الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الحادية والثلاثون
الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الحادية والثلاثون

في هذه الحلقة والتي تليها سوف نتناول دور الدولة الإسلامية تجاه الكوارث والحالات الاستثنائية: تعتبر الكوارث الطبيعية من براكين وزلازل وأعاصير وفيضانات، والكوارث الحربية من الهجوم بأسلحة الدمار الشامل من أسلحة بيولوجية وكيماوية ونووية، حالات استثنائية تتطلب التحضير والتهيئة المسبقة لمحاولة منعها والتقليل من تأثيرها أو للتعامل مع آثارها بسرعة وفعالية.

0:00 0:00
Speed:
November 27, 2020

الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الحادية والثلاثون

الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الحادية والثلاثون

في هذه الحلقة والتي تليها سوف نتناول دور الدولة الإسلامية تجاه الكوارث والحالات الاستثنائية:

تعتبر الكوارث الطبيعية من براكين وزلازل وأعاصير وفيضانات، والكوارث الحربية من الهجوم بأسلحة الدمار الشامل من أسلحة بيولوجية وكيماوية ونووية، حالات استثنائية تتطلب التحضير والتهيئة المسبقة لمحاولة منعها والتقليل من تأثيرها أو للتعامل مع آثارها بسرعة وفعالية.


ومن منطلق رعاية الشؤون الواجبة على الخليفة تجاه رعيته، ومنعا أو إزالة للضرر المترتب على مثل هذه الكوارث الطبيعية والحربية، وإغاثة للمنكوبين والملهوفين ممن ابتلوا بهذه الكوارث من الرعية، فإن الدولة الإسلامية مسؤولة عن الإعداد الوقائي ضد هذه الكوارث، وعن التهيئة المسبقة لمواجهة هذه الكوارث حال وقوعها، وعن إعادة بناء ودعم المناطق المنكوبة بعد الكوارث.

غير أن كون الدولة الإسلامية هي المسؤول الأول عن علاج آثار مثل هذه الكوارث لا يعني أن المسلمين كأفراد معفون من المساعدة والمساهمة في جهود التصدي للكوارث، لأن أدلة إزالة الضرر وأدلة وجوب إغاثة الملهوف والمصاب أدلة عامة، تشمل الدولة والأفراد، كقوله عليه وآله الصلاة والسلام وشبك أصابعه: «الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضاً»، رواه البخاري. لذلك فإن الدولة تجند وتستعين بكل من يلزم من الرعية المسلمين في مجهود الإغاثة حال وقوعها، وتهتم بتنظيمهم للاستفادة القصوى من مجهودهم وحمايتهم حال عملهم الإغاثي والتنسيق بينهم وبين الكوادر الرسمية المختصة، كما وأن للدولة الإسلامية أن تفرض الضريبة على أغنياء المسلمين بما يفضل عن حاجاتهم بالمعروف للإنفاق على المجهود الإغاثي إذا لم تكف الأموال في بيت المال لذلك.


ولأن الكوارث قد تختلف تبعا للمناطق المختلفة في الدولة الإسلامية، فبعض المناطق يكون معرضا للزلازل بينما يعاني البعض الآخر من الفيضانات أو الأعاصير، فإن الدولة الإسلامية تعين لجنة من المختصين في كل ولاية وظيفتها الإعداد لمواجهة الكوارث الطبيعية والحربية في الولاية، ويكون عملها على أربعة أصعدة:

1- العمل المسبق للحد من وقع الكوارث ونتائجها: تحاول هذه اللجان منع تفاقم المخاطر وتحولها إلى كوارث، أو تخفيف تأثير الكوارث حال حدوثها، عن طريق إجراءات ووسائل استباقية هيكلية كإنشاء السدود وشبكات الصرف لمنع الفيضانات، وبناء المساكن مرتفعة على أعمدة في المناطق المعرضة للفيضانات، أو إنشاء أقبية وملاجئ تحت الأرض في المناطق المعرضة للأعاصير والعواصف أو القصف. وكذلك عن طريق إجراءات استباقية غير هيكلية كبعض القوانين التي يتبناها الخليفة ويلزم الرعية بها، مثل وضع صمامات أمان لأنابيب الغاز والنفط لإغلاقها في حال حصول الزلازل، أو حماية بعض الأراضي لاستعمالها كحاجز وفاصل في وجه الفيضانات أو انبعاثات البراكين، أو برامج إرشاد الرعية لكيفية التصرف الصحيح حال حصول الكوارث. هذه الإجراءات (الهيكلية وغير الهيكلية) تعتبر من الوقاية، وهي من أنجع الوسائل لمنع الكوارث أو التخفيف من حدتها.

2- وضع خطط العمل للكوارث: تضع لجان مواجهة الكوارث خططا مسبقة لمواجهة الكوارث، ومن هذه الخطط تدريب وتهيئة طواقم الإغاثة المختلفة من قوات خاصة وقوات الشرطة والجيش لمواجهة آثار الكوارث، ومنها وضع وسائل اتصال ولغة مشتركة سهلة وبسيطة لطواقم الإغاثة لمنع البلبلة، ومنها تطوير وسائل إنذار مبكر وخطط إخلاء مبكر ومآو بديلة لساعات الكوارث، ومنها خطط لتأمين وتوصيل المؤن والمواد الغذائية والمعدات للمنكوبين، ومنها أيضا برامج تدريب لطواقم من الرعية لمساعدة قوات الإغاثة التي لا تكون كافية وقت الكارثة عادة. وهذه الخطط تعد لمعالجة آثار الكارثة الطبيعية أو الحربية حال حصولها على عكس الإجراءات الوقائية في البند السابق.

3- التعامل مع الكارثة: لمواجهة الكارثة حال حصولها تقوم هذه اللجان بإدارة المجهود الإغاثي بتوجيه ونقل طواقم ومعدات الإغاثة الأولية إلى المناطق المنكوبة، ومن ثم مواصلة دعم هذه الطواقم الأولية وتزويدها بالطواقم الثانوية والمتطوعين. وتوضع قوات الشرطة وقوات من الجيش تحت تصرف اللجان في حالة كون الكارثة طبيعية أو حربية لكن الحرب انتهت أو توقفت ولا خوف من الهجوم على الدولة، أما إن كانت الكارثة حربية والحرب ما زالت جارية فالأولوية هي لقوات الجيش في صد العدو والمجهود الحربي لا الإغاثي.


ومن المهم أن تهتم اللجان خلال المجهود الأولي المتمثل بالبحث عن الضحايا وإنقاذهم، بتزويد المناطق المنكوبة بالاحتياجات الإنسانية الأساسية بعد زوال إعصار مثلا، أو نقل السكان إلى مناطق آمنة أخرى بعد تفجر بركان وبقائه نشطا، ولذلك تتحدد خطة العمل بالتزويد أو الإخلاء وفق طبيعة الكارثة ومدى الخطر المتمثل في بقاء السكان في المناطق المنكوبة.

4- إصلاح نتائج الكارثة: تقوم اللجان بعد الكوارث بوضع خطط للتعامل مع نتائج الكارثة بعد جهود الإغاثة الأولية لإعادة وضع المناطق المنكوبة إلى ما كانت عليه قبل الكارثة مع الاستفادة من الأخطاء السابقة في الإجراءات الهيكلية وغير الهيكلية والتحرز منها. وتشمل الجهود في هذه المرحلة إعادة إصلاح البنى التحتية والمباني المتضررة، وإعادة تأهيل المناطق المنكوبة وتعميرها.

نكمل في نفس الموضوع في الحلقة القادمة إن شاء الله

جمع وإعداد: راضية عبد الله

More from null

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" - پنځلسمه برخه

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه"

د استاد محمد احمد النادي لخوا چمتو شوی

پنځلسمه برخه

الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على إمام المتقين، وسيد المرسلين، المبعوث رحمة للعالمين، سيدنا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين، او موږ له دوی سره شامل کړه، او زموږ په ډله کې مو راټول کړه ستا په رحمت ای تر ټولو رحم کوونکیه.

ګرانو اورېدونکو، د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

السلام علیکم ورحمة الله وبركاته، له دې وروسته: په دې برخه کې موږ د "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" کتاب په اړه خپلو غورونو ته دوام ورکوو. او د اسلامي شخصیت د جوړولو لپاره، د اسلامي ذهنیت او اسلامي نفسیاتو ته په پام سره، وایو او له الله څخه توفیق غواړو:

ای مسلمانانو:

په تېره برخه کې مو وویل: د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي، لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي، او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او په دې برخه کې اضافه کوو او وایو: د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي، د ابوهریره د حدیث له مخې چې بخاري په الادب المفرد کې راوړی، او ابویعلی په خپل مسند کې، او نسایي په الکنی کې، او ابن عبدالبر په التمهید کې، او عراقي وویل: سند یې ښه دی، او ابن حجر په تلخیص الحبیر کې وویل: سند یې حسن دی، ویې ویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "ډالۍ ورکړئ ترڅو مینه وکړئ".

د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي د عایشې د حدیث له مخې چې په بخاري کې راغلی، هغې وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ډالۍ منله او په بدل کې یې انعام ورکاوه".

او د ابن عمر حدیث چې احمد، ابوداود او نسایي روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په الله قسم درکړي، نو هغه ته پناه ورکړئ، او څوک چې له تاسو څخه د الله په خاطر څه وغواړي، نو هغه ته ورکړئ، او چا چې له تاسو څخه پناه وغوښته، نو هغه ته پناه ورکړئ، او چا چې تاسو ته احسان وکړ، نو هغه ته بدله ورکړئ، او که تاسو ونه مومئ، نو د هغه لپاره دعا وکړئ ترڅو پوه شئ چې تاسو هغه ته بدله ورکړې ده".

او دا د وروڼو ترمنځ دی، او د حاکمانو ته د رعیت د ډالیو سره هیڅ تړاو نلري، دا رشوت په څیر حرام دي، او د انعام ورکولو څخه دا دی چې ووایی: جزاک الله خیرا.

ترمذي د اسامه بن زید رضي الله عنهما څخه روایت کړی او ویلي یې دي چې حسن صحیح دی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو نیک کار وکړ او هغه چا ته یې وویل چې هغه یې کړی دی: "جزاک الله خیرا" نو په ثناء کې یې ښه وکړ". او ثناء شکر دی، یعنې انعام ورکول، په ځانګړې توګه د هغه چا لخوا چې بل څه نه لري، لکه څنګه چې ابن حبان په خپل صحیح کې د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی، هغه وویل: ما د نبی صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "چا چې یو نیک کار وکړ او د ثناء پرته یې بل څه ونه موندل، نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په باطل سره ځان ښکلی کړ نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او ترمذي په حسن سند سره د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی چې هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو څه ورکړل او هغه یې وموندل نو هغه دې بدله ورکړي، او که یې ونه موندل نو هغه دې ثناء ووايي، نو چا چې ثناء وویل نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په هغه څه سره ځان ښکلی کړ چې نه وي ورکړل شوی نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او د ورکړې کفر یعنې پټول او پټول دي.

او په صحیح سند سره ابوداود او نسایي د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: "مهاجرینو وویل ای د خدای رسوله، انصار ټوله جزا واخیستله، موږ داسې خلک ندي لیدلي چې په ډیرو کې د دوی په څیر ښه مصرف کونکي وي، او نه هم په لږ کې د دوی په څیر ښه مرسته کونکي وي، او دوی زموږ لپاره بار کم کړ، هغه وویل: ایا تاسو په دې سره د دوی ثناء نه کوئ او د دوی لپاره دعا نه کوئ؟ دوی وویل: هو، هغه وویل: نو دا په دې سره برابر دی".

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې په لږ څه باندې هم د ډیرو په څیر شکر ادا کړي، او د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي، لکه څنګه چې عبدالله بن احمد په زوائد کې په حسن سند سره د نعمان بن بشیر څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په لږ څه باندې شکر ادا نکړي نو په ډیرو باندې به هم شکر ادا نکړي، او څوک چې د خلکو څخه شکر ادا نکړي نو د خدای څخه به هم شکر ادا نکړي، او د خدای د نعمت په اړه خبرې کول شکر دی، او د هغه پرېښودل کفر دی، او جماعت رحمت دی، او تفرقه عذاب دی".

او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي، لکه څنګه چې بخاري د ابوموسی څخه روایت کړی، هغه وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ناست و چې یو سړی راغی او سوال یې وکړ، یا یې د یوې اړتیا غوښتنه وکړه، هغه زموږ په لور مخ کړ او ویې ویل شفاعت وکړئ ترڅو تاسو ته اجر ورکړل شي او الله دې د خپل نبی په ژبه هغه څه فیصله کړي چې وغواړي".

او لکه څنګه چې مسلم د ابن عمر څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت کړی، هغه وویل: "څوک چې د خپل مسلمان ورور لپاره د یو واکمن سره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره وسیله وي، هغه ته به د قیامت په ورځ د پل صراط په تېرېدو کې مرسته وشي، په هغه ورځ چې پښې ښویږي".

د مسلمان لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، لکه څنګه چې ترمذي روایت کړی او ویلي یې دي چې دا حدیث حسن دی د ابوالدرداء څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت دی، هغه وویل: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه دفاع وکړي، الله به د قیامت په ورځ د هغه له مخ څخه اور لرې کړي". او د ابوالدرداء دا حدیث احمد روایت کړی او ویلي یې دي چې سند یې حسن دی، او همداسې هیثمي هم ویلي دي.

او هغه څه چې اسحاق بن راهویه د اسماء بنت یزید څخه روایت کړي، هغې وویل: ما د رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، نو دا د الله په غاړه ده چې هغه د اور څخه ازاد کړي".

او القضاعي په مسند الشهاب کې د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې د خپل ورور سره په غیاب کې مرسته وکړي، الله به ورسره په دنیا او اخرت کې مرسته وکړي". او القضاعي دا حدیث د عمران بن حصین څخه هم په دې زیاتوالي سره روایت کړی دی: "او هغه د مرستې کولو توان لري". او لکه څنګه چې ابوداود او بخاري په الادب المفرد کې روایت کړی، او الزین عراقي وویل: سند یې حسن دی د ابوهریره څخه چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "مؤمن د مؤمن هنداره ده، او مؤمن د مؤمن ورور دی، له هر ځای څخه چې ورسره مخامخ شي، هغه د هغه له ضایع کېدو څخه ساتي او له شا څخه یې ساتنه کوي".

ای مسلمانانو:

تاسو په دې برخه کې او په تېره برخه کې د نبوي احادیثو له لارې پوه شوئ چې د هغه چا لپاره سنت دي چې د الله په خاطر له یوه ورور سره مینه لري، هغه ته خبر ورکړي او هغه ته د خپلې مینې په اړه ووایي. او د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي. لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي. او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي.

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي. او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي. ایا موږ به دې شرعي احکامو او د اسلام ټولو احکامو ته ژمن نه وو، ترڅو د خپل رب په څېر شو چې هغه یې خوښوي او راضي کیږي، ترڅو هغه څه چې په موږ کې دي بدل کړي، او زموږ حالات سم کړي، او د دنیا او اخرت په نیکیو بریالي شو؟!

ګرانو اورېدونکو: د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

په دې برخه کې په همدې اندازه بسنه کوو، ترڅو په راتلونکو برخو کې خپل غورونه بشپړ کړو، ان شاء الله تعالی، تر هغه وخته او تر هغه چې تاسو سره وینو، موږ تاسو د الله په پناه او ساتنه او امن کې پرېږدو. ستاسو د ښه اورېدلو څخه مننه کوو والسلام علیکم ورحمة الله وبركاته.

اې مسلمانانو! پوه شئ - 15 برخه

اې مسلمانانو! پوه شئ

15 برخه

دا چې د خلافت د دولت له مرستندویه دستګاه څخه وزیران دي، هغه وزیران چې خلیفه یې له ځان سره ټاکي، ترڅو د خلافت په بار کې مرسته وکړي او د هغې مسؤلیتونه په غاړه واخلي، د خلافت د بارونو زیاتوالی، په ځانګړې توګه هرکله چې د خلافت دولت لوی او پراخ شي، خلیفه یوازې د هغې په وړلو ستړی کیږي نو هغه چا ته اړتیا لري چې د هغې په وړلو کې ورسره مرسته وکړي ترڅو خپل مسؤلیتونه په غاړه واخلي، مګر د هغوی وزیران بې له قید او شرطه نومول روا نه دي ترڅو په اسلام کې د وزیر مفهوم چې د مرسته کوونکي په معنی دی د اوسنیو وضعي نظامونو د وزیر له مفهوم سره ګډ نه شي چې په ډیموکراټیک، پانګوال، سیکولر یا نورو نظامونو ولاړ دي کوم چې موږ په اوسني وخت کې وینو.