إرواء الصادي من نمير النظام الاقتصادي (ح 70) حكم المماطلة في تقسيم الإرث بلا عذر أو إذن من الورثة
إرواء الصادي من نمير النظام الاقتصادي (ح 70) حكم المماطلة في تقسيم الإرث بلا عذر أو إذن من الورثة

الحَمْدُ للهِ الذِي شَرَعَ لِلنَّاسِ أحكَامَ الرَّشَاد, وَحَذَّرَهُم سُبُلَ الفَسَاد, وَالصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى خَيرِ هَاد, المَبعُوثِ رَحمَةً لِلعِبَاد, الَّذِي جَاهَدَ فِي اللهِ حَقَّ الجِهَادِ, وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ الأَطهَارِ الأمجَاد, الَّذِينَ طبَّقُوا نِظَامَ الِإسلامِ فِي الحُكْمِ وَالاجتِمَاعِ وَالسِّيَاسَةِ وَالاقتِصَاد, فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ, وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ يَومَ يَقُومُ الأَشْهَادُ يَومَ التَّنَاد, يَومَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ العِبَادِ.

0:00 0:00
Speed:
June 09, 2018

إرواء الصادي من نمير النظام الاقتصادي (ح 70) حكم المماطلة في تقسيم الإرث بلا عذر أو إذن من الورثة

بسم الله الرحمن الرحيم

إرواء الصادي من نمير النظام الاقتصادي

(ح 70)

حكم المماطلة في تقسيم الإرث بلا عذر أو إذن من الورثة

الحَمْدُ للهِ الذِي شَرَعَ لِلنَّاسِ أحكَامَ الرَّشَاد, وَحَذَّرَهُم سُبُلَ الفَسَاد, وَالصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى خَيرِ هَاد, المَبعُوثِ رَحمَةً لِلعِبَاد, الَّذِي جَاهَدَ فِي اللهِ حَقَّ الجِهَادِ, وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ الأَطهَارِ الأمجَاد, الَّذِينَ طبَّقُوا نِظَامَ الِإسلامِ فِي الحُكْمِ وَالاجتِمَاعِ وَالسِّيَاسَةِ وَالاقتِصَاد, فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ, وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ يَومَ يَقُومُ الأَشْهَادُ يَومَ التَّنَاد, يَومَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ العِبَادِ.

أيها المؤمنون:

السَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ وَبَعدُ: نُتَابِعُ مَعَكُمْ سِلْسِلَةَ حَلْقَاتِ كِتَابِنا إِروَاءُ الصَّادِي مِنْ نَمِيرِ النِّظَامِ الاقتِصَادِي, وَمَعَ الحَلْقَةِ السَّبعِينَ, وَمَوضُوعُنَا: "حُكْمُ المُمَاطَلَةِ فِي تَقسِيمِ الإِرثِ بِلا عُذْرٍ أو إِذْنٍ مِنَ الوَرَثَةِ". نَتَأمَّلُ فِيهَا مَا جَاءَ فِي الصَفحَةِ الخَامِسَةَ عَشرَةَ بَعدَ المِائَةِ مِنْ كِتَابِ النِّظَامِ الاقتِصَادِي فِي الإِسلامِ لِلعَالِمِ وَالمُفَكِّرِ السِّيَاسِيِّ الشَّيخِ تَقِيِّ الدِّينِ النَّبهَانِيِّ. يَقُولُ رَحِمَهُ اللهُ: "وَقَد شُوهِدَ فِي الوَاقِعِ، أنَّ وَسِيلَةَ تَفتِيتِ الثَّروَةِ هَذِهِ طَبِيعِيًّا هِيَ المِيرَاثُ".

ونَقُولُ رَاجِينَ مِنَ اللهِ عَفْوَهُ وَمَغْفِرَتَهُ وَرِضْوَانَهُ وَجَنَّتَهُ: بَقِيَتْ مَسألَةٌ تَتَعَلَّقُ فِيمَن يَتَعَدَّى حُدُودَ اللهِ تَعَالَى, وَيَرفُضُ تَفتِيتَ الثَّروَةِ, ويُمَاطِلُ فِي تَوزِيعِ المِيرَاثِ عَلَى الوَرَثَةِ, وَيَحْرِمُ الإِنَاثَ مِنْ نَصِيبِهِنَّ فِي المِيرَاثِ؟ لِلإِجَابَةِ عَن هَذِهِ المَسأَلَةِ نَقُولُ وَبِاللهِ التَّوفِيقُ: إِنَّ المَالَ يَنتَقِلُ بَعدَ المَوتِ مِنْ مِلْك المُوَرِّثِ إِلى مِلْكِ وَرَثَتِهِ؛ لأنَّهُ يَنقَطِعُ عَنْ مِلْكِ المُوَرِّثِ بِالمَوتِ, وَالتَّرِكَةُ بَعدَ مَوتِ المُوَرِّثِ حَقٌّ لِعُمُومِ الوَرَثَةِ عَلَى المَشَاعِ - ذَكَرِهِمْ وَأنثَاهُمْ, صَغِيرِهِمْ وَكَبِيرِهِمْ- فَيَستَحِقُّ كُلُّ وَارِثٍ نَصِيبَهُ مِنَ التَّرِكَةِ بَعدَ أنْ يُخصَمَ مِنهَا نَفَقَةُ تَجهِيزِ المَيِّتِ, وَبَعدَ قَضَاءِ الدُّيُونِ, وَإِنفَاذِ الوَصَايَا وَالكَفَّارَاتِ وَالنُّذُورِ ونَحْوِ ذَلِكَ. وَلا يَجُوزُ لأيِّ أحَدٍ مِنَ الوَرَثَةِ الحَيلُولَةُ دُونَ حُصُولِ بَاقِي الوَرَثَةِ عَلَى أنصِبَتِهِمُ المٌقَدَّرَةِ لَهُمْ شَرعًا بِالحِرْمَانِ أو بِالتَّعطِيلِ. كَمَا لا يَجُوزُ استِئثَارُ أحَدِهِمْ بِالتَّصَرُّفِ فِي التَّرِكَةِ دُونَ بَاقِي الوَرَثَةِ, أو إِذنِهِمْ, فَمَنعُ القِسمَةِ أوِ التَّأخِيرُ فِيهَا بِلا عُذْرٍ أو إِذْنٍ مُحَرَّمٌ شَرعًا؛ لِلأدِلَّةِ الآتِيَةِ:

أولاً: قوله تعالى: (وَسَارِ‌عُوا إِلَىٰ مَغْفِرَ‌ةٍ مِّن رَّ‌بِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْ‌ضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْ‌ضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ). (آلِ عِمرَانَ 133) فَفِي الآيَةِ أمرٌ بِالمُسَارَعَةِ إِلَى أسبَابِ المَغفِرَةِ وَدُخُولِ الجَنَّةِ, وَمِنْ أعظَمِ أسبَابِ دُخُولِ الجَنَّةِ وَنَيلِ رِضَا اللهِ أدَاءُ الحُقُوقِ مُطلَقًا, سَوَاءٌ أكَانَ حَقَّ اللهِ أو حَقَّ النَّاسِ أو حَتَّى حَقَّ النَّفسِ. وَيَدخُلُ فِي أدَاءِ حُقُوقِ النَّاسِ أدَاءُ الوَلِيِّ أوِ المَسؤُولِ عَنِ التَّرِكَةِ حُقُوقَ بَاقِي الوَرَثَةِ إِلَيهِمْ وَالمُسَارَعَةُ فِي ذَلِكَ, وَاتِّقَاءُ تَأخِيرِ مَوعِدِ استِحقَاقِهَا بِلا عُذْرٍ أو إِذْنٍ.

ثانيًا: مَا رَوَاهُ ابنُ مَاجَه فِي سُنَنِهِ عَنْ أنَسِ بنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللهُ عَنهُ أنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ فَرَّ مِنْ مِيرَاثِ وَارِثِهِ, قَطَعَ اللهُ مِيرَاثَهُ مِنَ الجَنَّةِ يَومَ القِيَامَةِ». قَالَ العَلاَّمَةُ المَنَاوِيُّ فِي فَيضِ القَدِيرِ مُعَلِّقًا عَلَى الحَدِيثِ: "أفَادَ أنَّ حِرْمَانَ الوَارِثِ حَرَامٌ". بَلْ قَضِيَّةُ هَذَا الوَعِيدِ أنَّهُ كَبِيرَةٌ مِنَ الكَبَائِرِ, وَبِهِ صَرَّحَ الذَّهَبِيُّ وَغَيرُهُ. وَالفِرَارُ وَالحِرْمَانُ يَصدُقَانِ عَلَى المُمَاطَلَةِ غَيرِ المُبَرَّرَةِ؛ لأنَّ فِيهَا نَوعَ  فِرَارٍ وَحِرمَانٍ.  

ثالثًا: مَا رَوَاهُ البَيهَقِيُّ فِي الشُّعَبِ عَنْ أبِي هُرَيرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنهُ أنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ قَطَعَ مِيرَاثًا فَرَضَهُ اللهُ, قَطَعَ اللهُ مِيرَاثَهُ مِنَ الجَنَّةِ». وَهَذَا الحَدِيثِ نَصٌّ فِي أنَّ قَطْعَ المِيرَاثِ عَنْ أحَدِ الوَرَثَةِ حَرَامٌ؛ لأنَّ الوَعِيدَ عَلَى الشَّيءِ دَلِيلٌ عَلَى حُرمَتِهِ. وَالقَطعُ الوَارِدُ فِي الحَدِيثِ يَدخُلُ فِيهِ المَنعُ مِنَ الإِرثِ مُطلَقًا, أو تَأخِيرُهُ عَنْ مِيعَادِ استِحقَاقِهِ دُونَ عُذْرٍ أو إِذْنٍ؛ لأنَّ القَطعَ فِي اللُّغَةِ يَأتِي بِمَعنَى الحَبْسِ, فَيُقَالُ: "انقَطَعَ الغَيثُ" أيِ "احتَبَسَ". وَتَعَمُّدُ تَأخِيرِ تَسلِيمِ الشَّيءِ ضَرْبٌ مِنْ ضُرُوبِ حَبسِهِ.

رابعًا: مَا رَوَاهُ البَيهَقِيُّ وَالدَّارقُطنِيُّ عَنْ حِبَّانَ بِنِ أبِي جَبَلَةَ رَضِيَ اللهُ عَنهُ أنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «كُلُّ أحَدٍ أحَقُّ بِمَالِهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أجْمَعِينَ». فَهَذَا الحَدِيثُ أصْلٌ فِي أنَّ لِلإِنسَانِ حَقُّ التَّصَرُّفِ فِيمَا يَملِكُ. وَمِلْكُ الوَارِثِ لِمِيرَاثِهِ يَحصُلُ بِمُجَرَّدِ مَوتِ مَورُوثِهِ, وَلَمَّا ذَكَرَ اللهُ تَعَالَى أنصِبَةَ الوَرَثَةِ فِي سُورَةِ النِّسَاءِ بَدَأهَا بِلامِ المِلْكِ فَقَالَ: (لِلذَّكَرِ‌مِثْلُ حَظِّ الْأُنثَيَيْنِ) (فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَ‌كَ) (فَلَهَا النِّصْفُ) (فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ) (فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ) (وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَ‌كَ أَزْوَاجُكُمْ) (فَلَكُمُ الرُّ‌بُعُ مِمَّا تَرَ‌كْنَ) (وَلَهُنَّ الرُّ‌بُعُ مِمَّا تَرَ‌كْتُمْ) (فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَ‌كْتُم) (فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِّنْهُمَا السُّدُسُ). (النساء) مِمَّا يُؤَكِّدُ أنَّ كُلَّ وَاحِدٍ مِنَ الوَرَثَةِ مَالِكٌ لِنَصِيبِهِ فِي التَّرِكَةِ مِلْكًا لا يَقبَلُ التَّشَارُكَ, وَلَهُ أحَقِّيةُ التَّصرُّفِ فِي نَصِيبِهِ دُونَ تَسَلُّطٍ مِنْ أحَدٍ عَلَيهِ فِي ذَلِكَ, وَالأصْلُ أنَّهُ لا يَجُوزُ لِلإِنسَانِ التَّصَرُّفُ فِي مِلْكِ غَيرِهِ, وَمَنعُ التَّرِكَةِ عَنْ أحَدِ الوَرَثَةِ أو تَأخِيرُ القِسمَةِ بِلا إِذْنٍ مِنْ بَاقِي الوَرَثَةِ تَصَرُّفٌ فِي مِلْكِ الآخَرِينَ بِلا إِذْنٍ فَلا يَجُوزُ. 

خامسًا: إِنَّ المَنعَ أو التَّأخِيرَ بِلا عُذْرٍ أو إِذْنٍ تَعَدٍّ عَلَى حُقُوقِ الآخَرِينَ وَهَضْمٌ لِحُقُوقِهِمْ, وَذَلِكَ ظُلمٌ, وَالظُّلمُ مِنَ الكَبَائِرِ المُتَوَعَّدِ عَلَيهَا, فَقَد رَوَى مُسلِمٌ عَنْ جَابِرٍ رَضِيَ اللهُ عَنهُ أنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «اتَّقُوا الظُّلمَ فَإِنَّ الظُّلمَ ظُلُمَاتٌ يَومَ القِيَامَةِ». وَرَوَى البُخَارِيُّ عَنْ أبِي هُرَيرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنهُ أنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ كَانَتْ لَهُ مَظلَمَةٌ لأخِيهِ مِنْ عِرضِهِ أو شَيءٍ, فَليَتَحَلَّلْهُ مِنهُ اليَومَ قَبلَ أنْ لا يَكُونَ دِينَارٌ وَلا دِرْهَمٌ, إِنْ كَانَ لَهُ عَمَلٌ صَالِحٌ أُخِذَ مِنهُ بِقَدْرِ مَظلَمَتِهِ, وَإِنْ لَمْ تَكُنْ لَهُ حَسَنَاتٌ أُخِذَ مِنْ سَيِّئَاتِ صَاحِبِهِ فَحُمِلَ عَلَيهِ».

سادسًا: كَمَا أنَّ هَذَا المَنعَ أوِ التَّأخِيرَ فِيهِ أكْلٌ لأموَالِ النَّاسِ بِالبَاطِلِ وَقَد نَهَى اللهُ تَعَالَى عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ). (النساء 29) وَرَوَى مُسلِمٌ فِي صَحِيحِهِ عَنْ أبِي هُرَيرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنهُ أنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ المُفلِسَ مِنْ أُمَّتِي يَأتِي يَومَ القِيَامَةِ بِصَلاةٍ وَصِيَامٍ وَزَكَاةٍ, وَيَأتِي قَدْ شَتَمَ هَذَا, وَقَذَفَ هَذَا, وَأكَلَ مَالَ هَذَا, وَسَفَكَ دَمَ هَذَا, وَضَرَبَ هَذَا, فَيُعطَى هَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ, وَهَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ, فَإِنْ فَنِيَتْ حَسَنَاتُهُ قَبْلَ أنْ يَقضِيَ مَا عَلَيهِ أُخِذَ مِنْ خَطَايَاهُمْ فَطُرِحَتْ عَلَيهِ, ثُمَّ طُرِحَ فِي النَّارِ».        

سابعًا: إِنَّ المَنعَ أو التَّأخِيرَ بِلا عُذْرٍ أو إِذْنٍ تَعَدٍّ عَلَى حُدُودِ اللهِ تَعَالَى, وَقَد بَشَّرَ اللهُ تَعَالَى مَنْ يُطِيعُهُ وَيُطِيعُ رَسُولَهُ بِالفَوزِ العَظِيمِ وَالخُلُودِ فِي الجَنَّةِ, وَتَوَعَّدَ مَنْ يَتَعَدَّى حُدُودَهُ بِالعَذَابِ الشَّدِيدِ وَالخُلُودِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ. قَالَ تَعَالَى عَقِبَ ذِكْرِ أنصِبَةِ الوَرَثَةِ فِي سُورَةِ النِّسَاءِ ذَاتِهَا: (تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَن يُطِعِ اللَّهَ وَرَ‌سُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِ‌ي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ‌خَالِدِينَ فِيهَا وَذَٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ. وَمَن يَعْصِ اللَّهَ وَرَ‌سُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَارً‌ا خَالِدًا فِيهَا وَلَهُ عَذَابٌ مُّهِينٌ).

وَعَلَيهِ فَمُمَاطَلَةُ أحَدِ الوَرَثَةِ أو تَأجِيلُهُ قِسمَةَ الإرْثِ أو عَدَمُ تَمكِينِ بَاقِي الوَرَثَةِ مِنْ نَصِيبِهِمْ بِلا عُذرٍ أو إِذْنٍ مِنَ الوَرَثَةِ مُحَرَّمٌ شَرْعًا, وَصَاحِبُهُ آثِمٌ مَأزُورٌ, وَعَلَيهِ التَّوبَةُ وَالاستِغفَارُ مِمَّا اقتَرَفَهُ, وَيَجِبُ عَلَيهِ رَدُّ المَظَالِمِ إِلَى أهلِهَا بِتَمكِينِ الوَرَثَةِ مِنْ نَصِيبِهِمْ, وَعَدَمِ الحَيلُولَةِ بَينَهُمْ وَبَينَ مَا تَمَلَّكُوهُ إِرثًا. وَاللهُ سُبحَانَهُ وَتَعَالَى أعْلَى وَأعلَمُ!   

وَقَبلَ أَنْ نُوَدِّعَكُمْ أحبتنا الكِرَامَ نُذَكِّرُكُمْ بِأَبرَزِ الأفكَارِ التِي تَنَاوَلهَا مَوضُوعُنَا لِهَذَا اليَومِ:

  1. أمَرَ اللهُ سُبحَانَهُ بِالمُسَارَعَةِ إِلَى أسبَابِ المَغفِرَةِ وَدُخُولِ الجَنَّةِ.
  2. مِنْ أعظَمِ أسبَابِ دُخُولِ الجَنَّةِ وَنَيلِ رِضَا اللهِ أدَاءُ الحُقُوقِ مُطلَقًا.
  3. يَدخُلُ فِي أدَاءِ حُقُوقِ النَّاسِ أدَاءُ الوَلِيِّ أوِ المَسؤُولِ عَنِ التَّرِكَةِ حُقُوقَ بَاقِي الوَرَثَةِ إِلَيهِمْ.
  4. تَوَعَّدَ النَّبِيُّ كُلَّ مَنْ يَقطَعُ المِيرَاثَ بِقَطعِ مِيرَاثِهِ مِنَ الجنَّةِ, وَالوَعِيدَ عَلَى الشَّيءِ دَلِيلٌ عَلَى حُرمَتِهِ.
  5. يَرَى الذَّهَبِيُّ أنَّ حِرْمَانَ الوَارِثِ أو قَطْعَ المِيرَاثِ عَنْ أحَدِ الوَرَثَةِ حَرَامٌ وَهُوَ كَبِيرَةٌ مِنَ الكَبَائِرِ.
  6. لِلإِنسَانِ حَقُّ التَّصَرُّفِ فِيمَا يَملِكُ. وَمِلْكُ الوَارِثِ لِمِيرَاثِهِ يَحصُلُ بِمُجَرَّدِ مَوتِ مَورُوثِهِ.
  7. لا يَجُوزُ لِلإِنسَانِ التَّصَرُّفُ فِي مِلْكِ غَيرِهِ فَيَمَنعُ التَّرِكَةِ أو يُؤَخِّرُ قِسمَتَهَا بِلا إِذنٍ مِنَ الوَرَثَةِ.
  8. مَنعُ أو تَأخِيرُ تَقسِيمِ المِيرَاثِ بِلا عُذْرٍ أو إِذْنٍ فِيهِ تَعَدٍّ عَلَى حُدُودِ اللهِ تَعَالَى وَقَد تَوَعَّدَ اللهُ فَاعِلَهُ.
  9. مَنعُ أو تَأخِيرُ تَقسِيمِ المِيرَاثِ بِلا عُذْرٍ أو إِذْنٍ فِيهِ أكْلٌ لأموَالِ النَّاسِ بِالبَاطِلِ وَقَد نَهَى اللهُ عَنهُ.
  10. مَنعُ أو تَأخِيرُ تَقسِيمِ المِيرَاثِ بِلا عُذْرٍ أو إِذْنٍ تَعَدٍّ عَلَى حُقُوقِ الآخَرِينَ وَهَضْمٌ لِحُقُوقِهِمْ.

أيها المؤمنون:

نَكتَفي بِهذا القَدْرِ في هَذِه الحَلْقة, مَوعِدُنَا مَعَكُمْ في الحَلْقةِ القادِمَةِ إنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى, فَإِلَى ذَلِكَ الحِينِ وَإِلَى أَنْ نَلْقَاكُمْ وَدَائِماً, نَترُكُكُم في عنايةِ اللهِ وحفظِهِ وأمنِهِ, سَائِلِينَ المَولَى تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَن يُعزَّنا بِالإسلام, وَأنْ يُعزَّ الإسلام بِنَا, وَأن يُكرِمَنا بِنَصرِه, وَأن يُقِرَّ أعيُننَا بِقيَامِ دَولَةِ الخِلافَةِ الراشدة على منهاج النبوة في القَريبِ العَاجِلِ, وَأَن يَجعَلَنا مِن جُنُودِهَا وَشُهُودِهَا وَشُهَدَائِها, إنهُ وَليُّ ذلكَ وَالقَادِرُ عَلَيهِ. نَشكُرُكُم, وَالسَّلامُ عَليكُم وَرَحمَةُ اللهِ وَبَركَاتُه.

More from null

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی" - قسمت پانزدهم

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی"

تهیه کننده: استاد محمد احمد النادی

قسمت پانزدهم

الحمدلله رب العالمین، و الصلاة و السلام علی امام المتقین، و سید المرسلین، مبعوث رحمت للعالمین، سیدنا محمد و علی آله و صحبه اجمعین، و اجعلنا معهم، و احشرنا فی زمرتهم برحمتک یا ارحم الراحمین.

شنوندگان گرامی، شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

السلام علیکم و رحمه الله و برکاته، و بعد: در این قسمت، تأملات خود را در کتاب: "از مؤلفه های روانشناسی اسلامی" ادامه می دهیم. و به منظور ساختن شخصیت اسلامی، با توجه به ذهنیت اسلامی و روانشناسی اسلامی، می گوییم و از خدا توفیق می طلبیم:

ای مسلمانان:

در قسمت گذشته گفتیم: برای مسلمان نیز سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند، همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند، و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و در این قسمت اضافه می کنیم و می گوییم: برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد، به دلیل حدیث ابوهریره که بخاری در الأدب المفرد و ابویعلی در مسندش و نسائی در الکنی و ابن عبدالبر در التمهید آورده اند، و عراقی گفته است: سند آن خوب است، و ابن حجر در تلخیص الحبیر گفته است: سند آن حسن است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "به همدیگر هدیه دهید تا یکدیگر را دوست داشته باشید".

و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد، به دلیل حدیث عایشه نزد بخاری که گفت: "رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم هدیه را می پذیرفت و در مقابل آن پاداش می داد".

و حدیث ابن عمر نزد احمد و ابوداود و نسائی، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به خدا پناه برد، به او پناه دهید، و هر کس از شما به نام خدا چیزی خواست، به او بدهید، و هر کس از خدا طلب پناهندگی کرد، به او پناه دهید، و هر کس به شما احسانی کرد، به او پاداش دهید، و اگر نیافتید، برای او دعا کنید تا بدانید که به او پاداش داده اید".

و این بین برادران است، و هیچ ارتباطی با هدایای رعیت به حاکمان ندارد، زیرا آنها مانند رشوه حرام هستند، و از پاداش دادن این است که بگوید: خدا به تو جزای خیر دهد.

ترمذی از اسامه بن زید رضی الله عنهما روایت کرده و گفته است حسن صحیح است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به او احسانی شود و به کننده آن بگوید: "خدا به تو جزای خیر دهد" به درستی که در ستایش مبالغه کرده است". و ستایش شکر است، یعنی پاداش دادن، به ویژه از کسی که غیر از آن چیزی نمی یابد، به دلیل آنچه ابن حبان در صحیح خود از جابر بن عبدالله روایت کرده است، گفت: شنیدم که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس نیکی کند و جز ستایش برای او خیری نیابد، پس او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به باطل زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و با سند حسن نزد ترمذی از جابر بن عبدالله روایت شده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس عطایی کند و چیزی بیابد، باید آن را جبران کند، و اگر نیابد، باید او را ستایش کند، پس هر کس او را ستایش کند، او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به چیزی که به او داده نشده است زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و کفر ورزیدن به عطاء یعنی پنهان کردن و پوشاندن آن.

و با سند صحیح ابوداود و نسائی از انس روایت کرده اند که گفت: "مهاجرین گفتند ای رسول خدا، انصار همه پاداش را بردند، ما قومی را ندیدیم که بهتر از آنها در دادن چیزهای زیاد بذل و بخشش کنند، و نه بهتر از آنها در همدردی در چیزهای کم، و آنها مخارج ما را کفایت کردند، فرمود: آیا شما آنها را به خاطر آن ستایش نمی کنید و برای آنها دعا نمی کنید؟ گفتند: آری، فرمود: پس آن در مقابل آن است".

و شایسته است که مسلمان کم را مانند زیاد شکر کند، و از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند، به دلیل آنچه عبدالله بن احمد در زوائد خود با سند حسن از نعمان بن بشیر روایت کرده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس کم را شکر نکند، زیاد را شکر نکرده است، و هر کس از مردم تشکر نکند، خدا را شکر نکرده است، و سخن گفتن از نعمت خدا شکر است، و ترک آن کفر است، و جماعت رحمت است، و تفرقه عذاب است".

و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند، به دلیل آنچه بخاری از ابوموسی روایت کرده است، گفت: "پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نشسته بود که مردی آمد و سؤال کرد، یا نیازمندی حاجتی را طلب کرد، رو به ما کرد و فرمود: شفاعت کنید تا پاداش داده شوید و خداوند بر زبان پیامبرش آنچه را که می خواهد جاری کند".

و به دلیل آنچه مسلم از ابن عمر از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روایت کرده است که فرمود: "هر کس برای برادر مسلمانش به صاحب قدرتی برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری واسطه شود، در روزی که قدم ها می لغزند، برای عبور از صراط یاری می شود".

و همچنین برای مسلمان مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، به دلیل آنچه ترمذی روایت کرده و گفته است این حدیث حسن است از ابودرداء از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که فرمود: "هر کس از آبروی برادرش دفاع کند، خداوند در روز قیامت آتش را از صورتش دور می کند". و حدیث ابودرداء را احمد آورده و گفته است سندش حسن است، و هیثمی نیز همین را گفته است.

و آنچه اسحاق بن راهویه از اسماء بنت یزید روایت کرده است که گفت: شنیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، بر خدا حق است که او را از آتش آزاد کند".

و قضاعی در مسند الشهاب از انس آورده است، که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس در غیاب برادرش را یاری کند، خداوند او را در دنیا و آخرت یاری می کند". و قضاعی همچنین از عمران بن حصین با این اضافه آورده است: "و او توانایی یاری کردن او را دارد". و به دلیل آنچه ابوداود و بخاری در الأدب المفرد آورده اند، و زین عراقی گفته است: سندش حسن است از ابوهریره که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "مؤمن آینه مؤمن است، و مؤمن برادر مؤمن است، از هر کجا که او را ملاقات کند، زیان او را از او دفع می کند و از پشت سر از او محافظت می کند".

ای مسلمانان:

از طریق احادیث نبوی شریفی که در این قسمت و قسمت قبل وارد شده است، دانستید که برای کسی که برادری را در راه خدا دوست دارد، سنت است که او را از دوست داشتن خود آگاه کند و به او اطلاع دهد. و همچنین برای مسلمان سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند. همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند. و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد. و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد.

و شایسته است که مسلمان از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند. و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند. و همچنین برای او مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند. پس آیا به این احکام شرعی و سایر احکام اسلام پایبند باشیم؛ تا همانگونه باشیم که پروردگارمان دوست دارد و از آن راضی می شود، تا آنچه را که در ماست تغییر دهد، و احوال ما را اصلاح کند، و به خیر دنیا و آخرت دست یابیم؟!

شنوندگان گرامی: شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

در این قسمت به این مقدار بسنده می کنیم، به این امید که تأملات خود را در قسمت های آینده ان شاء الله تعالی تکمیل کنیم، تا آن زمان و تا زمانی که شما را ملاقات کنیم، شما را در پناه خدا و حفظ و امان او می گذاریم. از حسن توجه شما سپاسگزاریم و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

بدانید ای مسلمانان! - قسمت 15

بدانید ای مسلمانان!

قسمت 15

اینکه از دستگاههای دولت خلافت، یاری دهندگان هستند، و آنها وزیرانی هستند که خلیفه آنها را با خود منصوب می کند، تا در تحمل بارهای خلافت و انجام مسئولیت های آن به او کمک کنند، زیرا فراوانی بارهای خلافت، به ویژه هر چه دولت خلافت بزرگتر و گسترده تر شود، خلیفه به تنهایی از حمل آن ناتوان می شود و نیاز به کسی دارد که در حمل آن برای انجام مسئولیت هایش به او کمک کند، اما درست نیست که آنها را بدون قید و شرط وزیر بنامیم تا معنای وزیر در اسلام که به معنای معاون است، با معنای وزیر در نظام های عرفی کنونی بر اساس دموکراسی سرمایه داری سکولار یا سایر نظام هایی که در عصر حاضر شاهد آن هستیم، اشتباه نشود.