بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح261) جميع البلاد الإسلامية يجب أن تضم للدولة الإسلامية، وأن تخضع للراية الإسلامية
بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح261) جميع البلاد الإسلامية يجب أن تضم للدولة الإسلامية، وأن تخضع للراية الإسلامية

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنْعَامْ، وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ، وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ، وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ، والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ، خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ، وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ، الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ، وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ، فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ، وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ، وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ.

0:00 0:00
Speed:
March 17, 2025

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح261) جميع البلاد الإسلامية يجب أن تضم للدولة الإسلامية، وأن تخضع للراية الإسلامية

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام

(ح261) جميع البلاد الإسلامية يجب أن تضم للدولة الإسلامية، وأن تخضع للراية الإسلامية

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنْعَامْ، وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ، وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ، وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ، والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ، خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ، وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ، الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ، وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ، فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ، وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ، وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. 

أيها المؤمنون:

السَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ وَبَعدُ: نُتَابِعُ مَعَكُمْ سِلْسِلَةَ حَلْقَاتِ كِتَابِنا: "بُلُوغُ المَرَامِ مِنْ كِتَابِ نِظَامِ الِإسْلَامِ" وَمَعَ الحَلْقَةِ الوَاحِدَةِ وَالسِّتِّينَ بَعْدَ المِائَتَينِ، وَعُنوَانُهَا: "جَمِيعُ البِلَادِ الإِسْلَامِيَّةِ يَجِبُ أَنْ تُضَمَّ لِلدَّولَةِ الإِسْلَامِيَّةِ، وَأَنْ تَخْضَعَ لِلرَّايَةِ الإِسلَامِيَّةِ". نَتَأمَّلُ فِيهَا مَا جَاءَ فِي الصَّفحَتَينِ: الرَّابِعَةِ وَالثَّلَاثِينَ، وَالخَامِسَةِ وَالثَّلَاثِينَ بَعْدَ المِائَةِ مِنْ كِتَابِ "نظامُ الإسلام" لِلعَالِمِ والمُفَكِّرِ السِّيَاسِيِّ الشَّيخِ تَقِيِّ الدِّينِ النَّبهَانِيِّ. يَقُولُ رَحِمَهُ اللهُ:

المادة 189: عَلَاقَةُ الدَّولَةِ بِغَيرِهَا مِنَ الدُّوَلِ القَائِمَةِ فِي العَالَمِ تَقُومُ عَلَى اعتِبَارَاتٍ أَربَعَةٍ:

أحدها: الدُّوَلُ القَائِمَةُ فِي العَالَمِ الإِسْلَامِيِّ تُعتَبَرُ كَأَنَّهَا قَائِمَةٌ فِي بِلَادٍ وَاحِدَةٍ، فَلَا تَدخُلُ ضِمْنَ العَلَاقَاتِ الخَارِجِيَّةِ، وَلَا تُعْتَبَرُ العَلَاقَاتُ مَعَهَا مِنَ السِّيَاسَةِ الخَارِجِيَّةِ، وَيَجِبُ أَنْ يُعْمَلَ لِتَوحِيدِهَا كُلِّهَا فِي دَولَةٍ وَاحِدَةٍ.

ثانيها: الدُّوَلُ الَّتِي بَينَنَا وَبَينَهَا مُعَاهَدَاتٌ اقتِصَادِيَّةٌ، أَوْ مُعَاهَدَاتٌ تِجَارِيَّةٌ، أَوْ مُعَاهَدَاتُ حُسْنُ جِوَارٍ، أَوْ مُعَاهَدَاتٌ ثَقَافِيَّةٌ، تُعَامَلُ وَفْقَ مَا تَنُصُّ عَلَيهِ المُعَاهَدَاتُ. وَلِرَعَايَاهَا الحَقُّ فِي دُخُولِ البِلَادِ بِالهَوِيَّةِ دُونَ حَاجَةٍ إِلَى جَوَازِ سَفَرٍ إِذَا كَانَتِ المُعَاهَدُة تَنُصُّ عَلَى ذَلِكَ، عَلَى شَرْطِ المُعَامَلَةِ بِالمِثْلِ فِعْلاً. وَتَكُونُ العَلَاقَاتُ الاقتِصَادِيَّةُ وَالتِّجَارِيَّةُ مَعَهَا مَحدُودَةً بِأَشيَاءَ مُعَيَّنَةٍ، وَصِفَاتٍ مُعَيَّنَةٍ عَلَى أَنْ تَكُونَ ضَرُورِيَّةً، وَمِمَّا لَا يُؤَدِّي إِلَى تَقْوِيَتِهَا.

وَنَقُولُ رَاجِينَ مِنَ اللهِ عَفْوَهُ وَمَغْفِرَتَهُ وَرِضْوَانَهُ وَجَنَّتَهُ: يَا أُمَّةَ الإِيمَانْ، يَا أُمَّةَ القُرآنْ، يَا أُمَّةَ الإِسلَامْ، يَا أُمَّةَ التَّوحِيدْ، يَا مَنْ آمَنتُمْ بِاللهِ رَبّاً، وَبِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم نَبِيّاً وَرَسُولاً، وَبِالقُرآنِ الكَرِيمِ مِنهَاجاً وَدُستُوراً، وَبِالإسلَامِ عَقِيدَةً وَنِظَاماً لِلْحَياَة، أَيُّهَا المُسلِمُون فِي كُلِّ مَكَانْ، فَوقَ كُلِّ أَرضٍ، وَتَحتَ كُلِّ سَمَاءْ، يَا خَيرَ أُمَّةٍ أُخرِجَتْ لِلنَّاسِ، أَيُّهَا المُؤمِنُونَ الغَيُورُونَ عَلَى دِينِكُمْ وَأُمَّتِكُمْ. أعَدَّ الشَّيخُ تَقِيُّ الدِّينِ النَّبهَانِيُّ هُوَ وَإِخوَانُهُ العُلَمَاءُ فِي حِزْبِ التَّحرِيرِ دُستُورَ الدَوْلَةِ الإِسْلامِيَّةِ، وَهَا هُوَ يُوَاصِلُ عَرْضَهُ عَلَيكُمْ حَتَّى تدرُسُوهُ وَأنتمْ تَعْمَلُونَ مَعَنَا لإِقَامَتِهَا، وَهَذِهِ هِيَ الْمَادَّةُ التَّاسِعَةُ وَالثَّمَانُونَ بَعْدَ المِائَةِ. وَإِلَيكُمْ بَيَانَ أَدِلَّةِ هَذِهِ المَادَّةِ مِنْ كِتَابِ مَقَدِّمَةِ الدُّستُورِ:

التتمة الثالثة للبند الأول من المادة 189:

القسم الأول: مِنَ الفَقْرَةِ المُتَعَلِّقُ بِعَلَاقَةِ الدَّولَةِ الإِسلَامِيَّةِ بِالدُّوَلِ القَائِمَةِ فِي العَالَمِ الإِسْلَامِيِّ. وَعَلَى هَذَا فَإِنَّهُ إِذَا قَامَتِ الدَّولَةُ الإِسْلَامِيَّةُ فَوُجِدَتِ الخِلَافَةُ - عَجَّلَ اللهُ فِي قِيَامِهَا- صَارَتِ البِلَادُ الَّتِي تَحْكُمُهَا بِسُلْطَانِ المُسْلِمِينَ، وَبِأَمَانِ الإِسْلَامِ (دَارَ إِسْلَامٍ)، وَمَا عَدَاهَا يُنظَرُ فِيهِ، فَإِنْ كَانَ لَا يُحْكُمْ بِالِإِسْلَامِ، أَوْ كَانَ أَمَانُهُ بِأَمَانِ الكُفْرِ، كَانَ (دَارَ كُفْرٍ) أَيْ (دَارَ حَرْبٍ)، وَلَو كَانَ جَمِيعُ أَهْلِهِ مُسْلِمِينَ، وَتَنطَبِقُ عَلَيهِ أَحْكَامُ (دَارِ الحَربِ). وَأَمَّا إِنْ كَانَ يُحْكَمُ بِالإِسْلَامِ، وَأَمَانُهُ بِأَمَانِ الإِسْلَامِ، وَلَكِنَّهُ لَمْ يَنْضَمَّ إِلَى الخِلَافَةِ، فَإِنَّهُ يَكُونُ (دَارَ إِسْلَام)، وَتَنطَبِقُ عَلَيهِ أَحْكُامُ الإِسْلَامِ. وَيَكُونُ حُكْمُهُمْ كَحُكْمِ البُغَاةِ تَصِحُّ عُقُودُهُمْ، وَيَصِحُّ نَصبُهُمْ لِلقُضَاةِ وَالوُلَاةِ، وَيَصِحُّ حُكْمُ قُضَاتِهِمْ وَوُلَاتِهِمْ، وَلَكِنْ يُقَاتَلُونَ لِلدُّخُولِ فِي بَيعَةِ الخَلِيفَةِ، لِحَدِيثِ: «إِذَا بُويِعَ لِخَليفتَيْنِ فَاقْتُلُوا الآخَرَ مِنْهُمَا». (رَوَاهُ مُسْلِمُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ)، أَيْ قَاتِلُوهُ. وَعَلَى هَذَا فَمَتَى قَامَتِ الدَّولَةُ الإِسْلَامِيَّةُ فِي قُطْرٍ مِنْ أَقْطَارِ المُسلِمِينَ كَالعِرَاقِ وَتُركِيَّا وَسُورِيَّا مَثَلاً، فَإِنَّهُ يَكُونُ حُكْمُ المُسْلِمِ الَّذِي يَستَوطِنُ إِنجِلْتَرا أَوْ أَمرِيكَا أَوْ رُوسيَا أَوْ غَيرِهَا مِنْ دِيَارِ الكُفُرِ، وَبِلَادِ الكُفَّارِ هُوَ كَحُكْمِ مَنْ يَكُونُ فِي (دَارِ الحَربِ) لَا فَرقَ بَينَ المُسْلِمِ وَالكَافِرِ سِوَى بِعِصْمَةِ دَمِهِ وَمَالِهِ عِندَ فَتْحِ تِلْكَ البِلَادِ.

وَأَمَّا المُسْلِمُونَ الَّذِينَ يَكُونُونَ فِي بِلَادٍ مُسْلِمَةٍ، فَإِنَّهُمْ إِنْ طَبَّقُوا الإِسْلَامَ، وَلَمْ يَدخُلُوا فِي الخِلَافَةِ كَانَتْ بِلَادُهُمْ (دَارَ إِسْلَامٍ)، وَحُكْمُهُمْ (حُكْمَ البُغَاةِ). أَمَّا إِنْ لَمْ يُطَبِّقُوا الإِسْلَامَ، فَإِنَّهَا تَكُونُ (دَارَ كُفْرٍ). وَكَذَلِكَ كُلُّ قُطْرٍ مِنْ بِلَادِ الإِسْلَامِ إِذَا ظَلَّ غَيرَ مُطَبِّقٍ لِلإِسْلَامِ، أَوْ كَانَ أَمَانُهُ الخَارِجِيًّ بِغَيرِ أَمَانِ المُسْلِمِينَ، فَإِنَّهُ يُعتَبَرُ (دَارَ كُفْرٍ)، وَتُطَبَّقُ فِي حَقِّهِ أَحْكَامُ (دَارِ الحَربِ)، وَلَو كَانَ جَمِيعُ أَهْلِهِ مُسْلِمِينَ. وَلَا فَرْقَ بَينَ أَنْ يَكُونُ مُجَاوِراً لِلدَّولَةِ الإِسْلَامِيَّةِ، أَيْ لِلبِلَادِ الَّتِي يَحكُمُهَا خَلِيفَةُ المُسْلِمِينَ، أَوْ كَانَ غَيرَ مُجَاوِرٍ لَهَا. فَالدَّولَةُ الإِسْلَامِيَّةُ تَعتَبِرُ جَمِيعَ البِلَادِ الإِسْلَامِيَّةِ الَّتِي كَانَتْ تُحْكَمُ بِالإِسْلَامِ، أَوْ كَانَتْ أَكْثَرِيَّتُهَا مِنَ المُسْلِمِينَ، بِلَاداً إِسْلَامِيَّةً وَاحِدَةً يَجِبُ أَنْ تُضَمَّ لِلدَّولَةِ الإِسْلَامِيَّةِ، وَأَنْ تَخْضَعَ لِلرَّايَةِ الإِسلَامِيَّةِ، وَأَنْ تَكُونَ فِي عُنُقِهَا بَيعَةٌ لِلخَلِيفَةِ.

وَمُصْطَلَحُ (أَمَانِ الإِسْلَامِ) المُرَادُ مِنهُ أَنْ يَأْمَنَ بِسُلْطَانِ الإسْلَامِ، وَمُصْطَلَحُ (أمَانِ الكُفْرِ) المُرَادُ مِنهُ أَنْ يَأَمَنَ بِسْلُطَانِ الكُفْرِ. قَالَ فِي القَامُوِسِ المُحِيطِ: (الأَمْنُ، وَالآمِنُ: كَصَاحِبِ، ضِدُّ الخَوفِ، أَمِنَ: كَفَرِحَ، أَمْناً وَأَمَاناً بِفَتْحِهِمَا) وَأَخْرَجَ أَبُو دَاوُدَ عَنْ سَعْدٍ قَالَ: «لَمَّا كَانَ يَوْمُ فَتْحِ مَكَّةَ أَمَّنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّاسَ إِلَّا أَرْبَعَةَ نَفَرٍ وَامْرَأَتَيْنِ وَسَمَّاهُمْ» وعن أبي بن كعب «فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ الْفَتْحِ قَالَ رَجُلٌ لا يُعْرَفُ: لا قُرَيْشَ بَعْدَ الْيَوْمِ، فَنَادَى مُنَادِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمِنَ الأَسْوَدُ وَالأَبْيَضُ إِلا فُلاناً وَفُلاناً نَاساً سَمَّاهُمْ».(أَخْرَجَهُ أَحْمَدُ فِي المُسْنَدِ بِإِسْنَادٍ حَسَنٍ)، وَأَخْرَجَ نَحْوَهُ الحَاكِمُ فِي مُسْتَدْرَكِهِ وَابْنُ حِبَّانَ فِي صَحِيحِهِ، كِلَاهُمَا عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ رضي الله عنه. هُوَ مَعْنَى الأَمَانِ. وَإِضَافَتُهُ إِلَى الإِسْلَامِ أَوْ إِلَى الكُفْرِ إِنَّمَا هِيَ إِضَافَةٌ إِلَى السُّلْطَانِ الَّذِي يُؤَمِّنُ، لِأَنَّ الأَمَانَ فِي الدَّولَةِ إِنَّمَا هُوَ لِلسُّلْطَانِ. فَأَمَانُ الإِسْلَامِ هُوَ الأَمَانُ بِسُلْطَانِ المُسْلِمِينَ، وَأَمَانُ الكُفْرِ هُوَ الأَمَانُ بِسُلْطَانِ الكُفَّارِ. وَالأَمَانُ الدَّاخِلِيُّ هُوَ أَنْ يَأْمَنَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنَ الرَّعِيَّةِ عَلَى عِرْضِهِ وَدَمِهِ وَمَالِهِ بِأَمَانِ السًّلْطَانِ، وَأَمَّا الأَمَانُ الخَارِجِيُّ فَهُوَ أَنْ تَكُونَ الدَّولَةُ حَامِيَةَ حُدُودِهَا مِنَ الغَارَةِ عَلَيهَا بِسُلْطَانِهَا هِيَ لَا بِسُلْطَانِ غَيرِهَا.

وأما البند الثاني من المادة 189: فَإِنَّ دَلِيلَهُ أَنَّ الإِسْلَامَ أَجَازَ عَقْدَ المُعَاهَدَاتِ مَعَ الدُّوَلِ قَالَ تَعَالَى: (إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَىٰ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُم مِّيثَاقٌ). (النِّسَاء 90) وَقَالَ: (وَإِن كَانَ مِن قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُم مِّيثَاقٌ فَدِيَةٌ مُّسَلَّمَةٌ إِلَىٰ أَهْلِهِ وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةٍ). (النِّسَاء 92) وَقَالَ: (وَإِنِ اسْتَنصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلَّا عَلَىٰ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُم مِّيثَاقٌ). (الأَنفَالُ 72) وَالمِيثَاقُ فِي هَذِهِ الآيَاتِ هُوَ المُعَاهَدَةُ. وَالرَّسُولُ صلى الله عليه وسلم عَقَدَ مُعَاهَدَةً مَعَ يُوحَنَّة بْنِ رُؤْبَةَ صَاحِبِ أَيلَةَ، وَعَقَدَ مُعَاهَدَةً مَعَ بَنِي ضَمْرَةَ. وَتُطَبَّقُ فِي هَذِه المُعَاهَدَاتِ الشُّرُوطُ الَّتِي تَتَضَمَّنُهَا، وَيَجِبُ أَنْ يَتَقَيَّدَ المُسْلِمُونَ بِهَذِهِ الشُّرُوطِ لِقَولِهِ صلى الله عليه وسلم: «وَالْمُسْلِمُونَ عَلَى شُرُوطِهِمْ». (أَخرَجَهُ التِّرمِذِيُّ، وَقَالَ: حَسَنٌ صَحِيحٌ)، عَلَى أَنْ لَا يَكُونَ هَذَا الشَّرْطُ مُنَاقِضاً لِلإِسْلَامِ، فَإِنْ كَانَ مُنَاقِضاً لِلإِسْلَامِ رُفِضَ لِقَولِ الرَّسُولِ صلى الله عليه وسلم فِي حَدِيثِ التِّرمِذِيِّ: «إِلَّا شَرْطاً حَرَّمَ حَلاَلاً أَوْ أَحَلَّ حَرَاماً» وَلِقَولِهِ صلى الله عليه وسلم : «مَا كَانَ مِنْ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهُوَ بَاطِلٌ». مُتَّفَقٌ عَلَيهِ مِنْ حَدِيثِ عَائِشَةَ رضي الله عنها، فَيَقُومُ المُسْلِمُونَ بِتَنْفِيذِ هَذِه الشُّرُوطِ حَسَبَ مَا وَرَدَتْ فِي نُصُوصِ المُعَاهَدَاتِ إِنْ كَانَتْ لَا تُخَالِفُ الإِسْلَامَ. فَدَلِيلُ هَذِهِ الفَقْرَةِ هُوَ دَلِيلُ جَوَازِ المُعَاهَدَاتِ، وَدَلِيلُ وُجُوبِ الوَفَاءِ بِالشُّرُوطِ.

وأما القسم الثاني: مِنْ هَذِهِ الفَقْرَةِ المُتَعَلِّقُ بِالعَلَاقَاتِ الاقتِصَادِيَّةِ وَالتِّجَارِيَّةِ، فَإنَّهُ نَظَراً لِمَا يُمكِنُ أَنْ يَنْشَأَ مِنَ المُعَاهَدِةِ الاقتِصَادِيَّةِ مِنْ ضَرَرٍ عَلَى الأُمَّةِ كَأَنْ كَانَتْ تُخْرِجُ المَوَادَّ الخَامَّ مِنَ البِلَادِ، أَوْ كَانَتْ تُسَبِّبُ إِقْفَالَ مَصَانِعِ البِلَادِ أَوْ مَا شَاكَلَ ذَلِكَ، فَإِنَّهَا تُحَدَّدُ بِمَا لَا ضَرَرَ مِنهُ، وَتُمْنَعُ مِنْ كُلِّ مَا فِيهِ ضَرَرٌ؛ عَمَلاً بِقَاعِدَة: (كُلِّ فَرْدٍ مِنْ أَفْرَادِ المُبَاحِ إِذَا كَانَ يُؤَدِّي إِلَى ضَرَرٍ يُمنَعُ ذَلِكَ الفَرْدُ وَيَبقَى الشَّيءُ مُبَاحاً) وَكَذَلِكَ الحَالُ فِي المُعَاهَدَاتِ التِّجَارِيَّةِ. وَتُعتَبَرُ هَذِهِ الدُّوَلُ دُوَلاً مُحَارِبَةً حُكْماً، وَذَلِكَ لِأَنَّ كَونَهُمْ كُفَّاراً لَمْ يَخْضَعُوا لِسُلْطَانِ الإِسْلَامِ، فَإِنَّهُمْ يُعتَبَرُونَ مُحَارِبِينَ، لِأَنَّ الرَّسُولَ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: «أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللهُ وَأَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللهِ» فَهُوَ عَامٌّ، وَكَونُهُمْ يُعتَبَرُونَ مُحَارِبِينَ حُكْماً، أَيْ بِالنِّسْبَةِ لِلأَحْكَامِ، فَإِنَّهُ بِسَبَبِ المُعَاهَدَاتِ الَّتِي بَيْنَنَا وَبَينَهُمْ.  

أيها المؤمنون:

نَكتَفي بِهذا القَدْرِ في هَذِه الحَلْقة، وَلِلحَدِيثِ بَقِيَّةٌ، مَوعِدُنَا مَعَكُمْ في الحَلْقةِ القادِمَةِ إنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى، فَإِلَى ذَلِكَ الحِينِ وَإِلَى أَنْ نَلْقَاكُمْ وَدَائِماً، نَترُكُكُم في عنايةِ اللهِ وحفظِهِ وأمنِهِ، سَائِلِينَ الْمَولَى تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَن يُعزَّنا بِالإسلام، وَأنْ يُعزَّ الإسلام بِنَا، وَأن يُكرِمَنا بِنَصرِه، وَأن يُقِرَّ أعيُننَا بِقيَامِ دَولَةِ الخِلافَةِ الرَّاشِدَةِ الثَّانِيَةِ عَلَىْ مِنْهَاْجِ النُّبُوَّةِ في القَريبِ العَاجِلِ، وَأَن يَجعَلَنا مِن جُنُودِهَا وَشُهُودِهَا وَشُهَدَائِها، إنهُ وَليُّ ذلكَ وَالقَادِرُ عَلَيهِ. نَشكُرُكُم عَلى حُسنِ استِمَاعِكُم، وَالسَّلامُ عَليكُم وَرَحمَةُ اللهِ وَبَركَاتُه.

More from null

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی" - قسمت پانزدهم

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی"

تهیه کننده: استاد محمد احمد النادی

قسمت پانزدهم

الحمدلله رب العالمین، و الصلاة و السلام علی امام المتقین، و سید المرسلین، مبعوث رحمت للعالمین، سیدنا محمد و علی آله و صحبه اجمعین، و اجعلنا معهم، و احشرنا فی زمرتهم برحمتک یا ارحم الراحمین.

شنوندگان گرامی، شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

السلام علیکم و رحمه الله و برکاته، و بعد: در این قسمت، تأملات خود را در کتاب: "از مؤلفه های روانشناسی اسلامی" ادامه می دهیم. و به منظور ساختن شخصیت اسلامی، با توجه به ذهنیت اسلامی و روانشناسی اسلامی، می گوییم و از خدا توفیق می طلبیم:

ای مسلمانان:

در قسمت گذشته گفتیم: برای مسلمان نیز سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند، همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند، و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و در این قسمت اضافه می کنیم و می گوییم: برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد، به دلیل حدیث ابوهریره که بخاری در الأدب المفرد و ابویعلی در مسندش و نسائی در الکنی و ابن عبدالبر در التمهید آورده اند، و عراقی گفته است: سند آن خوب است، و ابن حجر در تلخیص الحبیر گفته است: سند آن حسن است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "به همدیگر هدیه دهید تا یکدیگر را دوست داشته باشید".

و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد، به دلیل حدیث عایشه نزد بخاری که گفت: "رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم هدیه را می پذیرفت و در مقابل آن پاداش می داد".

و حدیث ابن عمر نزد احمد و ابوداود و نسائی، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به خدا پناه برد، به او پناه دهید، و هر کس از شما به نام خدا چیزی خواست، به او بدهید، و هر کس از خدا طلب پناهندگی کرد، به او پناه دهید، و هر کس به شما احسانی کرد، به او پاداش دهید، و اگر نیافتید، برای او دعا کنید تا بدانید که به او پاداش داده اید".

و این بین برادران است، و هیچ ارتباطی با هدایای رعیت به حاکمان ندارد، زیرا آنها مانند رشوه حرام هستند، و از پاداش دادن این است که بگوید: خدا به تو جزای خیر دهد.

ترمذی از اسامه بن زید رضی الله عنهما روایت کرده و گفته است حسن صحیح است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به او احسانی شود و به کننده آن بگوید: "خدا به تو جزای خیر دهد" به درستی که در ستایش مبالغه کرده است". و ستایش شکر است، یعنی پاداش دادن، به ویژه از کسی که غیر از آن چیزی نمی یابد، به دلیل آنچه ابن حبان در صحیح خود از جابر بن عبدالله روایت کرده است، گفت: شنیدم که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس نیکی کند و جز ستایش برای او خیری نیابد، پس او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به باطل زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و با سند حسن نزد ترمذی از جابر بن عبدالله روایت شده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس عطایی کند و چیزی بیابد، باید آن را جبران کند، و اگر نیابد، باید او را ستایش کند، پس هر کس او را ستایش کند، او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به چیزی که به او داده نشده است زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و کفر ورزیدن به عطاء یعنی پنهان کردن و پوشاندن آن.

و با سند صحیح ابوداود و نسائی از انس روایت کرده اند که گفت: "مهاجرین گفتند ای رسول خدا، انصار همه پاداش را بردند، ما قومی را ندیدیم که بهتر از آنها در دادن چیزهای زیاد بذل و بخشش کنند، و نه بهتر از آنها در همدردی در چیزهای کم، و آنها مخارج ما را کفایت کردند، فرمود: آیا شما آنها را به خاطر آن ستایش نمی کنید و برای آنها دعا نمی کنید؟ گفتند: آری، فرمود: پس آن در مقابل آن است".

و شایسته است که مسلمان کم را مانند زیاد شکر کند، و از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند، به دلیل آنچه عبدالله بن احمد در زوائد خود با سند حسن از نعمان بن بشیر روایت کرده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس کم را شکر نکند، زیاد را شکر نکرده است، و هر کس از مردم تشکر نکند، خدا را شکر نکرده است، و سخن گفتن از نعمت خدا شکر است، و ترک آن کفر است، و جماعت رحمت است، و تفرقه عذاب است".

و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند، به دلیل آنچه بخاری از ابوموسی روایت کرده است، گفت: "پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نشسته بود که مردی آمد و سؤال کرد، یا نیازمندی حاجتی را طلب کرد، رو به ما کرد و فرمود: شفاعت کنید تا پاداش داده شوید و خداوند بر زبان پیامبرش آنچه را که می خواهد جاری کند".

و به دلیل آنچه مسلم از ابن عمر از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روایت کرده است که فرمود: "هر کس برای برادر مسلمانش به صاحب قدرتی برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری واسطه شود، در روزی که قدم ها می لغزند، برای عبور از صراط یاری می شود".

و همچنین برای مسلمان مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، به دلیل آنچه ترمذی روایت کرده و گفته است این حدیث حسن است از ابودرداء از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که فرمود: "هر کس از آبروی برادرش دفاع کند، خداوند در روز قیامت آتش را از صورتش دور می کند". و حدیث ابودرداء را احمد آورده و گفته است سندش حسن است، و هیثمی نیز همین را گفته است.

و آنچه اسحاق بن راهویه از اسماء بنت یزید روایت کرده است که گفت: شنیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، بر خدا حق است که او را از آتش آزاد کند".

و قضاعی در مسند الشهاب از انس آورده است، که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس در غیاب برادرش را یاری کند، خداوند او را در دنیا و آخرت یاری می کند". و قضاعی همچنین از عمران بن حصین با این اضافه آورده است: "و او توانایی یاری کردن او را دارد". و به دلیل آنچه ابوداود و بخاری در الأدب المفرد آورده اند، و زین عراقی گفته است: سندش حسن است از ابوهریره که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "مؤمن آینه مؤمن است، و مؤمن برادر مؤمن است، از هر کجا که او را ملاقات کند، زیان او را از او دفع می کند و از پشت سر از او محافظت می کند".

ای مسلمانان:

از طریق احادیث نبوی شریفی که در این قسمت و قسمت قبل وارد شده است، دانستید که برای کسی که برادری را در راه خدا دوست دارد، سنت است که او را از دوست داشتن خود آگاه کند و به او اطلاع دهد. و همچنین برای مسلمان سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند. همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند. و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد. و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد.

و شایسته است که مسلمان از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند. و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند. و همچنین برای او مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند. پس آیا به این احکام شرعی و سایر احکام اسلام پایبند باشیم؛ تا همانگونه باشیم که پروردگارمان دوست دارد و از آن راضی می شود، تا آنچه را که در ماست تغییر دهد، و احوال ما را اصلاح کند، و به خیر دنیا و آخرت دست یابیم؟!

شنوندگان گرامی: شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

در این قسمت به این مقدار بسنده می کنیم، به این امید که تأملات خود را در قسمت های آینده ان شاء الله تعالی تکمیل کنیم، تا آن زمان و تا زمانی که شما را ملاقات کنیم، شما را در پناه خدا و حفظ و امان او می گذاریم. از حسن توجه شما سپاسگزاریم و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

بدانید ای مسلمانان! - قسمت 15

بدانید ای مسلمانان!

قسمت 15

اینکه از دستگاههای دولت خلافت، یاری دهندگان هستند، و آنها وزیرانی هستند که خلیفه آنها را با خود منصوب می کند، تا در تحمل بارهای خلافت و انجام مسئولیت های آن به او کمک کنند، زیرا فراوانی بارهای خلافت، به ویژه هر چه دولت خلافت بزرگتر و گسترده تر شود، خلیفه به تنهایی از حمل آن ناتوان می شود و نیاز به کسی دارد که در حمل آن برای انجام مسئولیت هایش به او کمک کند، اما درست نیست که آنها را بدون قید و شرط وزیر بنامیم تا معنای وزیر در اسلام که به معنای معاون است، با معنای وزیر در نظام های عرفی کنونی بر اساس دموکراسی سرمایه داری سکولار یا سایر نظام هایی که در عصر حاضر شاهد آن هستیم، اشتباه نشود.