په تانزانیا کې د 2025 کال د ټاکنو وروسته تاوتریخوالی
(ژباړه)
خبر:
د 2025 کال د نومبر په 3مه، د دوشنبې په ورځ، سامیه سولوو حسن د دویم ځل لپاره د تانزانیا د متحده ایالاتو د ولسمشرې په توګه لوړه وکړه. دغه ټاکنې چې د 2025 کال د اکتوبر له 29مې نېټې څخه د څو ورځو لپاره له تاوتریخوالي سره مل وې، د سر او مال او عامه زیربناوو د ضایع کېدو لامل شوې.
تبصره:
دا لومړی ځل نه دی چې تانزانیا د 1995 کال راهیسې د ګوندونو د تعدد د پلي کېدو راهیسې د ټاکنو تاوتریخوالی ګوري. او ځکه چې تاوتریخوالی د هر عامو ټاکنو برخه وه، له هغې جملې څخه تر ټولو ناوړه د 2000 کال په زنجبار کې ټاکنې وې، چې د هیومن رایټس واچ په وینا 35 تنه پکې ووژل شول او 600 نور ټپیان شول او شاوخوا 2000 نور کینیا ته مهاجر شول.
په دیموکراتیکو ټاکنو کې تاوتریخوالی په ټوله نړۍ کې عام دی. د مثال په توګه، د 2007 کال له دسمبر څخه د 2008 کال تر فبرورۍ پورې په کینیا کې تر 1200 ډېر کسان ووژل شول او شاوخوا 350 زره بې ځایه شول، او په 2010 کال کې په ساحل کې، اټکل کېږي چې درې زره کسان ووژل شول، او په 2012 کال کې په سینیګال کې شاوخوا 15 کسان ووژل شول، او په 2024 کال کې په موزمبیق کې تر 50 ډېر کسان ووژل شول، او دا ټول د مثال په توګه دي، نه د محدودیت په توګه. نړیوال راپورونه اټکل کوي چې د ټاکنو تاوتریخوالی د نړۍ په شاوخوا 19٪ برخو کې او د افریقا په شاوخوا 58٪ ټاکنو کې رامنځته کېږي!
موږ دا ان په هغو هېوادونو کې هم لیدلي چې د دیموکراسۍ د اتلانو په توګه ګڼل کېږي، لکه متحده ایالات د 2020 کال په ټاکنو کې، چې د ټرمپ له لومړۍ ماتې وروسته، په راتلونکي کال کې د جنوري په 6مه، د هغه د پلویانو ګڼو خلکو د امریکا د کانګرس (کپیټل هیل) په ودانۍ کې ګډوډي رامنځته کړه چې د ډېرو مړینو راپورونه ورکړل شوي.
په دیموکراتیکو ټاکنو کې د تاوتریخوالي اصلي لامل، چې واکمن سرمایه داري نظام دی، د سرمایه دارۍ د اصل په ماهیت پورې اړه لري.
سرمایه داري عقیده د یوې کمزورې، بې بنسټه او غیر منطقي سیکولر عقیدې څخه رامینځته شوې، چې له معنوي ارزښتونو څخه خالي ده او یوازې ګټې ته د ټولو کړنو د اندازې په توګه تمرکز کوي. په دې حالت کې تاوتریخوالی حتمي کېږي، ځکه چې د دیموکراسۍ پلویان د ګټو د ترلاسه کولو لپاره هر څه کولو ته چمتو دي.
دا چې سرمایه داري د مکیاولیانو تګلاره غوره کړې چې د هرې وسیلې څخه کار اخلي، لکه دروغ ویل، وژل، د خلکو ترمنځ فتنه اچول او د عامه او شخصي ملکیتونو ویجاړول او داسې نور، ترڅو مطلوبه موخه ترلاسه کړي. همدارنګه، لوېدیځو هېوادونو چې څو ګوندي دیموکراسي یې معرفي کړه، خلک یې غولولي او دوی ته یې ښودلې چې "دویمه ازادي" یوه ښکاره درواغ ده.
د څو ګوندي دیموکراسۍ له لارې د "دویمې ازادۍ" جعلي شعار د "خپلواکۍ" شعار ته ورته دی. دواړه موخه دا ده چې د خلکو پام واړوي، په ځانګړې توګه په مخ پر ودې هېوادونو کې، او دوی د یوې ریښتینې او بنسټیزې حل لارې په لټه او مبارزه کې ګمراه کړي ترڅو سرمایه داري له خپلو ریښو څخه وباسي، کوم چې په دې هېوادونو کې د هر ډول ویجاړۍ سرچینه ده.
د تېرې پېړۍ په پنځوسمو او شپیته لسیزو کې د "خپلواکۍ" شعار موخه دا وه چې د استعمار پخوانی ډول د خپلواکۍ ورکولو په نوم د سیمه ییزو اجنټانو له لارې په نوي استعمار بدل کړي. د خپلواکۍ له کلونو وروسته، خلکو احساس وکړ چې لکه څنګه چې تمه کېده هیڅ بدلون نشته، او دوی د لوېدیځ له ظالمو مستبدو اجنټانو څخه ستړي شوي وو چې د یوه ګوند له لارې یې حکومت کاوه، چېرته چې لوېدیځو هېوادونو په هوښیارۍ سره څو ګوندي دیموکراسي معرفي کړه ترڅو په جعلي توګه دوی ارام کړي. د څو ګوندي نظام په سیوري کې، د خلکو مغز وینځل شوی ترڅو باور وکړي چې د څېرې بدلول به په هېواد کې بدلونونه رامینځته کړي. څنګه به بدلون رامنځته شي پرته له سرمایه دارۍ ته بنسټیز بدلون څخه چې لاهم د مخ پر ودې نړۍ په هر اړخ کنټرول لري، او شپه او ورځ کار کوي ترڅو زموږ سرچینې په هره طریقه وکاروي تر دې چې د کورنۍ جګړې، وېش او جګړې لامل شي ترڅو خپل استعماري اجنډا ترلاسه کړي، لکه څنګه چې موږ په کانګو، موزمبیق او نورو هېوادونو کې ګورو؟!
سربېره پر دې، په تانزانیا او نورو هېوادونو کې د ټاکنو وروسته تاوتریخوالي نه یوازې دیموکراسي د ګډوډۍ او ورانۍ د نظام په توګه ښکاره کړه، بلکې د ترهګرۍ په وړاندې د لوېدیځ جنګي پروپاګند افسانه هم ښکاره کړه چې په ټوله نړۍ کې یې پرته له تبعیض څخه اسلام او مسلمانان په نښه کړي، په داسې حال کې چې د دیموکراسۍ پلویان او فعالان په بې شرمۍ سره د دې وحشیانه تاوتریخوالي ملاتړ کوي، او ځینې یې په ښکاره توګه په کې برخه اخلي.
په پایله کې، تانزانیا، مخ پر ودې هېوادونه او ټول بشریت به د یوه فاسد دیموکراتیک نظام تر سیوري لاندې سوله او ډاډ ترلاسه نه کړي، بلکې د اسلام تر سیوري لاندې بنسټیز بدلون ته اړتیا لري چې د اوږدو پیړیو لپاره یې په عادلانه او مساوي چلند سره د ټولو لپاره حکومت کړی دی.
دا د تحریر ګوند د مرکزي مطبوعاتي دفتر د راډیو لپاره لیکل شوی
سعید بیتوموا
په تانزانیا کې د تحریر ګوند د مطبوعاتي دفتر غړی
