پاسخ به یک سوال: دیدگاه آمریکا برای حل مسئله قبرس

پاسخ به یک سوال

دیدگاه آمریکا برای حل مسئله قبرس

سوال:

(ریاست جمهوری ترکیه روز دوشنبه اعلام کرد که طوفان ارهورمان، رئیس جمهور جمهوری ترک قبرس شمالی، پنجشنبه آینده 2025/11/13 از آنکارا دیدار خواهد کرد. برهان الدین دوران، رئیس اداره ارتباطات ریاست جمهوری ترکیه، گفت که سفر ارهورمان به آنکارا به دعوت رئیس جمهور اردوغان انجام می شود. دوران افزود که این سفر اولین ایستگاه خارجی ارهورمان خواهد بود. در 19 اکتبر، کمیسیون عالی انتخابات در قبرس ترک نشین، پیروزی طوفان ارهورمان، رهبر حزب جمهوری خواه ترک، در انتخابات ریاست جمهوری را اعلام کرد. آژانس آناتولی 2025/11/10) چه چیزی باعث این نزدیکی شده است؟ با توجه به اینکه ارهورمان در کارزار انتخاباتی خود خواستار اتحاد جزیره بود و اردوغان خواستار دو دولت بود؟ آیا آمریکا پشت این نزدیکی است؟ خداوند به شما خیر دهد.

پاسخ:

برای روشن شدن پاسخ به سوالات فوق، موارد زیر را بررسی می کنیم:

اولاً: طوفان ارهورمان، نامزد اپوزیسیون در قبرس شمالی، در دور اول انتخابات پیروز شد و بیش از 62٪ آرا را در مقابل کمتر از 36٪ برای رئیس جمهور فعلی، ارسین تاتار به دست آورد (آر تی، 19/10/2025). نکته جدید در این انتخابات، پیروزی نامزد اپوزیسیون بود که مبارزات انتخاباتی خود را بر اساس اتحاد جزیره با قبرس یونانی و از دور اول و با اختلاف زیادی بنا کرد، در حالی که رئیس جمهور فعلی حامی راه حل دو دولتی سقوط کرد، راه حلی که ترکیه دهه هاست آن را ترویج می کند. برای درک پیامدهای این نتایج در سطح محلی و بین المللی، موارد زیر را بررسی می کنیم:

1- از منظر حضور ترکیه در قبرس شمالی، ترکیه در دوران طرفداری خود از انگلیسی ها، از حاشیه نشینی قبرسی های یونانی برای مسلمانان ترک در جزیره سوء استفاده کرد و در سال 1974 به طور نظامی مداخله کرد تا از ورود نفوذ آمریکا به جزیره از طریق عوامل اخیر جلوگیری کند، و در آن زمان به این هدف رسید، اما سال های حکومت اردوغان ترکیه را از کفه انگلیسی ها به کفه آمریکا منتقل کرد، و بدین ترتیب حضور ترکیه در شمال جزیره چوبی در دست آمریکا شد... و اما از نظر داخلی، سکولارها دست برتر را در شمال جزیره داشتند و مقامات دولتی همچنان از پوشیدن روسری دختران در مدارس جلوگیری می کردند، و زمانی که تصمیم نخست وزیر در آوریل 2025 اجازه این کار را داد، دادگاه قانون اساسی عالی در سپتامبر 2025 این تصمیم را لغو کرد (روزنامه خبر لر، 2025/9/25) که نشان دهنده نفوذ سکولاریسم افراطی در قبرس شمالی است.

2- و از آنجایی که ترکیه هیچ تجربه موفق اقتصادی را به شمال جزیره منتقل نکرد، و وضعیت در شمال جزیره از نظر اقتصادی حاشیه ای باقی ماند، بلکه به پناهگاهی برای پول های کثیف تبدیل شد و سالن های قمار و کازینوها گسترش یافتند... و از سوی دیگر، قبرس یونانی که در سال 2004 عضو اتحادیه اروپا شد و در سال 2008 به منطقه یورو پیوست، همه اینها حرص نیروهای طرفدار اتحاد مجدد جزیره با قبرس یونانی را افزایش داد، به ویژه اینکه ترکیه دهه هاست در را می کوبد و برایش باز نمی شود!

ثانیاً: این فضای داخلی، و این روابط با ترکیه، و این هجوم سکولارها در این نتیجه انتخابات سهیم بودند، جایی که نامزد طوفان ارهورمان به طور قاطع و از دور اول پیروز شد، اما این شرایط محلی محرک اصلی تولید این پیروزی نبود، زیرا نوسانات صحنه بین المللی و اکتشافات گاز طبیعی در شرق مدیترانه سایه خود را افکنده است و بیان آن به شرح زیر است:

1- جنگ روسیه در اوکراین: در چارچوب استحکام بخشیدن به تمام سناریوهای ممکن برای توسعه جنگ روسیه در اوکراین و امکان تسلط روسیه بر دریای سیاه، آمریکا در حال تقویت حضور نظامی خود در پایگاه های نظامی خود در یونان است، که شامل انتقال برخی از تجهیزات زمینی می شود، و برای مقابله با این خطرات روسیه، دیدگاه آمریکا به قبرس به عنوان یک "ناو هواپیمابر" ثابت در منطقه تجدید می شود، بنابراین آمریکا رویاهای خود را برای ساخت پایگاه های نظامی خود در جزیره از نو می سازد، رویاهایی قدیمی، اما جنگ روسیه در اوکراین نیاز آمریکا به پایگاه های نظامی در جزیره را افزایش می دهد. و از نظر جنگ های خاورمیانه، آمریکا به حضور نظامی خود در قبرس به عنوان پایدارتر از حضور خود در منطقه عربی نگاه می کند، منطقه ای که می ترسد (نوسانات و وضعیت اسلامی رو به رشد) منجر به خروج نفوذ آمریکا از منطقه شود.

2- اکتشافات گاز طبیعی: اکتشافات بزرگ گاز طبیعی در شرق مدیترانه در طول دو دهه گذشته، دهان شرکت های انرژی آمریکایی را که در حال حاضر در بهره برداری از میادین گاز در این منطقه مشغول هستند، آب انداخته است و آمریکا را به سمت گسترش بیشتر نفوذ خود بر منطقه سوق می دهد، و در این موضوع قبرس حلقه مهمی در آن محسوب می شود، چه از نظر تولید و چه از نظر خطوط لوله، و به همین دلیل سفیر آمریکا در قبرس به طور مداوم با رئیس جمهور قبرس دیدار می کند و از سال 2018 مسائل مربوط به اکتشافات نفت و گاز در شرق مدیترانه را با او بررسی می کند - و همچنین بازدیدهای اعضای کنگره از نیکوزیا، و به دلیل این گاز، درگیری های جدیدی بین کشورهای منطقه به وجود آمده است که عنوان آن مرزهای اقتصادی آبی است... و زمانی که دولت ترامپ در ابتدای سال دوباره بازگشت، شور و شوق نفوذ شرکت های انرژی آمریکایی با آن بازگشت، و دولت ترامپ در تسلط بر تولید گاز طبیعی در شرق مدیترانه شتاب می گیرد تا ابزار دیگری به ابزارهای موجود خود در ارتباط دادن اروپا با خود در مسائل انرژی پس از محروم کردن آن از گاز روسیه اضافه کند.

3- ضعف بریتانیا پس از برگزیت: دیدگاه آمریکا نسبت به بریتانیا که ضعف آن پس از برگزیت آشکار شد، تغییر کرده است، علی رغم وعده های آمریکا به بریتانیا در مورد یک توافق تجاری بزرگ هنگام خروج از اتحادیه اروپا در سال 2020، وعده هایی که محقق نشد، اما دولت ترامپ به جای آن عوارض گمرکی را بر آن تحمیل کرد که آثار آن در تعطیلی کارخانه های بریتانیایی همچنان آشکار می شود، و دیدگاه جدید آمریکا مستلزم به ارث بردن نفوذ بریتانیا و بهره برداری از ابزارهای آن است، به ویژه قبرس، مجله The National Interest آمریکا در 2024/11/8 که دارای تمایلات محافظه کارانه و حامی گروه ترامپ است، مقاله ای را برای یکی از قطب های راست آمریکایی، مایکل روبین، منتشر کرد که در آن خواستار دور کردن بریتانیا از قبرس توسط آمریکا و تصاحب دو پایگاه نظامی آن، آکروتیری و دکلیا شد که 3 درصد از مساحت جزیره را تشکیل می دهند!

4- و راجح این است که این نوسانات بین المللی و آن اکتشافات گاز باعث ایجاد یک رویکرد جدید آمریکایی برای اتحاد جزیره قبرس شده است، بنابراین دولت ترامپ در دوره اول ریاست جمهوری خود ممنوعیت عرضه سلاح به قبرس را که از سال 1987 اعمال شده بود، لغو کرد (ایالات متحده روز سه شنبه اعلام کرد که به طور جزئی و برای مدت یک سال، ممنوعیتی را که بیش از سی سال است بر فروش تجهیزات نظامی به قبرس اعمال کرده است، لغو می کند...، و وزارت امور خارجه آمریکا در بیانیه ای گفت (وزیر امور خارجه مایک پمپئو به نیکوس کریستودولیدس، رئیس جمهور قبرس "تصمیم خود را برای لغو محدودیت ها در صادرات، صادرات مجدد و انتقال مجدد مواد دفاعی غیر مرگبار و خدمات دفاعی" اطلاع داده است. Swiss info، 2020/9/2). این لغو هر سال تمدید می شود، سپس دولت بایدن این مسیر را با امضای یک توافق دفاعی مهم با قبرس تکمیل کرد (قبرس و ایالات متحده توافقنامه چارچوبی برای همکاری دفاعی امضا کردند که راه های تقویت پاسخگویی دو کشور به بحران های بشردوستانه منطقه ای و نگرانی های امنیتی را تعیین می کند. الیوم السابع، 2024/9/10).

ثالثاً: و در یک رویداد بسیار نادر که فقط در سال های 1970 و 1996 رخ داده است، جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا، از رئیس جمهور قبرس در واشنگتن استقبال کرد، و این در اواخر دوران دولت بایدن و پس از اعلام پیروزی ترامپ بود، و آمریکا موضع خود را اعلام کرد: (رئیس جمهور آمریکا که از نیکوس کریستودولیدیس، رئیس جمهور در کاخ سفید استقبال کرد، در اظهارات خود قبل از این دیدار گفت: "من همچنان نسبت به امکان اتحاد قبرس بر اساس یک فدراسیون دو منطقه ای و دو قومیتی خوشبین هستم. وی تاکید کرد که "ایالات متحده آماده ارائه هر گونه حمایتی است که بتوانیم برای دستیابی به این هدف انجام دهیم". نیکوس رئیس جمهور نیز تاکید کرد که به حمایت ایالات متحده در رابطه با مسئله قبرس متکی است..." خبرگزاری قبرس، 2024/10/30)، و پیش از آن (بالماس، وزیر دفاع دولت قبرس، اظهار داشت که ساخت یک پایگاه هلیکوپتر در نزدیکی لارناکا در حال انجام است. رسانه های دولت قبرس یونانی گزارش دادند که این پایگاه به ایالات متحده اختصاص داده می شود. روزنامه Turkey Today 2024/7/29).

رابعاً: و اما ترکیه مخالفت خود را با توافق دفاعی بین قبرس یونانی و آمریکا اعلام کرده بود (وب سایت وزارت امور خارجه ترکیه، 11 سپتامبر 2024)، اما به عنوان یک کشور وابسته به آمریکا نمی تواند با امری که آمریکا آن را حل کرده است مخالفت کند، بنابراین ترکیه شروع به برگزاری دیدارهای سطح بالا با مقامات یونانی کرد، بلکه با مقامات قبرس یونانی نیز تماس گرفت، هرچند که به دلیل درگیری بر سر قبرس شمالی آنها را به رسمیت نمی شناسد:

1- (مقامات قبرسی گفتند که روسای جمهور ترکیه و قبرس روز پنجشنبه در حاشیه اجلاس سران در مجارستان در یک دیدار نادر ملاقات کردند. یانیس، معاون سخنگوی دولت قبرس، در پستی در پلتفرم "ایکس" گفت که هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه نیز در این دیدار حضور داشته است. الاتحاد للاخبار، 2024/11/7)، و این نمی تواند مگر به درخواست آمریکا برای سوق دادن ترکیه به هموار کردن پذیرش راه حل آمریکایی در قبرس باشد.

2- و مثلاً وقتی ترکیه فضا را با یونان متشنج می کرد، این مطابق با خواسته های دولت ترامپ در دوره اول ریاست جمهوری او بود، و وقتی بایدن آمد و شروع به پیمودن مسیر بازگشت به رهبری متحدان اروپایی خود کرد، ترکیه-اردوغان در این رویکرد آمریکایی مخالف رویکرد دولت قبلی سازماندهی شد.

3- و مخالفت ترکیه با همکاری دفاعی آمریکا با قبرس یونانی در سال 2024 فاقد واقعیت عملی است، دیدار اردوغان با رئیس جمهور قبرس یونانی کمی پس از این مخالفت بود! و این دلیلی است بر اینکه ترکیه-اردوغان جهت گیری خود را مطابق با رویکرد آمریکا منعکس می کند.

خامساً: و اما اظهارات رئیس جمهور منتخب قبرس شمالی: (ارهورمان پیروزی خود را "پیروزی برای همه قبرسی های ترک، با گرایش های مختلف آنها" توصیف کرد و بر عزم خود برای مدیریت سیاست خارجی "با هماهنگی نزدیک با ترکیه" به منظور حفظ وحدت صف و موضع تاکید کرد. الجزیره نت، 2025/10/20)، این برای فراهم کردن زمینه برای نزدیکی بین دو طرف برای اجرای طرح آمریکایی فدرالیسم در قبرس است... بنابراین، دولت بهچلی، متحد اردوغان و رهبر ملی گرایان ترک در آنکارا، خشمگین شد و مخالفت خود را با نتایج انتخابات در قبرس شمالی اعلام کرد و از پارلمان قبرس شمالی خواست تا فورا تشکیل جلسه دهد و مخالفت خود را با نتایج انتخابات اعلام کند و تصمیم به پیوستن به جمهوری ترکیه بگیرد (آر تی، 2025/10/19) اما خود اردوغان (رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، روز یکشنبه به طوفان ارهورمان، رهبر حزب جمهوری خواه ترک در جمهوری ترک قبرس شمالی، به مناسبت پیروزی او در انتخابات ریاست جمهوری تبریک گفت. خبرگزاری آناتولی، 2025/10/19)، بلکه به بلوغ دموکراسی در قبرس شمالی افتخار کرد. به این معنا که مواضع قاطع از محافل ترکیه ای دور از قدرت شنیده می شود، اما محفل اردوغان که در تبعیت از آمریکا غرق شده است، مواضعش مطابق با رویکرد آمریکا است... به همین دلیل اردوغان الحاق قبرس یا راه حل دو دولتی را رها کرد و به فدرالیسم تمایل پیدا کرد!

سادساً: بر این اساس، راجح این است که مذاکرات اتحاد جزیره قبرس مطابق با راه حل آمریکایی بر اساس یک فدراسیون دو منطقه ای و دو قومیتی که در آن قبرسی های یونانی دست برتر را داشته باشند، تسریع شود، در حالی که حقوق سیاسی مسلمانان قبرسی ترک کمتر باشد، و این مطابق با جنگ آمریکا علیه اسلام، و مطابق با دیدگاه آن برای نقش بزرگتر برای قبرس با ویژگی رومی و طرفدار آمریکا است، سپس اینکه ترکیه خود را در مدار آمریکا قرار داده است و نمی تواند با آن مخالفت کند... و اگر شرایط محلی، ترکیه ای و بین المللی همانطور که امروز هست باقی بماند، راه برای موفقیت مذاکرات در چارچوب یک فدراسیون مطابق با دیدگاه آمریکا این بار باز خواهد بود... و بعید نیست که سفر طوفان ارهورمان به ترکیه در پنجشنبه 2025/11/13 اولین گام در اجرای طرح آمریکا در فدراسیون دو منطقه ای و دو قومیتی باشد و امور داخلی دو منطقه طبق هر منطقه باشد، اما امور دفاعی و خارجی عمدتاً در دست دولت فدرال، یعنی در دست قبرسی های یونانی باشد، و اگر امور طبق خواسته آمریکا پیش برود، طرح آن شامل تخلیه قبرس از نیروهای خارجی (دو پایگاه انگلیسی در جزیره و نیروهای ترکیه) خواهد بود، بنابراین تنها او پایگاه هایی در شمال قبرس خواهد داشت!