إرواء الصادي من نمير النظام الاقتصادي (ح 142) بيت المال
إرواء الصادي من نمير النظام الاقتصادي (ح 142) بيت المال

الحمد لله الذي شرع للناس أحكام الرشاد, وحذرهم سبل الفساد, والصلاة والسلام على خير هاد, المبعوث رحمة للعباد, الذي جاهد في الله حق الجهاد, وعلى آله وأصحابه الأطهار الأمجاد, الذين طبقوا نظام الإسلام في الحكم والاجتماع والسياسة والاقتصاد, فاجعلنا اللهم معهم, واحشرنا في زمرتهم يوم يقوم الأشهاد يوم التناد, يوم يقوم الناس لرب العباد. ...

0:00 0:00
Speed:
August 15, 2020

إرواء الصادي من نمير النظام الاقتصادي (ح 142) بيت المال


إرواء الصادي من نمير النظام الاقتصادي
(ح 142)
بيت المال


الحمد لله الذي شرع للناس أحكام الرشاد, وحذرهم سبل الفساد, والصلاة والسلام على خير هاد, المبعوث رحمة للعباد, الذي جاهد في الله حق الجهاد, وعلى آله وأصحابه الأطهار الأمجاد, الذين طبقوا نظام الإسلام في الحكم والاجتماع والسياسة والاقتصاد, فاجعلنا اللهم معهم, واحشرنا في زمرتهم يوم يقوم الأشهاد يوم التناد, يوم يقوم الناس لرب العباد.


أيها المؤمنون:


السلام عليكم ورحمة الله وبركاته وبعد: نتابع معكم سلسلة حلقات كتابنا إرواء الصادي من نمير النظام الاقتصادي, ومع الحلقة الثانية والأربعين بعد المائة, وعنوانها: "واردات بيت المال". نتأمل فيها ما جاء في الصفحة الثانية والثلاثين بعد المائتين من كتاب النظام الاقتصادي في الإسلام للعالم والمفكر السياسي الشيخ تقي الدين النبهاني.


يقول رحمه الله: "بيت المال هو الجهة التي تختص بكل دخل أو خرج لما يستحقه المسلمون من مال. وعلى ذلك، فكل مال استحقه المسلمون، ولم يتعين مالكه منهم، فهو من حقوق بيت المال، حتى ولو تعين مالكه جهة. فإذا قبض، صار بالقبض مضافا إلى حقوق بيت المال، سواء أدخل إلى حرزه، أم لم يدخل؛ لأن بيت المال عبارة عن الجهة، لا عن المكان. وكل حق وجب صرفه في مصالح المسلمين فهو حق على بيت المال. فإذا صرف في جهته، صار مضافا إلى الخرج من بيت المال، سواء خرج من حرزه، أم لم يخرج. لأن ما صار إلى ولاة المسلمين، وعمالهم، أو خرج من أيديهم، فحكم بيت المال جار عليه في دخله إليه، وخرجه".


ونقول راجين من الله عفوه ومغفرته ورضوانه وجنته: "قبل أن نتعرف إلى واردات ونفقات بيت المال يجدر بنا أن نتعرف إلى بيت المال أولا, هيا بنا نصحبكم معنا إلى الصفحة الثالثة والثمانين بعد المائتين من كتاب مقدمة الدستور القسم الأول منه ففيه بيان واف وواف, جاء فيه ما نصه: "بيت المال علم مركب تركيبا إضافيا, يطلق ويراد به المكان الذي تحفظ فيه واردات الدولة ريثما يتم إنفاقها, ويطلق ويراد به الجهة التي تختص بقبض وإنفاق ما يستحقه المسلمون من مال.


بيت المال جهاز مستقل عن أي جهاز آخر من أجهزة الدولة الإسلامية, يتبع الخليفة مباشرة أو من يولى عليه بإذنه, فقد كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يباشر بنفسه أحيانا خزن المال, وكانت له خزانة, وكان يباشر قبض المال وتوزيعه, ووضعه مواضعه, وأحيانا كان يولي غيره هذه الأمور. وكذلك كان يفعل خلفاؤه الراشدون من بعده, حيث كانوا يتولون بأنفسهم أمور بيت المال, أو ينيبون عنهم غيرهم.


وقد كان الرسول صلى الله عليه وسلم يضع المال إما في المسجد, وإما في خزانة. وفي عهد الراشدين صار المكان الذي يحفظ فيه المال يسمى "بيت المال". هذا بالنسبة للإطلاق الأول أي المكان. أما الإطلاق الثاني أي الجهة, فالذي يدعو إليه هو أن المال أحيانا لا يؤوى في بيت كالأراضي وآبار النفط والغاز, وجبال المعادن, وأموال الصدقات التي تؤخذ من الأغنياء, فتصرف للمستحقين دون أن تؤوى بيتا, وقد كانوا يستعملون "بيت المال" بمعنى الجهة أحيانا, ولا يمكن أن يراد به المكان, كما روى البيهقي في السنن, وأحمد في المسند عن لاحق بن حميد: "لما بعث عمر بن الخطاب رضي الله عنه عمار بن ياسر وعبد الله بن مسعود وعثمان بن حنيف إلى الكوفة بعث عمار بن ياسر على الصلاة وعلى الجيوش, وبعث ابن مسعود على القضاء وعلى بيت المال". والشاهد فيه قوله: "وبعث ابن مسعود على القضاء وعلى بيت المال". ولا يمكن أن يكون عمر بعثه بوابا على بيت المال, وإنما على الجهة بحيث يقبض وينفق".

وقبل أن نودعكم أحبتنا الكرام نذكركم بأبرز الأفكار التي تناولها موضوعنا لهذا اليوم:


معنى بيت المال: يطلق "بيت المال" إطلاقان اثنان:


1) الإطلاق الأول: يطلق ويراد به المكان الذي يحفظ فيه المال.
2) الإطلاق الثاني: يطلق ويراد به الجهة التي تقبض المال وتنفقه.


الإطلاق الأول "لبيت المال" ويراد به المكان الذي يحفظ فيه. وبيانه كالآتي:


1. بيت المال علم مركب تركيبا إضافيا, أي أنه مكون من مضاف: "بيت", ومضاف إليه: "المال" يطلق ويراد به المكان الذي تحفظ فيه واردات الدولة ريثما يتم إنفاقها, ويطلق ويراد به الجهة التي تختص بقبض وإنفاق ما يستحقه المسلمون من مال.
2. بيت المال جهاز مستقل عن أي جهاز آخر من أجهزة الدولة الإسلامية, يتبع الخليفة مباشرة, أو من يوليه عليه الخليفة بإذنه.
3. كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يباشر بنفسه أحيانا خزن المال, وكانت له خزانة, وكان يباشر قبض المال وتوزيعه, ووضعه مواضعه, وأحيانا كان يولي غيره هذه الأمور.
4. كان الخلفاء الراشدون يتولون بأنفسهم أمور بيت المال, أو ينيبون عنهم غيرهم.
5. كان صلى الله عليه وسلم يضع المال إما في المسجد, وإما في خزانة.
6. في عهد الراشدين صار المكان الذي يحفظ فيه المال يسمى "بيت المال".


الإطلاق الثاني "لبيت المال" ويراد به الجهة التي تقبض المال وتنفقه. وبيانه كالآتي:


1. الذي يدعو إلى إطلاق "بيت المال" على الجهة, هو أن المال أحيانا لا يؤوى في بيت كالأراضي وآبار النفط والغاز, وجبال المعادن, وأموال الصدقات التي تؤخذ من الأغنياء, فتصرف للمستحقين دون أن تؤوى بيتا.
2. كان الصحابة يستعملون "بيت المال" بمعنى الجهة أحيانا, ولا يمكن أن يراد به المكان, كما في قولهم: "وبعث ابن مسعود على القضاء وعلى بيت المال". لا يمكن أن يكون عمر بعثه بوابا على بيت المال, وإنما على الجهة بحيث يقبض وينفق.
3. بيت المال هو الجهة التي تختص بكل دخل أو خرج لما يستحقه المسلمون من مال.
4. بيت المال هو الجهة, وليس هو المكان الذي يحفظ المال فيه.
5. كل مال استحقه المسلمون، ولم يتعين مالكه منهم، فهو من حقوق بيت المال حتى ولو تعين مالكه جهة.
6. إذا قبض المال صار بالقبض مضافا إلى حقوق بيت المال، سواء أدخل إلى حرزه، أم لم يدخل.
7. كل حق وجب صرفه في مصالح المسلمين فهو حق على بيت المال.
8. إذا صرف في جهته، صار مضافا إلى الخرج من بيت المال، سواء خرج من حرزه، أم لم يخرج.
9. ما صار إلى ولاة المسلمين، وعمالهم، أو خرج من أيديهم، فحكم بيت المال جار عليه في دخله إليه، وخرجه.


أيها المؤمنون:


نكتفي بهذا القدر في هذه الحلقة, موعدنا معكم في الحلقة القادمة إن شاء الله تعالى, فإلى ذلك الحين وإلى أن نلقاكم ودائما, نترككم في عناية الله وحفظه وأمنه, سائلين المولى تبارك وتعالى أن يعزنا بالإسلام, وأن يعز الإسلام بنا, وأن يكرمنا بنصره, وأن يقر أعيننا بقيام دولة الخلافة الراشدة على منهاج النبوة في القريب العاجل, وأن يجعلنا من جنودها وشهودها وشهدائها, إنه ولي ذلك والقادر عليه. نشكركم, والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته.

More from null

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی" - قسمت پانزدهم

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی"

تهیه کننده: استاد محمد احمد النادی

قسمت پانزدهم

الحمدلله رب العالمین، و الصلاة و السلام علی امام المتقین، و سید المرسلین، مبعوث رحمت للعالمین، سیدنا محمد و علی آله و صحبه اجمعین، و اجعلنا معهم، و احشرنا فی زمرتهم برحمتک یا ارحم الراحمین.

شنوندگان گرامی، شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

السلام علیکم و رحمه الله و برکاته، و بعد: در این قسمت، تأملات خود را در کتاب: "از مؤلفه های روانشناسی اسلامی" ادامه می دهیم. و به منظور ساختن شخصیت اسلامی، با توجه به ذهنیت اسلامی و روانشناسی اسلامی، می گوییم و از خدا توفیق می طلبیم:

ای مسلمانان:

در قسمت گذشته گفتیم: برای مسلمان نیز سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند، همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند، و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و در این قسمت اضافه می کنیم و می گوییم: برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد، به دلیل حدیث ابوهریره که بخاری در الأدب المفرد و ابویعلی در مسندش و نسائی در الکنی و ابن عبدالبر در التمهید آورده اند، و عراقی گفته است: سند آن خوب است، و ابن حجر در تلخیص الحبیر گفته است: سند آن حسن است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "به همدیگر هدیه دهید تا یکدیگر را دوست داشته باشید".

و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد، به دلیل حدیث عایشه نزد بخاری که گفت: "رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم هدیه را می پذیرفت و در مقابل آن پاداش می داد".

و حدیث ابن عمر نزد احمد و ابوداود و نسائی، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به خدا پناه برد، به او پناه دهید، و هر کس از شما به نام خدا چیزی خواست، به او بدهید، و هر کس از خدا طلب پناهندگی کرد، به او پناه دهید، و هر کس به شما احسانی کرد، به او پاداش دهید، و اگر نیافتید، برای او دعا کنید تا بدانید که به او پاداش داده اید".

و این بین برادران است، و هیچ ارتباطی با هدایای رعیت به حاکمان ندارد، زیرا آنها مانند رشوه حرام هستند، و از پاداش دادن این است که بگوید: خدا به تو جزای خیر دهد.

ترمذی از اسامه بن زید رضی الله عنهما روایت کرده و گفته است حسن صحیح است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به او احسانی شود و به کننده آن بگوید: "خدا به تو جزای خیر دهد" به درستی که در ستایش مبالغه کرده است". و ستایش شکر است، یعنی پاداش دادن، به ویژه از کسی که غیر از آن چیزی نمی یابد، به دلیل آنچه ابن حبان در صحیح خود از جابر بن عبدالله روایت کرده است، گفت: شنیدم که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس نیکی کند و جز ستایش برای او خیری نیابد، پس او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به باطل زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و با سند حسن نزد ترمذی از جابر بن عبدالله روایت شده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس عطایی کند و چیزی بیابد، باید آن را جبران کند، و اگر نیابد، باید او را ستایش کند، پس هر کس او را ستایش کند، او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به چیزی که به او داده نشده است زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و کفر ورزیدن به عطاء یعنی پنهان کردن و پوشاندن آن.

و با سند صحیح ابوداود و نسائی از انس روایت کرده اند که گفت: "مهاجرین گفتند ای رسول خدا، انصار همه پاداش را بردند، ما قومی را ندیدیم که بهتر از آنها در دادن چیزهای زیاد بذل و بخشش کنند، و نه بهتر از آنها در همدردی در چیزهای کم، و آنها مخارج ما را کفایت کردند، فرمود: آیا شما آنها را به خاطر آن ستایش نمی کنید و برای آنها دعا نمی کنید؟ گفتند: آری، فرمود: پس آن در مقابل آن است".

و شایسته است که مسلمان کم را مانند زیاد شکر کند، و از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند، به دلیل آنچه عبدالله بن احمد در زوائد خود با سند حسن از نعمان بن بشیر روایت کرده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس کم را شکر نکند، زیاد را شکر نکرده است، و هر کس از مردم تشکر نکند، خدا را شکر نکرده است، و سخن گفتن از نعمت خدا شکر است، و ترک آن کفر است، و جماعت رحمت است، و تفرقه عذاب است".

و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند، به دلیل آنچه بخاری از ابوموسی روایت کرده است، گفت: "پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نشسته بود که مردی آمد و سؤال کرد، یا نیازمندی حاجتی را طلب کرد، رو به ما کرد و فرمود: شفاعت کنید تا پاداش داده شوید و خداوند بر زبان پیامبرش آنچه را که می خواهد جاری کند".

و به دلیل آنچه مسلم از ابن عمر از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روایت کرده است که فرمود: "هر کس برای برادر مسلمانش به صاحب قدرتی برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری واسطه شود، در روزی که قدم ها می لغزند، برای عبور از صراط یاری می شود".

و همچنین برای مسلمان مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، به دلیل آنچه ترمذی روایت کرده و گفته است این حدیث حسن است از ابودرداء از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که فرمود: "هر کس از آبروی برادرش دفاع کند، خداوند در روز قیامت آتش را از صورتش دور می کند". و حدیث ابودرداء را احمد آورده و گفته است سندش حسن است، و هیثمی نیز همین را گفته است.

و آنچه اسحاق بن راهویه از اسماء بنت یزید روایت کرده است که گفت: شنیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، بر خدا حق است که او را از آتش آزاد کند".

و قضاعی در مسند الشهاب از انس آورده است، که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس در غیاب برادرش را یاری کند، خداوند او را در دنیا و آخرت یاری می کند". و قضاعی همچنین از عمران بن حصین با این اضافه آورده است: "و او توانایی یاری کردن او را دارد". و به دلیل آنچه ابوداود و بخاری در الأدب المفرد آورده اند، و زین عراقی گفته است: سندش حسن است از ابوهریره که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "مؤمن آینه مؤمن است، و مؤمن برادر مؤمن است، از هر کجا که او را ملاقات کند، زیان او را از او دفع می کند و از پشت سر از او محافظت می کند".

ای مسلمانان:

از طریق احادیث نبوی شریفی که در این قسمت و قسمت قبل وارد شده است، دانستید که برای کسی که برادری را در راه خدا دوست دارد، سنت است که او را از دوست داشتن خود آگاه کند و به او اطلاع دهد. و همچنین برای مسلمان سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند. همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند. و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد. و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد.

و شایسته است که مسلمان از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند. و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند. و همچنین برای او مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند. پس آیا به این احکام شرعی و سایر احکام اسلام پایبند باشیم؛ تا همانگونه باشیم که پروردگارمان دوست دارد و از آن راضی می شود، تا آنچه را که در ماست تغییر دهد، و احوال ما را اصلاح کند، و به خیر دنیا و آخرت دست یابیم؟!

شنوندگان گرامی: شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

در این قسمت به این مقدار بسنده می کنیم، به این امید که تأملات خود را در قسمت های آینده ان شاء الله تعالی تکمیل کنیم، تا آن زمان و تا زمانی که شما را ملاقات کنیم، شما را در پناه خدا و حفظ و امان او می گذاریم. از حسن توجه شما سپاسگزاریم و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

بدانید ای مسلمانان! - قسمت 15

بدانید ای مسلمانان!

قسمت 15

اینکه از دستگاههای دولت خلافت، یاری دهندگان هستند، و آنها وزیرانی هستند که خلیفه آنها را با خود منصوب می کند، تا در تحمل بارهای خلافت و انجام مسئولیت های آن به او کمک کنند، زیرا فراوانی بارهای خلافت، به ویژه هر چه دولت خلافت بزرگتر و گسترده تر شود، خلیفه به تنهایی از حمل آن ناتوان می شود و نیاز به کسی دارد که در حمل آن برای انجام مسئولیت هایش به او کمک کند، اما درست نیست که آنها را بدون قید و شرط وزیر بنامیم تا معنای وزیر در اسلام که به معنای معاون است، با معنای وزیر در نظام های عرفی کنونی بر اساس دموکراسی سرمایه داری سکولار یا سایر نظام هایی که در عصر حاضر شاهد آن هستیم، اشتباه نشود.