بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام  (ح173) القضاة ثلاثة: القاضي, والمحتسب, وقاضي المظالم
بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام  (ح173) القضاة ثلاثة: القاضي, والمحتسب, وقاضي المظالم

  الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنْعَامْ, وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ, وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ, وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ, والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ, خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ, وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ, الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ, وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ, فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ, وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ, وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. 

0:00 0:00
Speed:
December 19, 2024

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح173) القضاة ثلاثة: القاضي, والمحتسب, وقاضي المظالم

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام

(ح173) القضاة ثلاثة: القاضي, والمحتسب, وقاضي المظالم

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنْعَامْ, وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ, وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ, وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ, والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ, خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ, وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ, الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ, وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ, فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ, وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ, وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. 

أيها المؤمنون:

السَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ وَبَعدُ: نُتَابِعُ مَعَكُمْ سِلْسِلَةَ حَلْقَاتِ كِتَابِنا: "بُلُوغُ المَرَامِ مِنْ كِتَابِ نِظَامِ الِإسْلَامِ"وَمَعَ الحَلْقَةِ الثَّالِثَةِ والسَّبْعِينَ بَعدَ المِائَةِ, وَعُنوَانُهَا: "القُضَاةُ ثَلَاثَةٌ: القَاضِي, وَالمُحْتَسِبُ, وَقَاضِي المَظَالِـمِ". نَتَأمَّلُ فِيهَا مَا جَاءَ فِي الصَّفحَةِ الحَادِيَةَ عَشْرَةَ بَعْدَ المِائَةِ مِنْ كِتَابِ "نظامُ الإسلام" لِلعَالِمِ والمُفَكِّرِ السِّيَاسِيِّ الشَّيخِ تَقِيِّ الدِّينِ النَّبهَانِيِّ. يَقُولُ رَحِمَهُ اللهُ:

المادة 77: القُضَاةُ ثَلَاثَةٌ: أَحَدُهُمُ القَاضِي، وَهُوَ الَّذِي يَتَوَلَّى الفَصْلَ فِي الخُصُومَاتِ مَا بَينَ النَّاسِ فِي المُعَامَلَاتِ وَالعُقُوبَاتِ. وَالثَّانِي المُحْتَسِبُ، وَهُوَ الَّذِي يَتَوَلَّى الفَصْلَ فِي المُخَالَفَاتِ الَّتِي تَضُرُّ حَقَّ الجَمَاعَةِ. وَالثَّالِثُ قَاضِي المَظَالِمِ، وَهُوَ الَّذِي يَتَوَلَّى رَفْعَ النِّزَاعِ الوَاقِعِ بَينَ النَّاسِ وَالدَّولَةِ.

وَنَقُولُ رَاجِينَ مِنَ اللهِ عَفْوَهُ وَمَغْفِرَتَهُ وَرِضْوَانَهُ وَجَنَّتَهُ: يَا أُمَّةَ الإِيمَانْ, يَا أُمَّةَ القُرآنْ, يَا أُمَّةَ الإِسلَامْ, يَا أُمَّةَ التَّوحِيدْ, يَا مَنْ آمَنتُمْ بِاللهِ رَبّاً, وَبِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم نَبِيّاً وَرَسُولاً, وَبِالقُرآنِ الكَرِيمِ مِنهَاجاً وَدُستُوراً, وَبِالإسلَامِ عَقِيدَةً وَنِظَاماً لِلْحَياَة,ِ أَيُّهَا المُسلِمُون فِي كُلِّ مَكَانْ, فَوقَ كُلِّ أَرضٍ, وَتَحتَ كُلِّ سَمَاءْ, يَا خَيرَ أُمَّةٍ أُخرِجَتْ لِلنَّاسِ, أَيُّهَا المُؤمِنُونَ الغَيُورُونَ عَلَى دِينِكُمْ وَأُمَّتِكُمْ. أعَدَّ الشَّيخُ تَقِيُّ الدِّينِ النَّبهَانِيُّ هُوَ وَإِخوَانُهُ العُلَمَاءُ فِي حِزْبِ التَّحرِيرِ دُستُورَ الدَوْلَةِ الإِسْلامِيَّةِ, وَهَا هُوَ يُوَاصِلُ عَرْضَهُ عَلَيكُمْ حَتَّى تدرُسُوهُ وَأنتمْ تَعْمَلُونَ مَعَنَا لإِقَامَتِهَا, وَهَذِهِ هِيَ المَادَّةُ السَّابِعَةُ وَالسَّبعُونَ. وَإِلَيكُمْ بَيَانَ أَدِلَّةِ هَذِهِ المَادَّةِ مِنْ كِتَابِ مَقَدِّمَةِ الدُّستُورِ:

هَذِهِ المَادَّةُ بَيَانٌ لِأَنوَاعِ القَضَاءِ. أَمَّا دَلِيلُ القَضَاءِ الَّذِي هُوَ الفَصْلُ بَينَ النَّاسِ فِي الخُصُومَاتِ فَفِعْلُ الرَّسُولِ صلى الله عليه وسلم وَتَعيِينُهُ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ نَاحِيَةً مِنَ اليَمَنِ. وَأَمَّا دَلِيلُ القَضَاءِ الَّذِي هُوَ الفَصْلُ فِي المُخَالَفَاتِ الَّتِي تَضُرُّ حَقَّ الجَمَاعَةِ، وَالَّذِي يُقَالُ لَهُ المُحْتَسِبُ، فَهُوَ ثَابِتٌ بِفِعْلِ الرَّسُولِ صلى الله عليه وسلم وَقَولِهِ، فَقَدْ قَالَ عَلَيهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ: «لَيْسَ مِنَّا مَنْ غَشَّ».(أَخرَجَهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ وَابنُ مَاجَه مِنْ طَرِيقِ أَبِي هُرَيرَةَ). وَكَانَ عَلَيهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ يَتَعَرَّضُ لِلغَاشِّ فَيَزجُرَهُ، وَرَوَى قَيسُ بُنُ أَبِي غَرْزَةَ الكِنَانِيُّ قَالَ: كُنَّا نَبْتَاعُ الأَوسَاقَ فِي المَدِينَةِ, وَنُسَمِّي أَنفُسَنَا السَّمَاسِرَةَ، فَخَرَجَ عَلَينَا رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم  فَسَمَّانَا بِاسْمٍ أَحْسَنَ مِنَ اسْمِنَا قَالَ صلى الله عليه وسلم: «يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ، إِنَّ الْبَيْعَ يَحْضُرُهُ اللَّغْوُ وَالْحَلْفُ، فَشُوبُوهُ بِالصَّدَقَةِ». (رَوَاهُ أَصْحَابُ السًّنَنِ وَالمَسَانِيدِ وَالحَاكِمُ, وَصَحَّحَهُ, وَقَالَ التِّرمِذِيُّ حَسَنٌ صَحِيحٌ). وَرُوِيَ أَنَّ البَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ وَزَيدَ بْنَ أَرقَمَ كَانَا شَرِيكَينِ، فَاشتَرَيَا فِضَّةً بِنَقْدٍ وَنَسِيئَةٍ، فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهُمَا: «أَنَّ مَا كَانَ بِنَقْدٍ فَأَجِيزُوهُ، وَمَا كَانَ بِنَسِيئَةٍ فَرُدُّوهُ». (رَوَاهُ أَحْمَدُ مِنْ طَرِيقِ أَبِي المِنهَالِ). فَهَذَا كُلُّهُ هُوَ قَضَاءُ الحِسْبَةِ، فَإِنَّ تَسْمِيَةَ القَضَاءِ الَّذِي يَفْصِلُ فِي الخُصُومَاتِ الَّتِي تَضَرُّ حَقَّ الجَمَاعَةِ بِالحِسْبَةِ هُوَ اصطِلَاحٌ لِعَمَلٍ مُعَيَّنٍ فِي الدَّولَةِ الإِسلَامِيَّةِ، وَهُوَ مُرَاقَبَةُ التُّجَّارِ، وَأَربَابِ الحِرَفِ، لِـمَنعِهِمْ مِنَ الغِشِّ فِي تِجَارَتِهِمْ، وَعَمَلِهِمْ، وَمَصنُوعَاتِهِمْ. وَأَخْذِهِمْ بِاستِعْمَالِ المَكَايِيلِ وَالمَوَازِينِ, وَغَيرِ ذَلِكَ مِمَّا يَضُرُّ الجَمَاعَةِ. وَهَذَا العَمَلُ نَفسُهُ هُوَ مَا بَيَّنَهُ صلى الله عليه وسلم، وَأَمَرَ بِهِ، وَتَوَلَّى الفَصْلَ فِيهِ، كَمَا هُوَ ظَاهِرٌ فِي حَدِيثِ البَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، حَيثُ مَنَعَ الطَّرَفَينِ مِنَ النَّسِيئَةِ، وَلِهَذَا فَإِنَّ دَلِيلَ الحِسْبَةِ هُوَ السُّنَّةُ.

173

وَمِنْ هَذِهِ الأَدِلَّة كَذَلِكَ استِعْمَالُ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم سَعِيدَ بْنَ العَاصِ عَلَى سُوقِ مَكَّةَ بَعْدَ الفَتْحِ كَمَا جَاءَ فِي طَبَقَاتِ ابْنِ سَعْدٍ، وَفِي الاستِيعَابِ لابْنِ عَبْدِ البَرِّ. وَقَدِ اسْتَعْمَلَ عُمَرُ بْنُ الخَطَّابِ الشِّفَاءَ امْرَأَةً مِنْ قَومِهِ وَهِيَ أُمُّ سُلَيمَانَ بْنَ أَبِي حَثْمَةَ قَاضِياً عَلَى السُّوقِ أَيْ قَاضِيَ حِسْبَةٍ، كَمَا عيَّنَ عَبدَ اللهِ بْنَ عُتْبَةَ عَلَى سُوقِ المَدِينَةِ، كَمَا نَقَلَ ذَلِكَ مَالِكٌ فِي مُوَطَّئِهِ, وَالشَّافِعِيُّ فِي مُسنَدِهِ، وَكَانَ كَذَلِكَ يَقُومُ بِنَفْسِهِ فِي قَضَاءِ الحِسْبَةِ، وَكَانَ يَطُوفُ بِالأَسْوَاقِ كَمَا كَانَ يَفْعَلُ الرَّسُولُ صلى الله عليه وسلم . وَظَلَّ الخَلِيفَةُ يَقُومُ بِالحِسْبَةِ إِلَى أَنْ جَاءَ المَهْدِيُّ فَجَعَلَ لِلْحِسْبَةِ جِهَازاً خَاصّاً فَصَارَتْ مِنْ أَجْهِزَةِ القَضَاءِ. وَفِي عَهْدِ الرَّشِيدِ كَانَ المُحتَسِبِ يَطُوفُ بِالأَسْوَاقِ، وَيَفْحَصُ الأَوزَانَ وَالمَكَايِيلَ مِنَ الغِشِّ، وَيَنظُرَ فِي مُعَامَلَاتِ التُّجَّارِ. وَأَمَّا دَلِيلُ القَضَاءِ الَّذِي يُقَالُ لَهُ قَاضِي المَظَالِمِ، فَهُوَ فِعْلُ الرَّسُولِ صلى الله عليه وسلم، حَيثُ أَقَادَ الرجُّلَ مِنْ نَفْسِهِ صلى الله عليه وسلم: أَخْرَجَ البَيهَقِيُّ فِي السُّنَنِ الكُبرى مِنْ طَرِيقِ أَبِى سَعِيدٍ الخُدرِيِّ قَالَ: "بَينَمَا رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم يُقَسِّمُ شَيئاً أَقْبَلَ رَجُلٌ فَأَكَبَّ عَلَيهِ صلى الله عليه وسلم فَطَعَنَهُ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم بعُرجُونٍ "أَي عِذْقٌ مِنْ نَخْلٍ" كَانَ مَعَهُ صلى الله عليه وسلم  فَجَرَحَ الرَّجُلَ، فَقَالَ لَهُ الرَّسُولُ صلى الله عليه وسلم: «تَعَالَ فَاستَقِدْ»، فَقَالَ: بَلْ, عَفَوتُ يَا رَسُولَ اللهِ.

فَهَذِهِ قَضِيَّةٌ بَينَ رَئِيسِ الدَّولَةِ الرَّسُولِ صلى الله عليه وسلم, وَأَحَدِ الرَّعِيَّةِ. وَأَيضاً فَقَدْ قَالَ صلى الله عليه وسلم: «فَمَنْ كُنتُ أَصَبْتُ مِنْ عِرضِهِ، أَوْ مِنْ شَعْرِهِ، أَوْ مِنْ بَشَرِهِ، أَوْ مِنْ مَالِهِ شَيئاً، هَذَا عِرضُ محمد وَشَعرُهُ، وَبَشَرُهُ، وَمالُهُ فليَقُمْ فليَقتصَّ».(أَخرَجَهُ أَبُو يَعْلَى عَنِ الفَضْلِ بْنِ عَبَّاس). قَالَ الهَيثَمِيُّ: (وَفِي إِسْنَادِ أَبِي يَعْلَى عَطَاءُ بْنُ مُسلِم, وَثَّقَهُ ابْنُ حِبَّانَ وَغَيرُهُ, وَضَعَّفَهُ آخَرُونَ, وَبَقِيَّةُ رِجَالِهِ ثِقَاتٌ).

وَفِي رِوَايَةِ الطَّبَرَانِي فِي المُعْجَمِ الأَوسَطِ عَنِ الفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ صلى الله عليه وسلم: «فمَنْ كُنْتُ جَلَدْتُ لَهُ ظَهْراً فَهَذَا ظَهْرِي فَلْيَسْتَقِدْ مِنْهُ، وَمَنْ كُنْتُ شَتَمْتُ لَهُ عِرْضاً فَهَذَا عِرْضِي فَلْيَسْتَقِدْ مِنهُ، وَمَنْ كُنْتُ أَخَذْتُ لَهُ مَالاً، فَهَذَا مَالِي فَلْيَسْتَقِدْ مِنهُ». وَلَيسَ ذَلِكَ إِلَّا مِنْ قَضَاءِ المَظَالِمِ؛ لِأَنَّ مِمَّا يَشْمَلُهُ تَعرِيفُ قَضَاءِ المَظَالِمِ النَّظَرُ فِيمَا يَقَعُ بَينَ النَّاسِ وَبَينَ الخَلِيفَةِ. فَدَلِيلُ قَضَاءِ المَظَالِمِ هُوَ فِعْلُ الرَّسُولِ صلى الله عليه وسلم وَقَولُهُ، إِلَّا أَنَّهُ عَلَيهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ لَمْ يَجْعَلْ قَاضِياً خَاصّاً لِلْمَظَالِمِ وَحْدَهَا فِي جَمِيعِ أَنْحَاءِ الدَّولَةِ، وَكَذَلِكَ سَارَ الخُلَفَاءُ مِنْ بَعدِهِ مِنْ كَونِهِمْ كَانُوا هُمْ يَتَوَلَّونَ المَظَالِـمَ كَمَا حَصَلَ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رضي الله عنه، وَلَكِنَّهُ كَرَّمَ اللهُ وَجْهَهُ لَـمْ يَكُنْ يَجْعَلْ لَهَا وَقْتاً مُخَصَّصاً، وَأُسْلُوباً مُعَيَّناً، بَلْ كَانَتْ تُرَى المَظْلِمَةُ حِينَ حُدُوثِهَا، فَكَانَتْ مِنْ جُملَةِ الأَعْمَالِ. وَظَلَّ الحَالُ كَذَلِكَ إِلَى أَيَّامِ عَبدِ المَلِكِ بْنِ مَرْوَانَ، فَإِنَّهُ أَوَّلُ خَلِيفَةٍ أَفْرَدَ لِلظُّلَامَاتِ وَقْتاً مَخصُوصاً، وَأُسْلوُباً مُعَيَّناً. فَكَانَ يُخَصِّصُ لَهَا يَوماً مُعَيَّناً، وَكَانَ يَتَصَفَّحُ الظُّلَامَاتِ، فَإِنْ أَشْكَلَ عَلَيهِ شَيءٌ مِنهَا دَفَعَهُ إِلَى قَاضِيهِ لِيَحْكُمَ بِهِ، ثُمَّ صَارَ الخَلِيفَةُ يُرَتِّبُ عَنهُ نُوَّاباً يَنظُرُونَ فِي ظُلَامَاتِ النَّاسِ، وَصَارَ لِلمَظَالِمِ جهَازٌ خَاصٌّ، وَكَانَ يُسَمَّى (دَارَ العَدْلِ). وَهَذَا جَائِزٌ مِنْ نَاحِيَةِ تَعيِينِ قَاضٍ مُعَيَّنٍ لَهَا؛ لِأَنَّ كُلَّ مَا لِلخَلِيفَةِ مِنْ صَلَاحِيَّاتٍ يَجُوزُ لَهُ أَنْ يُعَيِّنَ عَنهُ مَنْ يَنُوبُ مَنَابَهُ بِالقِيَامِ بِهِ، وَجَائِزٌ مِنْ حَيثُ تَخصِيصُ وَقْتٍ مُعَيَّنٍ، وَأُسْلُوبٍ مُعَيَّنٍ؛ لِأَنَّهُ مِنَ المُبَاحَاتِ.

أيها المؤمنون:

نَكتَفي بِهذا القَدْرِ في هَذِه الحَلْقة, وَلِلحَدِيثِ بَقِيَّةٌ, مَوعِدُنَا مَعَكُمْ في الحَلْقةِ القادِمَةِ إنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى, فَإِلَى ذَلِكَ الحِينِ وَإِلَى أَنْ نَلْقَاكُمْ وَدَائِماً, نَترُكُكُم في عنايةِ اللهِ وحفظِهِ وأمنِهِ, سَائِلِينَ الْمَولَى تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَن يُعزَّنا بِالإسلام, وَأنْ يُعزَّ الإسلام بِنَا, وَأن يُكرِمَنا بِنَصرِه, وَأن يُقِرَّ أعيُننَا بِقيَامِ دَولَةِ الخِلافَةِ الرَّاشِدَةِ الثَّانِيَةِ عَلَىْ مِنْهَاْجِ النُّبُوَّةِ في القَريبِ العَاجِلِ, وَأَن يَجعَلَنا مِن جُنُودِهَا وَشُهُودِهَا وَشُهَدَائِها, إنهُ وَليُّ ذلكَ وَالقَادِرُ عَلَيهِ. نَشكُرُكُم عَلى حُسنِ استِمَاعِكُم, وَالسَّلامُ عَليكُم وَرَحمَةُ اللهِ وَبَركَاتُه.

More from null

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی" - قسمت پانزدهم

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی"

تهیه کننده: استاد محمد احمد النادی

قسمت پانزدهم

الحمدلله رب العالمین، و الصلاة و السلام علی امام المتقین، و سید المرسلین، مبعوث رحمت للعالمین، سیدنا محمد و علی آله و صحبه اجمعین، و اجعلنا معهم، و احشرنا فی زمرتهم برحمتک یا ارحم الراحمین.

شنوندگان گرامی، شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

السلام علیکم و رحمه الله و برکاته، و بعد: در این قسمت، تأملات خود را در کتاب: "از مؤلفه های روانشناسی اسلامی" ادامه می دهیم. و به منظور ساختن شخصیت اسلامی، با توجه به ذهنیت اسلامی و روانشناسی اسلامی، می گوییم و از خدا توفیق می طلبیم:

ای مسلمانان:

در قسمت گذشته گفتیم: برای مسلمان نیز سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند، همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند، و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و در این قسمت اضافه می کنیم و می گوییم: برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد، به دلیل حدیث ابوهریره که بخاری در الأدب المفرد و ابویعلی در مسندش و نسائی در الکنی و ابن عبدالبر در التمهید آورده اند، و عراقی گفته است: سند آن خوب است، و ابن حجر در تلخیص الحبیر گفته است: سند آن حسن است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "به همدیگر هدیه دهید تا یکدیگر را دوست داشته باشید".

و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد، به دلیل حدیث عایشه نزد بخاری که گفت: "رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم هدیه را می پذیرفت و در مقابل آن پاداش می داد".

و حدیث ابن عمر نزد احمد و ابوداود و نسائی، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به خدا پناه برد، به او پناه دهید، و هر کس از شما به نام خدا چیزی خواست، به او بدهید، و هر کس از خدا طلب پناهندگی کرد، به او پناه دهید، و هر کس به شما احسانی کرد، به او پاداش دهید، و اگر نیافتید، برای او دعا کنید تا بدانید که به او پاداش داده اید".

و این بین برادران است، و هیچ ارتباطی با هدایای رعیت به حاکمان ندارد، زیرا آنها مانند رشوه حرام هستند، و از پاداش دادن این است که بگوید: خدا به تو جزای خیر دهد.

ترمذی از اسامه بن زید رضی الله عنهما روایت کرده و گفته است حسن صحیح است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به او احسانی شود و به کننده آن بگوید: "خدا به تو جزای خیر دهد" به درستی که در ستایش مبالغه کرده است". و ستایش شکر است، یعنی پاداش دادن، به ویژه از کسی که غیر از آن چیزی نمی یابد، به دلیل آنچه ابن حبان در صحیح خود از جابر بن عبدالله روایت کرده است، گفت: شنیدم که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس نیکی کند و جز ستایش برای او خیری نیابد، پس او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به باطل زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و با سند حسن نزد ترمذی از جابر بن عبدالله روایت شده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس عطایی کند و چیزی بیابد، باید آن را جبران کند، و اگر نیابد، باید او را ستایش کند، پس هر کس او را ستایش کند، او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به چیزی که به او داده نشده است زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و کفر ورزیدن به عطاء یعنی پنهان کردن و پوشاندن آن.

و با سند صحیح ابوداود و نسائی از انس روایت کرده اند که گفت: "مهاجرین گفتند ای رسول خدا، انصار همه پاداش را بردند، ما قومی را ندیدیم که بهتر از آنها در دادن چیزهای زیاد بذل و بخشش کنند، و نه بهتر از آنها در همدردی در چیزهای کم، و آنها مخارج ما را کفایت کردند، فرمود: آیا شما آنها را به خاطر آن ستایش نمی کنید و برای آنها دعا نمی کنید؟ گفتند: آری، فرمود: پس آن در مقابل آن است".

و شایسته است که مسلمان کم را مانند زیاد شکر کند، و از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند، به دلیل آنچه عبدالله بن احمد در زوائد خود با سند حسن از نعمان بن بشیر روایت کرده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس کم را شکر نکند، زیاد را شکر نکرده است، و هر کس از مردم تشکر نکند، خدا را شکر نکرده است، و سخن گفتن از نعمت خدا شکر است، و ترک آن کفر است، و جماعت رحمت است، و تفرقه عذاب است".

و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند، به دلیل آنچه بخاری از ابوموسی روایت کرده است، گفت: "پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نشسته بود که مردی آمد و سؤال کرد، یا نیازمندی حاجتی را طلب کرد، رو به ما کرد و فرمود: شفاعت کنید تا پاداش داده شوید و خداوند بر زبان پیامبرش آنچه را که می خواهد جاری کند".

و به دلیل آنچه مسلم از ابن عمر از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روایت کرده است که فرمود: "هر کس برای برادر مسلمانش به صاحب قدرتی برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری واسطه شود، در روزی که قدم ها می لغزند، برای عبور از صراط یاری می شود".

و همچنین برای مسلمان مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، به دلیل آنچه ترمذی روایت کرده و گفته است این حدیث حسن است از ابودرداء از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که فرمود: "هر کس از آبروی برادرش دفاع کند، خداوند در روز قیامت آتش را از صورتش دور می کند". و حدیث ابودرداء را احمد آورده و گفته است سندش حسن است، و هیثمی نیز همین را گفته است.

و آنچه اسحاق بن راهویه از اسماء بنت یزید روایت کرده است که گفت: شنیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، بر خدا حق است که او را از آتش آزاد کند".

و قضاعی در مسند الشهاب از انس آورده است، که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس در غیاب برادرش را یاری کند، خداوند او را در دنیا و آخرت یاری می کند". و قضاعی همچنین از عمران بن حصین با این اضافه آورده است: "و او توانایی یاری کردن او را دارد". و به دلیل آنچه ابوداود و بخاری در الأدب المفرد آورده اند، و زین عراقی گفته است: سندش حسن است از ابوهریره که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "مؤمن آینه مؤمن است، و مؤمن برادر مؤمن است، از هر کجا که او را ملاقات کند، زیان او را از او دفع می کند و از پشت سر از او محافظت می کند".

ای مسلمانان:

از طریق احادیث نبوی شریفی که در این قسمت و قسمت قبل وارد شده است، دانستید که برای کسی که برادری را در راه خدا دوست دارد، سنت است که او را از دوست داشتن خود آگاه کند و به او اطلاع دهد. و همچنین برای مسلمان سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند. همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند. و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد. و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد.

و شایسته است که مسلمان از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند. و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند. و همچنین برای او مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند. پس آیا به این احکام شرعی و سایر احکام اسلام پایبند باشیم؛ تا همانگونه باشیم که پروردگارمان دوست دارد و از آن راضی می شود، تا آنچه را که در ماست تغییر دهد، و احوال ما را اصلاح کند، و به خیر دنیا و آخرت دست یابیم؟!

شنوندگان گرامی: شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

در این قسمت به این مقدار بسنده می کنیم، به این امید که تأملات خود را در قسمت های آینده ان شاء الله تعالی تکمیل کنیم، تا آن زمان و تا زمانی که شما را ملاقات کنیم، شما را در پناه خدا و حفظ و امان او می گذاریم. از حسن توجه شما سپاسگزاریم و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

بدانید ای مسلمانان! - قسمت 15

بدانید ای مسلمانان!

قسمت 15

اینکه از دستگاههای دولت خلافت، یاری دهندگان هستند، و آنها وزیرانی هستند که خلیفه آنها را با خود منصوب می کند، تا در تحمل بارهای خلافت و انجام مسئولیت های آن به او کمک کنند، زیرا فراوانی بارهای خلافت، به ویژه هر چه دولت خلافت بزرگتر و گسترده تر شود، خلیفه به تنهایی از حمل آن ناتوان می شود و نیاز به کسی دارد که در حمل آن برای انجام مسئولیت هایش به او کمک کند، اما درست نیست که آنها را بدون قید و شرط وزیر بنامیم تا معنای وزیر در اسلام که به معنای معاون است، با معنای وزیر در نظام های عرفی کنونی بر اساس دموکراسی سرمایه داری سکولار یا سایر نظام هایی که در عصر حاضر شاهد آن هستیم، اشتباه نشود.