بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح247): يمنع فتح المصارف منعاً باتاً، ولا يكون إلا مصرف الدولة، ولا يتعامل بالربا
بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح247): يمنع فتح المصارف منعاً باتاً، ولا يكون إلا مصرف الدولة، ولا يتعامل بالربا

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنْعَامْ، وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ، وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ، وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ، والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ، خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ، وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ، الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ، وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ، فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ، وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ، وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. ...

0:00 0:00
Speed:
March 03, 2025

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح247): يمنع فتح المصارف منعاً باتاً، ولا يكون إلا مصرف الدولة، ولا يتعامل بالربا

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام

 (ح247): يمنع فتح المصارف منعاً باتاً، ولا يكون إلا مصرف الدولة، ولا يتعامل بالربا

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنْعَامْ، وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ، وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ، وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ، والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ، خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ، وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ، الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ، وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ، فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ، وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ، وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. 

أيها المؤمنون:

السَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ وَبَعدُ: نُتَابِعُ مَعَكُمْ سِلْسِلَةَ حَلْقَاتِ كِتَابِنا: "بُلُوغُ المَرَامِ مِنْ كِتَابِ نِظَامِ الِإسْلَامِ" وَمَعَ الحَلْقَةِ السَّابِعَةِ والأَربَعِينَ بَعْدَ المِائَتَينِ، وَعُنوَانُهَا: "يُمْنَعُ فَتْحُ المَصَارِفِ مَنْعاً بَاتاً، وَلَا يَكُونُ إِلَّا مَصْرِفُ الدَّولَةِ، وَلَا يُتَعَامَلُ بِالرِّبَا". نَتَأمَّلُ فِيهَا مَا جَاءَ فِي الصَّفحَةِ الثَّلَاثِينَ بَعْدَ المِائَةِ مِنْ كِتَابِ "نظامُ الإسلام" لِلعَالِمِ والمُفَكِّرِ السِّيَاسِيِّ الشَّيخِ تَقِيِّ الدِّينِ النَّبهَانِيِّ. يَقُولُ رَحِمَهُ اللهُ:

المادة 168: الصَّرفُ بَينَ عُمْلَةِ الدَّولَةِ، وَبَينَ عُمْلَاتِ الدُّوَلِ الأُخْرَى جَائِزٌ كَالصَّرْفِ بَينَ عُمْلَتِهَا هِي سَوَاءٌ بِسَوَاءٍ، وَجَائِزٌ أَنْ يَتَفَاضَلَ الصَّرفُ بَينَهُمَا إِذَا كَانَا مِنْ جِنْسَينِ مُخْتَلِفَينِ عَلَى شَرْطِ أَنْ يَكُونَ يَداً بِيَدٍ، وَلَا يَصِحُّ أَنْ يَكُونَ نَسِيئَةً. وَيُسْمَحُ بِتَغْيِيرِ سِعْرِ الصَّرْفِ دُونَ أَيِّ قَيدٍ مَا دَامَ الجِنْسَانَ مُختَلِفَينِ. وَلِكُلِّ فَرْدٍ مِنْ أَفْرَادِ الرَّعِيَّةِ أَنْ يَشْتَرِيَ العُمْلَةَ الَّتِي يُرِيدُهَا مِنَ الدَّاخِلِ وَالخَارِجِ، وَأَنْ يَشْتَرِيَ بِهَا دُونَ أَيِّ حَاجَةٍ إِلَى إِذْنٍ عُمْلَةً أَوْ غَيرَهُ.

المادة 169: يُمْنَعُ فَتْحُ المَصَارِفِ مَنْعاً بَاتاً، وَلَا يَكُونُ إِلَّا مَصْرِفُ الدَّولَةِ، وَلَا يُتَعَامَلُ بِالرِّبَا، وَيَكُونُ دَائِرَةً مِنْ دَوَائِرِ بَيتِ المَالِ. وَيَقُومُ بِإِقْرَاضِ الأَمْوَالِ حَسَبَ أَحْكَامِ الشَّرعِ، وَبِتَسْهِيلِ المُعَامَلَاتِ المَالِيَّةِ وَالنَّقْدِيَّةِ.

وَنَقُولُ رَاجِينَ مِنَ اللهِ عَفْوَهُ وَمَغْفِرَتَهُ وَرِضْوَانَهُ وَجَنَّتَهُ: يَا أُمَّةَ الإِيمَانْ، يَا أُمَّةَ القُرآنْ، يَا أُمَّةَ الإِسلَامْ، يَا أُمَّةَ التَّوحِيدْ، يَا مَنْ آمَنتُمْ بِاللهِ رَبّاً، وَبِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم نَبِيّاً وَرَسُولاً، وَبِالقُرآنِ الكَرِيمِ مِنهَاجاً وَدُستُوراً، وَبِالإسلَامِ عَقِيدَةً وَنِظَاماً لِلْحَياَة، أَيُّهَا المُسلِمُون فِي كُلِّ مَكَانْ، فَوقَ كُلِّ أَرضٍ، وَتَحتَ كُلِّ سَمَاءْ، يَا خَيرَ أُمَّةٍ أُخرِجَتْ لِلنَّاسِ، أَيُّهَا المُؤمِنُونَ الغَيُورُونَ عَلَى دِينِكُمْ وَأُمَّتِكُمْ. أعَدَّ الشَّيخُ تَقِيُّ الدِّينِ النَّبهَانِيُّ هُوَ وَإِخوَانُهُ العُلَمَاءُ فِي حِزْبِ التَّحرِيرِ دُستُورَ الدَوْلَةِ الإِسْلامِيَّةِ، وَهَا هُوَ يُوَاصِلُ عَرْضَهُ عَلَيكُمْ حَتَّى تدرُسُوهُ وَأنتمْ تَعْمَلُونَ مَعَنَا لإِقَامَتِهَا، وَهَاتَانِ هُمَا الْمَادَّتَانِ: الثَّامِنَةُ وَالسِّتُّونَ بَعْدَ المِائَةِ، وَالتَّاسِعَةُ وَالسِّتُّونَ بَعْدَ المِائَةِ. وَإِلَيكُمْ بَيَانَ أَدِلَّةِ هَذِهِ المَادَّةِ مِنْ كِتَابِ مَقَدِّمَةِ الدُّستُورِ:

أولا: المادة 168: دَلِيلُهَا قَولُهُ r: «وَبِيعُوا الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ وَالْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ كَيْفَ شِئْتُمْ». (رَوَاهُ البُخَارِيُّ مِنْ طَرِيقِ أَبِي بَكْرَةَ). وعَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ أَنَّهُ قَالَ أَقْبَلْتُ أَقُولُ: مَنْ يَصْطَرِفُ الدَّرَاهِمَ؟ فَقَالَ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ وَهُوَ عِنْدَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ: أَرِنَا ذَهَبَكَ ثُمَّ ائْتِنَا إِذَا جَاءَ خَادِمُنَا نُعْطِكَ وَرِقَكَ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ: كَلاّ وَاللَّهِ لَتُعْطِيَنَّهُ وَرِقَهُ أَوْ لَتَرُدَّنَّ إِلَيْهِ ذَهَبَهُ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ r قَالَ: «الْوَرِقُ بِالذَّهَبِ رِباً إِلَّا هَاءَ وَهَاءَ». (أَخْرَجَهُ مُسْلِمُ).

Boloogh04 03 2025

وَرُوِيَ أَنَّ البَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ وَزَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ كَانَا شَرِيكَينِ، فَاشْتَرَيَا فِضَّةً بِنَقْدٍ وَنَسِيئَةٍ، فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللهِ r فَأَمَرَهُمَا: «أَنَّ مَا كَانَ بِنَقْدٍ فَأَجِيزُوهُ، وَمَا كَانَ بِنَسِيئَةٍ فَرُدُّوهُ». (رَوَاهُ أَحْمَدُ مِنْ طَرِيقِ أَبِي المِنْهَالِ)، وَأَخْرَجَ البُخَارِيُّ مِنْ طَرِيقِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا المِنْهَالِ عَنِ الصَّرْفِ يَداً بِيَدٍ فَقَالَ:"اشْتَرَيتُ أَنَا وَشَرِيكٌ لِي شَيئاً يَداً بِيَدٍ، وَنَسِيئَةً، فَجَاءَنَا البَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ فَسَأَلْنَاهُ فَقَالَ: فَعَلْتُ أَنَا وَشَرِيكِي زَيدُ بْنُ أَرْقَمَ وَسَأَلْنَا النَّبِيَّ r عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ: «أَنَّ مَا كَانَ بِنَقْدٍ فَأَجِيزُوهُ، وَمَا كَانَ ِنَسِيئَةً فَرُدُّوهُ». أَيْ هُمَا كَانَا صَرَّافِينَ.

فَهَذِهِ الأَحَادِيثُ دَلِيلٌ عَلَى جَوَازِ الصَّرْفِ. وَهُوَ يَجْرِي فِي المُعَامَلَاتِ الدَّاخِلِيَّةِ كَمَا يَجْرِي فِي المُعَامَلَاتِ الخَارِجِيَّةِ، فَكَمَا يُسْتَبْدَلُ الذَّهَبُ بِالفِضَّةِ، وَالفِضَّةُ بِالذَّهَبِ مِنْ نَقْدِ البَلَدِ، فَكَذَلِكَ يُسْتَبْدَلُ النَّقْدُ الأَجْنَبِيُّ بِنَقْدِ البَلَدِ سَوَاءٌ أَكَانَ فِي دَاخِلِ البِلَادِ أَمْ فِي خَارِجِهَا، وَحِينَ يَجْرِي الصَّرْفُ بَينَ عُمْلَتَينِ مُخْتَلِفَتَينِ يَكُونُ بَينَهُمَا فَرْقٌ يُسَمَّى سِعْرَ الصَّرفِ. فَسِعْرُ الصَّرْفِ هُوَ النِّسْبَةُ بَينَ وَزْنِ الذَّهَبِ الصَّافِي فِي عُمْلَةِ دَولَةٍ، وَوَزْنِ الذَّهَبِ الصَّافِي فِي عُمْلَةِ دَولَةِ أُخْرَى.

وَلِهَذَا تَجِدُ سِعْرَ الصَّرْفِ يَتَغَيَّرُ تَبَعاً لِتَغَيُّرِ هَذِهِ النِّسْبَةِ، وَتَبَعاً لِتَغَيُّرِ سِعْرِ الذَّهَبِ فِي البُلْدَان. وَتَنطَبِقُ أَحْكَامُ الصَّرفِ بَينَ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ عَلَى النَّقْدِ الوَرَقِيِّ الحَالِيِّ؛ لِأَنَّ عِلَّةَ (النَّقْدِيَّةِ وَالثَّمَنِيَّةِ) مُتَوَفِّرَةٌ فِيهِ لِإِلْزَامِ قَانُونِ الدَّولَةِ التَّعَامُلَ النَّقْدِيَّ بِهِ. وَذَلِكَ لِأَنَّ أَحَادِيثَ الصَّرْفِ قَدْ وَرَدَتْ فِي الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ كَأَسْمَاءِ جِنْسٍ، وَهَذِهِ لَا مَفْهُومَ لَـهَا، وَلَا يُقَاسُ عَلَيهَا، وَكَذَلِكَ وَرَدَتْ فِي النَّقْدِ المَضْرُوبِ: الدِّينَارِ، وَالدِّرْهَمِ، وَهَذِهِ يُسْتَنْبَطُ مِنْهَا عِلَّةُ (النَّقْدِيَّةِ) أَيْ استِعْمَالُهَا أَثْمَاناً وَأُجُوراً فَيُقَاسُ عَلَيهَا. فَفِي حَدِيثِ مَالِكِ بْنِ أَوسٍ السَّابِقِ أَنَّهُ كَانَ يَصْطَرِفُ الدَّرَاهِمَ، وَالدَّرَاهِمُ لَفْظٌ مُفْهِمٌ (لِلنَّقْدِيَّةِ).

وَعَلَيهِ فَمَا يَنْطَبِقُ عَلَى الصَّرْفِ بَينَ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ مِنْ حَلَالٍ وَحَرَامٍ يَنْطَبِقُ عَلَى الصَّرْفِ بَينَ النُّقُودِ الوَرَقِيَّةِ الإِلْزَامِيَّةِ بِقَانُونِ الدُّوَلِ الحَالِيَّةِ، أَيْ أَنَّ الصَّرْفَ بَينَ الجِنْسِ الوَاحِدِ مِنْهَا يَجبُ أَنْ يَكُونَ هاءً بِهَاءٍ، وَمِثْلاً بـمِثْلٍ، وَالصَّرُفُ بَينَ الجِنْسَينِ المُخْتَلِفَينِ مِنْهَا يَجبُ أَنْ يَكُونَ هَاءً بِهَاءٍ، وَلَكِنْ كَيَفَ شِئْتُمْ مِنْ حَيثُ السِّعْرِ بَينَ الجِنْسَينِ. وَالحُكْمُ الشَّرعِيُّ فِي سِعْرِ الصَّرْفِ أَنَّهُ مُبَاحٌ، وَلَا يُقَيَّدُ بِأَيِّ قَيدٍ، فَإِنَّ الصَّرْفَ مُبَاحٌ، وَكَذَلِكَ سِعْرُ الصَّرْفِ مُبَاحٌ، وَلِكُلِّ إِنْسَانٍ أَنْ يَشْتَرِيَ العُمْلَةَ الَّتِي يُرِيدُهَا بِالسِّعْرِ الَّذِي يُرِيدُهُ، وَكُلُّ ذَلِكَ دَاخِلٌ فِي دَلِيلِ إِبَاحَةِ الصَّرْفِ. وَهَذَا هُوَ دَلِيلُ هَذِهِ المَادَّةِ مِنْ إِبَاحَةِ الصَّرْفِ، وَإِبَاحَةِ تَغَيُّرِ سِعْرِهِ.

ثانيا: المادة 169: أَظْهَرُ أَعْمَالِ المَصْرِفِ ثَلَاثَةٌ هِيَ: مُعَامَلَاتُ الرِّبَا كَالسَّنَدَاتِ وَالاعتِمَادَاتِ، وَمُعَامَلَاتِ التَّحْوِيلِ كَالشِّيكَاتِ، وَمُعَامَلَةِ الأَمَانَاتِ. أَمَّا بِالنِّسْبَةِ لِمُعَامَلَاتِ التَّحْوِيلِ وَالأَمَانَاتِ فَإِنَّهَا جَائِزَةُ شَرْعاً، وَدَلِيلُهَا أَدِلَّةُ الحِوَالَة، وَأَدِلَّةُ الأَمَانَةِ. فَيَجُوزُ لِلْمُسْلِمِ أَنْ يَفْتَحَ مَصْرِفاً يُشْغِّلُهُ بـمُعَامَلَاتِ التَّحْوِيلِ وَالأَمَانَاتِ، وَمَا أَشْبَهَهَا مِنْ كُلِّ مَا هُوَ جَائِزٌ شَرْعاً كَمُعَامَلَاتِ الصَّرْفِ، وَحِينَئِذٍ لَا يَكُونُ فَتْحُ مِثْلِ هَذَا اـمَصْرِفِ حَرَاماً، وَالحَرَامُ إِنَّمُا هُوَ البَنْكُ الَّذِي يَتَعَامَلُ بِالرِّبَا. وَلَكِنَّ هَذِه المُعَامَلَاتِ لَا تَأْتِي بِأَرْبَاحٍ كَبِيرَةٍ أَوْ أَرْبَاحُهَا لَا تُسَاعِدُ إِلَّا عَلَى فَتْحِ مَا يُشْبِهُ مَحِلَّاتِ الصَّرافِينَ فَقَطْ.

وَلَا يُمْكِنُ أَنْ يَفْتَحَ المَرءُ بِهَا مَصْرِفاً (بَنْكاً) لِعَدَمِ كِفَايَةِ مَا يَرْبَحُ مِنْهَا لِفَتْحِهِ؛ لِأَنَّ أَرْبَاحَ التَّحْوِيلِ وَالأَمَانَاتِ، وَأَرْبَاحَ مُعَامَلَاتِ الصَّرْفِ أَرْبَاحٌ زَهِيدَةٌ جِدّاً إٍلَى جَانِبِ أَرْبَاحِ الرِّبَا، وَالأَرْبَاحُ الكَبِيرَةُ إِنَّـمَا هِيَ الأَرْبَاحُ الَّتِي يُسْتَثْمَرُ فِيهَا المَالُ بِمُعَامَلَاتِ الرِّبَا، فَتِلْكَ هِيَ الَّتِي تَسْتَثْمِرُ المَالَ استِثْمَاراً مُرْبِحاً، وَلِذَلِكَ لَا يَتَأَتَّى أَنْ تَكْفِي أَرْبَاحُ الحِوَالَاتِ، وَالأَمَانَاتِ، وَمُعَامَلَاتِ الصَّرْفِ لِفَتْحِ مَصَارِفَ (بُنُوك) بِمَدْلُولِهَا كَمَا هُوَ وَاقِعٌ اليَومَ فِي العَالَمِ، وَإِنَّمَا تَكْفِي لِفَتْحِ مَحِلَّاتٍ مَحُدُودَةِ العَمَلِ كَمَحَلَّاتِ الصَّرَافِينَ، وَهَذِهِ لَا يَنْطَبِقُ عَلَيهَا وَاقِعُ (البُنُوكِ) المَعْرُوفِ، وَلِهَذَا لَا يَتَأَتَّى فَتْحُ المَصْرِفِ (البَنْكِ) إِلَّا بِمُعَامَلَاتِ الرِّبَا، وَالمَصْرِفُ (البَنْكُ) إِنَّمَا يُفْتَحُ لِمُعَامَلَاتِ الرِّبَا، وَالرِّبَا حَرَامٌ بِنَصِّ القُرآنِ القَطْعِيِّ: قَالَ تَعَالَى: (وَحَرَّمَ الرِّبَا). (البَقَرَة 275) وَلِذَلِكَ كَانَ فَتْحُ المَصْرِفِ  (البَنْكِ) بِمَدْلُولِهِ المَعْرُوفِ حَرَاماً.

إِلَّا أَنَّهُ لَمَّا كَانَ الإِقْرَاضُ مُبَاحاً إِبَاحَةً مُطْلَقَةً لِقَولِ الرَّسُولِ r: «مَا مِنْ مُسْلِمٍ يُقْرِضُ مُسْلِماً قَرْضاً مَرَّتَيْنِ إِلَّا كَانَ كَصَدَقَتِهَا مَرَّةً». (أَخْرَجَهُ ابْنُ مَاجَه مِنْ طَرِيقِ عَبدِ اللهِ بْنِ مَسْعُودٍ رضي الله عنه)  وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ r: «رَأَيْتُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي عَلَى بَابِ الْجَنَّةِ مَكْتُوباً: الصَّدَقَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا، وَالْقَرْضُ بِثَمَانِيَةَ عَشَرَ، فَقُلْتُ: يَا جِبْرِيلُ، مَا بَالُ الْقَرْضِ أَفْضَلُ مِنْ الصَّدَقَةِ؟ قَالَ: لأَنَّ السَّائِلَ يَسْأَلُ وَعِنْدَهُ، وَالْمُسْتَقْرِضُ لا يَسْتَقْرِضُ إِلَّا مِنْ حَاجَةٍ». (أَخْرَجَهُ ابْنُ مَاجَه).

وَلَمَّا كَانَتِ الوَدَائِعُ مُبَاحَةً كَذَلِكَ لِقَولِهِ تَعَالَى: (إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا). (النساء 58) وقال: (فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُم بَعْضاً فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ). (البقرة 283) وَقَولِهِ r: «أَدِّ الأَمَانَةَ إِلَى مَنْ ائْتَمَنَكَ، وَلا تَخُنْ مَنْ خَانَكَ». (أَخْرَجَهُ التِّرمِذِيُّ مِنْ طَرِيقِ أَبِي هُرَيرَةَ رضي الله عنه، وَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ).

وَقَدْ رُوِيَ عَنهُ عَلَيهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ: «أَنَّهُ كَانَتْ عِنْدَهُ وَدَائِعُ، فَلَمَّا أَرَادَ الهِجْرَةَ أَوْدَعَهَا عِنْدَ أُمِّ أَيْمَنَ، وَأَمَرَ عَلِيّاً أَنْ يَرُدَّهَا عَلَى أَهْلِهَا». أَوْرَدَهُ ابنُ قُدَامَةَ فِي المُغْنِي. وَلَمَّا كَانَتِ الحِوَالَةُ مُبَاحَةً لِقَولِهِ عَلَيهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ: «مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ، وَإِذَا أُتْبِعَ أَحَدُكُمْ عَلَى مَلِيءٍ فَلْيَتْبَعْ». (أَخْرَجَهُ مُسْلِمُ وَأَخْرَجَهُ البُخَارِيُّ بِلَفْظ "مَلِيٍّ" بَدَلَ "مَلِيءٍ"). وَفِي مُسْنَدِ أَحْمَدَ بِلَفْظِ: «وَمَنْ أُحِيلَ عَلَى مَلِيءٍ فَلْيَحْتَلْ».

لَمَّا كَانَتْ هَذِهِ المَعُامَلَاتُ الثَّلَاثُ الَّتِي يَقُومُ بِها البَنْكُ جَائِزَةً شَرْعاً، وَالمُحَرَّمُ فِيهَا إِنَّمَا هُوَ أَخْذُ رِباً عَلَى القَرْضِ، وَ(البَنْكُ) لَا يُمْكِنُ أَنْ يُفْتَحَ وَيَشْتَغِلَ إِلَّا بِالرِّبَا، لِذَلِكَ كَانَ لَا بُدَّ مِنْ تَوفِيرِ ذَلِكَ لِلنَّاسِ دُونَ رِباً. إِذْ قَدْ أَصْبَحَ مِنْ مَصَالِحِ النَّاسِ، وَمِنْ هُنَا كَانَ عَلَى الدَّولَةِ أَنْ تَفْتَحَ مَصْرِفاً كَفَرْعٍ مِنْ فُرُوعِ بَيتِ المَالِ، يَقُومُ بِهَذِهِ العَمَلِيَّاتِ الثَّلَاثِ: الحِوَالَاتِ، وَالأَمَانَاتِ، وَمُعَامَلَاتِ الصَّرْفِ والإقراض حَسَبَ رَأْيِ الإِمَامِ وَاجْتِهَادِهِ، لِأَنَّهَا مِنَ المُبَاحَاتِ الَّتِي تَجْرِي رِعَايَةُ الشُّؤُونِ فِيهَا حَسَبَ رَأْيِ الإِمَامِ وَاجتِهَادِهِ، فَكَانَ هَذَا دَلِيلاً عَلَى فَتْحِ الدَّولَةِ لِمَصْرِفٍ يَقُومُ بِقَضَاءِ مَصَالِحِ النَّاسِ.

أيها المؤمنون:

نَكتَفي بِهذا القَدْرِ في هَذِه الحَلْقة، وَلِلحَدِيثِ بَقِيَّةٌ، مَوعِدُنَا مَعَكُمْ في الحَلْقةِ القادِمَةِ إنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى، فَإِلَى ذَلِكَ الحِينِ وَإِلَى أَنْ نَلْقَاكُمْ وَدَائِماً، نَترُكُكُم في عنايةِ اللهِ وحفظِهِ وأمنِهِ، سَائِلِينَ الْمَولَى تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَن يُعزَّنا بِالإسلام، وَأنْ يُعزَّ الإسلام بِنَا، وَأن يُكرِمَنا بِنَصرِه، وَأن يُقِرَّ أعيُننَا بِقيَامِ دَولَةِ الخِلافَةِ الرَّاشِدَةِ الثَّانِيَةِ عَلَىْ مِنْهَاْجِ النُّبُوَّةِ في القَريبِ العَاجِلِ، وَأَن يَجعَلَنا مِن جُنُودِهَا وَشُهُودِهَا وَشُهَدَائِها، إنهُ وَليُّ ذلكَ وَالقَادِرُ عَلَيهِ. نَشكُرُكُم، وَالسَّلامُ عَليكُم وَرَحمَةُ اللهِ وَبَركَاتُه.

More from null

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" - پنځلسمه برخه

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه"

د استاد محمد احمد النادي لخوا چمتو شوی

پنځلسمه برخه

الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على إمام المتقين، وسيد المرسلين، المبعوث رحمة للعالمين، سيدنا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين، او موږ له دوی سره شامل کړه، او زموږ په ډله کې مو راټول کړه ستا په رحمت ای تر ټولو رحم کوونکیه.

ګرانو اورېدونکو، د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

السلام علیکم ورحمة الله وبركاته، له دې وروسته: په دې برخه کې موږ د "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" کتاب په اړه خپلو غورونو ته دوام ورکوو. او د اسلامي شخصیت د جوړولو لپاره، د اسلامي ذهنیت او اسلامي نفسیاتو ته په پام سره، وایو او له الله څخه توفیق غواړو:

ای مسلمانانو:

په تېره برخه کې مو وویل: د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي، لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي، او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او په دې برخه کې اضافه کوو او وایو: د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي، د ابوهریره د حدیث له مخې چې بخاري په الادب المفرد کې راوړی، او ابویعلی په خپل مسند کې، او نسایي په الکنی کې، او ابن عبدالبر په التمهید کې، او عراقي وویل: سند یې ښه دی، او ابن حجر په تلخیص الحبیر کې وویل: سند یې حسن دی، ویې ویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "ډالۍ ورکړئ ترڅو مینه وکړئ".

د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي د عایشې د حدیث له مخې چې په بخاري کې راغلی، هغې وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ډالۍ منله او په بدل کې یې انعام ورکاوه".

او د ابن عمر حدیث چې احمد، ابوداود او نسایي روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په الله قسم درکړي، نو هغه ته پناه ورکړئ، او څوک چې له تاسو څخه د الله په خاطر څه وغواړي، نو هغه ته ورکړئ، او چا چې له تاسو څخه پناه وغوښته، نو هغه ته پناه ورکړئ، او چا چې تاسو ته احسان وکړ، نو هغه ته بدله ورکړئ، او که تاسو ونه مومئ، نو د هغه لپاره دعا وکړئ ترڅو پوه شئ چې تاسو هغه ته بدله ورکړې ده".

او دا د وروڼو ترمنځ دی، او د حاکمانو ته د رعیت د ډالیو سره هیڅ تړاو نلري، دا رشوت په څیر حرام دي، او د انعام ورکولو څخه دا دی چې ووایی: جزاک الله خیرا.

ترمذي د اسامه بن زید رضي الله عنهما څخه روایت کړی او ویلي یې دي چې حسن صحیح دی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو نیک کار وکړ او هغه چا ته یې وویل چې هغه یې کړی دی: "جزاک الله خیرا" نو په ثناء کې یې ښه وکړ". او ثناء شکر دی، یعنې انعام ورکول، په ځانګړې توګه د هغه چا لخوا چې بل څه نه لري، لکه څنګه چې ابن حبان په خپل صحیح کې د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی، هغه وویل: ما د نبی صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "چا چې یو نیک کار وکړ او د ثناء پرته یې بل څه ونه موندل، نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په باطل سره ځان ښکلی کړ نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او ترمذي په حسن سند سره د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی چې هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو څه ورکړل او هغه یې وموندل نو هغه دې بدله ورکړي، او که یې ونه موندل نو هغه دې ثناء ووايي، نو چا چې ثناء وویل نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په هغه څه سره ځان ښکلی کړ چې نه وي ورکړل شوی نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او د ورکړې کفر یعنې پټول او پټول دي.

او په صحیح سند سره ابوداود او نسایي د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: "مهاجرینو وویل ای د خدای رسوله، انصار ټوله جزا واخیستله، موږ داسې خلک ندي لیدلي چې په ډیرو کې د دوی په څیر ښه مصرف کونکي وي، او نه هم په لږ کې د دوی په څیر ښه مرسته کونکي وي، او دوی زموږ لپاره بار کم کړ، هغه وویل: ایا تاسو په دې سره د دوی ثناء نه کوئ او د دوی لپاره دعا نه کوئ؟ دوی وویل: هو، هغه وویل: نو دا په دې سره برابر دی".

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې په لږ څه باندې هم د ډیرو په څیر شکر ادا کړي، او د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي، لکه څنګه چې عبدالله بن احمد په زوائد کې په حسن سند سره د نعمان بن بشیر څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په لږ څه باندې شکر ادا نکړي نو په ډیرو باندې به هم شکر ادا نکړي، او څوک چې د خلکو څخه شکر ادا نکړي نو د خدای څخه به هم شکر ادا نکړي، او د خدای د نعمت په اړه خبرې کول شکر دی، او د هغه پرېښودل کفر دی، او جماعت رحمت دی، او تفرقه عذاب دی".

او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي، لکه څنګه چې بخاري د ابوموسی څخه روایت کړی، هغه وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ناست و چې یو سړی راغی او سوال یې وکړ، یا یې د یوې اړتیا غوښتنه وکړه، هغه زموږ په لور مخ کړ او ویې ویل شفاعت وکړئ ترڅو تاسو ته اجر ورکړل شي او الله دې د خپل نبی په ژبه هغه څه فیصله کړي چې وغواړي".

او لکه څنګه چې مسلم د ابن عمر څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت کړی، هغه وویل: "څوک چې د خپل مسلمان ورور لپاره د یو واکمن سره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره وسیله وي، هغه ته به د قیامت په ورځ د پل صراط په تېرېدو کې مرسته وشي، په هغه ورځ چې پښې ښویږي".

د مسلمان لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، لکه څنګه چې ترمذي روایت کړی او ویلي یې دي چې دا حدیث حسن دی د ابوالدرداء څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت دی، هغه وویل: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه دفاع وکړي، الله به د قیامت په ورځ د هغه له مخ څخه اور لرې کړي". او د ابوالدرداء دا حدیث احمد روایت کړی او ویلي یې دي چې سند یې حسن دی، او همداسې هیثمي هم ویلي دي.

او هغه څه چې اسحاق بن راهویه د اسماء بنت یزید څخه روایت کړي، هغې وویل: ما د رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، نو دا د الله په غاړه ده چې هغه د اور څخه ازاد کړي".

او القضاعي په مسند الشهاب کې د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې د خپل ورور سره په غیاب کې مرسته وکړي، الله به ورسره په دنیا او اخرت کې مرسته وکړي". او القضاعي دا حدیث د عمران بن حصین څخه هم په دې زیاتوالي سره روایت کړی دی: "او هغه د مرستې کولو توان لري". او لکه څنګه چې ابوداود او بخاري په الادب المفرد کې روایت کړی، او الزین عراقي وویل: سند یې حسن دی د ابوهریره څخه چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "مؤمن د مؤمن هنداره ده، او مؤمن د مؤمن ورور دی، له هر ځای څخه چې ورسره مخامخ شي، هغه د هغه له ضایع کېدو څخه ساتي او له شا څخه یې ساتنه کوي".

ای مسلمانانو:

تاسو په دې برخه کې او په تېره برخه کې د نبوي احادیثو له لارې پوه شوئ چې د هغه چا لپاره سنت دي چې د الله په خاطر له یوه ورور سره مینه لري، هغه ته خبر ورکړي او هغه ته د خپلې مینې په اړه ووایي. او د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي. لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي. او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي.

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي. او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي. ایا موږ به دې شرعي احکامو او د اسلام ټولو احکامو ته ژمن نه وو، ترڅو د خپل رب په څېر شو چې هغه یې خوښوي او راضي کیږي، ترڅو هغه څه چې په موږ کې دي بدل کړي، او زموږ حالات سم کړي، او د دنیا او اخرت په نیکیو بریالي شو؟!

ګرانو اورېدونکو: د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

په دې برخه کې په همدې اندازه بسنه کوو، ترڅو په راتلونکو برخو کې خپل غورونه بشپړ کړو، ان شاء الله تعالی، تر هغه وخته او تر هغه چې تاسو سره وینو، موږ تاسو د الله په پناه او ساتنه او امن کې پرېږدو. ستاسو د ښه اورېدلو څخه مننه کوو والسلام علیکم ورحمة الله وبركاته.

اې مسلمانانو! پوه شئ - 15 برخه

اې مسلمانانو! پوه شئ

15 برخه

دا چې د خلافت د دولت له مرستندویه دستګاه څخه وزیران دي، هغه وزیران چې خلیفه یې له ځان سره ټاکي، ترڅو د خلافت په بار کې مرسته وکړي او د هغې مسؤلیتونه په غاړه واخلي، د خلافت د بارونو زیاتوالی، په ځانګړې توګه هرکله چې د خلافت دولت لوی او پراخ شي، خلیفه یوازې د هغې په وړلو ستړی کیږي نو هغه چا ته اړتیا لري چې د هغې په وړلو کې ورسره مرسته وکړي ترڅو خپل مسؤلیتونه په غاړه واخلي، مګر د هغوی وزیران بې له قید او شرطه نومول روا نه دي ترڅو په اسلام کې د وزیر مفهوم چې د مرسته کوونکي په معنی دی د اوسنیو وضعي نظامونو د وزیر له مفهوم سره ګډ نه شي چې په ډیموکراټیک، پانګوال، سیکولر یا نورو نظامونو ولاړ دي کوم چې موږ په اوسني وخت کې وینو.