بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح239) نفقات بيت المال مقسمة على ست جهات
بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح239) نفقات بيت المال مقسمة على ست جهات

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنْعَامْ، وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ، وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ، وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ، والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ، خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ، وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ، الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ، وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ، فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ، وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ، وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. ...

0:00 0:00
Speed:
February 23, 2025

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح239) نفقات بيت المال مقسمة على ست جهات

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام

 (ح239) نفقات بيت المال مقسمة على ست جهات

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنْعَامْ، وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ، وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ، وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ، والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ، خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ، وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ، الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ، وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ، فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ، وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ، وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. 

أيها المؤمنون:

السَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ وَبَعدُ: نُتَابِعُ مَعَكُمْ سِلْسِلَةَ حَلْقَاتِ كِتَابِنا: "بُلُوغُ المَرَامِ مِنْ كِتَابِ نِظَامِ الِإسْلَامِ" وَمَعَ الحَلْقَةِ التَّاسِعَةِ والثَّلاثِينَ بَعْدَ المِائَتَينِ، وَعُنوَانُهَا: "نَفَقَاتُ بَيْتِ الـمَالِ مُقَسَّمَةٌ عَلَى سِتِّ جهَاتٍ". نَتَأمَّلُ فِيهَا مَا جَاءَ فِي الصَّفحَتَينِ: السَّادِسَةِ وَالسَّابِعَةِ وَالعِشْرِينَ بَعْدَ المِائَةِ مِنْ كِتَابِ "نظامُ الإسلام" لِلعَالِمِ والمُفَكِّرِ السِّيَاسِيِّ الشَّيخِ تَقِيِّ الدِّينِ النَّبهَانِيِّ. يَقُولُ رَحِمَهُ اللهُ:

المادة 152: نَفَقَاتُ بَيْتِ المَالِ مُقَسَّمَةٌ عَلَى سِتِّ جهَاتٍ هِي:

أ - الأَصْنَافُ الثَّمَانِيَةُ الَّذِينَ يَسْتَحِقُّونَ أَمْوَالَ الزَّكَاةِ يُصْرَفُ لَهُمْ مِنْ بَابِ الزَّكَاةِ.

ب- الفُقَرَاءُ، وَالمَسَاكِينُ، وَابْنُ السَّبِيلِ، وَالجِهَادُ، وَالغَارِمُونَ إِذَا لَمْ يُوْجَدْ فِي بَابِ أَمْوَالِ الزَّكَاةِ مَالٌ صُرِفَ لَهُمْ مِنْ وَارِدَاتِ بَيتِ المَالِ الدَّائِمِيَّةِ، وَإِذَا لَمْ يُوجَدْ لَا يُصْرَفُ لِلغَارِمِينَ شَيءٌ. وَأَمَّا الفُقَرَاءُ وَالمَسَاكِينُ وَابْنُ السَّبِيلِ، وَالجِهَادُ فَتُحَصَّلُ ضَرَائِبُ لِسَدِّ نَفَقَاتِهِمْ، وَيُقْتَرَضُ لِأَجْلِ ذَلِكَ فِي حَالَةِ خَوفِ الفَسَادِ.

جـ- الأَشْخَاصُ الَّذِينَ يُؤَدُّونَ خِدْمَاتٍ لِلدَّولَةِ كَالمُوَظَّفِينَ وَالجُنْدِ وَالحُكَّامِ، فَإِنَّهُ يُصْرَفُ لَهُمْ مِنْ بَيتِ المَالِ. وَإِذَا لَمْ يَكْفِ مَالُ بَيتِ المَالِ تُحَصَّلُ ضَرَائِبُ فِي الحَالِ لِسَدِّ هَذِهِ النَّفَقَاتِ، وَيُقْتَرَضُ لِأَجْلِهَا فِي حَالَةِ خَوْفِ الفَسَادِ.

د- المَصَالِحُ وَالمَرَافِقُ الأَسَاسِيَّةُ كَالطُّرُقَاتِ وَالمَسَاجدِ وَالمُسْتَشْفَيَاتُ وَالمَدَارِسُ يُصْرَفُ عَلَيهَا مِنْ بَيْتِ المَالِ، فَإِذَا لَمْ يَفِ مَا فِي بَيتِ المَالِ تُحَصَّلُ ضَرَائِبُ فِي الحَالِ لِسَدِّ هَذِهِ النَّفَقَاتِ.

هـ- المَصَالِحُ وَالمَرَافِقُ الكَمَالِيَّةُ يُصْرَفُ عَلَيهَا مِنْ بَيتِ المَالِ، فَإِذَا لَمْ يُوجَدْ مَا يَكْفِي لَهَا فِي بَيتِ المَالِ لَا يُصْرَفْ لَهَا وَتُؤَجَّلُ.

و- الحَوَادِثُ الطَّارِئَةُ كَالزَّلَازِلِ، وَالطُّوفَانِ يُصْرَفُ عَلَيهَا مِنْ بَيتِ المَالِ، وَإِذَا لَمْ يُوجَدْ يُقْتَرَضُ لِأَجْلِهَا المَالُ فِي الحَالِ، ثُمَّ يُسَدَّدُ مِنَ الضَّرَائِبِ الَّتِي تُجْمَعُ.

وَنَقُولُ رَاجِينَ مِنَ اللهِ عَفْوَهُ وَمَغْفِرَتَهُ وَرِضْوَانَهُ وَجَنَّتَهُ: يَا أُمَّةَ الإِيمَانْ، يَا أُمَّةَ القُرآنْ، يَا أُمَّةَ الإِسلَامْ، يَا أُمَّةَ التَّوحِيدْ، يَا مَنْ آمَنتُمْ بِاللهِ رَبّاً، وَبِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم نَبِيّاً وَرَسُولاً، وَبِالقُرآنِ الكَرِيمِ مِنهَاجاً وَدُستُوراً، وَبِالإسلَامِ عَقِيدَةً وَنِظَاماً لِلْحَياَة، أَيُّهَا المُسلِمُون فِي كُلِّ مَكَانْ، فَوقَ كُلِّ أَرضٍ، وَتَحتَ كُلِّ سَمَاءْ، يَا خَيرَ أُمَّةٍ أُخرِجَتْ لِلنَّاسِ، أَيُّهَا المُؤمِنُونَ الغَيُورُونَ عَلَى دِينِكُمْ وَأُمَّتِكُمْ. أعَدَّ الشَّيخُ تَقِيُّ الدِّينِ النَّبهَانِيُّ هُوَ وَإِخوَانُهُ العُلَمَاءُ فِي حِزْبِ التَّحرِيرِ دُستُورَ الدَوْلَةِ الإِسْلامِيَّةِ، وَهَا هُوَ يُوَاصِلُ عَرْضَهُ عَلَيكُمْ حَتَّى تدرُسُوهُ وَأنتمْ تَعْمَلُونَ مَعَنَا لإِقَامَتِهَا، وَهَذِهِ هِيَ الْمَادَّةُ الثَّانِيَةُ وَالخَمْسُونَ بَعْدَ المِائَةِ. وَإِلَيكُمْ بَيَانَ أَدِلَّةِ هَذِهِ المَادَّةِ مِنْ كِتَابِ مَقَدِّمَةِ الدُّستُورِ:

إن الفقرة (أ) مِنْ هَذِهِ المَادَّةِ دَلِيلُهَا آيَةُ الصَّدَقَاتِ وَهِي قَولُهُ تَعَالَى: (إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ). (التوبة 60).

وأما الفقرة (ب) فَإِنَّهُ بِالنِّسْبَةِ لِلفُقَرَاءِ وَالمَسَاكِينَ وَابْنِ السَّبِيلِ وَالجِهَادِ، كَوْنُ إِنْفَاقِهَا وَاجِباً عَلَى بَيتِ المَالِ فِي حَالِ الوُجُودِ، وَفِي حَالِ العَدَمِ؛ لِأَنَّهَا مِمَّا أَوْجَبَهُ اللهُ عَلَى بَيْتِ المَالِ، وَعَلَى المُسْلِمِينَ، فَإِنْ لَمْ يُوجَدْ فِي بَيتِ المَالِ مَالٌ فُرِضَتْ ضَرَائِبُ مِنْ أَجْلِهَا عَلَى المُسْلِمِينَ؛ لِأَنَّهَا وَاجبَةٌ عَلَيهِمْ كَمَا ثَبَتَ ذَلِكَ بِالأَدِلَّةِ الشَّرعِيَّةِ، وَأَمَّا بِالنِّسْبَةِ لِلغَارِمِينَ أَيْ المَدِينِينَ، فَإِنَّهُ مِمَّا أَوْجَبَهُ اللهُ عَلَى بَيتِ المَالِ، وَلَمْ يُوجبْهُ عَلَى المُسْلِمِينَ.

أَمَّا إِيجَابُهُ عَلَى بَيتِ المَالِ فَلِقَولِ الرَّسُولِ r: «أَنَا أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ، فَمَنْ تَرَكَ دَيْناً فَعَلَيَّ، وَمَنْ تَرَكَ مَالاً فَلِوَرَثَتِهِ». (أَخْرَجَهُ مُسْلِمُ عَنْ جَابِر). وَعَلَيهِ بِوَصْفِهِ رَئِيسَ الدَّولَةِ فَهُوَ مِمَّا أَوجَبَهُ اللهُ عَلَى بَيتِ المَالِ، عَنْ أَبِي هُرَيرَةَ أَنَّ النَّبِيَّ r قَالَ: «فَأَيُّمَا مُؤْمِنٍ مَاتَ، وَتَرَكَ مَالاً فَلْيَرِثْهُ عَصَبَتُهُ مَنْ كَانُوا، وَمَنْ تَرَكَ دَيْناً أَوْ ضَيَاعاً فَلْيَأْتِنِي فَأَنَا مَوْلاَهُ». (أخرَجَهُ البُخَارِيُّ)، فَالدَّينُ عَلَى بَيْتِ المَالِ. فَإِنْ كَانَ فِي بَيْتِ المَالِ مَالٌ وَجَبَ صَرفُهُ، وَإِنْ لَمْ يُوجَدْ مَالٌ لَا تُفْرَضُ لِأَجْلِهِ ضَرَائِبُ، لِأَنَّهُ لَمْ يُوجَدْ مَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّهُ فَرْضٌ عَلَى المُسْلِمِينَ.

وَرَدَ فِي شَرْحِ الحَدِيثِ لِلنَّوَوِيِّ: "أَنَّ النَّبِيَّ r كَانَ لَا يُصَلِّي عَلَى مَنْ مَاتَ، وَعَلَيهِ دَينٌ لَمْ يَخْلُفْ بِهِ وَفَاءٌ، لِئَلَّا يَتَسَاهَلَ النَّاسُ فِي الاستِدَانَةِ، وَيُهْمِلُوا الوَفَاءَ، فَزَجَرَهُمْ عَلَى ذَلِكَ بِتَرْكِ الصَّلَاةِ عَلَيهِمْ، فَلَمَّا فَتَحَ اللهُ عَلَى المُسْلِمِينَ مَبَادِيَ الفُتُوحِ قَالَ r: «مَنْ تَرَكَ دَيْناً فَعَلَيَّ» أَيْ قَضَاؤُهُ، فَكَانَ يَقْضِيهِ". أَيْ أَنَّهُ يُدْفَعُ مِنْ بَيتِ المَالِ إِذَا وُجِدَ مَالٌ.

وأما الفقرة (ج) فَإِنَّ دَلِيلَهَا مَا مَرَّ مِنْ أَنَّ اللهَ سُبَحَانَهُ قَدْ فَرَضَ عَلَى المُسْلِمِينَ التَّعْلِيمَ وَالقَضَاءَ وَالجِهَادَ، وَفَرَضَ عَلَيهِمْ إِقَامَةَ خَلِيفَةٍ، وَفَرَضَ عَلَى الخَلِيفَةِ رِعَايَةَ الشُّؤُونِ بِمَا يَلْزَمُ مِنْ حُكَّامٍ وَمُوَظَّفِينَ ... وَحَتَّى يَقُومَ هَؤُلَاءِ بِوَاجبِهِمْ، فَإِنَّهُ يَجِبُ عَلَى بَيتِ المَالِ إِعْطَاءُ المُوَظَّفِينَ أُجْرَتَهُمْ، وَالحُكَّامِ تَعْوِيضَاتِهِمْ، وَذَلِكَ مِنَ بَابِ (مَا لَا يَتِمُّ الوَاجبُ إِلَّا بِهِ فَهُوَ وَاجِبٌ)، وَإِذَا لَمْ يَكْفِ مَا فِي بَيتِ المَالِ لِسَدِّ هَذِه النَّفَقَاتِ، فَتُفْرَضَ ضَرَائِبُ فِي الحَالِ لِسَدِّ هَذِهِ النَّفَقَاتِ، وَيُقْتَرَضُ لِأَجْلِهَا فِي حَالَةِ خَوفِ الفَسَادِ.

وأما الفقرة (د) فَلِكَونِهَا مِنَ المَصَالِحِ وَالمَرَافِقِ الضَّرُورِيَّةِ وَيُصِيبُ الأُمَّةُ ضَرَرٌ مِنْ عَدَمِ القِيَامِ بِهَا؛ وَلِذَلِكَ كَانَتْ وَاجبَةً عَلَى بَيتِ المَالِ وَعَلَى المُسْلِمِينَ، فَإِنْ لَمْ يُوجَدْ فِي بَيْتِ المَالِ مَالٌ تُحَصَّلُ ضَرَائِبُ مِنَ المُسْلِمِينَ؛ لِأَنَّهُ يَجِبُ عَلَيهِمْ إِزَالَةُ الضَّرَرِ، فَيَجبُ دَفْعُ المَالِ الَّذِي يَلْزَمُ لِإِزَالَتِهِ.

وأما الفقرة (هـ) فَإِنَّهُ لِلوُقُوف عَلَى دَلِيلِهَا يَنبَغِي أَنْ يُدْرَكَ بِدِقَّةٍ أَنَّ دَلِيلَ سَدِّ النَّفَقَاتِ الوَاجبَةَ عَلَى وَجْهِ المَصْلَحَةِ وَالإِرْفَاقِ دُونَ بَدَلٍ هُوَ كَونُهَا مِنْ رِعَايَةِ الشُّؤُونِ وَالحَدِيثُ يَقُولُ: «وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ». (أخْرَجَهُ البُخَارِيُّ عَنِ ابْنِ عُمَرَ). وَكَونُهَا يُصِيبُ الأُمَّةَ مِنْ عَدَمِ القِيَام ِبِهَا ضَرَرٌ وَالرَّسُولُ r يَقُولُ: «لَا ضَرَرَ وَلا ضِرَارَ». (أَخْرَجَهُ أَحْمَدُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَالحَاكِمُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الخُدْرِيِّ وَصَحَّحَهُ). فَهَذَانِ هُمَا دَلِيلُ وُجُوبِ المَصْلَحَةِ وَالإِرْفَاقِ عَلَى الخَلِيفَةِ؛ وَلِذَلِكَ يَجبُ عَلَيهِ القِيَامُ بِهَا مُطْلَقاً، سَوَاءُ أَكَانَتْ مِنَ الضَّرُورَاتِ أَمْ مِنَ الكَمَالِيَّاتِ. أَمَّا دَلِيلُ وُجُوبِ المَصْلَحَةِ وَالإِرْفَاقِ عَلَى المُسْلِمِينَ فَهُوَ قَولُ الرَّسُولِ: «لَا ضَرَرَ وَلا ضِرَارَ» وَلِذَلِكَ لَا تَجِبُ عَلَيهِمُ المَصَالِـحُ الكَمَالِيَّةِ؛ لِأَنَّهُ لَا يُصِيبُ الأُمَّةَ ضَرَرٌ مِنْ عَدَمِ القِيَامِ بِهَا، وَلَا يَجِبُ عَلَى المُسْلِمِينَ إِلَّا مَا يُصِيبُ الأُمَّةَ ضَرَرٌ مِنْ عَدَمِ القِيَامِ بِهِ.

وَعَلَيهِ لَيْسَتْ كُلُّ مَصْلَحَةٍ وَإِرْفَاقٍ وَاجِبَةً عَلَى المُسْلِمِينَ، وَإِنَّمَا المَصَالِحُ الَّتِي يُصِيبُ الأُمَّةَ ضَرَرٌ مِنْ عَدَمِ القِيَامِ بِهَا، وَأَمَّا عَلَى بَيْتِ المَالِ فَيَجبُ القِيَامُ بِكُلِّ مَا فِيهِ نَفْعٌ لِلْمُسْلِمِينَ، وَبِكُلِّ مَا يُوجَدُ مِنْ عَدَمِ القِيَامِ بِهِ ضَرَرٌ عَلَى المُسْلِمِينَ. وَمِنْ أَجْلِ تَخْصِيصِ دَلِيلِ وُجُوبِهَا عَلَى الأُمَّةِ بِحَدِيثِ: «لَا ضَرَرَ وَلا ضِرَارَ» لَا تُفْرَضُ ضَرَائِبُ عَلَى المُسْلِمِينَ لِلقِيَامِ بَالمَصَالِحِ وَالمَرَافِقِ الكَمَالِيَّةِ كَتَوسِيعِ طَرِيقٍ تَكْفِي النَّاسَ دُونَ تَوسِيعٍ، وَكَبِنَاءِ مُسْتَشْفىً يُمْكِنُ الاستِغْنَاءُ عَنهُ، وَمَا شَاكَلَ ذَلِكَ مِنَ المَصَالِحِ الكَمَالِيَّةِ، فَإِنَّهَا إِنْ وُجَدَ فِي بَيتِ المَالِ مَالٌ تَقُومُ بِهَا الدَّولَةُ، وَإِلَّا تُؤَجَّلُ حَتَّى يُوجَدَ مَالٌ، وَلَا يَصِحُّ أَنْ تُفْرَضَ ضَرَائِبُ مِنْ أَجْلِ القِيَامِ بِهَا.

وأما الفقرة (و) فَإِنَّ دَلِيلَهَا هُوَ دَلِيلُ إِغَاثَةِ المَلْهُوفِ: عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ فِي الحَدِيثِ المُتَّفَقِ عَلَيهِ أَنَّ النَّبِيَّ r قَالَ: «عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ صَدَقَةٌ، فَقَالُوا: يَا نَبِيَّ اللهِ، فَمَنْ لَمْ يَجِدْ؟ قَالَ: يَعْمَلُ بِيَدِهِ فَيَنْفَعُ نَفْسَهُ وَيَتَصَدَّقُ، قَالُوا: فَإِنْ لَمْ يَجِدْ؟ قَالَ: يُعِينُ ذَا الْحَاجَةِ الْمَلْهُوفَ، قَالُوا: فَإِنْ لَمْ يَجِدْ؟ قَالَ: فَلْيَعْمَلْ بِالْمَعْرُوفِ وَلْيُمْسِكْ عَنْ الشَّرِّ، فَإِنَّهَا لَهُ صَدَقَةٌ». وَكَذَلِكَ حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ المُتَّفَقُ عَلَيهِ أَنَّ رَسُولَ اللهِ r قَالَ: «الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لا يَظْلِمُهُ وَلا يُسْلِمُهُ، وَمَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ كَانَ اللهُ فِي حَاجَتِهِ، وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً فَرَّجَ اللهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرُبَاتِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ، وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِماً سَتَرَهُ اللهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ». فَإِنَّ هَذَا عَامٌّ يَشْمَلُ الخَلِيفَةَ، وَيَشْمَلُ سَائِرَ المُسْلِمِينَ، فَتَجبُ عَلَى بَيتِ المَالِ وَعَلَى المُسْلِمِينَ. فَإِنْ وُجِدَ فِي بَيتِ المَالِ مَالٌ كَافٍ لَهَا يُنْفَقُ عَلَيهَا مِنْ بَيتِ المَالِ، وَإِنْ لَمْ يُوجَدْ تُفْرَضَ لِأَجْلِهَا ضَرَائِبُ؛ لِأَنَّ إِغَاثَةَ المَلْهُوفِ تَجبُ عَلَى المُسْلِمِينَ.

Boloogh24 02 2025

وَأَمَّا الاقتِراضُ فِي حَالِ خَوفِ الفَسَادِ الوَارِدِ فِي الفَقْرَةِ (ب) وَالفَقْرَةِ (جـ) وَالفَقْرَةِ (و) فَلِأَنَّ الفَسَادَ ضَرَرٌ يُصِيبُ المُسْلِمِينَ، وَإِزَالَةُ الضَّرَرِ وَاجبَةٌ لِحَدِيثِ: «لَا ضَرَرَ وَلا ضِرَارَ». فَإِنَّ عَدَمَ وُجُودِ المَالِ، وَعَدَمَ الاقتِرَاضِ وَالانتِظَارَ حَتَّى يُوجَدَ مَالٌ يُوقِعُ الضَّرَرَ؛ وَلِذَلِكَ وَجَبَ الاقتِرَاض لِإِزَالَةِ الضَّرَرِ. فَكَانَ عَلَى الدَّولَةِ أَنْ تَقْتَرِضَ بِمِقْدَارِ مَا يُزِيلُ الضَّرَرَ. وَأَمَّا غَيرُ هَذِهِ الأَحْوَالِ الثَّلَاثِ فَلَا يَجُوزُ الاقتِرَاضُ مِنْ أَجْلِهِ؛ لِأَنَّ استِحْقَاقَهُ مُعْتَبَرٌ بِالوُجُودِ دُونَ العَدَمِ، فَإِنْ كَانَ المَالُ مَوجُوداً كَانَ صَرفُهُ فِي جهَاتِهِ مُسْتَحَقاً، وَعَدَمُهُ مُسْقِطاً لِاستِحْقَاقِهِ، وَمَا دَامَ قَدْ سَقَطَ فَلَا يَصِحُّ أَنْ يُقْتَرَضَ مِنْ أَجْلِهِ، وَأَمَّا مَا كَانَ استِحْقَاقُهُ مُعْتَبَراً بِالوُجُودِ وَالعَدَمِ، فَإِنْ كَانَ المَالُ مَوجُوداً صُرِفَ، وَإِنْ لَمْ يَكُنِ المَالُ مَوجُوداً سُعِيَ لإِيجَادِهِ بِفَرْضِ ضَرَائِبَ عَلَى المُسْلِمِينَ لِتَوفِيرِهِ. فَهَذَا إِذَا كَانَ يُمْكِنُ أَنْ يُنْتَظَرَ وَلَا يَقَعُ ضَرَرٌ مِنَ الانتِظَارِ، فَإِنَّهُ يُنْتَظَرُ حَتَّى تُجْمَعَ الضَّرَائِبُ لَهُ، وَإِذَا كَانَ لَا يُنتَظَرُ، وَيُصِيبُ النَّاسَ ضَرَرٌ مِنْ تَأْخِيرِهِ فَحِينَئِذٍ يُقْتَرَضُ لَهُ. وَلِذَلِكَ لَا تَقْتَرِضُ الدَّولَةُ إِلَّا فِي الحَالَاتِ الَّتِي يَقَعُ فِيهَا ضَرَرٌ مِنْ عَدَمِ الإِنْفَاقِ، وَذَلِكَ فِيمَا كَانَ استِحْقَاقُهُ مُعْتَبَراً بِالوُجُودِ وَالعَدَمِ.

أيها المؤمنون:

نَكتَفي بِهذا القَدْرِ في هَذِه الحَلْقة، وَلِلحَدِيثِ بَقِيَّةٌ، مَوعِدُنَا مَعَكُمْ في الحَلْقةِ القادِمَةِ إنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى، فَإِلَى ذَلِكَ الحِينِ وَإِلَى أَنْ نَلْقَاكُمْ وَدَائِماً، نَترُكُكُم في عنايةِ اللهِ وحفظِهِ وأمنِهِ، سَائِلِينَ الْمَولَى تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَن يُعزَّنا بِالإسلام، وَأنْ يُعزَّ الإسلام بِنَا، وَأن يُكرِمَنا بِنَصرِه، وَأن يُقِرَّ أعيُننَا بِقيَامِ دَولَةِ الخِلافَةِ الرَّاشِدَةِ الثَّانِيَةِ عَلَىْ مِنْهَاْجِ النُّبُوَّةِ في القَريبِ العَاجِلِ، وَأَن يَجعَلَنا مِن جُنُودِهَا وَشُهُودِهَا وَشُهَدَائِها، إنهُ وَليُّ ذلكَ وَالقَادِرُ عَلَيهِ. نَشكُرُكُم، وَالسَّلامُ عَليكُم وَرَحمَةُ اللهِ وَبَركَاتُه.

More from null

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" - پنځلسمه برخه

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه"

د استاد محمد احمد النادي لخوا چمتو شوی

پنځلسمه برخه

الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على إمام المتقين، وسيد المرسلين، المبعوث رحمة للعالمين، سيدنا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين، او موږ له دوی سره شامل کړه، او زموږ په ډله کې مو راټول کړه ستا په رحمت ای تر ټولو رحم کوونکیه.

ګرانو اورېدونکو، د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

السلام علیکم ورحمة الله وبركاته، له دې وروسته: په دې برخه کې موږ د "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" کتاب په اړه خپلو غورونو ته دوام ورکوو. او د اسلامي شخصیت د جوړولو لپاره، د اسلامي ذهنیت او اسلامي نفسیاتو ته په پام سره، وایو او له الله څخه توفیق غواړو:

ای مسلمانانو:

په تېره برخه کې مو وویل: د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي، لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي، او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او په دې برخه کې اضافه کوو او وایو: د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي، د ابوهریره د حدیث له مخې چې بخاري په الادب المفرد کې راوړی، او ابویعلی په خپل مسند کې، او نسایي په الکنی کې، او ابن عبدالبر په التمهید کې، او عراقي وویل: سند یې ښه دی، او ابن حجر په تلخیص الحبیر کې وویل: سند یې حسن دی، ویې ویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "ډالۍ ورکړئ ترڅو مینه وکړئ".

د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي د عایشې د حدیث له مخې چې په بخاري کې راغلی، هغې وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ډالۍ منله او په بدل کې یې انعام ورکاوه".

او د ابن عمر حدیث چې احمد، ابوداود او نسایي روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په الله قسم درکړي، نو هغه ته پناه ورکړئ، او څوک چې له تاسو څخه د الله په خاطر څه وغواړي، نو هغه ته ورکړئ، او چا چې له تاسو څخه پناه وغوښته، نو هغه ته پناه ورکړئ، او چا چې تاسو ته احسان وکړ، نو هغه ته بدله ورکړئ، او که تاسو ونه مومئ، نو د هغه لپاره دعا وکړئ ترڅو پوه شئ چې تاسو هغه ته بدله ورکړې ده".

او دا د وروڼو ترمنځ دی، او د حاکمانو ته د رعیت د ډالیو سره هیڅ تړاو نلري، دا رشوت په څیر حرام دي، او د انعام ورکولو څخه دا دی چې ووایی: جزاک الله خیرا.

ترمذي د اسامه بن زید رضي الله عنهما څخه روایت کړی او ویلي یې دي چې حسن صحیح دی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو نیک کار وکړ او هغه چا ته یې وویل چې هغه یې کړی دی: "جزاک الله خیرا" نو په ثناء کې یې ښه وکړ". او ثناء شکر دی، یعنې انعام ورکول، په ځانګړې توګه د هغه چا لخوا چې بل څه نه لري، لکه څنګه چې ابن حبان په خپل صحیح کې د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی، هغه وویل: ما د نبی صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "چا چې یو نیک کار وکړ او د ثناء پرته یې بل څه ونه موندل، نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په باطل سره ځان ښکلی کړ نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او ترمذي په حسن سند سره د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی چې هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو څه ورکړل او هغه یې وموندل نو هغه دې بدله ورکړي، او که یې ونه موندل نو هغه دې ثناء ووايي، نو چا چې ثناء وویل نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په هغه څه سره ځان ښکلی کړ چې نه وي ورکړل شوی نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او د ورکړې کفر یعنې پټول او پټول دي.

او په صحیح سند سره ابوداود او نسایي د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: "مهاجرینو وویل ای د خدای رسوله، انصار ټوله جزا واخیستله، موږ داسې خلک ندي لیدلي چې په ډیرو کې د دوی په څیر ښه مصرف کونکي وي، او نه هم په لږ کې د دوی په څیر ښه مرسته کونکي وي، او دوی زموږ لپاره بار کم کړ، هغه وویل: ایا تاسو په دې سره د دوی ثناء نه کوئ او د دوی لپاره دعا نه کوئ؟ دوی وویل: هو، هغه وویل: نو دا په دې سره برابر دی".

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې په لږ څه باندې هم د ډیرو په څیر شکر ادا کړي، او د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي، لکه څنګه چې عبدالله بن احمد په زوائد کې په حسن سند سره د نعمان بن بشیر څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په لږ څه باندې شکر ادا نکړي نو په ډیرو باندې به هم شکر ادا نکړي، او څوک چې د خلکو څخه شکر ادا نکړي نو د خدای څخه به هم شکر ادا نکړي، او د خدای د نعمت په اړه خبرې کول شکر دی، او د هغه پرېښودل کفر دی، او جماعت رحمت دی، او تفرقه عذاب دی".

او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي، لکه څنګه چې بخاري د ابوموسی څخه روایت کړی، هغه وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ناست و چې یو سړی راغی او سوال یې وکړ، یا یې د یوې اړتیا غوښتنه وکړه، هغه زموږ په لور مخ کړ او ویې ویل شفاعت وکړئ ترڅو تاسو ته اجر ورکړل شي او الله دې د خپل نبی په ژبه هغه څه فیصله کړي چې وغواړي".

او لکه څنګه چې مسلم د ابن عمر څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت کړی، هغه وویل: "څوک چې د خپل مسلمان ورور لپاره د یو واکمن سره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره وسیله وي، هغه ته به د قیامت په ورځ د پل صراط په تېرېدو کې مرسته وشي، په هغه ورځ چې پښې ښویږي".

د مسلمان لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، لکه څنګه چې ترمذي روایت کړی او ویلي یې دي چې دا حدیث حسن دی د ابوالدرداء څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت دی، هغه وویل: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه دفاع وکړي، الله به د قیامت په ورځ د هغه له مخ څخه اور لرې کړي". او د ابوالدرداء دا حدیث احمد روایت کړی او ویلي یې دي چې سند یې حسن دی، او همداسې هیثمي هم ویلي دي.

او هغه څه چې اسحاق بن راهویه د اسماء بنت یزید څخه روایت کړي، هغې وویل: ما د رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، نو دا د الله په غاړه ده چې هغه د اور څخه ازاد کړي".

او القضاعي په مسند الشهاب کې د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې د خپل ورور سره په غیاب کې مرسته وکړي، الله به ورسره په دنیا او اخرت کې مرسته وکړي". او القضاعي دا حدیث د عمران بن حصین څخه هم په دې زیاتوالي سره روایت کړی دی: "او هغه د مرستې کولو توان لري". او لکه څنګه چې ابوداود او بخاري په الادب المفرد کې روایت کړی، او الزین عراقي وویل: سند یې حسن دی د ابوهریره څخه چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "مؤمن د مؤمن هنداره ده، او مؤمن د مؤمن ورور دی، له هر ځای څخه چې ورسره مخامخ شي، هغه د هغه له ضایع کېدو څخه ساتي او له شا څخه یې ساتنه کوي".

ای مسلمانانو:

تاسو په دې برخه کې او په تېره برخه کې د نبوي احادیثو له لارې پوه شوئ چې د هغه چا لپاره سنت دي چې د الله په خاطر له یوه ورور سره مینه لري، هغه ته خبر ورکړي او هغه ته د خپلې مینې په اړه ووایي. او د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي. لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي. او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي.

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي. او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي. ایا موږ به دې شرعي احکامو او د اسلام ټولو احکامو ته ژمن نه وو، ترڅو د خپل رب په څېر شو چې هغه یې خوښوي او راضي کیږي، ترڅو هغه څه چې په موږ کې دي بدل کړي، او زموږ حالات سم کړي، او د دنیا او اخرت په نیکیو بریالي شو؟!

ګرانو اورېدونکو: د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

په دې برخه کې په همدې اندازه بسنه کوو، ترڅو په راتلونکو برخو کې خپل غورونه بشپړ کړو، ان شاء الله تعالی، تر هغه وخته او تر هغه چې تاسو سره وینو، موږ تاسو د الله په پناه او ساتنه او امن کې پرېږدو. ستاسو د ښه اورېدلو څخه مننه کوو والسلام علیکم ورحمة الله وبركاته.

اې مسلمانانو! پوه شئ - 15 برخه

اې مسلمانانو! پوه شئ

15 برخه

دا چې د خلافت د دولت له مرستندویه دستګاه څخه وزیران دي، هغه وزیران چې خلیفه یې له ځان سره ټاکي، ترڅو د خلافت په بار کې مرسته وکړي او د هغې مسؤلیتونه په غاړه واخلي، د خلافت د بارونو زیاتوالی، په ځانګړې توګه هرکله چې د خلافت دولت لوی او پراخ شي، خلیفه یوازې د هغې په وړلو ستړی کیږي نو هغه چا ته اړتیا لري چې د هغې په وړلو کې ورسره مرسته وکړي ترڅو خپل مسؤلیتونه په غاړه واخلي، مګر د هغوی وزیران بې له قید او شرطه نومول روا نه دي ترڅو په اسلام کې د وزیر مفهوم چې د مرسته کوونکي په معنی دی د اوسنیو وضعي نظامونو د وزیر له مفهوم سره ګډ نه شي چې په ډیموکراټیک، پانګوال، سیکولر یا نورو نظامونو ولاړ دي کوم چې موږ په اوسني وخت کې وینو.