الضرائب في مصر بين الواقع المفروض والحكم الشرعي
الضرائب في مصر بين الواقع المفروض والحكم الشرعي

  الخبر: قال موقع مصراوي، السبت 2024/8/16م، أن وزير المالية أحمد كجوك كشف خلال اجتماع مع الرئيس السيسي ورئيس الوزراء، أن الإيرادات الضريبية في العام المالي 2025/2024 بلغت 2.2 تريليون جنيه بزيادة 35.3% مقارنة بالعام السابق، وهو أعلى معدل نمو منذ سنوات.

0:00 0:00
Speed:
August 18, 2025

الضرائب في مصر بين الواقع المفروض والحكم الشرعي

الضرائب في مصر بين الواقع المفروض والحكم الشرعي

الخبر:

قال موقع مصراوي، السبت 2025/8/16م، أن وزير المالية أحمد كجوك كشف خلال اجتماع مع الرئيس السيسي ورئيس الوزراء، أن الإيرادات الضريبية في العام المالي 2025/2024 بلغت 2.2 تريليون جنيه بزيادة 35.3% مقارنة بالعام السابق، وهو أعلى معدل نمو منذ سنوات. كما ارتفعت الإيرادات العامة بنسبة 29%، مقابل نمو في المصروفات الأولية بنسبة 16.3%. وأوضح أن هذا التحسن يعود إلى توسيع القاعدة الضريبية، وحل المنازعات الضريبية، واستخدام الوسائل التكنولوجية، وتطوير المنظومة الضريبية، وإنشاء وحدة للتجارة الإلكترونية، مع تطبيق إجراءات لتبسيط وردّ الضريبة على القيمة المضافة وتعزيز الشفافية. وأشار إلى أن المرحلة الأولى من حزمة التسهيلات الضريبية (شباط/فبراير – آب/أغسطس 2025) نتج عنها تقديم نحو 402 ألف طلب لحل نزاعات قديمة، وأكثر من 650 ألف إقرار ضريبي جديد أو معدل طوعياً، ما أدى إلى تحصيل 77.9 مليار جنيه. كما استفاد من الحوافز الضريبية للمشروعات الصغيرة (حتى 20 مليون جنيه مبيعات سنوية) نحو 104 ألف ممول.

التعليق:

هذه الأرقام تُظهر بوضوح حجم الاعتماد شبه الكلي للنظام المالي في مصر على جيوب الناس، إذ تمثل الضرائب المصدر الرئيس لإيرادات الدولة. لكن السؤال الجوهري: ما الموقف الشرعي من هذا النهج في جباية الأموال؟ وهل يجوز فرض الضرائب بهذه الصورة؟

الضرائب في مصر كما في باقي البلاد التي تحكم بالرأسمالية ليست سوى وسيلة لتمويل عجز الدولة وسد نفقاتها، بعد أن أُهدرت ثروات الأمة في صفقات مشبوهة، وتفريط في الموارد، وفساد في التوزيع. فبدلاً من أن تكون أموال المسلمين ملكاً لهم يُنتفع بها في رعاية شؤونهم وفق أحكام الشرع، أصبحت أداة لنهبهم عبر قوانين ضريبية متشعبة: ضرائب على الدخل، والقيمة المضافة، والأرباح التجارية، والعقارات، والدمغة، ورسوم لا تنتهي.

فالخبر يوضح أن الإيرادات الضريبية وحدها وصلت إلى 2.2 تريليون جنيه، أي أكثر من ثلثي الإيرادات العامة للدولة، ما يعني أنّ الدولة لم تعد تملك مورداً حقيقياً من ثروات البلاد، بل تعتمد على "جباية إجبارية" من الناس.

لقد وضع الإسلام نظاماً مالياً متكاملاً يقوم على رعاية شؤون الرعية من بيت المال، عبر موارد محددة شرعاً، منها: الفيء والغنائم، والخراج والجزية والزكاة، وعشور التجارة وهي رسوم على تجارات الكفار التي تدخل دار الإسلام. بخلاف الملكية العامة مثل النفط والغاز والمعادن، فهي ملكية للأمة لا يجوز خصخصتها، والدولة تستخرج الثروة منها وتنفقها على مصالح الناس، أو توزعها عليهم بصورة عينية. فالشرع جعل موارد الدولة واضحة وكافية لرعاية الرعية إن أُحسن استثمارها. ولم يجعل الضرائب مورداً دائماً أو أصلاً من أصول الإيرادات.

أما فرض الضرائب العامة على الناس بشكل مستمر لتغطية نفقات الدولة، كما تفعل مصر وسائر الدول الرأسمالية، فهو أمر محرم شرعاً، لأنه أكل لأموال الناس بالباطل. قال رسول الله ﷺ: «لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ صَاحِبُ مَكْسٍ». والمَكْس هو الضريبة التي تؤخذ بغير حق.

إن للدولة في حالات استثنائية فقط أن تفرض مالاً على أغنياء المسلمين، إذا لم توجد أموال كافية في بيت المال لتغطية حاجات المسلمين الأساسية من مأكل وملبس ومسكن، أو للإنفاق على الجهاد أو التصدي للنوائب والنكبات، وهو ما لا تقوم الدولة المصرية بأي منه فلا ترعى ولا تعطي ولا تمنح وهي دولة جباية في المقام الأول. وقد جاء في الأحكام السلطانية للماوردي: "إذا نابَ المسلمينَ نائبةٌ وعجز بيت المال عن سدِّها، وجب على الأغنياء سدُّها بقدر غناهم".

لكن هذا استثناء مقيد بأن تكون هناك حاجة حقيقية ملحّة. وأن يقتصر ذلك على أغنياء المسلمين لا عموم الناس. وأن يرفع فور انتهاء السبب. أما تحويل الضرائب إلى نظام دائم ومستمر يشمل الفقير والغني، ويُبنى عليه اقتصاد الدولة، فهو مخالفة صريحة لأحكام الشرع.

والواقع اليوم أن الضرائب لم تعد أداة استثنائية، بل هي الأساس الذي تقوم عليه الموازنة. وهذا خلّف آثاراً خطيرة منها:

إفقار الناس: حيث تتحمل الطبقات الوسطى والفقيرة العبء الأكبر، إذ إن 78% من العاطلين عن العمل هم من خريجي الجامعات والمؤهلات المتوسطة، ما يعني أن فرض الضرائب يزيد الضيق ولا يوسع الرزق.

إضعاف الاستثمار الحقيقي: كثرة الضرائب المعقدة تجعل أصحاب الأعمال الصغار عاجزين عن المنافسة، بينما يُفتح الباب لكبار المستثمرين المرتبطين بشبكات السلطة والنظام والغرب الرأسمالي.

التغطية على الفساد: إذ تُستخدم الضرائب لتعويض الأموال المنهوبة من خلال الديون والصفقات مع صندوق النقد الدولي.

التحالف مع الاستعمار: فالنظام الضريبي الحالي هو من توصيات المؤسسات المالية الدولية التي تسعى لإخضاع مصر لسياسات اقتصادية مرهقة.

إن ما يقوم به النظام في مصر هو تعدٍّ على أموال الناس وظلم لهم، ففرض ضرائب عامة دائمة لا أصل له في الشرع. وتحميل الفقراء أعباء مالية بدلا من رعاية شؤونهم. بخلاف التفريط في موارد الأمة (كالغاز والنفط وقناة السويس) وتركها بيد الشركات الأجنبية، ثم تعويض العجز بضرائب على الناس. هذا كله يدخل في قول النبي ﷺ: «إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ».

إن الحل ليس في مزيد من الضرائب، بل بإعادة بناء النظام المالي وفق أحكام الإسلام: بإلغاء الضرائب الجائرة، وعدم فرض مال إلا بنص شرعي واضح، وإحياء موارد الدولة وبيت المال الحقيقية التي أقرها الشرع ونصت عليها الأدلة وهي هائلة حقا. مع إدارة الثروات العامة باعتبارها ملكية عامة للأمة، فلا تباع ولا تُخصخص، بل تستثمر لصالح المسلمين، فيعود ريعها على الرعية. كل هذا مع تحقيق الاكتفاء الذاتي عبر سياسة اقتصادية مستقلة لا تخضع لصندوق النقد أو إملاءات الغرب، وتقوم على أساس الصناعات الثقيلة والمغذية والتصنيع الحربي والزراعات الاستراتيجية.

فالدولة الإسلامية؛ الخلافة، ليست في حاجة إلى ضرائب دائمة، لأنه متى ما طبق الشرع على الوجه الصحيح، فمواردها تغطي نفقاتها وتفيض.

الأرقام التي يفاخر بها وزير المالية لا تعبّر عن نجاح اقتصادي، بل تكشف عن تعميق الأزمة. فأن تزيد الإيرادات الضريبية 35% فهذا يعني أن أيدي الدولة قد غاصت أعمق في جيوب الناس. بينما الشرع يحرّم هذا النهب المستمر ويأمر الدولة أن ترعى شؤون الرعية من مواردها الشرعية.

فالطريق الصحيح ليس بمراكمة الضرائب، بل بتطبيق نظام الإسلام المالي كاملاً، الذي يجعل ثروات الأمة ملكاً لها، ويجعل الدولة راعية لا جابية، ويحقق عدلاً لا ظلم فيه، في ظل الإسلام ودولته الخلافة الراشدة على منهاج النبوة عجل الله بها وجعلكم جند مصر أنصارها.

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَن تَكُونَ تِجَارَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ وَلَا تَقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيماً﴾

كتبه لإذاعة المكتب الإعلامي المركزي لحزب التحرير

محمود الليثي

عضو المكتب الإعلامي لحزب التحرير في ولاية مصر

More from null

په غزه کې اوربند د وینو او کنډوالو په واسطه د نوي واقعیت د رامینځته کولو لپاره پرده ده

په غزه کې اوربند د وینو او کنډوالو په واسطه د نوي واقعیت د رامینځته کولو لپاره پرده ده

خبر:

د الجزیرې یوې څېړنې چې د مصنوعي سپوږمکیو د انځورونو پر تحلیل ولاړه ده، په غزه کې د اشغالګرو لخوا د تېر اکتوبر له 10 څخه تر 30 پورې د منظم تخریب نمونې څرګندې کړې.

د الجزیرې شبکې د خبري تصدیق "سند" اژانس، د اوربند د تړون له پیل راهیسې په سیمه کې د اشغالګرو لخوا د انجنیرۍ له لارې د نړولو او ویجاړولو او د درنو هوایي بمباریو عملیات څارلي دي. (الجزیره نت)

تبصره:

د ټرمپ په منځګړیتوب او له ځینو عربي هیوادونو سره په اتفاق په غزې تړانګې باندې د بمونو څخه ډکې جګړې د بندېدو له اعلان وروسته، دا څرګنده وه چې دا د یهودو د دولت په ګټه لاسلیک شوې. دا هغه څه دي چې د سپوږمکۍ انځورونو او د نویو خبري راپورونو د تحلیل له مخې څرګنده شوه، چې د یهودو پوځ په غزه کې په زرګونو ودانۍ نړولي، په ځانګړې توګه په شجاعیه، خان یونس او د هغه سیمو په ختیځ کې چې د دوی تر کنټرول لاندې وې، او همدارنګه په رفح کې یې هم پراخې ویجاړۍ ترسره کړي.

په غزه کې پراخه ویجاړتیا تصادفي نه ده، بلکې اوږدمهاله ستراتیژیک اهداف لري، لکه د مقاومت د پالنې چاپیریال له منځه وړل، په دې توګه د غزې زیربنا، ښوونځي او کورونه له منځه وړل د مقاومت لپاره د خپلو ځانونو بیا تنظیمول یا د خپلو وړتیاوو بیا رغونه ستونزمن کوي، او دا د امکاناتو له منځه وړلو او د نوي واقعیت په تحمیلولو سره اوږدمهاله مخنیوی دی چې غزه ستړې کوي او د اقتصادي پلوه بې کاره او د اوسېدو لپاره نامناسبه کوي، او د هر ډول سیاسي یا امنیتي حل لارو او حتی د کډوالۍ مفکورې منلو ته لاره هواروي، ځکه چې د غزې پریښودل د کنډوالو په توګه دا ستونزمن کوي چې د هغې بیا رغونه یوازې د هغې د خلکو په لاس کې وي، بلکې هیوادونه او سازمانونه به په سیاسي شرایطو کې مداخله وکړي، او اشغالګر په دې پوهیږي چې څوک چې بیا رغونه کوي هغه پریکړه لري. نو د نن ورځې ویجاړول د سبا ورځې د سیاسي کنټرول په بدل کې!

په حقیقت کې په غزه باندې د جګړې د بندیدو د تړون "د بمونو څخه ډک" بلل بې ځایه نه و، ځکه چې دا جزوی و، او له هغې څخه فرضي نظامي اهداف مستثنا وو، چې یهودانو ته دا اجازه ورکوي چې د امنیتي پلمو لاندې بریدونو او ویجاړولو ته دوام ورکړي. همدارنګه، دا د هغه دولت لخوا لاسلیک شوی چې د یهودو د دولت ترټولو لوی ملاتړی دی، پرته له قوي نړیوالو تضمینونو، چې دا نازک او د سرغړونې وړ کوي، په ځانګړې توګه د نړیوالې محاسبې په نشتوالي کې چې د یهودو دولت له محاسبې څخه پورته کوي.

تر څو به موږ یوه تسلیم شوې او فرعي ټولنه پاتې کیږو او د یو کمزوري شوي، ستړي شوي، ورک شوي او وږی شوي ولس ننداره کوو؟! او له دې ټولو سربېره، په هر وخت کې تجاوز روا دی؟! راځئ چې ټول صلاح الدین ایوبي شو، ځکه چې نن ورځ غزه امت ته یادونه کوي چې صلاح الدین یوازې یو زړور سړی نه و، بلکې هغه په ​​یو داسې دولت کې یو مشر و چې پروژه یې لرله او یو پوځ او د هغه تر شا یو واحد امت یې درلود. له همدې امله، د صلاح الدین کېدو لپاره بلنه د انفرادي اتلولۍ معنی نه لري، بلکې د داسې دولت د جوړولو لپاره کار کول دي چې د امت ټول زامن د یوې بیرغ لاندې په یوه صف کې سرتیري کړي.

الله تعالی فرمایي: ﴿ژباړه: او تاسو ته څه شوي دي چې د الله په لار کې او د هغو کمزورو نارینه وو، ښځو او ماشومانو لپاره جګړه نه کوئ؟﴾.

دا د حزب التحریر د مرکزي مطبوعاتي دفتر د راډیو لپاره لیکل شوی

منال ام عبیده

عبدالملک الحوثي د خپلې او د خپل پلار د مال څخه مرسته نه کوي!

عبدالملک الحوثي د خپلې او د خپل پلار د مال څخه مرسته نه کوي!

خبر:

د یمن صنعا تلویزیون د چهارشنبې په ماښام د ۲۰۲۵/۱۱/۱۲ نیټه د "موطني" په نوم بشري خپرونه خپره کړه، او د "موږ ستاسو سره یو" برخه کې د یوې داسې ښځې قضیه وړاندې شوه چې په نادره ناروغۍ اخته شوې وه او هند ته د ۸۰ زره ډالرو په لګښت سفر ته اړتیا لري، چیرې چې د خیریه ټولنو او فعالینو لخوا ۷۰ زره ډالر راټول شوي وو، خو د خپرونې وړاندې کوونکي د وروستي مرسته کوونکي په اړه ډیره ستاینه وکړه چې لس زره ډالر یې مرسته کړې وه، او دا څرګنده شوه چې هغه عبدالملک الحوثي و، او په خپرونه کې یې د بشري قضیو په ملاتړ کې د هغه د پرله پسې رول ستاینه وکړه.

تبصره:

په اسلام کې د حاکم مسئولیت ډیر لوی دی او هغه د خلکو د چارو ساتنه ده، د هغوی په ګټه لګښت کول او د هغوی د آرامۍ لپاره هر څه چمتو کول، هغه په اصل کې د هغوی خادم دی او تر هغه وخته پورې آرام نشي کولی چې د هغوی په احوالو ډاډه شي، او دا د هغه احسان او فضل نه دی، بلکې دا یو شرعي واجب دی چې اسلام هغه ته لازم کړی دی، او که چیرې هغه په دې کې غفلت وکړي نو کم ګڼل کیږي، او اسلام په امت باندې لازم کړی دی چې د هغه د کمښت په وخت کې حساب ترې واخلي، صلی الله علیه وسلم فرمایلي دي: «فَالْإِمَامُ رَاعٍ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ»، له همدې امله دا سطحي ده چې موږ د ځینو اړتیاوو لپاره د حاکمانو یا دولت پاملرنې ته خوشحاله شو او دا یو بشري عمل وګڼو، په داسې حال کې چې دا په اصل کې یو لازمي رعایتي عمل دی.

د هغو خطرناکو مفاهیمو څخه چې پانګوالۍ او د هغې حکومت په نړۍ کې ټینګ کړی دا دی چې دولت د سرپرستۍ څخه ځان لرې کوي او د خلکو پالنه خیریه بنسټونو او ټولنو ته پریږدي چې د افرادو یا ډلو لخوا پرمخ وړل کیږي او خلک ډیری وختونه د دوی سره د مرستې او د خپلو اړتیاوو پوره کولو لپاره مخه کوي، د ټولنو مفکوره لومړی په اروپا کې د نړیوالو جګړو په جریان کې راڅرګنده شوه چیرې چې ډیری کورنیو خپل مشران له لاسه ورکړل او سرپرست ته اړتیا وه، او د پانګوالۍ ډیموکراټیک نظام له مخې دولت د چارو پالونکی نه دی بلکې یوازې د ازادیو ساتونکی دی، نو بډایانو له دې ویره درلوده چې بې وزلي به پرې پاڅون وکړي نو ځکه یې دا ټولنې جوړې کړې.

اسلام د امت د چارو د پالنې لپاره د سلطان وجود واجب کړی دی ترڅو د هغوی شرعي حقوق وساتي او د هغوی شپږ اساسي اړتیاوې پوره کړي چې د افرادو او ټولنو لپاره باید پوره شي؛ خواړه، کالي او کور باید دولت د رعیت ټولو افرادو ته په انفرادي توګه مسلمانانو او غیر مسلمانانو ته چمتو کړي، او امنیت، درملنه او تعلیم باید دولت ټولو ته وړیا چمتو کړي، یو سړی د مسلمانانو خلیفه عمر بن الخطاب رضي الله عنه ته راغی او خپلې میرمنې او شپږو لوڼو سره یې وویل: (ای عمره دا زما شپږ لوڼې او د هغوی مور ده، هغوی ته خواړه ورکړه او کالي ورکړه او د زمانې له ناخوالو څخه د هغوی لپاره سپر شه) عمر وویل: (څه به کیږي که زه داسې ونه کړم؟!) اعرابي وویل: (زه به لاړ شم) عمر وویل: (څه به کیږي که ته لاړ شې؟) هغه وویل: (د قیامت په ورځ به د هغوی د حال په اړه وپوښتل شي، د الله تعالی په وړاندې ولاړ یا به دوزخ ته ځي او یا به جنت ته ځي) عمر وویل: (دا امت به تر هغه وخته ضایع نشي تر څو چې په دې کې د دوی په څیر خلک وي).

ای مسلمانانو: دا خیال نه دی بلکې دا هغه اسلام دی چې د رعیت د هر فرد لپاره یې د مسلمانانو په خلیفه باندې پالنه واجب کړې ده، رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایلي دي: «فَالْإِمَامُ رَاعٍ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ»، له همدې امله موږ باید دا احکام بیا راژوندي کړو او د تطبیق وړ یې وګرځوو، سبحانه وتعالی فرمایلي دي: ﴿إِنَّ اللهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ﴾ نو هغه څه چې زموږ حالت به عدالت او سوکالۍ ته بدل کړي هغه اسلام دی.

دا لیکنه د حزب التحریر د مرکزي مطبوعاتي دفتر د راډیو لپاره لیکل شوې

صادق الصراري