الجيل الضائع... أطفال سوريا نموذجاً!
April 22, 2016

الجيل الضائع... أطفال سوريا نموذجاً!

الجيل الضائع... أطفال سوريا نموذجاً!
ضمن حملة القسم النسائي "الشباب المسلم: روّاد التغيير الحقيقي"


الجيل الضائع، مصطلح أطلق على الجيل الذي نشأ في أمريكا وأوروبا إبان فترة الحرب العالمية الأولى، ويطلق هذا المسمى اليوم على الجيل الذي نشأ في البلاد العربية التي حصلت فيها حروب ونزاعات مسلحة، وبصفة خاصة ليبيا واليمن وسوريا والعراق والسودان، وذلك لما تركته هذه الحروب والصراعات الاستعمارية من آثار كبيرة على أهل هذه البلاد ولا سيما فئتي الأطفال والشباب، ولكن المقام لا يتسع للحديث عن "الجيل الضائع" في كل هذه البلاد، ولذلك سنقصر حديثنا في هذه المقالة على أطفال سوريا كنموذج حي ومؤلم لما خلفته الحروب والصراعات الاستعمارية من آثار على أطفال المسلمين.


يطلق مصطلح الجيل الضائع على الأطفال الذين وُلِدوا منذ بداية الثورة السورية عام 2011 وحتى يومنا هذا، إضافة إلى الأطفال الذين كانوا مولودين قبل بدء الثورة وعايشوا أحداثها، ويشير تقرير أصدرته منظمة اليونيسيف تحت عنوان: "لا مكان للأطفال: تأثير 5 سنوات من الحرب على أطفال سوريا وطفولتهم" إلى أنَّ حوالي 3.7 ملايين طفل سوري ولدوا منذ بداية الثورة، أي بمعدّل واحد من بين ثلاثة أطفال سوريين، منهم 2.9 مليون طفل داخل سوريا، و811 ألفاً في المناطق المجاورة، وجاء في التقرير أيضاً «تقدّر يونيسيف أنَّ ما مجموعه 8.4 ملايين طفل، أي أكثر من 80 % من الأطفال في سوريا، تأثّروا بسبب النزاع، سواء في داخل البلاد أو كلاجئين في الدول المجاورة».


إذاً وبموجب الإحصائيات والتقارير فقد أثرت الحرب في سوريا على حياة أكثر من 8 ملايين طفل، أكثر من 3 ملايين منهم فتحوا أعينهم على مشاهد القتل والدمار، وصوت أزيز الطائرات ودوي المدافع والبراميل المتفجرة، ولم تشفع لهؤلاء الأطفال براءتهم عند قوات النظام المجرمة، ولا عند قوات التحالف الغاشم، ولا عند طائرات العدوان الروسي، ولا حتى عند بعض الفصائل المسلحة كتنظيم الدولة، فكانوا هدفاً لآلاتهم الحربية، ووقعوا ضحايا للمجرمين الطامعين، المتصارعين على اقتسام بلاد المسلمين، ومنع عودتها وحدة واحدة، وقد وثق المرصد السوري لحقوق الإنسان استشهاد 13694 طفلاً منذ بداية الثورة، هذا عدا عن آلاف الجرحى الذين أصيب بعضهم بالإعاقة أو التشوه أو الشلل نتيجة الأسلحة المستخدمة هناك. فقد رصدت اليونيسف في تقرير لها أكثر من 1500 حالة من الانتهاكات الجسيمة بحق الأطفال في عام 2015 فقط، وأكثر من 60% من هذه الانتهاكات هي حالات القتل والتشويه نتيجة استخدام الأسلحة المتفجرة في المناطق المأهولة بالسكان.


وتشير التقارير إلى أن الأطفال في سوريا يتعرضون لتعذيب ممنهج، حيث وثقت الشبكة السورية لحقوق الإنسان تعرض ما لا يقل عن 7457 طفلا للتعذيب في مراكز الاحتجاز التابعة للقوات الحكومية، وذلك منذ آذار/مارس 2011 وحتى آذار/مارس من العام الجاري. وبحسب المرصد السوري لحقوق الإنسان فإن 108 قضوا تحت التعذيب في سجون النظام، ومن أبرز الطرق المستخدمة في تعذيب أطفال سوريا في سجون النظام بحسب ما صرح به مدير الشبكة السورية لحقوق الإنسان "الضرب المبرح وقلع الأظفار وحلاقة الشعر والجلد بأنابيب بلاستيكية والأسلاك الكهربائية، ويضاف إلى ذلك الحرمان من الأهل والطبابة والغذاء الكافي".


هذا وقد تسببت الحرب في سوريا في تيتيم عدد كبير من الأطفال، كما أثرت على حياة الأطفال الذي تعرضوا لليتم قبل بدء الثورة، ويُقدر العدد الإجمالي للأيتام في سوريا بنحو 800 ألف طفل موزعين على مختلف المحافظات السورية ودول اللجوء المجاورة وأهمها تركيا ولبنان والأردن، وفي مفارقة عجيبة تنم عن وقاحة وجرأة النظام السوري، أن زوجة الأسد احتفلت مع أيتام سوريا في أسبوع اليتيم العالمي، ونُشِرت صورها وهي تحتضن الأطفال الذين قتل زوجها المجرم أهلهم ويتمهم! وبكل وقاحة أيضاً تعلق ما تعرف بصفحة "رئاسة الجمهورية" على احتفال أسماء الأسد مع الأيتام وإقامة الأعمال الترفيهية لهم بالقول: إن هذا الاحتفال يبين أن الحرب لم تؤثر على الاهتمام بالأيتام ورعايتهم!


وغني عن الشرح والتفصيل ما يعانيه أهل سوريا ولا سيما الأطفال من مجاعات وسوء تغذية وأمراض خاصة في المناطق التي تحاصرها قوات النظام وحزب إيران، فقد كشف تقرير منظمة "أنقذوا الأطفال" الدولية غير الحكومية المختصة بالدفاع عن حقوق الطفل، عن روايات مروعة لحياة الناس داخل ما اعتبرها "سجونا مفتوحة" في المناطق المحاصرة في سوريا، وما تسببه الحرب هناك من إجبار الأطفال الجوعى على أكل طعام الحيوانات، كما كشف التقرير بأن نحو 485.7 ألف طفل عرضة لخطر الموت جوعا في 18 منطقة محاصرة في جميع أنحاء سوريا، وأضاف أن بعض وكالات المساعدات ترجح إمكانية وصول العدد إلى 1.9 مليون. ولعل الصور التي وصلتنا من مضايا تغني عن ألف كلمة في هذا المجال.


أما على صعيد التعليم فقد أدت الحرب في سوريا إلى حرمان ملايين الأطفال من الذهاب إلى مدارسهم ومتابعة تعليمهم في سياسة تهدف إلى تجهيل هذا الجيل، حيث أشارت البي بي سي في تقرير نشرته بمناسبة دخول الثورة السورية عامها السادس تحت عنوان "الحياة والموت في سوريا بعد خمس سنوات من الحرب، ماذا تبقى في البلاد؟" إلى تضاؤل عدد الأطفال في سن الدراسة، ونقص عدد من هم في سن الدراسة بنحو مليون منذ عام 2010. وأن 40 % من الأطفال الذين ما زالوا في سوريا لا يذهبون إلى المدرسة. وبحسب التقرير فقد دمرت واحدة من بين كل أربع مدارس أو تضررت أو أصبحت تستخدم كملجأ للفارين أو تم تحويلها إلى مبنى عسكري.


لقد حمّلت الحرب في سوريا الأطفال أعباء فوق طاقتهم، وجعلت عدداً كبيراً منهم يحملون في أيديهم أدوات العمل ليعيلوا أسرهم بدل أن يلهوا ويلعبوا مثل مَنْ هم في سنهم، وقد أظهر تقرير صادر عن منظمتي "اليونيسيف" و"أنقذوا الطفولة" نُشر في (الثاني من تموز/يوليو 2015) أن عمالة أطفال سوريا داخل سوريا وفي دول الجوار ترتفع بشكل مطرد، ويقول التقرير الذي صدر تحت عنوان "أياد صغيرة، أعباء ثقيلة - كيف الصراع السوري يدفع بمزيد من الأطفال إلى العمالة"، وأن الأطفال داخل سوريا يساهمون في دخل الأسرة في أكثر من ثلاثة أرباع الأسر التي شملتها الدراسة. ووفقاً للتقرير فإن الأطفال يتم تجنيدهم كجنود، ويتعرضون للاستغلال الجنسي، كما أنهم يعملون في أعمال شاقة وخطرة كالعمل في مقالع تكسير الحجارة ومواقع البناء، ووفقاً للتقرير فإن هؤلاء الأطفال يضطرون للعمل ساعات طويلة بأجور زهيدة.


ويعد اللجوء والتهجير أحد أبرز المشاكل التي يعاني منها أطفال سوريا نتيجة الحرب، حيث تشير التقارير إلى تضاعف أعداد اللاجئين في الدول المجاورة لسوريا مثل لبنان والأردن وتركيا وغيرها 10 أضعاف بالمقارنة بما كانت عليه عام 2012، ونصف هؤلاء اللاجئين هم من الأطفال، وتحمل رحلة لجوء هؤلاء الأطفال مع ذويهم مخاطر جمة،كوقوعهم فريسة لتجار البشر وعصابات سرقة الأعضاء، أو غرق القوارب المتهالكة التي تحملهم في البحر، وقد رأينا صوراً مؤلمة لأطفال غرقوا في البحر أثناء رحلتهم مع ذويهم للبحث عن ملاذ آمن كصورة الطفل إيلان كردي التي هزت العالم. أما من ينجح من هؤلاء الأطفال في الوصول إلى وجهته فإنه يعيش في مخيمات تفتقر لأدنى مقومات الحياة، فالخيام فيها لا تقي برد الشتاء ولا حر الصيف، وقد توفي عدد من الأطفال في هذه المخيمات من شدة البرد، كما تنتشر فيها الأمراض والأوبئة، ويعاني سكانها من نقص في الغذاء والدواء، هذا بالإضافة إلى أنه انتشرت في مخيمات لاجئي سوريا في تركيا والأردن ولبنان وغيرها من البلاد حملات ونشاطات تبشيرية في صفوف اللاجئين ولا سيما الأطفال والشباب لتنصيرهم وتشكيكهم في العقيدة الإسلامية، وتنفذ هذه الحملات والنشاطات جمعيات وجهات تدخل المخيمات تحت ستار تقديم المساعدات والمعونات الإغاثية.


ومن أكبر المشاكل التي تزيد معاناة الأطفال اللاجئين السياسات التي تحول دون لم شمل الأطفال وذويهم، حيث رفضت بعض الدول الأوروبية استقبال أسر وأطفال بعض المهاجرين الذين نجحوا في الوصول إليها، فيما أعلنت دول أخرى كبريطانيا أنها ستستقبل اللاجئين الأطفال دون ذويهم، وتشير التقارير والإحصائيات إلى أنه يوجد نحو 15 ألف طفل غير مصحوبين ومنفصلين عن ذويهم عبروا الحدود السورية، وبحسب جهاز الشرطة في الاتحاد الأوروبي (اليوروبول) فإن ما يقارب 10 آلاف طفل لاجئ لا يرافقهم ذووهم، اختفوا بعد وصولهم إلى أوروبا مبدياً تخوفه من وقوع هؤلاء الأطفال في براثن عصابات تجار البشر، ونتيجة لهذه السياسات يقع الأطفال وذووهم بين خيارين أحلاهما مر، فإما أن يقبل الطفل بأن يعيش بدون أهله، أو يقبل الأهل أن يعيشوا بدون أطفالهم، وكل في بر تائه.


والسؤال الذي يتبادر للذهن هنا لماذا تريد هذه الدول استقبال الأطفال دون ذويهم؟! أتريد أن تجعل منهم شخصيات غربية غريبة عن دينها بتكوين عقلياتهم ونفسياتهم وفق وجهة نظرها في الحياة، فتخرج لنا جيلاً ضائع الهوية والفكر، بعيداً عن دينه وأمته؟!


لقد كانت هذه لمحة سريعة عن حال أطفال سوريا في ظل الحرب الدائرة هناك، حرب نال الأطفال الحصة الكبرى منها، عبر تأثيرها على تفاصيل حياتهم اليومية، وتولدت عنها مشاكل اجتماعية ونفسية، ربما لن تفارقهم، حتى بعد نهاية الحرب، فقد تشكلت لديهم ذاكرة لن تمحى بسهولة حول الدمار والدم والقتل والتهجير وفقدانهم ذويهم وأعزاء على قلوبهم.


إن إنقاذ أطفال سوريا من الضياع لا يكون عبر مبادرات وحملات من منظمات تسير في ركب المجرمين وتتآمر على أهل الشام مع المتآمرين كالأمم المتحدة، بل إن إنقاذ هذا الجيل من الضياع لا يكون إلا بالتخلص ممن كان سبباً في هذا الضياع والشقاء لأهل سوريا عموماً وللأطفال خصوصاً، وذلك بإسقاط النظام المجرم وأعوانه، وبقطع أيدي الدول المستعمرة المتحالفة على حرب أهل الشام، وإقامة الخلافة الراشدة الثانية على منهاج النبوة، وحينها فقط ينقذ هؤلاء الأطفال من الضياع، وتعود البسمة لترسم على وجوههم، ويحيا أهل سوريا وجميع المسلمين حياة كريمة، فنسأله تعالى أن يفرج كرب إخواننا في الشام، وأن يعجل لنا بفرجه ونصره.

كتبته للمكتب الإعلامي المركزي لحزب التحرير
براءة مناصرة

More from null

فریب نام ها را نخورید، اعتبار به مواضع است نه به نسب‌ها

فریب نام ها را نخورید، اعتبار به مواضع است نه به نسب‌ها

هر بار که "نماد جدیدی" با ریشه های مسلمان یا ویژگی های شرقی به ما ارائه می شود، بسیاری از مسلمانان هلهله می کنند و امیدها بر توهمی به نام "نمایندگی سیاسی" در یک نظام کافرانه استوار می شود که اسلام را نه به عنوان حکومت، نه به عنوان عقیده و نه به عنوان شریعت به رسمیت نمی شناسد.

همه ما شادی عظیمی را به یاد می آوریم که با پیروزی اوباما در سال 2008 احساسات بسیاری را فرا گرفت. او پسر کنیا است و پدرش مسلمان است! و در اینجا برخی توهم کردند که اسلام و مسلمانان به نفوذ آمریکا نزدیک شده اند، اما اوباما یکی از آزاردهنده ترین روسای جمهور برای مسلمانان بود، زیرا لیبی را ویران کرد و در فاجعه سوریه سهیم شد و افغانستان و عراق را با هواپیماها و سربازانش به آتش کشید، بلکه خونریز یمن از طریق ابزارهای خود بود و دوران او ادامه خصومت نظام مند علیه امت بود.

امروز این صحنه تکرار می شود، اما با نام های جدید. زوهران ممدانی به این دلیل مورد تجلیل قرار می گیرد که مسلمان، مهاجر و جوان است، انگار که او منجی است! اما فقط تعداد کمی به مواضع سیاسی و فکری او نگاه می کنند. این مرد از حامیان سرسخت همجنس‌بازان است و در فعالیت‌های آنها شرکت می‌کند و انحراف آنها را حقوق بشر می‌داند!

چه ننگی است که مردم به آن امید می بندند؟! آیا این تکرار همان شکست سیاسی و فکری نبود که امت بارها و بارها در آن افتاده است؟! بله، زیرا او شیفته ظاهر است نه ذات! با لبخندها فریب می خورد و با احساسات برخورد می کند نه با عقیده، و با نام ها نه با مفاهیم، و با نمادها نه با اصول!

این شیفتگی به شکل ها و نام ها نتیجه غیبت آگاهی سیاسی شرعی است، زیرا اسلام با اصل و نسب یا نام یا نژاد سنجیده نمی شود، بلکه با التزام به اصل اسلام به طور کامل؛ نظام، عقیده و شریعت. و هیچ ارزشی برای مسلمانی نیست که به اسلام حکومت نکند و از آن یاری ندهد، بلکه تابع نظام سرمایه داری کافر است و کفر و انحرافات را به نام "آزادی" توجیه می کند.

و تمام مسلمانانی که از پیروزی او خوشحال شدند و گمان کردند که او بذر خیر یا آغاز بیداری است، بدانند که بیداری از درون نظام های کفر، نه با ابزارهای آن، نه از طریق صندوق های رای آن، و نه زیر سقف قانون اساسی آن صورت نمی گیرد.

کسی که خود را از طریق نظام دموکراتیک ارائه می دهد و به احترام به قوانین آن سوگند یاد می کند، سپس از انحراف جنسی دفاع می کند و آن را جشن می گیرد و به چیزی که خدا را خشمگین می کند دعوت می کند، یاور اسلام و امید امت نیست، بلکه ابزاری برای صیقل دادن و رقیق کردن است، و نمایندگی دروغینی است که هیچ سود و زیانی ندارد.

آنچه که به اصطلاح موفقیت های سیاسی در غرب برای برخی از شخصیت ها با نام های اسلامی خوانده می شود، چیزی جز خرده هایی نیست که به عنوان مسکن برای امت ارائه می شود، تا به آنها گفته شود: ببینید، تغییر از طریق نظام های ما امکان پذیر است.

 حقیقت این "نمایندگی" چیست؟

غرب درهای حکومت را به روی اسلام باز نمی کند، بلکه فقط به روی کسانی باز می کند که با ارزش ها و افکار آن همخوانی داشته باشند. و هر کسی که وارد نظام آنها شود باید قانون اساسی آنها و قوانین عرفی آنها را بپذیرد و از حکومت اسلام چشم پوشی کند، اگر به این راضی شود، به یک الگوی قابل قبول تبدیل می شود، اما مسلمان واقعی، از ریشه مورد قبول آنها نیست.

زوهران ممدانی کیست؟ و چرا این توهم ساخته می شود؟

او فردی است که نام مسلمان دارد اما دستور کار منحرفی را اتخاذ می کند که کاملاً مخالف فطرت اسلام است، از حمایت از همجنس گرایان و ترویج آنچه "حقوق" آنها نامیده می شود، و او یک الگوی زنده برای چگونگی ساخت الگوهای خود توسط غرب است: مسلمان به نام، سکولار در عمل، خدمتگزار دستور کار لیبرالیسم غربی نه بیشتر. بلکه برای مشغول کردن امت از مسیر واقعی خود، به جای اینکه خواستار دولت اسلامی و خلافت شود، درگیر کرسی های پارلمانی و مناصب در نظام های کفر می شود! و به جای اینکه برای آزادی فلسطین رو کند، منتظر کسی می ماند که "از غزه" از داخل کنگره آمریکا یا پارلمان اروپا "دفاع کند"!

حقیقت این است که این تحریف مسیر تغییر واقعی است، که برپایی خلافت راشده بر منهج نبوت است، که پرچم اسلام را بالا می برد، شریعت خدا را برپا می کند و امت را پشت سر یک خلیفه متحد می کند که از پشت سرش می جنگند و از او تقوا می کنند.

پس فریب نام ها را نخورید و از کسانی که از نظر ظاهری به شما تعلق دارند و از نظر محتوایی با شما مخالفند، خوشحال نشوید، زیرا هر کس نام سعید یا علی یا زوهران را یدک می کشد در راه پیامبر ما محمد ﷺ نیست.

و بدانید که تغییر از داخل پارلمان های کفر نمی آید، بلکه از ارتش های امت می آید که زمان آن رسیده است که به حرکت درآیند، و از جوانان آگاه آن که شب و روز برای براندازی غرب و مزدوران و پیروان خائن آن در سرزمین های اسلام و مسلمانان تلاش می کنند.

مسلمانان از طریق انتخابات دموکراسی و نه از طریق صندوق های غرب به پا نخواهند خاست، بلکه با یک بیداری واقعی بر اساس عقیده اسلامی، با برپایی دولت خلافت راشده که جایگاه اسلام را باز می گرداند، عزت مسلمانان را باز می گرداند و توهمات دموکراسی را درهم می شکند.

فریب نام ها را نخورید و امید خود را به افراد در نظام های کفر نبندید، بلکه به پروژه بزرگ خود بازگردید: از سرگیری زندگی اسلامی، این تنها راه عزت و پیروزی و تمکین است.

صحنه تکرار خفت باری از مصیبت های قدیمی است: نمادهای جعلی، وفاداری به نظام های غربی، و انحراف از مسیر اسلام. و هر کس این مسیر را تشویق کند، امت را گمراه می کند. پس به پروژه خلافت بازگردید و اجازه ندهید دشمنان اسلام رهبران و نمایندگان شما را بسازند. عزت در کرسی های دموکراسی نیست، بلکه در منصب خلافت است که حزب التحریر برای آن تلاش می کند و امت را از این انحطاط فکری و سیاسی برحذر می دارد. پس هیچ نجاتی برای ما نیست جز با دولت خلافت، که اجازه نمی دهد کسانی که به دینی غیر از اسلام معتقدند بر مسلمانان حکومت کنند، نه کسانی که انحراف و انحراف را توجیه می کنند، و نه کسانی که برای مردم غیر از آنچه خدا نازل کرده است قانونگذاری می کنند.

نوشته شده برای رادیو دفتر رسانه ای مرکزی حزب التحریر

عبدالمحمود العامری - ولایت یمن

مصر بین شعارهای دولتی و واقعیت تلخ  حقیقت کامل درباره فقر و سیاست‌های سرمایه‌داری

مصر بین شعارهای دولتی و واقعیت تلخ

حقیقت کامل درباره فقر و سیاست‌های سرمایه‌داری

درگاه الاهرام روز سه شنبه 4 نوامبر 2025 گزارش داد که نخست وزیر مصر در سخنانی که به نیابت از رئیس جمهور در دومین اجلاس جهانی توسعه اجتماعی در دوحه، پایتخت قطر، ایراد کرد، گفت که مصر رویکردی جامع برای ریشه کنی فقر در همه اشکال و ابعاد آن، از جمله "فقر چند بعدی" را اعمال می کند.

سال‌هاست که تقریباً هیچ سخنرانی رسمی در مصر خالی از عباراتی مانند «رویکردی جامع برای ریشه کنی فقر» و «شروع واقعی اقتصاد مصر» نیست. مقامات این شعارها را در کنفرانس‌ها و مناسبت‌ها تکرار می‌کنند و با تصاویری براق از پروژه‌های سرمایه‌گذاری، هتل‌ها و استراحتگاه‌ها همراه است. اما واقعیت، همانطور که گزارش های بین المللی گواه است، کاملاً متفاوت است. فقر در مصر همچنان یک پدیده ریشه دار است، بلکه با وجود وعده‌های مکرر دولت برای بهبود و نوسازی، رو به وخامت است.

بر اساس گزارش های یونیسف، اسکوا و برنامه جهانی غذا برای سال های 2024 و 2025، حدود یک نفر از هر پنج مصری در فقر چند بعدی زندگی می کنند، یعنی از بیش از یک جنبه از جنبه های اساسی زندگی مانند آموزش، بهداشت، مسکن، کار و خدمات محروم هستند. داده ها همچنین تأیید می کنند که بیش از 49٪ از خانواده ها در دسترسی به غذای کافی با مشکل مواجه هستند، که این رقم تکان دهنده ای است که عمق بحران معیشتی را منعکس می کند.

اما فقر مالی، یعنی کاهش درآمد در مقایسه با هزینه های زندگی، به شدت افزایش یافته است، در نتیجه امواج متوالی تورم که دستمزدها، تلاش ها و پس انداز مردم را خورده است، تا جایی که درصد زیادی از مصری ها علی رغم کار مداوم زیر خط فقر مالی هستند.

درحالی که دولت از ابتکاراتی مانند "تکافل و کرامه" و "زندگی کریمانه" صحبت می‌کند، آمارهای بین‌المللی نشان می‌دهد که این برنامه‌ها ساختار فقر را اساساً تغییر نداده‌اند، بلکه به مسکن‌های موقتی شبیه هستند که مانند قطره‌ای است که در صحرا ریخته می‌شود. روستا نشین مصر که بیش از نیمی از جمعیت را در خود جای داده است، همچنان از ضعف خدمات، فقدان فرصت‌های شغلی مناسب و فرسودگی زیرساخت‌ها رنج می‌برد. گزارش اسکوا تأیید می کند که محرومیت در روستا چندین برابر بیشتر از شهرها است که نشان دهنده توزیع ناعادلانه ثروت و غفلت مزمن از حاشیه ها است.

هنگامی که نخست وزیر از پسر وطن "که با دولت اقدامات اصلاحات اقتصادی را تحمل کرد" تشکر می کند، در واقع به وجود رنج واقعی ناشی از این سیاست ها اعتراف می کند. با این حال، این اعتراف با تغییری در رویکرد همراه نیست، بلکه ادامه حرکت در همان مسیر سرمایه‌داری است که باعث بحران شد.

اصلاحات ادعایی که در سال 2016 با برنامه "شناورسازی"، افزایش یارانه ها و افزایش مالیات ها آغاز شد، اصلاح نبود، بلکه تحمیل هزینه بدهی ها و کسری به فقرا بود. در حالی که مقامات از "شروع" صحبت می کنند، سرمایه گذاری های هنگفت به سمت املاک لوکس و پروژه های توریستی که در خدمت صاحبان سرمایه هستند، می رود، در حالی که میلیون ها جوان فرصتی برای کار یا مسکن پیدا نمی کنند. بلکه بسیاری از این پروژه‌ها، مانند منطقه علم الروم در مطروح که سرمایه‌گذاری آن 29 میلیارد دلار تخمین زده می‌شود، مشارکت‌های سرمایه‌داری خارجی هستند که زمین‌ها و ثروت‌ها را به دست می‌آورند و آن‌ها را به منبع سود برای سرمایه‌گذاران تبدیل می‌کنند، نه منبع درآمد برای مردم.

این نظام شکست می خورد نه تنها به این دلیل که فاسد است، بلکه به این دلیل که بر اساس یک ایده باطل یعنی نظام سرمایه داری عمل می کند، که پول را محور تمام سیاست های دولت قرار می دهد. سرمایه داری بر آزادی مطلق مالکیت استوار است و اجازه می دهد ثروت در دست اقلیتی که ابزار تولید را در اختیار دارند، انباشته شود، در حالی که اکثریت بار مالیات ها، قیمت ها و بدهی های عمومی را بر دوش می کشند.

به همین دلیل، تمام آنچه «برنامه‌های حمایت اجتماعی» نامیده می‌شود، تلاشی برای زیبا جلوه دادن چهره وحشی سرمایه‌داری و طولانی کردن عمر نظامی ناعادلانه است که به ثروتمندان اهمیت می‌دهد و از فقرا مالیات می‌گیرد. به جای درمان ریشه درد؛ یعنی انحصار ثروت و تبعیت اقتصاد از مؤسسات بین‌المللی، تنها به توزیع خرده‌ای از کمک‌های نقدی بسنده می‌شود که نه فقری را از بین می‌برد و نه عزتی را حفظ می‌کند.

مراقبت، لطفی از سوی حاکم به رعیت نیست، بلکه یک وظیفه شرعی و مسئولیتی است که خداوند در دنیا و آخرت او را به خاطر آن بازخواست خواهد کرد. آنچه امروز در حال وقوع است، غفلت عمدی از امور مردم و دست کشیدن از وظیفه مراقبت به نفع وام های مشروط از صندوق بین المللی پول و بانک جهانی است.

دولت واسطه ای بین فقیر و طلبکار خارجی شده است، مالیات وضع می کند، یارانه ها را کاهش می دهد و اموال عمومی را برای جبران کسری متورم که توسط خود نظام سرمایه داری ایجاد شده است، می فروشد. در این میان، مفاهیم شرعی که اقتصاد را تنظیم می کنند، مانند حرام بودن ربا، ممنوعیت تملک ثروت های عمومی توسط افراد و وجوب نفقه بر رعیت از بیت المال مسلمین، غایب است.

اسلام یک نظام اقتصادی یکپارچه ارائه کرده است که فقر را از ریشه درمان می کند، نه فقط با کمک های نقدی یا پروژه های زیبایی. این نظام بر مبانی شرعی ثابتی استوار است که مهمترین آنها عبارتند از:

1- حرام بودن ربا و بدهی های ربوی که دولت را مقید می کند و منابع آن را تحلیل می برد، با از بین رفتن ربا، وابستگی اقتصاد به مؤسسات بین المللی از بین می رود و حاکمیت مالی به امت باز می گردد.

2- قرار دادن مالکیت ها در سه نوع:

مالکیت فردی: مانند خانه ها، مغازه ها و مزارع خصوصی...

مالکیت عمومی: شامل ثروت های بزرگ مانند نفت، گاز، معادن و آب...

مالکیت دولت: مانند زمین های فیء، رکاز و خراج...

با این توزیع، عدالت محقق می شود، زیرا از انحصار منابع امت توسط گروهی اندک جلوگیری می شود.

3- تضمین کفایت برای هر فرد از رعیت: دولت نیازهای اساسی هر انسانی را در رعیت خود از خوراک، پوشاک و مسکن تامین می کند، اگر از کار ناتوان باشد، بیت المال باید از او انفاق کند.

4- زکات و انفاق اجباری: زکات احسان نیست بلکه فریضه است، دولت آن را جمع آوری می کند و در مصارف شرعی آن برای فقرا، مساکین و بدهکاران صرف می کند. این یک ابزار توزیع موثر است که پول را به چرخه زندگی در جامعه باز می گرداند.

همراه با تشویق به کار مولد و منع بهره کشی، و ترغیب به سرمایه گذاری منابع در پروژه های مفید واقعی مانند صنایع سنگین و نظامی، نه در سفته بازی ها، املاک لوکس و پروژه های خیالی. علاوه بر تنظیم قیمت ها با عرضه و تقاضای واقعی، نه با انحصار و نه با شناورسازی.

تنها دولت خلافت بر منهاج نبوت قادر به اجرای عملی این احکام است، زیرا بر اساس عقیده اسلامی بنا شده است و هدف آن مراقبت از امور مردم است نه جمع آوری اموال آنها. در سایه خلافت، نه ربا وجود دارد و نه وام های مشروط، و نه فروش ثروت های عمومی به خارجی ها، بلکه منابع به گونه ای اداره می شوند که مصلحت امت را تامین کند، و بیت المال تامین مالی مراقبت های بهداشتی، آموزش و پرورش و تاسیسات عمومی را از منابع دولت، خراج، انفال و مالکیت عمومی بر عهده می گیرد.

اما نیازهای اساسی فقرا، یکایک آنها تامین می شود، نه از طریق صدقات موقت، بلکه به عنوان یک حق شرعی تضمین شده. بنابراین، مبارزه با فقر در اسلام یک شعار سیاسی نیست، بلکه یک نظام زندگی یکپارچه است که عدالت را برقرار می کند، از ظلم جلوگیری می کند و ثروت را به صاحبانش باز می گرداند.

بین سخنان رسمی و واقعیت زندگی، فاصله بسیار زیادی وجود دارد که از دید هیچ کس پنهان نیست. در حالی که دولت از پروژه‌های «غول‌پیکر» و «آغاز واقعی» خود می‌خواند، میلیون‌ها مصری زیر خط فقر زندگی می‌کنند و از گرانی، بیکاری و ناامیدی رنج می‌برند. حقیقت این است که این رنج از بین نخواهد رفت تا زمانی که مصر در راه سرمایه‌داری گام بردارد، اقتصاد خود را به رباخواران تسلیم کند و تابع سیاست‌های مؤسسات بین‌المللی باشد.

بحران ها و مشکلات مصر، مشکلات انسانی هستند نه مادی، و احکام شرعی مربوط به آن، چگونگی برخورد و درمان آن بر اساس اسلام را نشان می دهد، و راه حل ها آسان تر از چشم پوشی هستند، اما نیاز به مدیریت مخلصانه ای دارند که اراده ای آزاد داشته باشد و بخواهد در مسیر درست گام بردارد و واقعاً خیر مصر و مردم آن را بخواهد، و در این صورت این مدیریت باید تمام قراردادهایی را که قبلاً منعقد شده و با تمام شرکت هایی که دارایی های کشور و آنچه از دارایی های عمومی آن است را در انحصار خود دارند و در راس آنها شرکت های اکتشاف گاز، نفت، طلا و سایر معادن و ثروت ها هستند، بازبینی کند و تمام این شرکت ها را اخراج کند زیرا آنها اصولا شرکت های استعماری غارتگر ثروت های کشور هستند، سپس پیمانی جدید تدوین کند که بر توانمندسازی مردم از ثروت های کشور استوار باشد و شرکت هایی را ایجاد یا اجاره کند که خود به تولید ثروت از منابع نفت، گاز، طلا و سایر معادن بپردازند و این ثروت ها را دوباره در بین مردم توزیع کنند، در این صورت مردم قادر خواهند بود زمین های موات را کشت کنند که دولت آنها را قادر می سازد از حق خود در آن بهره برداری کنند و همچنین قادر خواهند بود آنچه را که باید تولید کنند تا اقتصاد مصر را ارتقا دهند و نیازهای مردم آن را برآورده سازند و دولت در این راه از آنها حمایت خواهد کرد و تمام اینها ضرب المثل خیالی نیست و نه غیرممکن است و نه پروژه ای که برای آزمایش ارائه می دهیم که ممکن است موفق شود یا شکست بخورد، بلکه احکام شرعی لازم الاجرا برای دولت و رعیت است، پس دولت نمی تواند از ثروت های کشور که متعلق به مردم است به بهانه قراردادهایی که قوانین بین المللی ناعادلانه تصویب، تایید و حمایت می کند، چشم پوشی کند و نه می تواند مردم را از آن منع کند، بلکه باید هر دستی را که غارتگرانه به ثروت های مردم دراز می شود، قطع کند، این چیزی است که اسلام ارائه می دهد و باید اجرا شود، اما به طور جدا از سایر نظام های اسلام اجرا نمی شود، بلکه تنها از طریق دولت خلافت راشده بر منهاج نبوت اجرا می شود، این دولتی است که حزب التحریر دغدغه و دعوت به آن را دارد و از مصر و مردم آن، مردم و ارتش، می خواهد که با آن برای رسیدن به آن همکاری کنند، باشد که خداوند پیروزی را از جانب خود بنویسد و آن را واقعیتی ببینیم که اسلام و پیروانش را عزیز می دارد، خدایا هر چه زودتر.

﴿وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَىٰ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ﴾

نوشته شده برای دفتر رسانه ای مرکزی حزب التحریر

سعید فضل

عضو دفتر رسانه ای حزب التحریر در ولایت مصر