مطالبه برای انتشار جنیه طلایی تلاشی ناموفق در یک نظام سرمایهداری فاسد
دکتر لوی عبد المنعم، تحلیلگر آکادمیک، خواستار اتخاذ گامهای قاطع برای تقویت اقتصاد سودان از طریق وارد کردن "جنیه طلایی پسانداز" به عنوان ابزار بانکی با هدف کاهش قاچاق طلا و سفتهبازی دلار شد.
عبد المنعم در اظهارات اختصاصی به روزنامه سودانی در تاریخ 8 سپتامبر 2025 تاکید کرد که این محصول بانکی باید در مرحله اول محدود به گردش در داخل بانکها باشد تا نقدینگی بانکی را برای تامین مالی پروژههای توسعه اقتصادی تقویت کند. وی توضیح داد که این اقدام به کاهش وابستگی به دلار در بازار موازی کمک میکند، که ارزش نقدی جنیه سودان را تقویت میکند و ذخایر طلای بانک مرکزی را افزایش میدهد.
عبد المنعم به اهمیت ورود دولت به تولید مستقیم به جای اکتفا به عوارض محدود اشاره کرد و توضیح داد که این رویکرد سود بیشتری از منابع طبیعی، به ویژه در بخش طلا، به دست خواهد آورد. در این زمینه، او خواستار تکیه بر سیستم "بوت" در قراردادهای امتیازی با کاهش مدت آن به 8 تا 10 سال و کاهش تعداد شرکتهای ثبت شده از طریق تعیین حداقل سرمایهگذاری بین 150 تا 200 میلیون دلار بر اساس موقعیت و مساحت امتیاز شد.
عبد المنعم نتیجه گرفت که این اقدامات، اگر به طور کامل اجرا شوند، به ثبات ارز ملی، تقویت ذخایر نقدی و دستیابی به توسعه اقتصادی پایدار در مواجهه با چالشهای کنونی سودان کمک میکنند.
اینگونه است که اقتصاددانانی که نظام سرمایهداری را در دانشگاهها و موسسات عالی تحصیل کردهاند، فکر میکنند و آرزوها و آرزوهای امت را بر اساس سرمایهداری بنا میکنند که موریانه بنای سست آن را خورده است، و برخی از احکام اسلام را در نظام اقتصادی اسلامی مخلوط میکنند، با این تصور که کار خوبی انجام میدهند!
آنچه دکتر از دیدگاهی مطرح کرد که در آن نظام پول در نظام سرمایهداری "جنیه" را با قرار دادن پایه آن بر طلا، و نظام بانکی مبتنی بر نظام شرکتهای سرمایهداری که اساس آن ربا و دلار بدون پوشش طلا یا نقره است، درآمیخت، این نسخه که دکتر به آن فکر کرد با نظام سرمایهداری سازگار نیست، که رئیس جمهور آمریکا نیکسون نظام پایه طلا و نقره را در سال 1971 در آنچه توافقنامه برتون وودز نامیده میشود، لغو کرد و ارتباط بین پایههای طلا و نقره و دلار را قطع کرد و عصر جدیدی را اعلام کرد که اساس آن دلار است که با ارزش قانونی نه با ارزش واقعی متمایز در فلزات طلا و نقره پشتیبانی میشود، بنابراین دلار بر تمام معاملات مالی جهانی مسلط شد و تمام ارزهای جهانی بر اساس دلار سنجیده میشوند، پس هرگونه تفکر خارج از چارچوب نظام اقتصادی سرمایهداری در سایه وجود کشورهای ملی کارتونی سست برای تشکیل یک نظام اقتصادی خنثی مخلوط، تحت سلطه آمریکا بر یک نظام اقتصادی جهانی مبتنی بر سرمایهداری موفق و استوار نیست.
دکتر میخواهد یک ترکیب اقتصادی دور از احکام اسلام بیاورد و در عین حال میخواهد بر نظام جهانی با سلطه آمریکا شورش کند تا دلار را از منطقه خشک کند! چنین ذهنیتی دور از آگاهی سیاسی و بعد پنهان سلطه دلار و کنترل مطلق آمریکا است. چنین نسخههایی موفق نخواهند شد، بلکه آرزوها و رویاها و قلقلک دادن احساسات هستند و فقط اظهارات و تحلیلهایی هستند که با خاکستر پاشیدن در چشمها به پایان میرسند.
سپس سیستم بوت نابود کننده نسخه دکتر است، و دارای ابعاد خطرناکی است که منجر به تضعیف تواناییهای دولت در اداره امور مردم میشود، و بوت به معنای فارسی "انتقال، بهرهبرداری و ساخت" است، یعنی انتقال مالکیت عمومی به مالکیت خصوصی، به طوری که یک سرمایهگذار از بخش خصوصی پس از دریافت مجوز از یک نهاد دولتی متخصص برای ساخت یا بنای یک پروژه، زیرساختهایی مانند ایجاد یک نیروگاه برق یا ایجاد یک فرودگاه، اقدام میکند، به این شرط که پس از اتمام آن، آن را بهرهبرداری و اداره کند، با امتیاز معینی که ممکن است مدت آن 30 تا 40 سال باشد، و در طی این مدت پروژه را بهرهبرداری میکند و هزینهها و سودها را از طریق هزینهها و عوارضی که کاربران پروژه پرداخت میکنند، به دست میآورد. و پس از اتمام مدت امتیاز، پروژه با تمام عناصر آن به نهاد دولتی یا دولت منتقل میشود.
این سیستم بوت است، که همان خصوصیسازی است که در آغاز هزاره کشور را فرا گرفت و منجر به اخراج هزاران کارمند و کارگر شد، همچنین منجر به تضعیف ساختار دولت و شانه خالی کردن از مسئولیتهای اساسی آن شد، و وضعیت راهآهن سودان گواهی بر خطرناک بودن این ایده است، این بخش حمل و نقل مهم پس از اعمال سیستم بوت در آن و سایر پروژهها مانند حمل و نقل رودخانهای و دریایی، فرودگاهها و برق در سودان، خواه مالکیت عمومی باشد یا مالکیت دولتی، رو به وخامت گذاشت، دولت فروپاشید و ضعیف شد و پر از سرمایهگذاری شد که جز به سود خود به دور از رسیدگی به امور مردم نگاه نمیکند. خطرناکتر از آن این است که ایده بوت در را به طور کامل برای ورود شرکتهای بزرگ فراملیتی باز میکند تا کشور را به نام ارتقای زیرساختها غارت کنند، بنابراین مالیاتها و عوارض بر مردم افزایش مییابد و خدمات واجب دولت را از دست میدهند. همه اینها به نام نظام سرمایهداری است که بوی آن بینیها را آزار میدهد.
بزرگان دانشگاهیان و فارغالتحصیلان دانشگاهها و موسسات عالی همواره بدون درک واقعیت و مفاسد بزرگ آن به این نظام متوسل میشوند، تفکر سالم که منجر به نتایج خوب میشود و مردم را خوشحال میکند و آنها را از طمع نهنگهای مالی جهانی خارج میکند، همانا اسلام بزرگ با احکام خود در اقتصاد است، پس به آستانه احکام پروردگار جهانیان در نظام اقتصادی در اسلام که درمان شفابخش کافی برای هر مشکل اقتصادی که محققان را آزار میدهد، دور از نظام سرمایهداری فاسد که بر اساس منفعت، خودخواهی و استعمار بنا شده و مردم را به بشر و تفالههای بشر تقسیم کرده است، قرار داده است! و از اینجا از همه کارشناسان اقتصادی و دانشگاهیان میخواهم که کتاب نظام اقتصادی در اسلام اثر علامه شیخ تقی الدین نبهانی رحمه الله را بخوانند. که در کتابخانه الکترونیکی موجود است، و در آنجا نکات خوبی از این کتاب وجود دارد که مختصراً به برخی از آنها اشاره میکنم:
اسلام بزرگ نظام اقتصادی خود را بر پایه محکمی از جانب حکیم دانا پیرامون احوال مردم و معاش آنها در برآوردن نیازهای اساسی آنها از خوراک، پوشاک و مسکن بنا کرده است، و مشکل اقتصادی را از زاویه عمیقی مشخص کرده است، جایی که گفته است فقر فقر افراد است نه فقر دولت، و مشکل اقتصادی در توزیع ثروت است نه در جمع آوری و تولید آن، و انسان نیازهای اساسی دارد که باید شناخته و برای هر فرد در جامعه برآورده شود. نظام اقتصادی در اسلام بین نیازهای تجملاتی و نیازهای اساسی تفاوت قائل شده است، سپس اسلام در مالکیتها تفصیل داده و آنها را مشخص کرده و گفته است که مالکیت عمومی، مالکیت دولت و مالکیت فردی وجود دارد. سپس اسلام ضابط حرکت تبادل کالاها و خدمات را قرار داده و برای تنظیم ارزش آنها، اسلام برای آنها قاعده طلا و نقره را به عنوان پول قرار داده است، نه طلا و نقره به عنوان کالا.
دکتر بر اساس تفکری دور از دیدگاه اسلامی درک کرده است که اصل در طلا این است که پول باشد و این زاویه خوبی در تحقیق است، اما خطر در این است که طلا را به جنیه و به نظام سرمایهداری پیوند دهیم، و این تخلف شرعی است، زیرا طلا شرعاً به دینار پیوند داده میشود، همانطور که پیامبر ﷺ انجام داد، او طلا را به عنوان یک قاعده اساسی در ساخت اقتصاد و سنگ بنای اسلام قرار داد، زیرا اسلام هنگامی که طلا را به عنوان یک قاعده اساسی در فرآیند تبادل و مقیاس ارزش اشیاء و خدمات قرار داد، به این دلیل است که خداوند این فلز گرانبها را پول قرار داده و آن را کالا قرار نداده است، به دلیل آیه کریمه ﴿وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ﴾، پس گنج در پول است نه در کالاها، زیرا کالاها مربوط به ذخیره سازی است نه به گنج. سپس رسول خدا ﷺ ارز رسمی در دولت خود را طلا و نقره قرار داد. و با این قاعده بزرگ، اسلام یک سیستم پایه محکم را بنا نهاد که با پدیده تورم مبارزه کرد و قیمتها را تثبیت کرد، به طوری که آن را بین یک قیمت ناچیز به جای حالت انفلات در قیمتها و حالت جمود که پدیدهای در نظام اقتصادی سرمایهداری است، قرار داد، و همچنین اسلام رکود در فرآیند ضعف قدرت خرید فرد را درمان کرد، به طوری که اسلام به توانمندسازی فرد و جامعه برای برآوردن نیازهای اساسی خود نگاه کرد، به این صورت که دولت بار بزرگتری را در ارائه خدمات از برق، آب، درمان و آموزش رایگان برای افراد رعیت بر عهده گرفت، که این امر توانایی افراد را برای برآوردن نیازهای اساسی خود افزایش میدهد، زیرا دولت مجموعهای از قبوض را از او جدا کرده است که کمر او را خم میکند، بنابراین آنچه از پول جمع میکند در خوراک، پوشاک، مسکن و سایر نیازهای تجملاتی خود خرج میکند.
اینها قطعاتی از فلسفه نظام اقتصادی در اسلام هستند، اسلام هیچ نکته ریز و درشتی از خطوط کلی باقی نگذاشته است و در آن جزئیات دقیقی وجود دارد که به کسی که میخواهد این امت و جهان را از هلاکت نظام سرمایهداری که سم را در عسل میگذارد نجات دهد، کمک میکند، و از گذرگاه مخلوط کردن مفاهیم نظام اقتصادی سرمایهداری فاسد با نظام اقتصاد در اسلام، چنین طرحی جز افزایش عمر باطل نمیکند و آن را نابود نمیکند، و در عین حال منجر به مخدوش شدن حق میشود و فهم اسلام بزرگ را بر مردم فاسد میکند.
نوشته شده برای دفتر رسانهای مرکزی حزب التحریر
شیخ محمد السمّانی - ولایت سودان