الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الثلاثون
الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الثلاثون

بعد أن استعرضنا ما يتعلق بموضوع تعليم الطب والتأهيل المهني والبحث العلمي وصناعة الدواء في الدولة الإسلامية، لا بد في هذا المقامِ منْ أنْ نُعرج على ما يُسمَّى بحقوقِ الطبعِ وبراءةِ الاختراعِ المتَّبَعَةِ في الأنظمةِ الرأسماليةِ، فبراءة الاختراع تندرج تحت ما يسمى بالملكية الفكرية والتي تعطي لمن يسبق إلى تسجيل الابتكار (حتى ولو لم يكن له في الابتكار نصيب) من أفراد وشركات، الحقَّ بتملك الابتكارات تملك عين ومنفعة ولا يحق لغيره أن ينتفع به إلا بإذنه، فهو إما أن يحتكره أو يبيع حق المنفعة لغيره، ببيع تسجيل البراءة أو أخذ مال مقابل كل مرة يُستخدم بها الابتكار.

0:00 0:00
Speed:
November 26, 2020

الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الثلاثون

الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الثلاثون


بعد أن استعرضنا ما يتعلق بموضوع تعليم الطب والتأهيل المهني والبحث العلمي وصناعة الدواء في الدولة الإسلامية، لا بد في هذا المقامِ منْ أنْ نُعرج على ما يُسمَّى بحقوقِ الطبعِ وبراءةِ الاختراعِ المتَّبَعَةِ في الأنظمةِ الرأسماليةِ، فبراءة الاختراع تندرج تحت ما يسمى بالملكية الفكرية والتي تعطي لمن يسبق إلى تسجيل الابتكار (حتى ولو لم يكن له في الابتكار نصيب) من أفراد وشركات، الحقَّ بتملك الابتكارات تملك عين ومنفعة ولا يحق لغيره أن ينتفع به إلا بإذنه، فهو إما أن يحتكره أو يبيع حق المنفعة لغيره، ببيع تسجيل البراءة أو أخذ مال مقابل كل مرة يُستخدم بها الابتكار.


ووضع الغرب للملكية الفكرية قوانين حماية، لكن حقيقة هذه القوانين تهدف إلى حماية أصحاب رؤوس الأموال وتمكينهم من احتكار رؤوس الأموال وتضييق دائرة السيولة النقدية بل وحصرها في دائرة الرأسماليين، فالشركات تعطي المبتكرين مكافآت مالية تعتبر شحيحة إذا ما قورنت بالعائد الحقيقي إلى أصحاب أسهم الشركات الكبرى والشركات الأقوى، وهذه تُعتبر إحدى أدوات الرأسمالية المستخدمة في ذبح الفقراء، وذلك في القطاع الأكثر حساسية والأهم بالنسبة لحياة البشر، فقد ذكرت صحيفة "وول ستريت جورنال" أن شركة "نكست سورس بيوتكنولوجي" رفعت ثمن عقار "لوموستين" - وهو دواء لسرطان الدماغ - بنسبة 1400%؛ ليصبح ثمن القرص الواحد منه أكثر من 700 دولار، بعدما كان يباع بـ50 دولاراً.


وهذه الشركات في كثير من الأحيان تؤخر الانتفاع بالمكتشفات المهمة خاصة في مجال الطب وصناعة الأدوية لسنوات كثيرة مع أن الناس في أمس الحاجة إليها وذلك لعدم التمكن من حمايتها بسبب بساطة الاختراع ـ لأنه إذا عرف تمكنت الشركات الأخرى من إعادة الاختراع بطرق أخرى غير محمية، فكم من دواء مفيد لم يتم إنتاجه لعدم توفر الجدوى الاقتصادية، وكم من أدوية رخيصة الثمن وفي متناول الأيدي لأنها لا تخضع لقوانين الاحتكار التجاري قد وجد مؤخرا أن للعديد من هذه الأدوية استخدامات جديدة في معالجة العديد من الأمراض المستعصية، لكن شركات الأدوية تفضل التغاضي عنها وإنفاق المليارات على بحوث لتطوير وترويج مستحضرات دوائية جديدة باهظة الثمن قليلة الفائدة تقوم باحتكار تصنيعها وبراءة اختراعها حيث تحقق لها ربحاً أكبر.

ومن عادة النظام الرأسمالي النفعي فإنه أحيانا يلتف على بعض قوانينه، ففي ظل أزمة فيروس كورونا تم إقرار تشريع لحالات الطوارئ في كندا، يمنح وزير الصحة صلاحيات الالتفاف حول قانون براءات الاختراع، لضمان إمكانية إنتاج الإمدادات الطبية أو الأدوية أو اللقاحات محلياً. وكذلك استند كيان يهود إلى بند لتعليق براءات الاختراع في ظروف الطوارئ، بما يسمح لها باستيراد نسخة عامة من عقار كاليترا المضاد للفيروسات الذي تنتجه الشركة العالمية للصناعات الدوائية أبفي.


إن شروط حماية الملكية الفكرية هي شروط غير شرعية، لا يجب الالتزام بها، فهي تجعل الانتفاع بالعين المباعة مقصورا على انتفاع دون انتفاع آخر وهذا مخالف لمقتضى عقد البيع الشرعي ،لأن مقتضى عقد البيع في الإسلام، كما يعطي للمشتري حق الملكية يعطيه أيضا حق التصرف بما يملك، ولا سلطان للبائع على ما باع بعد البيع.


وكل شرط مخالف لمقتضى عقد البيع باطل يكون المشتري في حل منه، ولو كان مائة شرط، والشروط التي تحرم الحلال شروط باطلة لقوله (صلى الله عليه وآله وسلم): «وَالْمُسْلِمُونَ عَلَى شُرُوطِهِمْ إِلا شَرْطًا حَرَّمَ حَلالاً أَوْ أَحَلَّ حَرَامًا»، رواه الترمذي بسند صححه الألباني.

ولا تحاسب الدولة ولا تمنع أيا من الشركات أو الأفراد تحت حكمها من التصرف والانتفاع بما استوردوه أو نقلوه من دول أخرى، وذلك ضمن حدود الشرع، مثل تحليل الأدوية المحمية دوليا ببراءة اختراع ثم إعادة تصنيعها وفق الأسس الطبية الصحيحة وبيعها، أو إعادة طبع المقالات العلمية ونشرها دون إذن من كاتبها أو ناشرها.

ولا ينظر إلى ما يسمى باتفاقية حقوق الملكية الفكرية (TRIPS)، أو الاتفاقية العامة للتعريفات والتجارة (GATT)، فتحت حجة براءة الاختراع لا تنفك الشركات الكبرى ومافيات سوق الأدوية الدولية تحتكر تصنيع الأدوية وبراءة اختراعها مستغلة تلك الاتفاقيات الدولية فترفع سعر الدواء بصورة فاحشة والمتضررون هم الأفراد الفقراء أو دول العالم الثالث، فمثلا 10% من سكان جنوب إفريقيا مصابون وتقدر التكلفة الإجمالية لعلاجه بألف دولار شهريا وهو رقم تعجز الدولة عن توفيره لمرضاها فعرضت شركة هندية للدواء بيع كمية نوعية من الدواء بسعر أدنى من سعر الشركة المحتكرة بخمس وثلاثين مرة، وعندما منحته جنوب إفريقيا ترخيصا لإنتاج الدواء اعتبر ذلك انتهاكا لاتفاقية التجارة الحرة التي تفرض حقوقا للملكية الفكرية! وأقامت شركات الدواء المتضامنة دعوى على جنوب إفريقيا لانتهاكها تلك الحقوق.


إن العقوبات الدولية أو المقاطعة التجارية التي قد تستخدمها الدول الأخرى أو الأمم المتحدة ضد الدولة الإسلامية في حال خرق مثل هذه الاتفاقيات هي مسألة سياسية ينبغي للدولة التعامل معها دون التنازل أو مخالفة الشرع، ويمكن أن يستخدم الإعلام لمحاولة كشف الجشع الرأسمالي واستغلاله لهذه الاتفاقيات لحرمان الدول والشعوب الفقيرة من الانتفاع بخيرات العلم، ومحاولة استمالة الرأي العالمي من أجل كسر هذه الاتفاقيات والتخلص من تبعاتها.

جمع وإعداد: راضية عبد الله

More from null

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" - پنځلسمه برخه

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه"

د استاد محمد احمد النادي لخوا چمتو شوی

پنځلسمه برخه

الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على إمام المتقين، وسيد المرسلين، المبعوث رحمة للعالمين، سيدنا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين، او موږ له دوی سره شامل کړه، او زموږ په ډله کې مو راټول کړه ستا په رحمت ای تر ټولو رحم کوونکیه.

ګرانو اورېدونکو، د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

السلام علیکم ورحمة الله وبركاته، له دې وروسته: په دې برخه کې موږ د "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" کتاب په اړه خپلو غورونو ته دوام ورکوو. او د اسلامي شخصیت د جوړولو لپاره، د اسلامي ذهنیت او اسلامي نفسیاتو ته په پام سره، وایو او له الله څخه توفیق غواړو:

ای مسلمانانو:

په تېره برخه کې مو وویل: د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي، لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي، او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او په دې برخه کې اضافه کوو او وایو: د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي، د ابوهریره د حدیث له مخې چې بخاري په الادب المفرد کې راوړی، او ابویعلی په خپل مسند کې، او نسایي په الکنی کې، او ابن عبدالبر په التمهید کې، او عراقي وویل: سند یې ښه دی، او ابن حجر په تلخیص الحبیر کې وویل: سند یې حسن دی، ویې ویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "ډالۍ ورکړئ ترڅو مینه وکړئ".

د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي د عایشې د حدیث له مخې چې په بخاري کې راغلی، هغې وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ډالۍ منله او په بدل کې یې انعام ورکاوه".

او د ابن عمر حدیث چې احمد، ابوداود او نسایي روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په الله قسم درکړي، نو هغه ته پناه ورکړئ، او څوک چې له تاسو څخه د الله په خاطر څه وغواړي، نو هغه ته ورکړئ، او چا چې له تاسو څخه پناه وغوښته، نو هغه ته پناه ورکړئ، او چا چې تاسو ته احسان وکړ، نو هغه ته بدله ورکړئ، او که تاسو ونه مومئ، نو د هغه لپاره دعا وکړئ ترڅو پوه شئ چې تاسو هغه ته بدله ورکړې ده".

او دا د وروڼو ترمنځ دی، او د حاکمانو ته د رعیت د ډالیو سره هیڅ تړاو نلري، دا رشوت په څیر حرام دي، او د انعام ورکولو څخه دا دی چې ووایی: جزاک الله خیرا.

ترمذي د اسامه بن زید رضي الله عنهما څخه روایت کړی او ویلي یې دي چې حسن صحیح دی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو نیک کار وکړ او هغه چا ته یې وویل چې هغه یې کړی دی: "جزاک الله خیرا" نو په ثناء کې یې ښه وکړ". او ثناء شکر دی، یعنې انعام ورکول، په ځانګړې توګه د هغه چا لخوا چې بل څه نه لري، لکه څنګه چې ابن حبان په خپل صحیح کې د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی، هغه وویل: ما د نبی صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "چا چې یو نیک کار وکړ او د ثناء پرته یې بل څه ونه موندل، نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په باطل سره ځان ښکلی کړ نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او ترمذي په حسن سند سره د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی چې هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو څه ورکړل او هغه یې وموندل نو هغه دې بدله ورکړي، او که یې ونه موندل نو هغه دې ثناء ووايي، نو چا چې ثناء وویل نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په هغه څه سره ځان ښکلی کړ چې نه وي ورکړل شوی نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او د ورکړې کفر یعنې پټول او پټول دي.

او په صحیح سند سره ابوداود او نسایي د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: "مهاجرینو وویل ای د خدای رسوله، انصار ټوله جزا واخیستله، موږ داسې خلک ندي لیدلي چې په ډیرو کې د دوی په څیر ښه مصرف کونکي وي، او نه هم په لږ کې د دوی په څیر ښه مرسته کونکي وي، او دوی زموږ لپاره بار کم کړ، هغه وویل: ایا تاسو په دې سره د دوی ثناء نه کوئ او د دوی لپاره دعا نه کوئ؟ دوی وویل: هو، هغه وویل: نو دا په دې سره برابر دی".

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې په لږ څه باندې هم د ډیرو په څیر شکر ادا کړي، او د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي، لکه څنګه چې عبدالله بن احمد په زوائد کې په حسن سند سره د نعمان بن بشیر څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په لږ څه باندې شکر ادا نکړي نو په ډیرو باندې به هم شکر ادا نکړي، او څوک چې د خلکو څخه شکر ادا نکړي نو د خدای څخه به هم شکر ادا نکړي، او د خدای د نعمت په اړه خبرې کول شکر دی، او د هغه پرېښودل کفر دی، او جماعت رحمت دی، او تفرقه عذاب دی".

او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي، لکه څنګه چې بخاري د ابوموسی څخه روایت کړی، هغه وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ناست و چې یو سړی راغی او سوال یې وکړ، یا یې د یوې اړتیا غوښتنه وکړه، هغه زموږ په لور مخ کړ او ویې ویل شفاعت وکړئ ترڅو تاسو ته اجر ورکړل شي او الله دې د خپل نبی په ژبه هغه څه فیصله کړي چې وغواړي".

او لکه څنګه چې مسلم د ابن عمر څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت کړی، هغه وویل: "څوک چې د خپل مسلمان ورور لپاره د یو واکمن سره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره وسیله وي، هغه ته به د قیامت په ورځ د پل صراط په تېرېدو کې مرسته وشي، په هغه ورځ چې پښې ښویږي".

د مسلمان لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، لکه څنګه چې ترمذي روایت کړی او ویلي یې دي چې دا حدیث حسن دی د ابوالدرداء څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت دی، هغه وویل: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه دفاع وکړي، الله به د قیامت په ورځ د هغه له مخ څخه اور لرې کړي". او د ابوالدرداء دا حدیث احمد روایت کړی او ویلي یې دي چې سند یې حسن دی، او همداسې هیثمي هم ویلي دي.

او هغه څه چې اسحاق بن راهویه د اسماء بنت یزید څخه روایت کړي، هغې وویل: ما د رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، نو دا د الله په غاړه ده چې هغه د اور څخه ازاد کړي".

او القضاعي په مسند الشهاب کې د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې د خپل ورور سره په غیاب کې مرسته وکړي، الله به ورسره په دنیا او اخرت کې مرسته وکړي". او القضاعي دا حدیث د عمران بن حصین څخه هم په دې زیاتوالي سره روایت کړی دی: "او هغه د مرستې کولو توان لري". او لکه څنګه چې ابوداود او بخاري په الادب المفرد کې روایت کړی، او الزین عراقي وویل: سند یې حسن دی د ابوهریره څخه چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "مؤمن د مؤمن هنداره ده، او مؤمن د مؤمن ورور دی، له هر ځای څخه چې ورسره مخامخ شي، هغه د هغه له ضایع کېدو څخه ساتي او له شا څخه یې ساتنه کوي".

ای مسلمانانو:

تاسو په دې برخه کې او په تېره برخه کې د نبوي احادیثو له لارې پوه شوئ چې د هغه چا لپاره سنت دي چې د الله په خاطر له یوه ورور سره مینه لري، هغه ته خبر ورکړي او هغه ته د خپلې مینې په اړه ووایي. او د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي. لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي. او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي.

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي. او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي. ایا موږ به دې شرعي احکامو او د اسلام ټولو احکامو ته ژمن نه وو، ترڅو د خپل رب په څېر شو چې هغه یې خوښوي او راضي کیږي، ترڅو هغه څه چې په موږ کې دي بدل کړي، او زموږ حالات سم کړي، او د دنیا او اخرت په نیکیو بریالي شو؟!

ګرانو اورېدونکو: د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

په دې برخه کې په همدې اندازه بسنه کوو، ترڅو په راتلونکو برخو کې خپل غورونه بشپړ کړو، ان شاء الله تعالی، تر هغه وخته او تر هغه چې تاسو سره وینو، موږ تاسو د الله په پناه او ساتنه او امن کې پرېږدو. ستاسو د ښه اورېدلو څخه مننه کوو والسلام علیکم ورحمة الله وبركاته.

اې مسلمانانو! پوه شئ - 15 برخه

اې مسلمانانو! پوه شئ

15 برخه

دا چې د خلافت د دولت له مرستندویه دستګاه څخه وزیران دي، هغه وزیران چې خلیفه یې له ځان سره ټاکي، ترڅو د خلافت په بار کې مرسته وکړي او د هغې مسؤلیتونه په غاړه واخلي، د خلافت د بارونو زیاتوالی، په ځانګړې توګه هرکله چې د خلافت دولت لوی او پراخ شي، خلیفه یوازې د هغې په وړلو ستړی کیږي نو هغه چا ته اړتیا لري چې د هغې په وړلو کې ورسره مرسته وکړي ترڅو خپل مسؤلیتونه په غاړه واخلي، مګر د هغوی وزیران بې له قید او شرطه نومول روا نه دي ترڅو په اسلام کې د وزیر مفهوم چې د مرسته کوونکي په معنی دی د اوسنیو وضعي نظامونو د وزیر له مفهوم سره ګډ نه شي چې په ډیموکراټیک، پانګوال، سیکولر یا نورو نظامونو ولاړ دي کوم چې موږ په اوسني وخت کې وینو.