتى لو كانت لهواً أو عبثاً، فهو يحقق ذاته في اللهو والعبث.

0:00 0:00
Speed:
April 23, 2025

العقدة الكبرى والعقد الصغرى - الحلقة الرابعة والعشرون

العقدة الكبرى والعقد الصغرى

الحلقة الرابعة والعشرون

تاسعاً: العقد المتعلقة بمفهوم الهداية والضلال

إن حياةَ الإنسانِ على قِصَرِها طويلة، طويلةٌ بطولِ وقتها، وتعدّده، وتعدّد حاجاتِ الإنسان خلال هذا الوقت، فلا يعدمُ الإنسانُ عملاً يقومُ به، أو حاجةً يشبعها، مع أن كل أعماله إشباعاتٌ إما لحاجات عضوية، وإما لمظاهر غريزية، مهما كانت الأعمالُ التي يقومُ بها، حتى لو كانت لهواً أو عبثاً، فهو يحقق ذاته في اللهو والعبث.

ونظراً لتكرار أفعالٍ معينة، وتكرار إشباعات معينةٍ، فإنه بحاجة إلى مقياسٍ واحدٍ يقيس عليه أعمالَه، وإلا وقع في اضطراب التناقض والاختلاف والتفاوت، وعقلُه عاجزٌ عن وضعِ هذا المقياسِ لتعلّق المقياس بالتشريعِ، الذي يعجزُ عنه عقل الإنسان، أو هواه، وهو حق للخالقِ سبحانه وتعالى، وقد بينا في موضع سابق عجزَ الإنسان عن وضع مقياس واحد.

يضاف إلى ذلك أن الإنسانَ قد تُرِكَ له أن يختارَ مقياسَه، وهو هنا موضع التكليف، وهو هنا موضع الثواب والعقاب، فإن اختار المقياس الذي شرعه اللهُ سبحانَه وتعالى سُعِدَ في دنياهُ وفازَ في آخرته، وإن اختار غيرَه شَقِيَ في دنياهُ، وخسرَ في أخراه.

ولكن المشكلةَ عند كثير من الناس هي في ظنهم أو ظنِّ بعضِهم أن الهدايةَ جبريةٌ، أي أنهم يفهمون بعض نصوص الشرع على ظاهرها، دون ربطها بغيرها من النصوص الشرعية الأخرى، ونجدهم هنا يتحكمون، فيفهمون ما يريدون، فيصنعون العقدة بأنفسهم، وهي أنهم ينتظرون أن يهديهم اللهُ تعالى، دون أن يبادروا هم باختيار الهداية، فإنَّ الله تعالى قد هداهم بأمرين:

-وضع فيهم قابلية اختيار النظام والمقياس والهداية، وجعله مناطَ التكليف، يترتب عليه الثواب والعقاب. يقول الحق سبحانه: (إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا)

-هداهم، أيْ بَيَّنَ لهم الطريق الصحيح ليختاروه، يقول الحق جلَّ وعلا: (إِنَّ عَلَيْنَا لَلْهُدَى)، ويقول أيضاً: (الم ،  ذَلِكَ الْكِتَاب ُ لاَ رَيْبَ فِيهِ هُدًى  لِّلْمُتَّقِينَ ، الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلاةَ  وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ ،  والَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ  إِلَيْكَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ وَبِالآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ ، أُوْلَـئِكَ عَلَى هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ وَأُوْلَـئِكَ  هُمُ الْمُفْلِحُونَ) فهذا الكتاب هو الهدى للمتقين بهذه المواصفات، يؤمنون بالغيب، ويقيمون الصلاة، وينفقون مما رزقهم الله، ويؤمنون بما أنزل على محمد صلى الله عليه وسلم، وما أنزل على من سبقه من الأنبياء، عليهم الصلاة والسلام، ويوقنون بالآخرة، هؤلاء على هدى من ربهم، وهم المفلحون والفائزون.

والذي يدلُّ على وجوب مبادرةِ الإنسانِ باختيارِ الهدى، حتى يتحصَّلَ على المزيدِ منه باستمرار، قوله تعالى في سورة مريم: (وَيَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدًى)، وقوله سبحانه وتعالى في سورة محمد صلى الله عليه وسلم: (وَالَّذِينَ اهْتَدَوْا زَادَهُمْ هُدًى وَآتَاهُمْ تَقْواهُمْ) وقوله تعالى في سورة العنكبوت: (وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ)، فعلى الإنسان أن يبدأ باختيار الهداية المنزلة من الله تعالى، ومن اختار الهداية فإنّ الله سبحانه وتعالى يزيده هدايةً واستمراراً على الخط المستقيم، ولكن إن أبى الإنسان واختار الضلال فإن اللهَ سبحانه سيمُدُّ له في ضلاله، ويهيئُ له أسبابَه، يقول الله سبحانه وتعالى في سورة التوبة: (وَمَا كَانَ اللّهُ لِيُضِلَّ قَوْمًا بَعْدَ إِذْ هَدَاهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُم مَّا يَتَّقُونَ) فإن اللهَ سبحانَه هو الذي يبدأ بالبيان والهداية، ويعرضها على عباده، فمن اختارها زاده الله هدى، بأنْ هيّأ له أسباب الهداية والاستمرار فيها، ومن رفض هدى الله، واختار الضلال، فإنَّ الله تعالى يزيدُهُ في ضلاله بتهيئة أسبابه، والله تعالى لا يجبر أحداً من الفريقين على ما يهيئه له، ولا تعدو كونها تهيئةً وتوفيقاً، انظر إلى قوم ثمود كيف هداهم الله فرفضوا هدايته!! يقول الله سبحانه وتعالى عنهم في سورة فصلت: (وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَى عَلَى الْهُدَى فَأَخَذَتْهُمْ صَاعِقَةُ الْعَذَابِ الْهُونِ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ)، فإنهم رفضوا الاهتداء بهدى الله الذي أرسله إليهم مع رسوله صالحٍ صلى الله عليه وسلم.

ويقول الله سبحانه وتعالى في سورة مريم: (قُلْ مَن كَانَ فِي الضَّلَالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمَنُ مَدًّا) توكيداً للمفهوم السابق بيانه.

كتبها لإذاعة المكتب الإعلامي لحزب التحرير

أبو محمد – خليفة محمد - الأردن

More from null

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی" - قسمت پانزدهم

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی"

تهیه کننده: استاد محمد احمد النادی

قسمت پانزدهم

الحمدلله رب العالمین، و الصلاة و السلام علی امام المتقین، و سید المرسلین، مبعوث رحمت للعالمین، سیدنا محمد و علی آله و صحبه اجمعین، و اجعلنا معهم، و احشرنا فی زمرتهم برحمتک یا ارحم الراحمین.

شنوندگان گرامی، شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

السلام علیکم و رحمه الله و برکاته، و بعد: در این قسمت، تأملات خود را در کتاب: "از مؤلفه های روانشناسی اسلامی" ادامه می دهیم. و به منظور ساختن شخصیت اسلامی، با توجه به ذهنیت اسلامی و روانشناسی اسلامی، می گوییم و از خدا توفیق می طلبیم:

ای مسلمانان:

در قسمت گذشته گفتیم: برای مسلمان نیز سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند، همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند، و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و در این قسمت اضافه می کنیم و می گوییم: برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد، به دلیل حدیث ابوهریره که بخاری در الأدب المفرد و ابویعلی در مسندش و نسائی در الکنی و ابن عبدالبر در التمهید آورده اند، و عراقی گفته است: سند آن خوب است، و ابن حجر در تلخیص الحبیر گفته است: سند آن حسن است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "به همدیگر هدیه دهید تا یکدیگر را دوست داشته باشید".

و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد، به دلیل حدیث عایشه نزد بخاری که گفت: "رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم هدیه را می پذیرفت و در مقابل آن پاداش می داد".

و حدیث ابن عمر نزد احمد و ابوداود و نسائی، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به خدا پناه برد، به او پناه دهید، و هر کس از شما به نام خدا چیزی خواست، به او بدهید، و هر کس از خدا طلب پناهندگی کرد، به او پناه دهید، و هر کس به شما احسانی کرد، به او پاداش دهید، و اگر نیافتید، برای او دعا کنید تا بدانید که به او پاداش داده اید".

و این بین برادران است، و هیچ ارتباطی با هدایای رعیت به حاکمان ندارد، زیرا آنها مانند رشوه حرام هستند، و از پاداش دادن این است که بگوید: خدا به تو جزای خیر دهد.

ترمذی از اسامه بن زید رضی الله عنهما روایت کرده و گفته است حسن صحیح است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به او احسانی شود و به کننده آن بگوید: "خدا به تو جزای خیر دهد" به درستی که در ستایش مبالغه کرده است". و ستایش شکر است، یعنی پاداش دادن، به ویژه از کسی که غیر از آن چیزی نمی یابد، به دلیل آنچه ابن حبان در صحیح خود از جابر بن عبدالله روایت کرده است، گفت: شنیدم که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس نیکی کند و جز ستایش برای او خیری نیابد، پس او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به باطل زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و با سند حسن نزد ترمذی از جابر بن عبدالله روایت شده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس عطایی کند و چیزی بیابد، باید آن را جبران کند، و اگر نیابد، باید او را ستایش کند، پس هر کس او را ستایش کند، او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به چیزی که به او داده نشده است زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و کفر ورزیدن به عطاء یعنی پنهان کردن و پوشاندن آن.

و با سند صحیح ابوداود و نسائی از انس روایت کرده اند که گفت: "مهاجرین گفتند ای رسول خدا، انصار همه پاداش را بردند، ما قومی را ندیدیم که بهتر از آنها در دادن چیزهای زیاد بذل و بخشش کنند، و نه بهتر از آنها در همدردی در چیزهای کم، و آنها مخارج ما را کفایت کردند، فرمود: آیا شما آنها را به خاطر آن ستایش نمی کنید و برای آنها دعا نمی کنید؟ گفتند: آری، فرمود: پس آن در مقابل آن است".

و شایسته است که مسلمان کم را مانند زیاد شکر کند، و از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند، به دلیل آنچه عبدالله بن احمد در زوائد خود با سند حسن از نعمان بن بشیر روایت کرده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس کم را شکر نکند، زیاد را شکر نکرده است، و هر کس از مردم تشکر نکند، خدا را شکر نکرده است، و سخن گفتن از نعمت خدا شکر است، و ترک آن کفر است، و جماعت رحمت است، و تفرقه عذاب است".

و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند، به دلیل آنچه بخاری از ابوموسی روایت کرده است، گفت: "پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نشسته بود که مردی آمد و سؤال کرد، یا نیازمندی حاجتی را طلب کرد، رو به ما کرد و فرمود: شفاعت کنید تا پاداش داده شوید و خداوند بر زبان پیامبرش آنچه را که می خواهد جاری کند".

و به دلیل آنچه مسلم از ابن عمر از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روایت کرده است که فرمود: "هر کس برای برادر مسلمانش به صاحب قدرتی برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری واسطه شود، در روزی که قدم ها می لغزند، برای عبور از صراط یاری می شود".

و همچنین برای مسلمان مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، به دلیل آنچه ترمذی روایت کرده و گفته است این حدیث حسن است از ابودرداء از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که فرمود: "هر کس از آبروی برادرش دفاع کند، خداوند در روز قیامت آتش را از صورتش دور می کند". و حدیث ابودرداء را احمد آورده و گفته است سندش حسن است، و هیثمی نیز همین را گفته است.

و آنچه اسحاق بن راهویه از اسماء بنت یزید روایت کرده است که گفت: شنیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، بر خدا حق است که او را از آتش آزاد کند".

و قضاعی در مسند الشهاب از انس آورده است، که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس در غیاب برادرش را یاری کند، خداوند او را در دنیا و آخرت یاری می کند". و قضاعی همچنین از عمران بن حصین با این اضافه آورده است: "و او توانایی یاری کردن او را دارد". و به دلیل آنچه ابوداود و بخاری در الأدب المفرد آورده اند، و زین عراقی گفته است: سندش حسن است از ابوهریره که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "مؤمن آینه مؤمن است، و مؤمن برادر مؤمن است، از هر کجا که او را ملاقات کند، زیان او را از او دفع می کند و از پشت سر از او محافظت می کند".

ای مسلمانان:

از طریق احادیث نبوی شریفی که در این قسمت و قسمت قبل وارد شده است، دانستید که برای کسی که برادری را در راه خدا دوست دارد، سنت است که او را از دوست داشتن خود آگاه کند و به او اطلاع دهد. و همچنین برای مسلمان سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند. همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند. و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد. و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد.

و شایسته است که مسلمان از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند. و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند. و همچنین برای او مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند. پس آیا به این احکام شرعی و سایر احکام اسلام پایبند باشیم؛ تا همانگونه باشیم که پروردگارمان دوست دارد و از آن راضی می شود، تا آنچه را که در ماست تغییر دهد، و احوال ما را اصلاح کند، و به خیر دنیا و آخرت دست یابیم؟!

شنوندگان گرامی: شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

در این قسمت به این مقدار بسنده می کنیم، به این امید که تأملات خود را در قسمت های آینده ان شاء الله تعالی تکمیل کنیم، تا آن زمان و تا زمانی که شما را ملاقات کنیم، شما را در پناه خدا و حفظ و امان او می گذاریم. از حسن توجه شما سپاسگزاریم و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

بدانید ای مسلمانان! - قسمت 15

بدانید ای مسلمانان!

قسمت 15

اینکه از دستگاههای دولت خلافت، یاری دهندگان هستند، و آنها وزیرانی هستند که خلیفه آنها را با خود منصوب می کند، تا در تحمل بارهای خلافت و انجام مسئولیت های آن به او کمک کنند، زیرا فراوانی بارهای خلافت، به ویژه هر چه دولت خلافت بزرگتر و گسترده تر شود، خلیفه به تنهایی از حمل آن ناتوان می شود و نیاز به کسی دارد که در حمل آن برای انجام مسئولیت هایش به او کمک کند، اما درست نیست که آنها را بدون قید و شرط وزیر بنامیم تا معنای وزیر در اسلام که به معنای معاون است، با معنای وزیر در نظام های عرفی کنونی بر اساس دموکراسی سرمایه داری سکولار یا سایر نظام هایی که در عصر حاضر شاهد آن هستیم، اشتباه نشود.