اللغة العربيّة عماد فهم الأحكام الشرعيّة   فحافظوا عليها يا أبناء الأمّة الإسلاميّة
April 18, 2016

اللغة العربيّة عماد فهم الأحكام الشرعيّة فحافظوا عليها يا أبناء الأمّة الإسلاميّة

اللغة العربيّة عماد فهم الأحكام الشرعيّة


فحافظوا عليها يا أبناء الأمّة الإسلاميّة


ضمن حملة القسم النسائي "الشباب المسلم: روّاد التغيير الحقيقي"


عالم الإنترنت أو الشبكة العنكبوتية وتعني البنية التحتية التي تنقل جملة المعلومات المتداولة عبر القارات... عالم شدّ انتباه الكثيرين واستقطب اهتمامهم وصار ذا قيمة بالغة في حياة الناس، ولعلّ الشريحة الأكثر استقطابا هي شريحة الشباب التي صارت "مدمنة" على استعماله وخاصّة عبر مواقع التواصل.


أصبح هذا العالم الافتراضي يأسر مستعمليه وخاصّة منهم الشباب فيكبّلهم لساعات طوال أمام جهاز الكمبيوتر أو الحاسوب اللوحي ويعزلهم عن العالم "الواقعي" كليا إلاّ من بعض ما تنقله لهم تلك الأجهزة من أخبار.


صار أداة تواصل بينهم يعبّرون فيه عن كل مشاغلهم وأفكارهم وآرائهم. ولكن اللافت للنّظر لغة التخاطب التي أُحدِثت وراجت بين الشباب وصارت اللغة المتداولة والمستعملة وهي عبارة عن أحرف كتابة جديدة يتواصلون بها لسهولتها وسرعة كتابتها - حسب زعمهم - فأصبحت هذه اللغة التي أطلق عليها "لغة الفايس بوك" لغة الشباب بها يكتبون ويتراسلون. في حين صارت اللغة العربية - اللغة الأمّ - لغة يصعب التخاطب بها ويجد الشباب في استعمالها حرجا! بل ويتفادى التعامل بها ويعتبرها بطيئة تعرقل سيره في ظلّ النسق السريع لحياته والتطوّرات العلمية والتقنية التي شهدها العالم!!


فما هي أسباب عزوف الشباب المسلم عن لغة دينه؟ ولماذا فقد ثقته بها؟ وما هي الحلول اللازمة لمعالجة أزمة الثقة هذه؟ وكيف السبيل إلى محو الفجوة بين الشباب المسلم ولغته الأمّ؟


للوقوف على هذه الأسباب حريّ بنا البحث في حقائق وبديهيات سار عليها الكون منذ أن خُلق. فما من شكّ في أنّ الصراع بين الكفر والإيمان صراع أبديّ وأنّ المعركة بين الحق والباطل متواصلة إلى يوم الدّين. لذلك تعمل الحضارات دوما على نشر مفاهيمها وضرب مفاهيم الحضارات الأخرى حتّى تضمن سيادتها وقيادتها للعالم دون بروز حضارة تنافسها وتحاربها للفوز بالقيادة والريادة لهذا العالم. ولقد سعى الغرب طويلا وعلى مدى قرون للنيل من الإسلام حتىّ يهزمه ويجعله ضعيفا خاصة في نفوس أهله.


يقول سبحانه وتعالى في الآية 120 من سورة البقرة {ولن ترضى عنك اليهود ولا النصارى حتى تتّبع ملتهم} ويقول سبحانه في الآية 217 من السورة نفسها: {وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّىٰ يَرُدُّوكُمْ عَن دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَن يَرْتَدِدْ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَٰئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ} ويقول تعالى: {ودّوا لو تكفرون كما كفروا} [ النساء: 89 ].


بسقوط دولة الإسلام صار هذا الدّين مجرّد طقوس لا أحكاماً شرعيّة يتقيّد بها المسلم ويسير على خطاها؛ فقد ضيّع الغرب أمّة الإسلام وخاصّة شبابها الذين فيهم الأمل وبهم العمل لخدمة هذا الدين العظيم، وصار الشباب يعاقر الخمرة ويتحرّش بأخواته المسلمات دون عودة على الحكم الشرعي؛ فقد أقصي عن حياته وسعى لفصله عن واقعه وواقع الأمّة الحكام الضرار.


لقد تسلّم الشباب المسلم دينه على أنّه طقوس ولم يفقه أنّ هذا الدّين دين حياة يطبّق فيها وتسري أحكامه نافذة فيه لتنشر السلم والأمن بين الناس. وبذلك حصلت فجوة هائلة بينهما ليصبح شبابنا أبعد ما يكونون عن الإسلام.


من التحدّيات التي تعترض الشباب المسلم قضية الهوية ومنها اللغة العربية، ولا شكّ أنّها من المواضيع الملحّة والخطيرة لأنّ اللغة وعاء للفكر وهما وجهان لعملة واحدة، وكما يقول ابن تيمية "إنّ لكلّ أمّة شعارا وشعار أهل الإسلام لغتهم"، ويقول أيضا: "اعلم أن اعتبار اللغة العربية يؤثر في العقل والخلق والدّين تأثيرا قويّا بيّنا ومعرفتها فرض واجب، فإنّ فهم الكتاب والسنة فرض ولا يفهم إلا بفهم اللغة العربية، وما لا يتمّ الواجب إلا به فهو واجب".


مؤلم أن نرى عزوفا من الشباب عن هذه اللغة وهي لغة القرآن!! قال تعالى: {قرآنًا عربيًا غيرَ ذي عوج لعلهم يتقون} [الزمر: 28]، وقوله تعالى: {إنا أنزلناه قرآنًا عربيًا لعلكم تعقلون}[يوسف: 2].


وإنّه لمن الغريب أن يُقرَأ القرآن ولا يُفهم وحين تسأل الشباب عن معنى كلمة في القرآن يجيب بجهله لها!! فكيف سيفهم كتاب ربّه وكيف سيمتثل لأحكامه وهو يجهل اللغة التي بها نزل؟! كيف التواصل بين المخاطِب والمخاطَب وقناة التواصل غير مفهومة؟ كيف السبيل إلى إرضاء الخالق دون العلم بما يرضيه؟!!


إنّ تركيز الغرب على تمييع اللغة العربية وطمس معالمها وتشويهها أمر مدروس وهو من بين البنود العريضة التي وضعها ضمن مخطّطاته ومؤامراته للنيل من الإسلام، فهو على علم بما للغة العربيّة من أثر في فهم أحكام الإسلام، ومتى ضُرِبت هذه اللغة ضُرِب فهمُ الأحكام وضُمن بذلك عدمُ تطبيقها. ولقد سخّر كل وسائله حتّى يطمس هذه اللغة ويجعلها هجينة محتقرة من شباب الأمّة فأشاع أنّها لغة التّخلّف والرجعية، وأنّه يصعب عليها مواكبة التطوّر السريع الذي يشهده العالم وعلى من يريد السير في الركب وعدم التخلّف عنه، عليه أن يلفظها ويتعلّم لغة العصر ويحاول فهمها والعيش بها: والمراد بلغة العصر طبعا لغته هو التي يفرضها بكلّ الطرق!!.


أصبحت الكتابة والحديث باللغة العربية وصمة عار يتجنّبها معظم الشباب فتراهم يجهدون أنفسهم للتلفّظ ببعض العبارات الإنجليزية أو الفرنسية معبّرين بذلك عن مواكبتهم للعصر... أيّ حال وصل إليه خير شباب لخير أمّة؟ أتُترَك اللغة العربية التي هي أشرف اللغات والتي اختارها رب البشرية وخالق الكون لتكون لغة القرآن العظيم والمفضلة على سائر لغات البشرية، ويلهث شبابنا وراء لغة تحمله إلى عالم غريب عجيب يجعله يحيا بلا هوية ولا حضارة ولا جذور منبتّا تائها ضائعا!؟؟


نظرة خاطفة في عالم الإنترنت وفي مواقع التواصل - تحديدا - تجعلنا نتيه في بحار لغة غير مفهومة لا هي عربية ولا إنجليزية.. بل مزيج هجين.. هي لغة أطلقوا عليها اسم لغة الإنترنت أو لغة العصر. لغة لا تعترف بقواعد رسم ولا نحو ولا صرف. لغة تحرّرت من كلّ القواعد لتعكس واقع مستعمليها: واقعا يعمل على أن يكون الشباب أحرارا بل متسيّبين لا ضوابط لأفعالهم ولا قيود...


إن سألت أحدهم لماذا تستعمل هذه اللغة ولماذا لا تكتب باللغة العربية يردّ باستهتار تغلّفه ثقة بنفس مغرورة: هذه أسرع وأسهل، أمّا العربية فصعبة ولا أجيد قواعدها!! عجبا لشباب أمّة الإسلام! عجبا لشباب يملك ثروة يحسده عليها أعداء أمته ويفرّط فيها!! عجبا لشباب الإسلام يقولون إنّ اللغة العربية صعبة وقد قال جورج سارتون، وهو البلجيكي: "إن اللغة العربية أسهل لغات العالم وأوضحها، فمن العبث إجهاد النفس في ابتكار طريقة جديدة لتسهيل السهل وتوضيح الواضح، فإذا فتحت أي خطاب فلن تجد صعوبة في قراءة أردأ خط به، وهذه هي طبيعة الكتابة العربية التي تتسم بالسهولة والوضوح". فلماذا هذا الهجر للغة العربية من شباب الأمّة؟


ومن المسئول عماّ آل إليه حالهم في علاقتهم بلغة دينهم التي بها نزلت الأحكام الشرعية وبدونها لا تفهم؟


إنّ ابتعاد الشباب المسلم عن اللغة العربية يعني فقدانه لهويّته ولحضارته التي ميّزته وجعلته لقرون صالحا لقيادة البشرية وللسير في المقدمة. فمن أهمّ مقوّمات الأمّة الإسلامية اللغة العربية، ومن الخطر التفريط فيها فقد كانت منذ القدم لغة الحضارة والعلم والتقدم والفنون الأدبية وكانت على مر أزمان كثيرة وعاءً للعلوم واللغة السائدة في العالم، وهي اللغة الزاخرة ببحر مفردات جميلة لا ينضب!!!..


لعب الإعلام دورا كبيرا في تعميق الفجوة بين الشباب المسلم ولغة دينه؛ فالمحطّات الفضائية التلفزيونية والإذاعية تعتمد اللغة العامية في برامجها وتبتعد عن استعمال العربية الفصحى إلا في بعض المسلسلات والأفلام التاريخية إيحاء بأنّ العربية لغة عتيقة قديمة لا تواكب تقدم المجتمع وتطوّره، كما تعمد إلى إدراج ألفاظ من اللغات الأجنبية لتجعلها عاكسة للتطوّر والتقدّم والعلوم وعلى من يريد مواكبة العصر التعامل بها وتعلّمها.


كما تسعى القنوات الفضائية إلى بثّ برامجها بلهجة بلدها العاميّة بحجّة وصول كلام الباثّ إلى المتقبّل بسهولة وسلاسة وحتّى يكون الكلام من القلب إلى القلب!، فكثرت هذه البرامج وملأت القنوات. في حين أُهمِلت اللغةُ العربية الفصحى ولم تعد سوى لغة بعض البرامج الدينية أو الوثائقية أو الإخبارية، واتجهت الأنظار نحو العامية لتقديم كل ما يهمّ الأطفال والشباب حتّى تعوّدت آذانهم على تلك اللغة وصاروا يتفكّهون بكلمة ما تردّدت على مسامعهم في مسلسل أو اسم ذكر في أحد الأفلام دون تبيّن لمعناه ولا تبصّر في الغاية التي بثّ لأجلها.


ولنتأمّل البرامج التعليمية والكتب المدرسية كيف تسعى جاهدة لتنفيذ أجندات هدّامة تصنع من أبناء الأمّة أجيالا منبتّة عن جذورها لا تعرف لغتها التي بها تفهم حضارتها فتتشبّث بها وتحافظ عليها، فما نراه من تمرير لمفردات عاميّة أو نقل عبارات من لغات أجنبية وكتابتها بأحرف عربية يجعلنا نشفق على هذه الأجيال التي صارت تحيا بشخصيات مضطربة ضعيفة تائهة بين واقع تجمّعت فيه كلّ الوسائل لحرفها عن تلمّس الطريق الصحيح لنهضتها ونهضة أمّتها وبين رواسب طفيفة من عقيدتها. إضافة إلى تعمّد إصدار صحف ومجلات باللغة العامية حتّى تُمحَى معالمُ اللغة الأمّ وتضيع مكانتها.


لقد تعوّد الشباب على سماع اللهجة العامية ونسي لغته الأمّ: نسي لغة أحكام دينه التي عليه فهمها والعمل بها فصار لا يرى فيها سوى الضعف والعجز والتأخّر... ومن الخطورة بمكان أن يتملّص الشباب عن اللغة العربية لأنّ ذلك سيقضي على دينه وعلى أحكام هذا الدين. فكيف له بفهمها وما هي اللغة التي ستعينه على ذلك إذا كانت اللغة التي أنزلت بها تلك الأحكام غير مقروءة ولا مفهومة؟؟


إنّ انبهار الشباب اليوم بالغرب وتقدّمه يجعله يحيا حياة غربية بامتياز فيتسابق على الربح السهل ويعتكف لا لمعرفة دينه وتبيّن أحكامه بل للولوج عبر مواقع التواصل يتحادث ويتسامر معتمدا لغته الخاصة لغة عصره البعيدة كل البعد عن اللغة العربية الفصحى: اللغة التي لا تلقى منهم سوى الاستهزاء والتحقير!!


إنّ الحلول لهذه المشاكل تبدأ من ضرورة تغيير المفاهيم الفاسدة التي رسّخها الغرب الحاقد والقناعة التامة بل اليقين بأنّ هذه الأمّة هي أفضل أمّة لقوله تعالى في سورة آل عمران الآية 110: {كنتم خير أمة أخرجت للناس تأمرونَ بالمعروف وتنهونَ عن المنكر وتؤمنون بالله}. والتمسّك باللغة العربية والذي يعني التمسّك بالإسلام وأحكامه فقد قال الله تعالى في مدحها في سورة النحل الآية 103: {لسانُ الذي يلحدون إليه أعجميٌّ وهذا لسان عربيٌّ مبين}.


فمن المحزن أن يكون الشباب المسلم - وهم أبناء هذه اللغة - أوّل من يحاربها ويهجرها ويمتهنها وهي لغة دينه ناهيك عمّا قيل فيها من المفكّرين الذين لم يجحدوا قيمتها وقوتها وجمالها: "من أغرب ما وقع في تاريخ البشر انتشار اللغة العربية فقد كانت غير معروفة فبدأت فجأة في غاية الكمال سلسة غنية كاملة، فليس لها طفولة ولا شيخوخة، تلك اللغة التي فاقت أخواتها بكثرة مفرداتها ودقة معانيها وحسن نظام مبانيها". (إرنست رينان)


كما لم تُخفِ الألمانية "سيجريد هونكه" انبهارها بهذه اللغة فتصرّح: "كيف يستطيع الإنسان أن يقاوم جمال هذه اللغة ومنطقها السليم وسحرها الفريد؟ فجيران العرب أنفسهم في البلدان التي فتحوها سقطوا صرعى سحر تلك اللغة".


إليك يا شباب أمتي الأبيّة: إنّ ضعف المعرفة باللغة العربية يعني ضعف صلة الأمّة بكتاب ربّها وبحسن تلاوته والعمل بأحكامه، وفي ذلك ضعفها وضياعها، فلا تكونوا عونا لأعدائها عليها ولنشمّر جميعا رجالا ونساء عن سواعدنا لنهضتها وإعادة عزّتها. فكفى وقوفا على أطلال أمجاد الأجداد وهبّوا لدوركم المجيد يا شباب أمّة الإسلام العتيد...


يا شباب أمّتي أدعوكم وقلبي ينفطر **** أبكي ضياع لغتي ودموعي تنهمر
قالوا بسخرية لا تحزن عليها واصطبر **** قضت وصارت كأعْجَاز نَخْل منقَعِر
يا شباب الأمّة أدّوا أمانة ربّ البشر **** فالنّصر المبين آت فهل من مدّكر
أعيدوا مجدها وقولوا بإذن الله ننتصر **** هو نعم الوكيل وهو القادر المقتدر

كتبته للمكتب الإعلامي المركزي لحزب التحرير


زينة الصّامت

More from null

فریب نام ها را نخورید، اعتبار به مواضع است نه به نسب‌ها

فریب نام ها را نخورید، اعتبار به مواضع است نه به نسب‌ها

هر بار که "نماد جدیدی" با ریشه های مسلمان یا ویژگی های شرقی به ما ارائه می شود، بسیاری از مسلمانان هلهله می کنند و امیدها بر توهمی به نام "نمایندگی سیاسی" در یک نظام کافرانه استوار می شود که اسلام را نه به عنوان حکومت، نه به عنوان عقیده و نه به عنوان شریعت به رسمیت نمی شناسد.

همه ما شادی عظیمی را به یاد می آوریم که با پیروزی اوباما در سال 2008 احساسات بسیاری را فرا گرفت. او پسر کنیا است و پدرش مسلمان است! و در اینجا برخی توهم کردند که اسلام و مسلمانان به نفوذ آمریکا نزدیک شده اند، اما اوباما یکی از آزاردهنده ترین روسای جمهور برای مسلمانان بود، زیرا لیبی را ویران کرد و در فاجعه سوریه سهیم شد و افغانستان و عراق را با هواپیماها و سربازانش به آتش کشید، بلکه خونریز یمن از طریق ابزارهای خود بود و دوران او ادامه خصومت نظام مند علیه امت بود.

امروز این صحنه تکرار می شود، اما با نام های جدید. زوهران ممدانی به این دلیل مورد تجلیل قرار می گیرد که مسلمان، مهاجر و جوان است، انگار که او منجی است! اما فقط تعداد کمی به مواضع سیاسی و فکری او نگاه می کنند. این مرد از حامیان سرسخت همجنس‌بازان است و در فعالیت‌های آنها شرکت می‌کند و انحراف آنها را حقوق بشر می‌داند!

چه ننگی است که مردم به آن امید می بندند؟! آیا این تکرار همان شکست سیاسی و فکری نبود که امت بارها و بارها در آن افتاده است؟! بله، زیرا او شیفته ظاهر است نه ذات! با لبخندها فریب می خورد و با احساسات برخورد می کند نه با عقیده، و با نام ها نه با مفاهیم، و با نمادها نه با اصول!

این شیفتگی به شکل ها و نام ها نتیجه غیبت آگاهی سیاسی شرعی است، زیرا اسلام با اصل و نسب یا نام یا نژاد سنجیده نمی شود، بلکه با التزام به اصل اسلام به طور کامل؛ نظام، عقیده و شریعت. و هیچ ارزشی برای مسلمانی نیست که به اسلام حکومت نکند و از آن یاری ندهد، بلکه تابع نظام سرمایه داری کافر است و کفر و انحرافات را به نام "آزادی" توجیه می کند.

و تمام مسلمانانی که از پیروزی او خوشحال شدند و گمان کردند که او بذر خیر یا آغاز بیداری است، بدانند که بیداری از درون نظام های کفر، نه با ابزارهای آن، نه از طریق صندوق های رای آن، و نه زیر سقف قانون اساسی آن صورت نمی گیرد.

کسی که خود را از طریق نظام دموکراتیک ارائه می دهد و به احترام به قوانین آن سوگند یاد می کند، سپس از انحراف جنسی دفاع می کند و آن را جشن می گیرد و به چیزی که خدا را خشمگین می کند دعوت می کند، یاور اسلام و امید امت نیست، بلکه ابزاری برای صیقل دادن و رقیق کردن است، و نمایندگی دروغینی است که هیچ سود و زیانی ندارد.

آنچه که به اصطلاح موفقیت های سیاسی در غرب برای برخی از شخصیت ها با نام های اسلامی خوانده می شود، چیزی جز خرده هایی نیست که به عنوان مسکن برای امت ارائه می شود، تا به آنها گفته شود: ببینید، تغییر از طریق نظام های ما امکان پذیر است.

 حقیقت این "نمایندگی" چیست؟

غرب درهای حکومت را به روی اسلام باز نمی کند، بلکه فقط به روی کسانی باز می کند که با ارزش ها و افکار آن همخوانی داشته باشند. و هر کسی که وارد نظام آنها شود باید قانون اساسی آنها و قوانین عرفی آنها را بپذیرد و از حکومت اسلام چشم پوشی کند، اگر به این راضی شود، به یک الگوی قابل قبول تبدیل می شود، اما مسلمان واقعی، از ریشه مورد قبول آنها نیست.

زوهران ممدانی کیست؟ و چرا این توهم ساخته می شود؟

او فردی است که نام مسلمان دارد اما دستور کار منحرفی را اتخاذ می کند که کاملاً مخالف فطرت اسلام است، از حمایت از همجنس گرایان و ترویج آنچه "حقوق" آنها نامیده می شود، و او یک الگوی زنده برای چگونگی ساخت الگوهای خود توسط غرب است: مسلمان به نام، سکولار در عمل، خدمتگزار دستور کار لیبرالیسم غربی نه بیشتر. بلکه برای مشغول کردن امت از مسیر واقعی خود، به جای اینکه خواستار دولت اسلامی و خلافت شود، درگیر کرسی های پارلمانی و مناصب در نظام های کفر می شود! و به جای اینکه برای آزادی فلسطین رو کند، منتظر کسی می ماند که "از غزه" از داخل کنگره آمریکا یا پارلمان اروپا "دفاع کند"!

حقیقت این است که این تحریف مسیر تغییر واقعی است، که برپایی خلافت راشده بر منهج نبوت است، که پرچم اسلام را بالا می برد، شریعت خدا را برپا می کند و امت را پشت سر یک خلیفه متحد می کند که از پشت سرش می جنگند و از او تقوا می کنند.

پس فریب نام ها را نخورید و از کسانی که از نظر ظاهری به شما تعلق دارند و از نظر محتوایی با شما مخالفند، خوشحال نشوید، زیرا هر کس نام سعید یا علی یا زوهران را یدک می کشد در راه پیامبر ما محمد ﷺ نیست.

و بدانید که تغییر از داخل پارلمان های کفر نمی آید، بلکه از ارتش های امت می آید که زمان آن رسیده است که به حرکت درآیند، و از جوانان آگاه آن که شب و روز برای براندازی غرب و مزدوران و پیروان خائن آن در سرزمین های اسلام و مسلمانان تلاش می کنند.

مسلمانان از طریق انتخابات دموکراسی و نه از طریق صندوق های غرب به پا نخواهند خاست، بلکه با یک بیداری واقعی بر اساس عقیده اسلامی، با برپایی دولت خلافت راشده که جایگاه اسلام را باز می گرداند، عزت مسلمانان را باز می گرداند و توهمات دموکراسی را درهم می شکند.

فریب نام ها را نخورید و امید خود را به افراد در نظام های کفر نبندید، بلکه به پروژه بزرگ خود بازگردید: از سرگیری زندگی اسلامی، این تنها راه عزت و پیروزی و تمکین است.

صحنه تکرار خفت باری از مصیبت های قدیمی است: نمادهای جعلی، وفاداری به نظام های غربی، و انحراف از مسیر اسلام. و هر کس این مسیر را تشویق کند، امت را گمراه می کند. پس به پروژه خلافت بازگردید و اجازه ندهید دشمنان اسلام رهبران و نمایندگان شما را بسازند. عزت در کرسی های دموکراسی نیست، بلکه در منصب خلافت است که حزب التحریر برای آن تلاش می کند و امت را از این انحطاط فکری و سیاسی برحذر می دارد. پس هیچ نجاتی برای ما نیست جز با دولت خلافت، که اجازه نمی دهد کسانی که به دینی غیر از اسلام معتقدند بر مسلمانان حکومت کنند، نه کسانی که انحراف و انحراف را توجیه می کنند، و نه کسانی که برای مردم غیر از آنچه خدا نازل کرده است قانونگذاری می کنند.

نوشته شده برای رادیو دفتر رسانه ای مرکزی حزب التحریر

عبدالمحمود العامری - ولایت یمن

مصر بین شعارهای دولتی و واقعیت تلخ  حقیقت کامل درباره فقر و سیاست‌های سرمایه‌داری

مصر بین شعارهای دولتی و واقعیت تلخ

حقیقت کامل درباره فقر و سیاست‌های سرمایه‌داری

درگاه الاهرام روز سه شنبه 4 نوامبر 2025 گزارش داد که نخست وزیر مصر در سخنانی که به نیابت از رئیس جمهور در دومین اجلاس جهانی توسعه اجتماعی در دوحه، پایتخت قطر، ایراد کرد، گفت که مصر رویکردی جامع برای ریشه کنی فقر در همه اشکال و ابعاد آن، از جمله "فقر چند بعدی" را اعمال می کند.

سال‌هاست که تقریباً هیچ سخنرانی رسمی در مصر خالی از عباراتی مانند «رویکردی جامع برای ریشه کنی فقر» و «شروع واقعی اقتصاد مصر» نیست. مقامات این شعارها را در کنفرانس‌ها و مناسبت‌ها تکرار می‌کنند و با تصاویری براق از پروژه‌های سرمایه‌گذاری، هتل‌ها و استراحتگاه‌ها همراه است. اما واقعیت، همانطور که گزارش های بین المللی گواه است، کاملاً متفاوت است. فقر در مصر همچنان یک پدیده ریشه دار است، بلکه با وجود وعده‌های مکرر دولت برای بهبود و نوسازی، رو به وخامت است.

بر اساس گزارش های یونیسف، اسکوا و برنامه جهانی غذا برای سال های 2024 و 2025، حدود یک نفر از هر پنج مصری در فقر چند بعدی زندگی می کنند، یعنی از بیش از یک جنبه از جنبه های اساسی زندگی مانند آموزش، بهداشت، مسکن، کار و خدمات محروم هستند. داده ها همچنین تأیید می کنند که بیش از 49٪ از خانواده ها در دسترسی به غذای کافی با مشکل مواجه هستند، که این رقم تکان دهنده ای است که عمق بحران معیشتی را منعکس می کند.

اما فقر مالی، یعنی کاهش درآمد در مقایسه با هزینه های زندگی، به شدت افزایش یافته است، در نتیجه امواج متوالی تورم که دستمزدها، تلاش ها و پس انداز مردم را خورده است، تا جایی که درصد زیادی از مصری ها علی رغم کار مداوم زیر خط فقر مالی هستند.

درحالی که دولت از ابتکاراتی مانند "تکافل و کرامه" و "زندگی کریمانه" صحبت می‌کند، آمارهای بین‌المللی نشان می‌دهد که این برنامه‌ها ساختار فقر را اساساً تغییر نداده‌اند، بلکه به مسکن‌های موقتی شبیه هستند که مانند قطره‌ای است که در صحرا ریخته می‌شود. روستا نشین مصر که بیش از نیمی از جمعیت را در خود جای داده است، همچنان از ضعف خدمات، فقدان فرصت‌های شغلی مناسب و فرسودگی زیرساخت‌ها رنج می‌برد. گزارش اسکوا تأیید می کند که محرومیت در روستا چندین برابر بیشتر از شهرها است که نشان دهنده توزیع ناعادلانه ثروت و غفلت مزمن از حاشیه ها است.

هنگامی که نخست وزیر از پسر وطن "که با دولت اقدامات اصلاحات اقتصادی را تحمل کرد" تشکر می کند، در واقع به وجود رنج واقعی ناشی از این سیاست ها اعتراف می کند. با این حال، این اعتراف با تغییری در رویکرد همراه نیست، بلکه ادامه حرکت در همان مسیر سرمایه‌داری است که باعث بحران شد.

اصلاحات ادعایی که در سال 2016 با برنامه "شناورسازی"، افزایش یارانه ها و افزایش مالیات ها آغاز شد، اصلاح نبود، بلکه تحمیل هزینه بدهی ها و کسری به فقرا بود. در حالی که مقامات از "شروع" صحبت می کنند، سرمایه گذاری های هنگفت به سمت املاک لوکس و پروژه های توریستی که در خدمت صاحبان سرمایه هستند، می رود، در حالی که میلیون ها جوان فرصتی برای کار یا مسکن پیدا نمی کنند. بلکه بسیاری از این پروژه‌ها، مانند منطقه علم الروم در مطروح که سرمایه‌گذاری آن 29 میلیارد دلار تخمین زده می‌شود، مشارکت‌های سرمایه‌داری خارجی هستند که زمین‌ها و ثروت‌ها را به دست می‌آورند و آن‌ها را به منبع سود برای سرمایه‌گذاران تبدیل می‌کنند، نه منبع درآمد برای مردم.

این نظام شکست می خورد نه تنها به این دلیل که فاسد است، بلکه به این دلیل که بر اساس یک ایده باطل یعنی نظام سرمایه داری عمل می کند، که پول را محور تمام سیاست های دولت قرار می دهد. سرمایه داری بر آزادی مطلق مالکیت استوار است و اجازه می دهد ثروت در دست اقلیتی که ابزار تولید را در اختیار دارند، انباشته شود، در حالی که اکثریت بار مالیات ها، قیمت ها و بدهی های عمومی را بر دوش می کشند.

به همین دلیل، تمام آنچه «برنامه‌های حمایت اجتماعی» نامیده می‌شود، تلاشی برای زیبا جلوه دادن چهره وحشی سرمایه‌داری و طولانی کردن عمر نظامی ناعادلانه است که به ثروتمندان اهمیت می‌دهد و از فقرا مالیات می‌گیرد. به جای درمان ریشه درد؛ یعنی انحصار ثروت و تبعیت اقتصاد از مؤسسات بین‌المللی، تنها به توزیع خرده‌ای از کمک‌های نقدی بسنده می‌شود که نه فقری را از بین می‌برد و نه عزتی را حفظ می‌کند.

مراقبت، لطفی از سوی حاکم به رعیت نیست، بلکه یک وظیفه شرعی و مسئولیتی است که خداوند در دنیا و آخرت او را به خاطر آن بازخواست خواهد کرد. آنچه امروز در حال وقوع است، غفلت عمدی از امور مردم و دست کشیدن از وظیفه مراقبت به نفع وام های مشروط از صندوق بین المللی پول و بانک جهانی است.

دولت واسطه ای بین فقیر و طلبکار خارجی شده است، مالیات وضع می کند، یارانه ها را کاهش می دهد و اموال عمومی را برای جبران کسری متورم که توسط خود نظام سرمایه داری ایجاد شده است، می فروشد. در این میان، مفاهیم شرعی که اقتصاد را تنظیم می کنند، مانند حرام بودن ربا، ممنوعیت تملک ثروت های عمومی توسط افراد و وجوب نفقه بر رعیت از بیت المال مسلمین، غایب است.

اسلام یک نظام اقتصادی یکپارچه ارائه کرده است که فقر را از ریشه درمان می کند، نه فقط با کمک های نقدی یا پروژه های زیبایی. این نظام بر مبانی شرعی ثابتی استوار است که مهمترین آنها عبارتند از:

1- حرام بودن ربا و بدهی های ربوی که دولت را مقید می کند و منابع آن را تحلیل می برد، با از بین رفتن ربا، وابستگی اقتصاد به مؤسسات بین المللی از بین می رود و حاکمیت مالی به امت باز می گردد.

2- قرار دادن مالکیت ها در سه نوع:

مالکیت فردی: مانند خانه ها، مغازه ها و مزارع خصوصی...

مالکیت عمومی: شامل ثروت های بزرگ مانند نفت، گاز، معادن و آب...

مالکیت دولت: مانند زمین های فیء، رکاز و خراج...

با این توزیع، عدالت محقق می شود، زیرا از انحصار منابع امت توسط گروهی اندک جلوگیری می شود.

3- تضمین کفایت برای هر فرد از رعیت: دولت نیازهای اساسی هر انسانی را در رعیت خود از خوراک، پوشاک و مسکن تامین می کند، اگر از کار ناتوان باشد، بیت المال باید از او انفاق کند.

4- زکات و انفاق اجباری: زکات احسان نیست بلکه فریضه است، دولت آن را جمع آوری می کند و در مصارف شرعی آن برای فقرا، مساکین و بدهکاران صرف می کند. این یک ابزار توزیع موثر است که پول را به چرخه زندگی در جامعه باز می گرداند.

همراه با تشویق به کار مولد و منع بهره کشی، و ترغیب به سرمایه گذاری منابع در پروژه های مفید واقعی مانند صنایع سنگین و نظامی، نه در سفته بازی ها، املاک لوکس و پروژه های خیالی. علاوه بر تنظیم قیمت ها با عرضه و تقاضای واقعی، نه با انحصار و نه با شناورسازی.

تنها دولت خلافت بر منهاج نبوت قادر به اجرای عملی این احکام است، زیرا بر اساس عقیده اسلامی بنا شده است و هدف آن مراقبت از امور مردم است نه جمع آوری اموال آنها. در سایه خلافت، نه ربا وجود دارد و نه وام های مشروط، و نه فروش ثروت های عمومی به خارجی ها، بلکه منابع به گونه ای اداره می شوند که مصلحت امت را تامین کند، و بیت المال تامین مالی مراقبت های بهداشتی، آموزش و پرورش و تاسیسات عمومی را از منابع دولت، خراج، انفال و مالکیت عمومی بر عهده می گیرد.

اما نیازهای اساسی فقرا، یکایک آنها تامین می شود، نه از طریق صدقات موقت، بلکه به عنوان یک حق شرعی تضمین شده. بنابراین، مبارزه با فقر در اسلام یک شعار سیاسی نیست، بلکه یک نظام زندگی یکپارچه است که عدالت را برقرار می کند، از ظلم جلوگیری می کند و ثروت را به صاحبانش باز می گرداند.

بین سخنان رسمی و واقعیت زندگی، فاصله بسیار زیادی وجود دارد که از دید هیچ کس پنهان نیست. در حالی که دولت از پروژه‌های «غول‌پیکر» و «آغاز واقعی» خود می‌خواند، میلیون‌ها مصری زیر خط فقر زندگی می‌کنند و از گرانی، بیکاری و ناامیدی رنج می‌برند. حقیقت این است که این رنج از بین نخواهد رفت تا زمانی که مصر در راه سرمایه‌داری گام بردارد، اقتصاد خود را به رباخواران تسلیم کند و تابع سیاست‌های مؤسسات بین‌المللی باشد.

بحران ها و مشکلات مصر، مشکلات انسانی هستند نه مادی، و احکام شرعی مربوط به آن، چگونگی برخورد و درمان آن بر اساس اسلام را نشان می دهد، و راه حل ها آسان تر از چشم پوشی هستند، اما نیاز به مدیریت مخلصانه ای دارند که اراده ای آزاد داشته باشد و بخواهد در مسیر درست گام بردارد و واقعاً خیر مصر و مردم آن را بخواهد، و در این صورت این مدیریت باید تمام قراردادهایی را که قبلاً منعقد شده و با تمام شرکت هایی که دارایی های کشور و آنچه از دارایی های عمومی آن است را در انحصار خود دارند و در راس آنها شرکت های اکتشاف گاز، نفت، طلا و سایر معادن و ثروت ها هستند، بازبینی کند و تمام این شرکت ها را اخراج کند زیرا آنها اصولا شرکت های استعماری غارتگر ثروت های کشور هستند، سپس پیمانی جدید تدوین کند که بر توانمندسازی مردم از ثروت های کشور استوار باشد و شرکت هایی را ایجاد یا اجاره کند که خود به تولید ثروت از منابع نفت، گاز، طلا و سایر معادن بپردازند و این ثروت ها را دوباره در بین مردم توزیع کنند، در این صورت مردم قادر خواهند بود زمین های موات را کشت کنند که دولت آنها را قادر می سازد از حق خود در آن بهره برداری کنند و همچنین قادر خواهند بود آنچه را که باید تولید کنند تا اقتصاد مصر را ارتقا دهند و نیازهای مردم آن را برآورده سازند و دولت در این راه از آنها حمایت خواهد کرد و تمام اینها ضرب المثل خیالی نیست و نه غیرممکن است و نه پروژه ای که برای آزمایش ارائه می دهیم که ممکن است موفق شود یا شکست بخورد، بلکه احکام شرعی لازم الاجرا برای دولت و رعیت است، پس دولت نمی تواند از ثروت های کشور که متعلق به مردم است به بهانه قراردادهایی که قوانین بین المللی ناعادلانه تصویب، تایید و حمایت می کند، چشم پوشی کند و نه می تواند مردم را از آن منع کند، بلکه باید هر دستی را که غارتگرانه به ثروت های مردم دراز می شود، قطع کند، این چیزی است که اسلام ارائه می دهد و باید اجرا شود، اما به طور جدا از سایر نظام های اسلام اجرا نمی شود، بلکه تنها از طریق دولت خلافت راشده بر منهاج نبوت اجرا می شود، این دولتی است که حزب التحریر دغدغه و دعوت به آن را دارد و از مصر و مردم آن، مردم و ارتش، می خواهد که با آن برای رسیدن به آن همکاری کنند، باشد که خداوند پیروزی را از جانب خود بنویسد و آن را واقعیتی ببینیم که اسلام و پیروانش را عزیز می دارد، خدایا هر چه زودتر.

﴿وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَىٰ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ﴾

نوشته شده برای دفتر رسانه ای مرکزی حزب التحریر

سعید فضل

عضو دفتر رسانه ای حزب التحریر در ولایت مصر