الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الخامسة
الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الخامسة

حديثنا في هذه الحلقة سيكون عن الأهداف العامة للرعاية الصحية في الدولة الإسلامية:   تناولنا ضمن حديثنا في الحلقات السابقة كيف أن الإسلام اهتم بحفظ صحة النفس وصحة البدن، كـ(هدفين أساسيين) للرعاية الصحية في الدولة الإسلامية  وذلك بالمفاهيم المنبثقة عن العقيدة الإسلامية، وكذلك بالتطبيق العملي في المنظومة الصحية، وأن التفريط في رعاية الصّحة الجسدية يؤدي إِلى وقوع الضرر بالرعية، فيأثم ولي الأمر، لقوله (صلى الله عليه وآله وسلم): "مَنْ ضَارَّ أَضَرَّ اللَّهُ بِهِ"، رواه ابن ماجه. ...

0:00 0:00
Speed:
February 04, 2024

الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الخامسة

الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية 

الحلقة الخامسة

حديثنا في هذه الحلقة سيكون عن الأهداف العامة للرعاية الصحية في الدولة الإسلامية:

تناولنا ضمن حديثنا في الحلقات السابقة كيف أن الإسلام اهتم بحفظ صحة النفس وصحة البدن، كـ(هدفين أساسيين) للرعاية الصحية في الدولة الإسلامية وذلك بالمفاهيم المنبثقة عن العقيدة الإسلامية، وكذلك بالتطبيق العملي في المنظومة الصحية، وأن التفريط في رعاية الصّحة الجسدية يؤدي إِلى وقوع الضرر بالرعية، فيأثم ولي الأمر، لقوله (صلى الله عليه وآله وسلم): "مَنْ ضَارَّ أَضَرَّ اللَّهُ بِهِ"، رواه ابن ماجه.

أما الهدف الثالث فهو:- شمولية الرعاية الصحية لكل الرعية: فالأدلة الشرعية التي اعتبرت أن الحفاظ على الصّحة حاجة أساسيّة جاءت أدلة عامة تشمل كل الرعيّة. فالإمام مسؤول عن كل رعيته، مسلمين وأهل ذمّة، قويّهم وضعيفهم، غنيّهم وفقيرهم، مؤمنهم وكافرهم. 


والرعاية الصحيّة الواجب على الدولة توفيرها مباشرة تشمل كل خدمة صحيّة يمكن أن يؤدي عدم توفرِها إلى ضرر، وتسعى قدر المستطاع وحسب توفر الموارد إلى تمكين الرعيّة من الحصول على الخدمات الصحية الكمالية التي لا يؤدي فقدانها إلى ضرر، كتبيِيض الأسنان أو إزالة النّمش وما إلى ذلك.

والهدف الرابع هو:- مجانيّة الرِّعاية الصّحية: فتوفر الدولة الرعاية الصحية مجاناً لأفراد الرعية بغضّ النّظر عن كونهم أغنياء يملكون نفقة التطبيب أو فقراء لا يملكونها.

وحتى لا يكون الهدف التوفير على الدولة أو الاقتصاد في الموارد، لا ينظر إلى عبء مثل هذه الرعاية الصحية الشاملة والمجانية على خزينة الدولة. فلا يجوز أن تقيّد الرعاية بقيودٍ لم يرد بها الشرع، كتغطية حدٍّ معيّن من النفقات الصحية وتجبر الفرد أن يكمل ما زاد عنها، أو شمول بعض الأدوية والخدمات الضرورية في الرعاية الصحية المجانية دون بعض. بل ينظر إلى المشكلة الصحية كمشكلةٍ إنسانية، لا كمشكلةٍ اقتصادية.


غير أنه وإن كان من الواجب على الدولة توفير الرعاية الصحية مجاناً للجميع، فإنه لا يمنع أحد أن يوفرها لنفسه، لما روى البخاري عن أنس (رضي الله عنه) قال: "دَعا النّبيُّ (صلى الله عليه وآله وسلم) غُلاماً حَجَّاماً فَحَجَمَهُ، وَأَمَرَ لَهُ بِصَاعٍ أَوْ صَاعَيْنِ، أَوْ مُدٍّ أَوْ مُدَّيْنِ، وَكَلَّمَ فِيهِ فَخُفِّفَ مِنْ ضَرِيبَتِهِ". والحجامة في ذلك الوقت كانت من الأساليب التي يتطبب بها.

أما الهدف الخامس والأخير فهو:- التميز والتقدم في علوم الصحة: فالرعاية الصحية حاجة ضرورية يعتبر توفيرها مصلحة من مصالح الأمة الحيوية، ويهدّد فقدانها حياة الأمة. ولذلك لا بد أن تكون الدولة الإسلامية في طليعة الدول من حيث الرعاية الصحية، ولا بد من إِيجاد حشدٍ من الأطباء والعلماء والمختصين المؤهلين علمياً وفعلياً لابتكار الأساليب والوسائل اللازمة للرعاية الصحية، ولا بد من توفير أقصى إمكانيات البحث والابتكار العلمي لهم.

والهدف هو أن تمتلك الدولة الإسلامية زمام الأمور في مجال الرعاية الصحية وتحقق الاكتفاء الذاتيّ، حتى لا تقع تحت تأْثير الدول الكافرة رجاء مصلحةٍ من المصالح الصحية، قال سبحانه وتعالى: {وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا} [النساء 141]، والنهي الوارد في الآية هو نهي جازم يفيد التحريم، وهو يشمل بعمومه السّلطان العسكري والثقافي وكذلك الصحي.

هذه هي الرعاية الصحية الصحيحة اللازمة للإنسانية جمعاء، وليست الرعاية الصحية في ظل العديد من الدول الرأسمالية والتي تعتبر أن توفير رعاية صحية جيدة بمثابة رفاهية وليست حقا أساسيا لكل مواطن، ويكفي أن نقول إِن في الولايات المتحدة ما يقارب الخمسين مليون مواطن أمريكي بدون أي تأمين صحي، أي أن هؤلاء لا يتلقون من الدولة أي علاج أو رعاية صحية. وكعادة الرأسمالية فالفئات الضعيفة في المجتمع لا مكان لها ولا حقوق سوى الحق في "خدمة" الرأسماليين. فالسود في أمريكا مثلاً تكثر فيهم الأمراض بمقدار ثلاثة أضعاف البيض. وأما مرض الإيدز الذي أنجبته حضارة الرأسمالية، فإن السود هم ضحيته الأولى، ونرى أن من بين كل عشرة آلاف مواطن أمريكي يموت في كل عام 27 من الإيدزِ، بينهم 3 فقط من البيض والباقون من السود.

جمع وإعداد: راضية عبد الله

More from null

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی" - قسمت پانزدهم

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی"

تهیه کننده: استاد محمد احمد النادی

قسمت پانزدهم

الحمدلله رب العالمین، و الصلاة و السلام علی امام المتقین، و سید المرسلین، مبعوث رحمت للعالمین، سیدنا محمد و علی آله و صحبه اجمعین، و اجعلنا معهم، و احشرنا فی زمرتهم برحمتک یا ارحم الراحمین.

شنوندگان گرامی، شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

السلام علیکم و رحمه الله و برکاته، و بعد: در این قسمت، تأملات خود را در کتاب: "از مؤلفه های روانشناسی اسلامی" ادامه می دهیم. و به منظور ساختن شخصیت اسلامی، با توجه به ذهنیت اسلامی و روانشناسی اسلامی، می گوییم و از خدا توفیق می طلبیم:

ای مسلمانان:

در قسمت گذشته گفتیم: برای مسلمان نیز سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند، همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند، و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و در این قسمت اضافه می کنیم و می گوییم: برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد، به دلیل حدیث ابوهریره که بخاری در الأدب المفرد و ابویعلی در مسندش و نسائی در الکنی و ابن عبدالبر در التمهید آورده اند، و عراقی گفته است: سند آن خوب است، و ابن حجر در تلخیص الحبیر گفته است: سند آن حسن است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "به همدیگر هدیه دهید تا یکدیگر را دوست داشته باشید".

و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد، به دلیل حدیث عایشه نزد بخاری که گفت: "رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم هدیه را می پذیرفت و در مقابل آن پاداش می داد".

و حدیث ابن عمر نزد احمد و ابوداود و نسائی، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به خدا پناه برد، به او پناه دهید، و هر کس از شما به نام خدا چیزی خواست، به او بدهید، و هر کس از خدا طلب پناهندگی کرد، به او پناه دهید، و هر کس به شما احسانی کرد، به او پاداش دهید، و اگر نیافتید، برای او دعا کنید تا بدانید که به او پاداش داده اید".

و این بین برادران است، و هیچ ارتباطی با هدایای رعیت به حاکمان ندارد، زیرا آنها مانند رشوه حرام هستند، و از پاداش دادن این است که بگوید: خدا به تو جزای خیر دهد.

ترمذی از اسامه بن زید رضی الله عنهما روایت کرده و گفته است حسن صحیح است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به او احسانی شود و به کننده آن بگوید: "خدا به تو جزای خیر دهد" به درستی که در ستایش مبالغه کرده است". و ستایش شکر است، یعنی پاداش دادن، به ویژه از کسی که غیر از آن چیزی نمی یابد، به دلیل آنچه ابن حبان در صحیح خود از جابر بن عبدالله روایت کرده است، گفت: شنیدم که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس نیکی کند و جز ستایش برای او خیری نیابد، پس او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به باطل زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و با سند حسن نزد ترمذی از جابر بن عبدالله روایت شده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس عطایی کند و چیزی بیابد، باید آن را جبران کند، و اگر نیابد، باید او را ستایش کند، پس هر کس او را ستایش کند، او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به چیزی که به او داده نشده است زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و کفر ورزیدن به عطاء یعنی پنهان کردن و پوشاندن آن.

و با سند صحیح ابوداود و نسائی از انس روایت کرده اند که گفت: "مهاجرین گفتند ای رسول خدا، انصار همه پاداش را بردند، ما قومی را ندیدیم که بهتر از آنها در دادن چیزهای زیاد بذل و بخشش کنند، و نه بهتر از آنها در همدردی در چیزهای کم، و آنها مخارج ما را کفایت کردند، فرمود: آیا شما آنها را به خاطر آن ستایش نمی کنید و برای آنها دعا نمی کنید؟ گفتند: آری، فرمود: پس آن در مقابل آن است".

و شایسته است که مسلمان کم را مانند زیاد شکر کند، و از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند، به دلیل آنچه عبدالله بن احمد در زوائد خود با سند حسن از نعمان بن بشیر روایت کرده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس کم را شکر نکند، زیاد را شکر نکرده است، و هر کس از مردم تشکر نکند، خدا را شکر نکرده است، و سخن گفتن از نعمت خدا شکر است، و ترک آن کفر است، و جماعت رحمت است، و تفرقه عذاب است".

و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند، به دلیل آنچه بخاری از ابوموسی روایت کرده است، گفت: "پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نشسته بود که مردی آمد و سؤال کرد، یا نیازمندی حاجتی را طلب کرد، رو به ما کرد و فرمود: شفاعت کنید تا پاداش داده شوید و خداوند بر زبان پیامبرش آنچه را که می خواهد جاری کند".

و به دلیل آنچه مسلم از ابن عمر از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روایت کرده است که فرمود: "هر کس برای برادر مسلمانش به صاحب قدرتی برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری واسطه شود، در روزی که قدم ها می لغزند، برای عبور از صراط یاری می شود".

و همچنین برای مسلمان مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، به دلیل آنچه ترمذی روایت کرده و گفته است این حدیث حسن است از ابودرداء از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که فرمود: "هر کس از آبروی برادرش دفاع کند، خداوند در روز قیامت آتش را از صورتش دور می کند". و حدیث ابودرداء را احمد آورده و گفته است سندش حسن است، و هیثمی نیز همین را گفته است.

و آنچه اسحاق بن راهویه از اسماء بنت یزید روایت کرده است که گفت: شنیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، بر خدا حق است که او را از آتش آزاد کند".

و قضاعی در مسند الشهاب از انس آورده است، که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس در غیاب برادرش را یاری کند، خداوند او را در دنیا و آخرت یاری می کند". و قضاعی همچنین از عمران بن حصین با این اضافه آورده است: "و او توانایی یاری کردن او را دارد". و به دلیل آنچه ابوداود و بخاری در الأدب المفرد آورده اند، و زین عراقی گفته است: سندش حسن است از ابوهریره که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "مؤمن آینه مؤمن است، و مؤمن برادر مؤمن است، از هر کجا که او را ملاقات کند، زیان او را از او دفع می کند و از پشت سر از او محافظت می کند".

ای مسلمانان:

از طریق احادیث نبوی شریفی که در این قسمت و قسمت قبل وارد شده است، دانستید که برای کسی که برادری را در راه خدا دوست دارد، سنت است که او را از دوست داشتن خود آگاه کند و به او اطلاع دهد. و همچنین برای مسلمان سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند. همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند. و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد. و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد.

و شایسته است که مسلمان از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند. و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند. و همچنین برای او مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند. پس آیا به این احکام شرعی و سایر احکام اسلام پایبند باشیم؛ تا همانگونه باشیم که پروردگارمان دوست دارد و از آن راضی می شود، تا آنچه را که در ماست تغییر دهد، و احوال ما را اصلاح کند، و به خیر دنیا و آخرت دست یابیم؟!

شنوندگان گرامی: شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

در این قسمت به این مقدار بسنده می کنیم، به این امید که تأملات خود را در قسمت های آینده ان شاء الله تعالی تکمیل کنیم، تا آن زمان و تا زمانی که شما را ملاقات کنیم، شما را در پناه خدا و حفظ و امان او می گذاریم. از حسن توجه شما سپاسگزاریم و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

بدانید ای مسلمانان! - قسمت 15

بدانید ای مسلمانان!

قسمت 15

اینکه از دستگاههای دولت خلافت، یاری دهندگان هستند، و آنها وزیرانی هستند که خلیفه آنها را با خود منصوب می کند، تا در تحمل بارهای خلافت و انجام مسئولیت های آن به او کمک کنند، زیرا فراوانی بارهای خلافت، به ویژه هر چه دولت خلافت بزرگتر و گسترده تر شود، خلیفه به تنهایی از حمل آن ناتوان می شود و نیاز به کسی دارد که در حمل آن برای انجام مسئولیت هایش به او کمک کند، اما درست نیست که آنها را بدون قید و شرط وزیر بنامیم تا معنای وزیر در اسلام که به معنای معاون است، با معنای وزیر در نظام های عرفی کنونی بر اساس دموکراسی سرمایه داری سکولار یا سایر نظام هایی که در عصر حاضر شاهد آن هستیم، اشتباه نشود.