بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح191) مجلس الأمة (الشورى والمحاسبة)
بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح191) مجلس الأمة (الشورى والمحاسبة)

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنْعَامْ, وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ, وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ, وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ, والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ, خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ, وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ, الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ, وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ, فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ, وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ, وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. ...

0:00 0:00
Speed:
January 06, 2025

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح191) مجلس الأمة (الشورى والمحاسبة)

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام

 (ح 191)  مجلس الأمة (الشورى والمحاسبة) 

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنْعَامْ, وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ, وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ, وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ, والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ, خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ, وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ, الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ, وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ, فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ, وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ, وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. 

أيها المؤمنون:

السَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ وَبَعدُ: نُتَابِعُ مَعَكُمْ سِلْسِلَةَ حَلْقَاتِ كِتَابِنا: "بُلُوغُ المَرَامِ مِنْ كِتَابِ نِظَامِ الِإسْلَامِ"وَمَعَ الحَلْقَةِ الوَاحِدَةِ وَالتِّسْعِينَ بَعدَ المِائَةِ, وَعُنوَانُهَا:"مَجلِسُ الأُمَّةِ- الشُّورَى وَالمُحَاسَبَةُ". نَتَأمَّلُ فِيهَا مَا جَاءَ فِي الصَّفحَتَينِ: السَّابِعَةَ عَشْرَةَ, وَالثَّامِنَةَ عَشْرَةَ بَعْدَ المِائَةِ مِنْ كِتَابِ "نظامُ الإسلام" لِلعَالِمِ والمُفَكِّرِ السِّيَاسِيِّ الشَّيخِ تَقِيِّ الدِّينِ النَّبهَانِيِّ. يَقُولُ رَحِمَهُ اللهُ:

المادة 108: الشُّورَى وَالمَشُورَةُ هِيَ أَخْذُ الرَّأْيِ مُطْلَقاً، وَهِيَ غَيرُ مُلْزِمَةٍ فِي التَّشْرِيعِ، وَالتَّعْرِيفِ، وَالأُمُورِ الفِكْرِيَّةِ كَكَشْفِ الحَقَائِقِ، وَفِي الأُمُورِ الفَنِّيَّةِ وَالعِلْمِيَّةِ، وَتَكُونُ مُلْزِمَةً عِندَ استِشَارَةِ الخَلِيفَةِ فِي كُلِّ مَا هُوَ مِنَ الأُمُورِ العَمَلِيَّةِ، وَالأَعْمَالِ الَّتِي لَا تَحْتَاجُ إِلَى بَحْثِ وَإِنْعَامِ نَظَرٍ.

المادة 109:الشُّورَى حَقٌّ لِلْمُسْلِمِينَ فَحَسْبُ. وَلَا حَقَّ لِغَيرِ المُسْلِمِينَ فِي الشُّورَى، وَأَمَّا إِبْدَاءُ الرَّأْيِ فَإِنَّهُ يَجُوزُ لِجَمِيعِ أَفْرَادِ الرَّعِيَّةِ مُسْلِمِينَ وَغَيرِ مُسْلِمِينَ.

المادة 110: المَسَائِلُ الَّتِي تَكُونُ فِيهَا الشُّورَى مُلْزِمَةً عِندَ استِشَارَةِ الخَلِيفَةِ يُؤْخَذُ فِيهَا بِرَأْيِ الأَكْثَرِيَّةِ بِغَضِّ النَّظَرِ عَنْ كَونِهِ صَوَاباً أَوْ خَطَأً. أَمَّا مَا عَدَاهَا مِمَّا يَدْخُلُ تَحْتَ الشُّورَى غَيرِ المُلْزِمَةِ فَيُتَحَرَّى فِيهَا عَنِ الصَّوَابِ بِغَضِّ النَّظَرِ عَنِ الأَكْثَرِيَّةِ أَوِ الأَقَلِّيَّةِ.

وَنَقُولُ رَاجِينَ مِنَ اللهِ عَفْوَهُ وَمَغْفِرَتَهُ وَرِضْوَانَهُ وَجَنَّتَهُ: يَا أُمَّةَ الإِيمَانْ, يَا أُمَّةَ القُرآنْ, يَا أُمَّةَ الإِسلَامْ, يَا أُمَّةَ التَّوحِيدْ, يَا مَنْ آمَنتُمْ بِاللهِ رَبّاً, وَبِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم نَبِيّاً وَرَسُولاً, وَبِالقُرآنِ الكَرِيمِ مِنهَاجاً وَدُستُوراً, وَبِالإسلَامِ عَقِيدَةً وَنِظَاماً لِلْحَياَة,ِ أَيُّهَا المُسلِمُون فِي كُلِّ مَكَانْ, فَوقَ كُلِّ أَرضٍ, وَتَحتَ كُلِّ سَمَاءْ, يَا خَيرَ أُمَّةٍ أُخرِجَتْ لِلنَّاسِ, أَيُّهَا المُؤمِنُونَ الغَيُورُونَ عَلَى دِينِكُمْ وَأُمَّتِكُمْ. أعَدَّ الشَّيخُ تَقِيُّ الدِّينِ النَّبهَانِيُّ هُوَ وَإِخوَانُهُ العُلَمَاءُ فِي حِزْبِ التَّحرِيرِ دُستُورَ الدَوْلَةِ الإِسْلامِيَّةِ, وَهَا هُوَ يُوَاصِلُ عَرْضَهُ عَلَيكُمْ حَتَّى تدرُسُوهُ وَأنتمْ تَعْمَلُونَ مَعَنَا لإِقَامَتِهَا, وَهَذِهِ هِيَ المَوادُّ: الثَّامِنَةُ وَالتَّاسِعَةُ وَالعَاشِرَةُ بَعْدَ المِائَةِ. وَإِلَيكُمْ بَيَانَ أَدِلَّةِ هَذِهِ المَوَادِّ مِنْ كِتَابِ مَقَدِّمَةِ الدُّستُورِ:

أولا: المادة 108: الشُّورَى مَصْدَرُ شَاوَرَ. وَهِيَ طَلَبُ الرَّأْيِ مِنَ المُسْتَشَارِ، وَيُقَالُ: اسْتَشَارَهُ طَلَبَ مِنهُ المَشُورَةَ. وَالشُّورَى وَالمَشُورَةُ بِضَمِّ الشِّينِ بِمَعْنىً وَاحِدٍ، وَكَذَلِكَ المَشْـوَرَةُ بِتَسْكِينِ الشِّينِ. جَاءَ فِي لِسَانِ العَرَبِ: يُقَالُ فُلَانٌ جَيِّدُ المَشُورَةِ، والمَشْـوَرَةِ لُغَتَانِ. قَالَ الفَرَّاءُ: المشُورَةُ أَصْلُهَا مَشْورَةٌ، ثُمَّ نُقِلَتْ إِلَى مَشُورَةٌ لِخِفَّتِهَا. وَقَالَ اللَّيثُ: المَشْورَةُ مَفْعَلَةٌ اشْتُقَّ مِنَ الإِشَارَةِ، وَيُقَالُ: مَشُورَةٌ وَهِيَ الشُّورَى والمَشُورَةُ بِضَمِّ الشِّينِ وَكَذَلِكَ المَشْـورَة، وَتَقُولُ: مِنهُ شَاوَرْتُهُ فِي الأَمْرِ واستَشَرتُهُ بمعنى وَاحِدٍ، وَجَاءَ فِي مُخْتَارِ الصِّحَاحِ: المَـشْورَةُ: الشُّورَى، وَكَذَا المَشُورَة بِضَمِّ الشِّينِ، نَقُولُ مِنهُ شَاوَرَهُ فِي الأَمْرِ وَاستَشَارَهُ بِمَعْنَى وَاحِدٍ. وَالأَصْلُ فِي مَشرُوعِيَّةِ الشُّورَى هُوَ أَمْرُ اللهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى نَبِيَّهُ الكَرِيمَ r أَنْ يَسْتَشِيرَ المُؤْمِنِينَ حَيثُ قَالَ لَهُ: (وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ). (آل عمران 159)، وَهَذَا أَمْرٌ يُفِيدُ الطَّلَبَ، وَالقَرَائِنُ المُصَاحِبَةُ لِهَذَا الأَمْرِ الَّتِي وَرَدَتْ فِي النُّصُوصِ تُفِيدُ أَنَّ هَذَا الطَّلَبَ هُوَ لِلنَّدْبِ. وَهَذِهِ النُّصُوصُ هِيَ:

1- مَدْحُ اللهِ سُبْحَانَهُ لِلشُورَى بِمَدْحِهِ لِلمُؤْمِنِينَ بِأَنَّ أَمْرَهُمْ شُورَى بَينَهُمْ بِقَولِهِ سُبْحَانَهُ: (وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَيْنَهُمْ). (الشورى 38).

2- كَثْرَةُ استِشَارَةِ رَسُولِ اللهِ r لِصَحَابَتِهِ فِي الأُمُورِ كَثْرَةً تَدُلُّ عَلَى مَدَى حِرْصِهِ عَلَيهَا وَالاهتِمَامِ بِهَا وَبِفَضْلِهَا وَليُعَلِّمَ المُسْلِمِينَ مِنْ بَعْدِهِ الحِرْصَ عَلَى القِيَامِ بِهَا، فَقَدْ رَوَى التِّرمِذِيُّ عَنِ أَبِي هُرَيرَةَ قَولَهُ: «مَا رَأَيْتُ أَحَداً أَكْثَرَ مَشُورَةً لأَصْحَابِهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ r».

3- مَجِيءُ أَمْرِ اللهِ سُبْحَانَهُ لِرَسُولِهِ r بِمُشَاوَرَةِ المُؤْمِنِينَ فِي مَعْرِضِ أَمْرِهِ إِيَّاهُ بِاللِّينِ لَهُمْ وَالعَفْوِ عَنْهُمْ وَالاستِغْفَارِ لَهُمْ بِقَولِهِ تَعَالَى: (فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ). (آل عمران 159).

وَهَكَذَا فَإِنَّ الأَصْلَ فِي حُكْمِ الشُّورَى هُوَ النَّدْبُ. وَلَكِنْ عِندَ قِيَامِ الخَلِيفَةِ بِاستِشَارَةِ مَجْلِسِ الأُمَّةِ فَإِنَّ عَلَيهِ أَنْ يَلْتَزِمَ بِرَأْيِ الأَكْثَرِيَّةِ فِي الأُمُورِ العَمَلِيَّةِ, وَفِي الأَعْمَالِ مِمَّا لَا يَحْتَاجُ إِلَى بَحْثٍ وَإِنْعَامِ نَظَرٍ، وَذَلِكَ كَالأُمُورِ الدَّاخِلِيَّةِ فِي الدَّولَةِ، كَالحُكْمِ وَالتَّعْلِيمِ وَالصِّحَّةِ وَالتِّجَارَةِ وَالصِّنَاعَةِ وَالزِّرَاعَةِ وَنَحْوِهَا، وَكَذَلِكَ الحَالُ عِندَ مُحَاسَبَتِهِ عَلَى أَعْمَالٍ قَامَ بِهَا بِالفِعْلِ مِنْ هَذِهِ الأُمُورِ وَالأَعْمَالِ، وَذَلِكَ أَخْذاً مِنْ نُزُولِ رَسُولِ اللهِ r عَلَى رَأْيِ الأَكْثَرِيَّةِ فِي الخُرُوجِ مِنَ المَدِينَةِ لِمُلَاقَاةِ جَيشِ المُشْرِكِينَ فِي مَعْرَكَةِ أُحُدٍ، مَعَ أَنَّ رَأْيَهُ عَلَيهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ وَرَأْيُ كِبَارِ الصَّحَابَةِ البَقَاءُ فِي المَدِينَةِ وَعَدَمُ الخُرُوجِ مِنهَا، وَأَخْذاً مِنْ قَولِهِ عَلَيهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ لِأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا: «لَوِ اجْتَمَعْتُمَا فِي مَشُورَةٍ مَا خَالَفْتُكُمَا». (رِوِاهُ أَحْمَدُ مِنْ طَرِيقِ عَبدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غُنْمٍ الأَشْعَرِيِّ بِإِسْنَادٍ حَسَنٍ).

أَمَّا إِنْ قَامَ الخَلِيفَةُ بِاستِشَارَةِ المَجْلِسِ فِيمَا عَدَا هَذَا كَأَنِ استَشَارَهُ فِي الأُمُورِ الفَنِّيَّةِ وَالأُمُورِ الفِكْرِيَّةِ الَّتِي تَحْتَاجُ إِلَى بَحْثٍ وَإِنْعَامِ نَظَرٍ، أَوْ فِي أُمُورِ الحَرْبِ وَالرَّأْيِ وَالمَكِيدَةِ، فَإِنَّ رَأْيَ الأَكْثَرِيَّةِ فِيهِ غَيرُ مُلْزِمٍ لَهُ، وَيَبْقَى هُوَ صَاحِبُ القَرَارِ فِيهِ، وَذَلِكَ أَخْذاً مِنْ قَبُولِ الرَّسُولِ r لِرَأْيِ الحُبَابِ بْنِ المُنْذِرِ فِي تَحْدِيدِ مَوقِعِ مَعْرَكَةِ بَدْرٍ, وَعَدَمِ الالتِفَاتِ إِلَى آرَاءِ الصَّحَابَةِ، بَلْ عَدَمِ استِشَارَتِهِمْ فِي ذَلِكَ، وَأَخْذاً مِنْ رَفْضِ أَبِي بَكْرٍ t لِرَأْيِ جَمْهَرَةِ الصَّحَابَةِ بِعَدَمِ مُحَارَبَةِ المُرْتَدِّينَ وَمَانِعِي الزَّكَاةِ فِي بِدَايَةِ تَسَلُّمِهِ الخِلَافَةَ، وَكَذَلِكَ الحَالُ فِي قِيَامِ المَجْلِسِ بِمُحَاسَبَةِ الخَلِيفَةِ عَلَى مَا تَمَّ إِنْجَازُهُ بِالفِعْلِ مِنْ هَذِهِ الأُمُورِ، فَإِنَّ رَأْيَ الأَكْثَرِيَّةِ فِيهِ غَيرُ مُلْزِمٍ. وَكَذَلِكَ فَإِنَّ التَّشْرِيعَ لَا يُؤْخَذُ رَأْيُ النَّاسِ فِيهِ، لِأَنَّ الشَّرْعَ مِنَ اللهِ وَلَيسَ مِـنَ النَّاسِ، وَالشُّورَى فِيمَا شَرَعَهُ اللهُ لَا تَكُونُ إِلَّا فِي المُبَاحِ، لِأَنَّ غَيرَ المُبَاحِ لَا اختِيَارَ فِيهِ، بَلْ مُلْزَمٌ بِالأَخْذِ بِهِ كَمَا وَرَدَ: مِنْ وَاجِبٍ، أَوْ مَندُوبٍ، أَوْ مَكُرُوهٍ، أَوْ حَرَامٍ. فَالأَعْمَالُ الَّتِي تَحْصُلُ فِيهَا الشُّورَى لَا تَكُونُ إِلَّا فِي الأَعْمَالِ المُبَاحَةِ.

Boloogh 07 01 2025

ثانيا: المادة 109: إِنَّ كَونَ الشُّورَى حَقّاً لِلمُسلِمِينَ دَلِيلُهَا الآيَتَانِ: (وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ). (آل عمران 159)، (وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَيْنَهُمْ). (الشورى 38). بِالنِّسبَةِ لِلمُسلِمِينَ. وَقَولُهُ تَعَالَى: (فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ). (النحل 43) بِالنِّسْـبَةِ لِغَيرِ المُسلِمِينَ. فَاللهُ تَعَالَى أَمَرَ بِسُؤَالِ أَهْـلِ الكِتَابِ عَمَّا لَا نَعْلَمُ، وَهُوَ دَلِيلٌ عَلَى جَوَازِ أَنْ يُؤْخَذَ رَأْيُهُمْ، وَإِذَا جَازَ أَخْذُ رَأْيِهِمْ جَازَ أَنْ يَكُونُوا أَعْضَاءَ فِي مَجْلِسِ الشُّورَى.

ثالثا: المادة 110: وَدَلِيلُهَا فِعْلُ الرَّسُولِ r فَإِنَّ الرَّسُولَ r فِي مَعْرَكَةِ أُحُدٍ نَزَلَ عِندَ رَأْيِ الأَكْثَرِيَّةِ، وَفِي مَعْرَكَةِ بَدْرٍ نَزَلَ عِندَ رَأْيِ الحُبَابِ بْنِ الـمُنْذِرِ، وَتَرَكَ مَا كَانَ قَدْ رَآهُ, وَلَمْ يَرْجِعْ لِيَأُخُذَ رَأْيَ الأَكْثَرِيَّةِ، وَفِي غَزْوَةِ الحُدَيبِيَةِ تَمَسَّكَ بِرَأْيِهِ وَحْدَهُ مُنْفَرِداً، وَضَرَبَ بِرَأْيِ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ عَرْضَ الحَائِطِ، بَلْ ضَرَبَ بِرَأْيِ جَمِيعِ المُسلِمِينَ، وَأَلْزَمَهُمْ جَبْراً النُّزُولَ عِنْدَ رَأْيِهِ رَغْمَ سَخَطِهِمْ. فَهَذِهِ الأَعْمَالُ الثَّلَاثَةُ إِذَا قُرِنَتْ بِقَولِهِ r لِأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ: «لَوِ اجْتَمَعْتُمَا فِي مَشُورَةٍ مَا خَالَفْتُكُمَا» رَوَاهُ أَحْمَدُ، وَبِقَولِهِ تَعَالَى: (وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ). (آل عمران 159)، (وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَيْنَهُمْ). (الشورى 38)، فَإِنَّهَا تُفَسِّرُ مَعْنَى الآيَتَينِ وَالحَدِيثِ، وَتُبَيِّنُ أَيَّ الأَعْمَالِ الَّتِي إِذَا استَشَارَ الخَلِيفَةُ فِيهَا يَكُونُ مُلْزَمًا بِنَتِيجَةِ الاستِشَارَةِ أَيْ بِرَأْيِ الأَكْثَرِيَّةِ، وَأَيَّ الأَعْمَالِ الَّتِي إِذَا استَشَارَ الخَلِيفَةُ فِيهَا لَا يَكُونُ مُلْزَماً بِرَأْيِ الأَكْثَرِيَّةِ، فَمَا كَانَ مِنْ مِثْلِ حَادِثِ الحُدَيْبِيَةِ، وَهُوَ أَنَّ الحُكْمَ الشَّرعِيَّ ظَاهِرٌ فِيهِ، وَأَنَّ مِنْ صَلَاحِيَّةِ الخَلِيفَةِ أَنْ يَفْعَلَهُ، فَإِنَّ الشُّورَى فِيهِ غَيرُ مُلْزِمَةٍ. وَمَا كَانَ مِنْ مِثْلِ حَادِثِ بَدْرٍ مِمَّا يَحْتَاجُ فِيهِ الأَمْرُ إِلَى إِعْمَالِ نَظَرٍ وَفْكْرٍ، أَوْ كَانَ لِإِعْطَاءِ رَأْيٍ فِي أَمْرٍ فَنِّيٍّ، فَإِنَّهُ يُتَحَرَّى فِيهِ الصَّوَابُ، بِغَضِّ النَّظَرِ عَنْ كَونِهِ رَأْيَ الأَكْثَرِيَّةِ أَوْ رَأْيَ وَاحِدٍ. وَمَا كَانَ مِنْ مِثْلِ حَادِثِ أُحُدَ، وَهُوَ الرَّأْيُ فِي الأَعْمَالِ، فَإِنَّهُ يُؤْخَذُ فِيهِ بِرَأْيِ الأَكْثَرِيَّةِ، وَهُوَ الَّذِي يَدْخُلُ تَحْتَ قَولِهِ r لِأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ: «لَوِ اجْتَمَعْتُمَا فِي مَشُورَةٍ مَا خَالَفْتُكُمَا». (رَوَاهُ أَحْمَدُ).

أيها المؤمنون:

نَكتَفي بِهذا القَدْرِ في هَذِه الحَلْقة, وَلِلحَدِيثِ بَقِيَّةٌ, مَوعِدُنَا مَعَكُمْ في الحَلْقةِ القادِمَةِ إنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى, فَإِلَى ذَلِكَ الحِينِ وَإِلَى أَنْ نَلْقَاكُمْ وَدَائِماً, نَترُكُكُم في عنايةِ اللهِ وحفظِهِ وأمنِهِ, سَائِلِينَ الْمَولَى تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَن يُعزَّنا بِالإسلام, وَأنْ يُعزَّ الإسلام بِنَا, وَأن يُكرِمَنا بِنَصرِه, وَأن يُقِرَّ أعيُننَا بِقيَامِ دَولَةِ الخِلافَةِ الرَّاشِدَةِ الثَّانِيَةِ عَلَىْ مِنْهَاْجِ النُّبُوَّةِ في القَريبِ العَاجِلِ, وَأَن يَجعَلَنا مِن جُنُودِهَا وَشُهُودِهَا وَشُهَدَائِها, إنهُ وَليُّ ذلكَ وَالقَادِرُ عَلَيهِ. نَشكُرُكُم, وَالسَّلامُ عَليكُم وَرَحمَةُ اللهِ وَبَركَاتُه.

More from null

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی" - قسمت پانزدهم

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی"

تهیه کننده: استاد محمد احمد النادی

قسمت پانزدهم

الحمدلله رب العالمین، و الصلاة و السلام علی امام المتقین، و سید المرسلین، مبعوث رحمت للعالمین، سیدنا محمد و علی آله و صحبه اجمعین، و اجعلنا معهم، و احشرنا فی زمرتهم برحمتک یا ارحم الراحمین.

شنوندگان گرامی، شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

السلام علیکم و رحمه الله و برکاته، و بعد: در این قسمت، تأملات خود را در کتاب: "از مؤلفه های روانشناسی اسلامی" ادامه می دهیم. و به منظور ساختن شخصیت اسلامی، با توجه به ذهنیت اسلامی و روانشناسی اسلامی، می گوییم و از خدا توفیق می طلبیم:

ای مسلمانان:

در قسمت گذشته گفتیم: برای مسلمان نیز سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند، همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند، و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و در این قسمت اضافه می کنیم و می گوییم: برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد، به دلیل حدیث ابوهریره که بخاری در الأدب المفرد و ابویعلی در مسندش و نسائی در الکنی و ابن عبدالبر در التمهید آورده اند، و عراقی گفته است: سند آن خوب است، و ابن حجر در تلخیص الحبیر گفته است: سند آن حسن است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "به همدیگر هدیه دهید تا یکدیگر را دوست داشته باشید".

و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد، به دلیل حدیث عایشه نزد بخاری که گفت: "رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم هدیه را می پذیرفت و در مقابل آن پاداش می داد".

و حدیث ابن عمر نزد احمد و ابوداود و نسائی، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به خدا پناه برد، به او پناه دهید، و هر کس از شما به نام خدا چیزی خواست، به او بدهید، و هر کس از خدا طلب پناهندگی کرد، به او پناه دهید، و هر کس به شما احسانی کرد، به او پاداش دهید، و اگر نیافتید، برای او دعا کنید تا بدانید که به او پاداش داده اید".

و این بین برادران است، و هیچ ارتباطی با هدایای رعیت به حاکمان ندارد، زیرا آنها مانند رشوه حرام هستند، و از پاداش دادن این است که بگوید: خدا به تو جزای خیر دهد.

ترمذی از اسامه بن زید رضی الله عنهما روایت کرده و گفته است حسن صحیح است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به او احسانی شود و به کننده آن بگوید: "خدا به تو جزای خیر دهد" به درستی که در ستایش مبالغه کرده است". و ستایش شکر است، یعنی پاداش دادن، به ویژه از کسی که غیر از آن چیزی نمی یابد، به دلیل آنچه ابن حبان در صحیح خود از جابر بن عبدالله روایت کرده است، گفت: شنیدم که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس نیکی کند و جز ستایش برای او خیری نیابد، پس او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به باطل زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و با سند حسن نزد ترمذی از جابر بن عبدالله روایت شده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس عطایی کند و چیزی بیابد، باید آن را جبران کند، و اگر نیابد، باید او را ستایش کند، پس هر کس او را ستایش کند، او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به چیزی که به او داده نشده است زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و کفر ورزیدن به عطاء یعنی پنهان کردن و پوشاندن آن.

و با سند صحیح ابوداود و نسائی از انس روایت کرده اند که گفت: "مهاجرین گفتند ای رسول خدا، انصار همه پاداش را بردند، ما قومی را ندیدیم که بهتر از آنها در دادن چیزهای زیاد بذل و بخشش کنند، و نه بهتر از آنها در همدردی در چیزهای کم، و آنها مخارج ما را کفایت کردند، فرمود: آیا شما آنها را به خاطر آن ستایش نمی کنید و برای آنها دعا نمی کنید؟ گفتند: آری، فرمود: پس آن در مقابل آن است".

و شایسته است که مسلمان کم را مانند زیاد شکر کند، و از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند، به دلیل آنچه عبدالله بن احمد در زوائد خود با سند حسن از نعمان بن بشیر روایت کرده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس کم را شکر نکند، زیاد را شکر نکرده است، و هر کس از مردم تشکر نکند، خدا را شکر نکرده است، و سخن گفتن از نعمت خدا شکر است، و ترک آن کفر است، و جماعت رحمت است، و تفرقه عذاب است".

و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند، به دلیل آنچه بخاری از ابوموسی روایت کرده است، گفت: "پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نشسته بود که مردی آمد و سؤال کرد، یا نیازمندی حاجتی را طلب کرد، رو به ما کرد و فرمود: شفاعت کنید تا پاداش داده شوید و خداوند بر زبان پیامبرش آنچه را که می خواهد جاری کند".

و به دلیل آنچه مسلم از ابن عمر از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روایت کرده است که فرمود: "هر کس برای برادر مسلمانش به صاحب قدرتی برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری واسطه شود، در روزی که قدم ها می لغزند، برای عبور از صراط یاری می شود".

و همچنین برای مسلمان مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، به دلیل آنچه ترمذی روایت کرده و گفته است این حدیث حسن است از ابودرداء از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که فرمود: "هر کس از آبروی برادرش دفاع کند، خداوند در روز قیامت آتش را از صورتش دور می کند". و حدیث ابودرداء را احمد آورده و گفته است سندش حسن است، و هیثمی نیز همین را گفته است.

و آنچه اسحاق بن راهویه از اسماء بنت یزید روایت کرده است که گفت: شنیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، بر خدا حق است که او را از آتش آزاد کند".

و قضاعی در مسند الشهاب از انس آورده است، که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس در غیاب برادرش را یاری کند، خداوند او را در دنیا و آخرت یاری می کند". و قضاعی همچنین از عمران بن حصین با این اضافه آورده است: "و او توانایی یاری کردن او را دارد". و به دلیل آنچه ابوداود و بخاری در الأدب المفرد آورده اند، و زین عراقی گفته است: سندش حسن است از ابوهریره که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "مؤمن آینه مؤمن است، و مؤمن برادر مؤمن است، از هر کجا که او را ملاقات کند، زیان او را از او دفع می کند و از پشت سر از او محافظت می کند".

ای مسلمانان:

از طریق احادیث نبوی شریفی که در این قسمت و قسمت قبل وارد شده است، دانستید که برای کسی که برادری را در راه خدا دوست دارد، سنت است که او را از دوست داشتن خود آگاه کند و به او اطلاع دهد. و همچنین برای مسلمان سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند. همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند. و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد. و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد.

و شایسته است که مسلمان از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند. و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند. و همچنین برای او مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند. پس آیا به این احکام شرعی و سایر احکام اسلام پایبند باشیم؛ تا همانگونه باشیم که پروردگارمان دوست دارد و از آن راضی می شود، تا آنچه را که در ماست تغییر دهد، و احوال ما را اصلاح کند، و به خیر دنیا و آخرت دست یابیم؟!

شنوندگان گرامی: شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

در این قسمت به این مقدار بسنده می کنیم، به این امید که تأملات خود را در قسمت های آینده ان شاء الله تعالی تکمیل کنیم، تا آن زمان و تا زمانی که شما را ملاقات کنیم، شما را در پناه خدا و حفظ و امان او می گذاریم. از حسن توجه شما سپاسگزاریم و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

بدانید ای مسلمانان! - قسمت 15

بدانید ای مسلمانان!

قسمت 15

اینکه از دستگاههای دولت خلافت، یاری دهندگان هستند، و آنها وزیرانی هستند که خلیفه آنها را با خود منصوب می کند، تا در تحمل بارهای خلافت و انجام مسئولیت های آن به او کمک کنند، زیرا فراوانی بارهای خلافت، به ویژه هر چه دولت خلافت بزرگتر و گسترده تر شود، خلیفه به تنهایی از حمل آن ناتوان می شود و نیاز به کسی دارد که در حمل آن برای انجام مسئولیت هایش به او کمک کند، اما درست نیست که آنها را بدون قید و شرط وزیر بنامیم تا معنای وزیر در اسلام که به معنای معاون است، با معنای وزیر در نظام های عرفی کنونی بر اساس دموکراسی سرمایه داری سکولار یا سایر نظام هایی که در عصر حاضر شاهد آن هستیم، اشتباه نشود.