هل حدد الرسول ﷺ  طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟ (الحلقة السابعة: سببان يحتمان على ضرورة بحث الفكرة والطريقة)
هل حدد الرسول ﷺ  طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟ (الحلقة السابعة: سببان يحتمان على ضرورة بحث الفكرة والطريقة)

من المعلوم أن حزب التحرير إنما قام بغية إنهاض الأمة الإسلامية بعد كبوتها وانحطاطها، لذلك كان لا بد من دراسة أسباب الانحطاط الفكري والهبوط عن المكانة اللائقة بالأمة الإسلامية، ولا بد من دراسة أسباب النهوض بالأمة الإسلامية، (والنهضة هي الإرتفاع الفكري، وأثره في السلوك كما بين الحزب في كتاب نظام الإسلام) وكلا المنحيان يستوجب بحث الإسلام فكرة وطريقة!

0:00 0:00
Speed:
June 01, 2017

هل حدد الرسول ﷺ طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟ (الحلقة السابعة: سببان يحتمان على ضرورة بحث الفكرة والطريقة)

هل حدد الرسول ﷺ  طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟

للكاتب والمفكر ثائر سلامة - أبو مالك

(الحلقة السابعة: سببان يحتمان على ضرورة بحث الفكرة والطريقة)

للرجوع لصفحة الفهرس اضغط هنـا

سببان يحتمان على ضرورة بحث الفكرة والطريقة:

من المعلوم أن حزب التحرير إنما قام بغية إنهاض الأمة الإسلامية بعد كبوتها وانحطاطها، لذلك كان لا بد من دراسة أسباب الانحطاط الفكري والهبوط عن المكانة اللائقة بالأمة الإسلامية، ولا بد من دراسة أسباب النهوض بالأمة الإسلامية، (والنهضة هي الإرتفاع الفكري، وأثره في السلوك كما بين الحزب في كتاب نظام الإسلام) وكلا المنحيان يستوجب بحث الإسلام فكرة وطريقة!

حين نظر حزب التحرير إبان نشوئه في الحركات التي قامت بغية التغيير، حدد في كتاب التكتل الحزبي وفي كتاب مفاهيم حزب التحرير أسبابا لفشل تلك الحركات في إنهاض الأمة أو بلوغ غاياتها، إذ حصل لها تغشية في فهم العلاقة بين الفكرة والطريقة، فطرحت حلولاً لمشاكل المسلمين لا ترتبط الطريقة فيها بالفكرة، فقال في كتاب "مفاهيم حزب التحرير" وأما سبب إخفاق المحاولات التي قامت لإنهاض المسلمين بالإسلام فيرجع إلى ثلاثة أمور:

أحدها: عدم فهم الفكرة الإسلامية من قبل القائمين بالنهضة فهماً دقيقاً.

وثانيها: عدم وضوح طريقة الإسلام لديهم في تنفيذ فكرته وضوحاً تاماً.

وثالثها: عدم ربطهم الفكرة الإسلامية بالطريقة الإسلامية ربطاً محكماً غير قابل للانفصال".[1] 

ومن باب الجدية في العمل، ودراسة الواقع دراسة مستفيضة بغية إحداث التغيير حدد الحزب:

أهم العوامل التي أدت إلى الغشاوة في وضوح الفكرة الإسلامية في الأذهان،

نشطت ترجمة الفلسفات الهندية والفارسية واليونانية في القرن الثاني الهجري، مما أثر على بعض المسلمين وحملهم على ارتكاب محاولات التوفيق بين الإسلام وبين هذه الفلسفات، مع التناقض التام بينها وبين الإسلام. فأدت محاولات التوفيق هذه إلى التأويل والتفسير الذي أبعد بعض الحقائق الإسلامية عن الأذهان، كما أضعف إدراكها إياها، بل وأوجد نهجاً مبتدعاً لدى بعض المسلمين بدراسة الإسلام وفق قوالب غير إسلامية، فترى من آثار ذلك اليوم أن البعض يحاول دراسة الإسلام وفق قالب "المرونة"، وهو قالب الرأسمالية الذي تسميه "حلاً وسطاً"، فحشر الإسلام في قوالب غريبة عنه، لا هي من شروط اللغة لفهمه، ولا من فهم واقع التنزيل لتحقيق مناط أحكامه، فهذا الحشر يؤدي إلى  نتائج كارثية في فهم الإسلام، لأنه يبنى على افتراضات من صمم القالب ووضعه كالرأسمالية للمرونة والحل الوسط، والفلسفة اليونانية لقوالب الجبر والاختيار واستعمال المنطق في التفكير، وغيرها.  

أضف إلى ذلك مسألة إهمال اللغة العربية في القرن السابع الهجري أي فصل الطاقة العربية عن الطاقة الإسلامية، - واللغة أساس الاجتهاد لفهم النصوص-، فأحدث إهمالها وقفل باب الإجتهاد فجوة بين الواقع وبين الأحكام الشرعية التي تسوس هذا الواقع، وزاد عليه منذ أواخر القرن الحادي عشر الهجري (السابع عشر الميلادي ) حتى الآن الغزو الثقافي والتبشيري، ثمّ الغزو السياسي والفكري من الغرب في هذا القرن والذي سبقه، فكان ضغثاً على أبالة، وعقدة جديدة في المجتمع الإسلامي تضاف إلى العقد السابقة وكان من أخطر الأفكار التي نتجت وراجت على يد الكافر المستعمر فكرة خلو الإسلام من نظام حكم، والترويج لفكرة فصل الدين عن الدولة، وعدم صلاحية الإسلام للتطبيق، والترويج لفكرة أن الخلافة صورة تطبيقية تاريخية وليست مطلبا أمر الشرع به، أو اعتبارها من صنع الصحابة، مع أنها وحي، وتبع ذلك حملات ترويج هائلة للأفكار الديمقراطية والعلمانية، والحرية وسيادة الشعب، مما أفضى إلى وجود تصور عام عند كثير من المسلمين أن الإسلام يستحيل أن يعود نظام حياة، ويستحيل أن تعود الخلافة، فكان نتاج ذلك كله تغشية على فهم الفكرة الإسلامية برمتها، عقيدة، ونظام حياة، لذلك كان من الضروري توصيف القضية بهذه الصورة الشاملة (الفكرة) ليوضع الحل شاملا متناسبا مع حجم الصورة.

فكان من الضرورة بمكان أن يتم تحديد الفكرة الإسلامية، وما يلزم لإعادة الصفاء (ربط كل فكر أو حكم أو رأي بالدليل عليه من الكتاب والسنة أي ربطه بما جاء به الوحي) والنقاء (أي إبعاد كل فكر أو حكم أو رأي ليس من الفكرة الإسلامية (ليس مما له دليل شرعي) عن الفكرة الإسلامية، فتزيل من الفكرة الإسلامية من قواعدها، وعقائدها، وأصولها، وأحكامها وآرائها ما علق بها من الشوائب وما ألحق بها من أفكار في العصر الهابط أو جراء الغزو الفكري والتبشيري، أو جراء قيام المدارس التوفيقية والعقلانية التي تلوي أعناق النصوص وتفسر الإسلام تفسيرا يتناسب مع الواقع بدلا من تغيير الواقع بأفكار الإسلام)، والبلورة لمفاهيمها، (أي حسن تصور الفكرة الإسلامية في الأذهان، فيكون الفكر ناتجا عن إحساس وأن يتبلور هذا الفكر بحيث يرسم المخطط الهندسي للفكرة والطريقة في الذهن، فيدرك الإنسان المبدأ إدراكا صحيحا يؤدي إلى العمل، فيحدث الفكر فيه انقلابا كاملا، فيسير الفكر حينئذ متجسدا في تهيئة الأشخاص والمجتمعات، ويُسَيِّر الأجواء بهذا الفكر فيحدث الانقلاب المطلوب في الرأي العام)[2].

ومن ثم فإنه يلزم للحزب وهو يدرس إنهاض المسلمين على أساس الإسلام أن يحدد ويقيس مقومات وجود المبدأ في الفرد والمجتمع والدولة، وتطبيق المبدأ على صعيد الفرد والمجتمع والدولة، وحمل المبدأ للآخرين على الصُّعُدِ ذاتها.

فبمقدار ما يتجلى وجود المبدأ (اي العقيدة والنظام المنبثق عنها، أو المبني عليها) في حياة الفرد والمجتمع والدولة بقدر ما ترتقي وتنهض، فتضبط كل سلوك، وكل معاملة، وتأخذ كل عقيدة من المبدأ، وبمقدار ما تطبق المبدأ في الحياة، بقدر ما تنهض، فلا تكون أفكار الإسلام في النفوس أفكارا فلسفية لا أثر لها في الواقع، ولا تخلطه بغيره، وبمقدار ما تحمل المبدأ للآخرين يتجلى أن يكون المبدأ مدار حياة المسلم والدولة ومركز تنبهه وثقلها، فهذه عوامل ثلاثة تبين مقياس أو مقدار الرقي والنهوض، ويقابلها مقياس مدى التخلف والانحطاط.

فالانحطاط نوعان قد ينتج أحدهما عن الآخر: انحطاط فكري بأن يخلو المرء من المبدأ المسير لأعماله في الحياة، أو أن يصدر في تصرفاته عن غير ما يعتقد، أو أن ينحط وينحدر عن المكانة اللائقة به، مكانة الإنسان المكرم، والأمة التي كانت خير أمة أخرجت للناس، أمة قائدة للأمم حاملة لرسالتها، فهذان هما نوعا الانحطاط، ولا شك أن حجر الزاوية في البحث هو الفكرة والطريقة!

ثم إن نهضة الإنسان، ونهضة المجتمعات تبدأ بتغيير منظومة الأفكار لديها، فالإنسان ينهض بالفكر، وتحديدا بالفكرة الكلية عن الكون والإنسان والحياة، أي بالعقيدة، لتنبثق منها أو تبنى عليها المعالجات التي تصقل سلوك الإنسان، (طريقة تطبيق الفكرة في الواقع) فيكون ناهضا في سلوكه المبني على فكره، لذلك كانت الفكرة والطريقة حجر الزاوية في بحث النهضة، ذلك البحث الذي يلزم المسلمين اليوم لزوم الماء للحياة! لكثرة ما علق في أذهانهم من تلويثٍ عبر العصور وبالتالي اتساع الفجوة بين بعض المسلمين وبين فهم الإسلام بشكل صافٍ ونقي!.

كما أن الحزب نظر في طريقة تطبيق الفكرة الإسلامية لدى حركات التغيير التي سبقته، فحدد أيضا:


[1] مفاهيم حزب التحرير: منشورات حزب التحرير، القدس، ط5، 1372هـ - 1953م، ص 2ـ4

[2] فالإسلام شجرة أنبتت العقيدةُ الإسلاميةُ بذرتها وأنبتتها، وجعلت أحكام الإسلام التي تعالج مشاكل الحياة، وأفكاره عن الحياة جذور هذه الشجرة، وجعلت الجذع الباسق من هذه الجذور: الحكم والسلطان، وكانت فروعها القوية وأغصانها النضرة هي خوض الأمة معارك الحياة الإسلامية وحمل الدعوة الإسلامية إلى العالم، فكان لا بد من أربعة أعمال لإعادة شجرة الإسلام باسقة قوية نضرة:

أولها: كسر الجذور اليابسة، بتحطيم المفاهيم المغلوطة، مثل قاعدة "حيثما تكون المصلحة فثم شرع الله" وتسفيه أفكار الديمقراطية والعلمانية وأشباهها، فكل فكر يراد إحلاله محل الفكر الإسلامي أو يراد تشويه الإسلام به ينقض ويكسر.

وثانيها: إزالة الأتربة الفاسدة والغبار عن الجذور الضامرة، لإنعاشها بالضوء والغذاء الذي يعيد لها الحياة، وذلك بربط الأفكار والأحكام بالعقيدة الإسلامية وبيان انبثاقها من القرآن والسنة. فربطها يكون ببيان علاقتها بالإيمان وعلاقة طاعة الله ومعصيته بالعقيدة وأن الحلال ما أحل الله والحرام ما حرمه. وأما بيان انبثاقها عن الكتاب والسنة فإنما يكون بالإتيان بالدليل الشرعي لكل فكر ولكل حكم.

وثالثها: بسقي الشجرة وتغذيتها: وذلك بتنزيل الأفكار على الوقائع الجارية والمشاكل اليومية فإن هذا هو الذي يحيي الأفكار والأحكام وبغيره تبقى أفكارا ميتة لا حياة فيها فسقيها هو جعل الوقائع الحية تعالج بأفكار الإسلام وأحكامه فيكون هذا هو الماء الذي يحييها!

ورابعا: بعزق وحرث ما حولها، وذلك يكون بالإتصال الجماهيري بالأفكار والأحكام، فالكفاح السياسي والصراع الفكري، والحديث في الأمكنة العامة بجرأة وبدون تحفظ يقلب البلد، فيخفي الأفكار والأعراف الموجودة ويضع مكانها أفكارا وأعرافا أخرى وهذا هو عزق الشجرة وحرثها، وينشئ الرأي العام فيها ويجعلها تنقاد للحزب نحو التغيير.

More from null

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی" - قسمت پانزدهم

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی"

تهیه کننده: استاد محمد احمد النادی

قسمت پانزدهم

الحمدلله رب العالمین، و الصلاة و السلام علی امام المتقین، و سید المرسلین، مبعوث رحمت للعالمین، سیدنا محمد و علی آله و صحبه اجمعین، و اجعلنا معهم، و احشرنا فی زمرتهم برحمتک یا ارحم الراحمین.

شنوندگان گرامی، شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

السلام علیکم و رحمه الله و برکاته، و بعد: در این قسمت، تأملات خود را در کتاب: "از مؤلفه های روانشناسی اسلامی" ادامه می دهیم. و به منظور ساختن شخصیت اسلامی، با توجه به ذهنیت اسلامی و روانشناسی اسلامی، می گوییم و از خدا توفیق می طلبیم:

ای مسلمانان:

در قسمت گذشته گفتیم: برای مسلمان نیز سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند، همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند، و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و در این قسمت اضافه می کنیم و می گوییم: برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد، به دلیل حدیث ابوهریره که بخاری در الأدب المفرد و ابویعلی در مسندش و نسائی در الکنی و ابن عبدالبر در التمهید آورده اند، و عراقی گفته است: سند آن خوب است، و ابن حجر در تلخیص الحبیر گفته است: سند آن حسن است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "به همدیگر هدیه دهید تا یکدیگر را دوست داشته باشید".

و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد، به دلیل حدیث عایشه نزد بخاری که گفت: "رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم هدیه را می پذیرفت و در مقابل آن پاداش می داد".

و حدیث ابن عمر نزد احمد و ابوداود و نسائی، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به خدا پناه برد، به او پناه دهید، و هر کس از شما به نام خدا چیزی خواست، به او بدهید، و هر کس از خدا طلب پناهندگی کرد، به او پناه دهید، و هر کس به شما احسانی کرد، به او پاداش دهید، و اگر نیافتید، برای او دعا کنید تا بدانید که به او پاداش داده اید".

و این بین برادران است، و هیچ ارتباطی با هدایای رعیت به حاکمان ندارد، زیرا آنها مانند رشوه حرام هستند، و از پاداش دادن این است که بگوید: خدا به تو جزای خیر دهد.

ترمذی از اسامه بن زید رضی الله عنهما روایت کرده و گفته است حسن صحیح است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به او احسانی شود و به کننده آن بگوید: "خدا به تو جزای خیر دهد" به درستی که در ستایش مبالغه کرده است". و ستایش شکر است، یعنی پاداش دادن، به ویژه از کسی که غیر از آن چیزی نمی یابد، به دلیل آنچه ابن حبان در صحیح خود از جابر بن عبدالله روایت کرده است، گفت: شنیدم که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس نیکی کند و جز ستایش برای او خیری نیابد، پس او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به باطل زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و با سند حسن نزد ترمذی از جابر بن عبدالله روایت شده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس عطایی کند و چیزی بیابد، باید آن را جبران کند، و اگر نیابد، باید او را ستایش کند، پس هر کس او را ستایش کند، او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به چیزی که به او داده نشده است زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و کفر ورزیدن به عطاء یعنی پنهان کردن و پوشاندن آن.

و با سند صحیح ابوداود و نسائی از انس روایت کرده اند که گفت: "مهاجرین گفتند ای رسول خدا، انصار همه پاداش را بردند، ما قومی را ندیدیم که بهتر از آنها در دادن چیزهای زیاد بذل و بخشش کنند، و نه بهتر از آنها در همدردی در چیزهای کم، و آنها مخارج ما را کفایت کردند، فرمود: آیا شما آنها را به خاطر آن ستایش نمی کنید و برای آنها دعا نمی کنید؟ گفتند: آری، فرمود: پس آن در مقابل آن است".

و شایسته است که مسلمان کم را مانند زیاد شکر کند، و از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند، به دلیل آنچه عبدالله بن احمد در زوائد خود با سند حسن از نعمان بن بشیر روایت کرده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس کم را شکر نکند، زیاد را شکر نکرده است، و هر کس از مردم تشکر نکند، خدا را شکر نکرده است، و سخن گفتن از نعمت خدا شکر است، و ترک آن کفر است، و جماعت رحمت است، و تفرقه عذاب است".

و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند، به دلیل آنچه بخاری از ابوموسی روایت کرده است، گفت: "پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نشسته بود که مردی آمد و سؤال کرد، یا نیازمندی حاجتی را طلب کرد، رو به ما کرد و فرمود: شفاعت کنید تا پاداش داده شوید و خداوند بر زبان پیامبرش آنچه را که می خواهد جاری کند".

و به دلیل آنچه مسلم از ابن عمر از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روایت کرده است که فرمود: "هر کس برای برادر مسلمانش به صاحب قدرتی برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری واسطه شود، در روزی که قدم ها می لغزند، برای عبور از صراط یاری می شود".

و همچنین برای مسلمان مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، به دلیل آنچه ترمذی روایت کرده و گفته است این حدیث حسن است از ابودرداء از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که فرمود: "هر کس از آبروی برادرش دفاع کند، خداوند در روز قیامت آتش را از صورتش دور می کند". و حدیث ابودرداء را احمد آورده و گفته است سندش حسن است، و هیثمی نیز همین را گفته است.

و آنچه اسحاق بن راهویه از اسماء بنت یزید روایت کرده است که گفت: شنیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، بر خدا حق است که او را از آتش آزاد کند".

و قضاعی در مسند الشهاب از انس آورده است، که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس در غیاب برادرش را یاری کند، خداوند او را در دنیا و آخرت یاری می کند". و قضاعی همچنین از عمران بن حصین با این اضافه آورده است: "و او توانایی یاری کردن او را دارد". و به دلیل آنچه ابوداود و بخاری در الأدب المفرد آورده اند، و زین عراقی گفته است: سندش حسن است از ابوهریره که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "مؤمن آینه مؤمن است، و مؤمن برادر مؤمن است، از هر کجا که او را ملاقات کند، زیان او را از او دفع می کند و از پشت سر از او محافظت می کند".

ای مسلمانان:

از طریق احادیث نبوی شریفی که در این قسمت و قسمت قبل وارد شده است، دانستید که برای کسی که برادری را در راه خدا دوست دارد، سنت است که او را از دوست داشتن خود آگاه کند و به او اطلاع دهد. و همچنین برای مسلمان سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند. همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند. و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد. و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد.

و شایسته است که مسلمان از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند. و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند. و همچنین برای او مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند. پس آیا به این احکام شرعی و سایر احکام اسلام پایبند باشیم؛ تا همانگونه باشیم که پروردگارمان دوست دارد و از آن راضی می شود، تا آنچه را که در ماست تغییر دهد، و احوال ما را اصلاح کند، و به خیر دنیا و آخرت دست یابیم؟!

شنوندگان گرامی: شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

در این قسمت به این مقدار بسنده می کنیم، به این امید که تأملات خود را در قسمت های آینده ان شاء الله تعالی تکمیل کنیم، تا آن زمان و تا زمانی که شما را ملاقات کنیم، شما را در پناه خدا و حفظ و امان او می گذاریم. از حسن توجه شما سپاسگزاریم و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

بدانید ای مسلمانان! - قسمت 15

بدانید ای مسلمانان!

قسمت 15

اینکه از دستگاههای دولت خلافت، یاری دهندگان هستند، و آنها وزیرانی هستند که خلیفه آنها را با خود منصوب می کند، تا در تحمل بارهای خلافت و انجام مسئولیت های آن به او کمک کنند، زیرا فراوانی بارهای خلافت، به ویژه هر چه دولت خلافت بزرگتر و گسترده تر شود، خلیفه به تنهایی از حمل آن ناتوان می شود و نیاز به کسی دارد که در حمل آن برای انجام مسئولیت هایش به او کمک کند، اما درست نیست که آنها را بدون قید و شرط وزیر بنامیم تا معنای وزیر در اسلام که به معنای معاون است، با معنای وزیر در نظام های عرفی کنونی بر اساس دموکراسی سرمایه داری سکولار یا سایر نظام هایی که در عصر حاضر شاهد آن هستیم، اشتباه نشود.