سمه لارښوونه: د خلافت تر سیوري لاندې د اسلامي نظام پلي کول
(ژباړه)
خبر:
د 2025 د اګست په 25، د اندونیزیا د پارلمان ودانۍ مخې ته لاریون پیل شو. ګڼو خلکو د اقتصادي او قانوني مسایلو په اړه یو لړ غوښتنې وړاندې کړې. دا د پارلمان د غړو د امتیازو د زیاتوالي له امله و، چې هره میاشت 50 میلیونه اندونیزیايي روپۍ وې، یعنې د جاکارتا د لږ تر لږه معاش لس چنده. د 2025 د اګست په 26 په میدان ښار کې هم لاریونونه پیل شول، او د اګست په 27 لاریون کوونکو د تانجنګبورا پوهنتون د زده کوونکو د اجرایوي شورا په مشرۍ پارلمان ته ننوتل. د اګست د میاشتې په 28 مه د زرګونو لاریون کوونکو ترمنځ، چې ډیری یې د پوهنتون محصلین، سیاسي فعالان، د لېسې زده کوونکي، د مسلکي ښوونځیو زده کوونکي او د کارګرانو د اتحادیې غړي وو، په جاکارتا کې نښتې وشوې، او یو لاریون کوونکی وروسته له هغې ووژل شو چې د پولیسو "زغره وال ګاډي" لاندې کړ. په همدې ورځ، لږ تر لږه لس مختلفې سیمې وځپل شوې. د دغو لاریون کوونکو وژنې د خلکو غوسه راپارولې ده. په بله ورځ د 2025 د اګست په 29 د یو شمیر چارواکو کورونه لوټ شول او لاریونونه د 2025 د سپتمبر تر 3 پورې دوام وکړ. بیا د 2025 د سپتمبر له 4 څخه تر 6 پورې، د ټولنې بیلابیلو برخو د بدلون لپاره 25 غوښتنې خپرې کړې، چې د "17+8 غوښتنو" په نوم پیژندل کیږي. د دغو غوښتنو په ځواب کې، ولسمشر پرابوو سوبیانتو، د 2025 د سپتمبر په 8 مه د دغو غوښتنو د پوره کولو لپاره په کابینه کې بدلونونه راوستل. وروسته، د 2025 د سپتمبر په 19 مه یې دوهم ځل په کابینه کې بدلونونه راوستل.
تبصره:
د بدلون لپاره پراخو غوښتنو لږ تر لږه درې ډوله پایلې درلودې. لومړی ډول یې د 1945 اصلي اساسي قانون ته د بیرته ستنیدو غوښتنه وه. دوهم ډول یې د 1945 د تعدیل شوي اساسي قانون ساتل دي، چې ډیری وختونه د 2002 اساسي قانون په نوم پیژندل کیږي. دریم ډول یې د ځینو بدلونونو سره د اوسني نظام د تطبیق ته دوام ورکولو غوښتنه ده، لکه څنګه چې په "17+8 غوښتنو" کې.
په حقیقت کې، د 1945 اصلي اساسي قانون ته د بیرته ستنیدو غوښتنه خورا ستونزمنه ده. له پخواني نظام څخه تر نوي نظام پورې، دا اساسي قانون پلی شوی، مګر پایله یې استبدادي رهبري وه، او اقتصاد د ډلو لخوا کنټرول کیده، او خلک د ظلم او بدبختۍ تر سیوري لاندې ژوند کوي. له همدې امله په 1998 کې د اصلاحاتو غورځنګ راڅرګند شو. بیا، د 1945 په اساسي قانون کې څو ځله تعدیلات وشول تر هغه چې اوسنی 2002 اساسي قانون شو. بیا څه پیښ شول؟ حقیقت دا ښیي چې دې تعدیلاتو په سیاسي ډګر کې د لیبرال ډیموکراسۍ او په اقتصادي ډګر کې د نوي لیبرالیزم زیږون ته لاره هواره کړه.
په سیاسي شرایطو کې، ولسمشر د پراخ ائتلاف پرته د یو باثباته حکومت په جوړولو کې ستونزه لري؛ او د پارلماني ولسمشریز نظام رامنځته کیدل چې سیاسي جوړجاړي او د واک د تبادلې ته لیواله دی. دا د دې لامل شوی چې ګران بیه سیاستونه، سیاسي پراګماتیزم رامنځته شي، او د مشورې اصل له منځه یوسي. د پایلې په توګه، سیاسي انفرادیت، د پیسو سیاست، د بنسټونو ترمنځ شخړې، او د دوه اړخیزې همکارۍ نشتوالی رامنځته شو. سربیره پردې، تعدیلاتو ډیری نوي بنسټونه رامینځته کړل (اساسي قانون محکمه، قضایي کمیټه، د سیمه ایزې استازولۍ شورا او نور). د دې پر ځای چې اغیزمن وي، د واکونو پیچلتیا او دوه ګونی یې زیات کړ او د دولت د بنسټونو ترمنځ یې پرله پسې شخړې رامینځته کړې.
او په اقتصادي لحاظ، تعدیلاتو اقتصادي ازادۍ او خصوصي کولو ته لویه ساحه پرانیستله او واک یې د اولیګارشي په لاس کې ورکړ. اوس مهال، اولیګارشي چې د "نهه ښامارانو" (نهه اولیګارشي) په نوم پیژندل کیږي، د اندونیزیا اقتصاد او سیاستونه کنټرولوي. له بلې خوا، د "17+8" غوښتنې په ځینو افرادو د بدلولو یا د حکومت په تعدیلولو باندې ډیره تمرکز کوي. په حقیقت کې، نافذ شوی نظام لاهم پانګوال دی.
د بدلون لپاره دا درې ډوله غوښتنې یوازې افراد یا نظامونه بدلوي، پداسې حال کې چې موجوده اقتصادي او سیاسي نظامونه په خپل حال پاتې کیږي: پانګوالي او ډیموکراسي، چې د سیکولرزم (له ژوند او دولت څخه د دین جلا کول) څخه سرچینه اخلي. له همدې امله، دا د حیرانتیا خبره نه ده چې د نظامونو بدلونونه دوام لري، پداسې حال کې چې خلک له پامه غورځول کیږي!
په حقیقت کې، د بدلون لپاره یوه بله لار هم شتون لري: هغه لار چې د خلافت تر څارنې لاندې د اسلامي شریعت د هر اړخیز پلي کولو له لارې د اسلامي ژوند بیا پیلولو هڅه کوي. په دې اسلامي نظام کې احکام او قوانین د انسانانو څخه نه، بلکې د الله سبحانه وتعالی څخه سرچینه اخلي. له همدې امله، پلي کیدونکي احکام او قوانین حتما عادلانه دي ځکه چې دوی د الله سبحانه وتعالی، عادل څخه راځي. دا یقینا د سیکولرزم څخه سرچینه اخیستونکو احکامو او قوانینو سره توپیر لري، چې له تناقضاتو او ظلم څخه ډک دي. له بلې خوا، د دې اسلامي نظام پلي کوونکي هغه متقیان دي چې د الله سبحانه وتعالی څخه وېره لري او هغه قوانین به پلي کوي ځکه چې دا د الله سبحانه وتعالی احکام دي. له همدې امله، دا د حیرانتیا خبره نه ده چې دې اسلامي نظام د 13 پیړیو لپاره نړۍ واکمنه کړه. نو ولې د خلافت تر سیوري لاندې د اسلامي نظام د پلي کولو په لور دا لارښوونه یو احتمالي انتخاب نه وي؟
دا لیکنه د حزب التحریر مرکزي مطبوعاتي دفتر د راډیو لپاره لیکل شوې
محمد رحمة کورنیا – اندونیزیا