بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح250) تجعل حصص العلوم الإسلامية والعربية أسبوعياً ويفرق بين العلوم التجريبية وما هـو ملحق بها
بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح250) تجعل حصص العلوم الإسلامية والعربية أسبوعياً ويفرق بين العلوم التجريبية وما هـو ملحق بها

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنْعَامْ، وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ، وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ، وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ، والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ، خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ، وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ، الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ، وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ، فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ، وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ، وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ.

0:00 0:00
Speed:
March 06, 2025

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح250) تجعل حصص العلوم الإسلامية والعربية أسبوعياً ويفرق بين العلوم التجريبية وما هـو ملحق بها

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام

(ح250) تجعل حصص العلوم الإسلامية والعربية أسبوعياً

ويفرق بين العلوم التجريبية وما هـو ملحق بها

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنْعَامْ، وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ، وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ، وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ، والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ، خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ، وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ، الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ، وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ، فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ، وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ، وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. 

أيها المؤمنون:

السَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ وَبَعدُ: نُتَابِعُ مَعَكُمْ سِلْسِلَةَ حَلْقَاتِ كِتَابِنا: "بُلُوغُ المَرَامِ مِنْ كِتَابِ نِظَامِ الِإسْلَامِ" وَمَعَ الحَلْقَةِ الخَمْسِينَ بَعْدَ المِائَتَينِ، وَعُنوَانُهَا: "يَجبُ أَنْ تُجْعَلَ حِصَصُ العُلُومِ الإِسْلَامِيَّةِ وَالعَرَبِيَّةِ أُسبُوعِيّاً، وَيُفَرَّقَ فِي التَّعلِيمِ بَينَ العُلُومِ التَّجرِيِبِيَّةِ، وَمَا هُوَ مُلْحَقٌ بِهَا". نَتَأمَّلُ فِيهَا مَا جَاءَ فِي الصَّفحَةِ الوَاحِدَةِ وَالثَّلَاثِينَ بَعْدَ المِائَةِ مِنْ كِتَابِ "نظامُ الإسلام" لِلعَالِمِ والمُفَكِّرِ السِّيَاسِيِّ الشَّيخِ تَقِيِّ الدِّينِ النَّبهَانِيِّ. يَقُولُ رَحِمَهُ اللهُ:

المادة 173: يَجبُ أَنْ تُجْعَلَ حِصَصُ العُلُومِ الإِسْلَامِيَّةِ وَالعَرَبِيَّةِ أُسبُوعِيّاً، بِمِقْدَارِ حِصَصِ بَاقِي العُلُومِ مِنْ حَيْثُ العَدَدُ، وَمِنْ حَيثُ الوَقْتُ.

المادة 174: يَجبُ أَنْ يُفَرَّقَ فِي التَّعلِيمِ بَينَ العُلُومِ التَّجرِيِبِيَّةِ، وَمَا هُوَ مُلْحَقٌ بِهَا كَالرِّيَاضِيَّاتِ، وَبَينَ المَعَارِفِ الثَّقَافِيَّةِ. فَتُدَرَّسُ العُلُومُ التَّجرِيبِيَّةُ، وَمَا يَلْحَقُ بِهَا حَسَبَ الحَاجَةِ، وَلَا تُقَيَّدُ فِي أَيِّ مَرْحَلَةٍ مِنْ مَرَاحِلِ التَّعلِيمِ. أَمَّا المَعَارِفُ الثَّقَافِيَّةُ، فَإِنَّهَا تُؤْخَذُ فِي المَرَاحِلِ الأُولَى قَبْلَ العَالِيَةِ وَفْقَ سِيَاسَةٍ مُعَيَّنَةٍ لَا تَتَنَاقَضُ مَعَ أَفْكَارِ الإِسْلَامِ وَأَحَكَامِهِ. وَأَمَّا فِي المَرحَلَةِ العَالِيَةِ فَتُؤْخَذُ هَذِهِ المَعَارِفِ كَمَا يُؤْخَذُ العِلْمُ عَلَى شَرْطِ أَنْ لَا تُؤَدِّي إِلَى أَيِّ خُرُوجٍ عَنْ سِيَاسَةِ التَّعلِيمِ وَغَايَتِهِ.

المادة 175: يَجبُ تَعلِيمُ الثَّقَافَةِ الإِسْلَامِيَّةِ فِي جَمِيعِ مَرَاحِلِ التَّعْلِيمِ، وَأَنْ يُخَصَّصَ فِي المَرْحَلَةِ العَالِيَةِ فُرُوعٌ لِمُخْتَلِفِ المَعَارِفِ الإِسلَامِيَّةِ كَمَا يُخَصَّصُ فِيهَا لِلطِّبِّ وَالهَنْدَسَةِ وَالطَّبِيعِيَّاتِ وَمَا شَاكَلَهَا.

وَنَقُولُ رَاجِينَ مِنَ اللهِ عَفْوَهُ وَمَغْفِرَتَهُ وَرِضْوَانَهُ وَجَنَّتَهُ: يَا أُمَّةَ الإِيمَانْ، يَا أُمَّةَ القُرآنْ، يَا أُمَّةَ الإِسلَامْ، يَا أُمَّةَ التَّوحِيدْ، يَا مَنْ آمَنتُمْ بِاللهِ رَبّاً، وَبِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم نَبِيّاً وَرَسُولاً، وَبِالقُرآنِ الكَرِيمِ مِنهَاجاً وَدُستُوراً، وَبِالإسلَامِ عَقِيدَةً وَنِظَاماً لِلْحَياَة، أَيُّهَا المُسلِمُون فِي كُلِّ مَكَانْ، فَوقَ كُلِّ أَرضٍ، وَتَحتَ كُلِّ سَمَاءْ، يَا خَيرَ أُمَّةٍ أُخرِجَتْ لِلنَّاسِ، أَيُّهَا المُؤمِنُونَ الغَيُورُونَ عَلَى دِينِكُمْ وَأُمَّتِكُمْ. أعَدَّ الشَّيخُ تَقِيُّ الدِّينِ النَّبهَانِيُّ هُوَ وَإِخوَانُهُ العُلَمَاءُ فِي حِزْبِ التَّحرِيرِ دُستُورَ الدَوْلَةِ الإِسْلامِيَّةِ، وَهَا هُوَ يُوَاصِلُ عَرْضَهُ عَلَيكُمْ حَتَّى تدرُسُوهُ وَأنتمْ تَعْمَلُونَ مَعَنَا لإِقَامَتِهَا، وَهَذِهِ هِيَ الْمَوادُّ: الثَّالِثَةُ وَالسَّبْعُونَ بَعْدَ المِائَةِ، وَالرَّابِعَةُ وَالسَّبعُونَ بَعْدَ المِائَةِ، وَالخَامِسَةُ وَالسَّبْعُونَ بَعْدَ المِائَةِ وَإِلَيكُمْ بَيَانَ أَدِلَّةِ هَذِهِ المَادَّةِ مِنْ كِتَابِ مَقَدِّمَةِ الدُّستُورِ:

أولا: المادة 173: مَوَادُّ التَّدْرِيسِ لَا تَخْرُجُ عَنْ نَوْعَينِ: إِمَّا مَعَارِفُ عِلْمِيَّةٌ لِتَنْمِيَةِ العَقْلِ، لِيَحْكُمَ بِهَا الإِنْسَانُ عَلَى الأَقْوَالِ وَالأَفْعَالِ وَالأَشْيَاءِ مِنْ حَيثُ وَاقِعُهَا وَخَوَاصُّهَا، وَمِنْ حَيثُ مُوَاءَمَتُهَا لِفِطْرَةِ الإِنَسَانِ، كَالكِيمْيَاءِ وَالفِيزْيَاءِ وَالفَلَكِ وَالرِّيَاضِيَّاتِ وَغَيرِهَا مِنَ العُلُومِ التَّجرِيِبِيَّةِ. وَهَذِهِ المَعَارِفُ لَيسَ لَهَا عَلَاقَةٌ مُبَاشِرَةٌ بِبِنَاءِ الشَّخْصِيَّةِ. وَإِمَّا مَعَارِفُ شَرْعِيَّةٌ عَنْ هَذِهِ الأَقْوَالِ وَالأَفْعَالِ وَالأَشْيَاءِ، مِنْ أَجْلِ بَيَانِ الحُكْمِ الشَّرْعِيِّ التَّكْلِيفِيِّ فِيهَا، إِنْ كَانَ وَاجِباً، أَمْ مَنْدُوباً، أَمْ مُبَاحاً، أَمْ مَكْرُوهاً، أَمْ حَرَاماً، أَوْ بَيَانِ الحُكْمِ الشَّرْعِيِّ الوَضْعِيِّ إِنْ كَانَ سَبَباً، أَمْ شَرْطاً، أَمْ مَانِعاً، أَمْ رُخْصَةً وَعَزِيمَةً، أَمْ صَحِيحاً وَبَاطِلاً وَفَاسِداً، وَهَذَا يُكَوِّنُ العَقْلِيَّةَ الإِسْلَامِيَّةَ، فَإِنِ اقْتَرَنَتْ هَذِهِ الأَحْكَامُ الشَّرعِيَّةُ بِهَدَفِ اتَّخَاذِ المُسْلِمِ المَوْقِفَ الشَّرعِيَّ مِنَ الأَشْيَاءِ وَالأَفْعَالِ وَالأَقْوَالِ بِالمَيلِ، وَعَدَمِ المَيلِ، وَبِالأَخْذِ وَالتَّرْكِ عِنْدَ قِيَامِهِ بِالعَمَلِ لِإِشْبَاعِ غَرَائِزِهِ، وَحَاجَاتِهِ العُضْوِيَّةِ، وَهَذَا يُكَوِّنُ النَّفْسِيَّةَ الإِسْلَامِيَّةَ.

وَمِنَ العَقْلِيَّةِ الإِسْلَامِيَّةِ وَالنَّفْسِيَّةِ الإِسْلَامِيَّةِ تَتَكَوَّنُ الشَّخْصِيَّةُ الإِسْلَامِيَّةُ، الَّتِي تَجْعَلُ العَقِيدَةَ الإِسْلَامِيَّةَ أَسَاساً لِتَفْكِيرِهَا وَلِمُيُولِهَا. فَالإِسْلَامُ كَمَا طَلَبَ مِنَ المُسْلِمِ أَنْ يَتَفَكَّرَ فِي خَلْقِ الكَونِ وَالإِنسَانِ وَالحَيَاةِ، مِنْ مِثْلِ قَولِهِ تَعَالَى: (وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ). (آل عمران 191)، وَقَولِهِ: (أَفَلَا يَنظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ). (الغَاشِيَة 17)، وَقَولِهِ: (كَذَٰلِكَ يُحْيِي اللَّهُ الْمَوْتَىٰ وَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ). (البَقَرَة 73)، طَلَبَ مِنَ المُسْلِمِ أَيْضاً الالتِزَامَ فِي أَحْكَامِهِ، وَأَفَعْالِهِ، وَمُيُولِهِ بِالأَحْكَامِ الشَّرعِيَّةِ، بِقَولِهِ تَعَالَى: (فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنفُسِهِمْ حَرَجاً مِّمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيماً). (النِّسَاءُ 65)، وَقَولِهِ تَعَالَى: (وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانتَهُوا).(الحَشْرُ 7)، وَقَولِهِ: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا آبَاءَكُمْ وَإِخْوَانَكُمْ أَوْلِيَاءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْإِيمَانِ).(التَّوبَة 23)، وقوله: (وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَىٰ عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ). (التَّوبَة).

وَكَمَا أَنَّهُ مَطْلُوبٌ مِنَ المَدْرَسَةِ أَنْ تَكُونَ الحَاضِنَةَ الأُولَى لِبِنَاءِ شَخْصِيَّاتٍ إِسْلَامِيَّةٍ مُتَمَيِّزَةٍ، فِي عِلْمِ أُصُولِ الفِقْهِ، وَاللُّغَةِ، وَالتَّفْسِيرِ، فَإِنَّهُ مَطْلُوبٌ مِنْهَا أَيْضاً أَنْ تَكُونَ الحَاضِنَةَ الأُولَى لِبِنَاءِ شَخْصِيَّاتٍ إِسْلَامِيَّةٍ مُتَمَيِّزَةٍ بِالمَعَارِفِ العِلْمِيَّةِ كَعِلْمِ الذَّرَّةِ، وَالفَضَاءِ، وَالكُمبْيُوتَرِ. فَالأُمَّةُ الإِسْلَامِيَّةُ الَّتِي أَنْجَبَتْ قَادَةً أَفْذَاذاً فِي السِّيَاسَةِ وَالحُكْمِ وَالجِهَادِ كَأَبِي بَكْرٍ وَخَالِدٍ وَصَلَاحِ الدِّينِ، هِيَ الأُمَّةِ نَفْسِهَا الَّتِي أَنْجَبَتْ عُلَمَاءَ أَفْذَاذاً فِي الفِقْهِ وَالعِلْمِ كَالشَّافِعِيِّ، وَالبُخَارِيِّ، واَلخَوَارِزْمِيِّ، وَابنِ الهَيْثَمِ. فَالَهدَفُ مِنْ تَعْلِيمِ هَذِهِ المَعَارِفِ جَمِيعِهَا فِي المَرحَلَةِ المَدْرَسِيَّةِ هُوَ بِنَاءُ شَخْصِيَّةِ الطَّالِبِ الإِسْلَامِيَّةِ وَإِعْدَادُهُ لِخَوْضِ مُعتَرَكِ الحَيَاةِ العَمَلِيِّ، أَوْ إِعْدَادُهُ لِمُتَابَعَةِ تَعْلِيمِهِ العَالِي مِنْ أَجْلِ إِيجَادِ الشَّخْصِيَّاتِ المُتَمَيِّزَةِ اللَّازِمَةِ لِرَفْعِ مُسْتَوَى الأُمَّةِ الإِسْلَامِيَّةِ الفِكْرِيِّ وَالعِلْمِيِّ، لِتَكُونَ مُؤَهَّلَةً لِقِيَادَةِ العَالَمِ، لِتُخْرِجَ النَّاسَ كَافَّةً مِنْ ظُلُمَـتِ الكُفْرِ إِلَى نُورِ الإِسْلَامِ، وَمِنْ جَوْرِ القَوَانِينِ الوَضْعِيَّةِ إِلَى عَدْلِ الأَحْكَامِ الشَّرْعِيَّةِ، وَكَذَلِكَ لِتَعْمَلَ عَلَى تَسْخِيرِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ لِمَنْفَـعَةِ الإِنْسَانِ وَرَفَاهِيَّتِهِ فِيمَا يُرضِي اللهَ، امتِثَالاً لِقَولِهِ تَعَالَى: (وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا). (القصص77) وَعَلَيهِ فَإِنَّ الحِصَصَ الدِّرَاسِيَّةَ تَضُمُّ المَعَارِفَ العِلْمِيَّةَ، وَالمَعَارِفَ الشَّرعِيَّةَ، وَيَجبُ أَنْ تُوَزَّعَ الحِصَصُ لِتَفِيَ بِمُتَطَلَّبَاتِ هَذَينِ القِسْمَينِ؛ لِيَكُونَ المُسلِمُ قَادِراً عَلَى عِمَارَةِ هَذِهِ الأَرْضِ الَّتِي اسْتَخْلَفَهُ اللهُ سُبْحَانَهُ فِيهَا عَلَى الوَجْهِ الَّذِي يُحِبَّهُ اللهُ سُبْحَانَهُ وَرَسُولُهُ صلى الله عليه وسلم.

وَالمَعَارِفُ العِلْمِيَّةُ الَّتِي نَعْنِيهَا هِيَ المَعَارِفُ الَّتِي لَيْسَتْ لَهَا عَلَاقَةٌ مُبَاشِرَةٌ بِوُجْهَةِ النَّظَرِ فِي الحَيَاةِ، وَغَيرُ مُنْبَثِقَةٍ عَنِ العَقِيدَةِ الإِسْلَامِيَّةِ، وَإِنَّمَا هِيَ مَبْنِيَّةٌ عَلَيهَا، كَالمَهَارَاتِ وَالمَعَارِفِ اللَّازِمَةِ مِنْ أَجْلِ إِعْدَادِ الطَّالِبِ لِخَوضِ مُعْتَرَكِ الحَيَاةِ العَمَلِيِّ. فَأَوَّلُ مَا يُبْدَأُ بِهِ هُوَ تَدْرِيسُ الطَّلَبَةِ مَا يَلْزَمُهُمْ مِنْ عُلُومٍ لِلتَّعَامُلِ مَعَ بِيئَتِهِمُ الَّتِي يَعِيشُونَ فِيهَا، كَالحِسَابِ وَالمَعَارِفِ العَامَّةِ عَنِ الأَدَوَاتِ وَالآلَاتِ الَّتِي يَسْتَعْمِلُونَهَا، كَالآلَاتِ الكَهْرَبَائِيَّةِ وَالإِلِكْترُونِيَّةِ، وَأَدَوَاتِ المَنْزِلِ، وَكَذَلِكَ قَوَاعِدُ السَّيرِ وَقَوَانِينُهُ فِي الطُّرُقَاتِ وَالشَّوَارِعِ، وَيُرَاعَى فِي تَعْلِيمِ هَذِهِ المَوَادِّ البِيئَةَ الَّتِي يَعِيشُ فِيهَا الطَّلَبَةُ، إِنْ كَانَتْ صِنَاعِيَّةً أَوْ زِرَاعِيَّةً أَو تِجَارِيَّةً، وَإِنْ كَانَتْ هَذِهِ البِيئَةُ جَبَلِيَّةً، أَوْ سَهْلِيَّةً، أَوْ سَاحِلِيَّةً، أَوْ كَانَتْ حَارَّةً، أَو بَارِدَةً. فَتَكُونُ الغَايَةُ مِنْ تَعْلِيمِ هَذِهِ المَوَادِّ حَتَّى سِنِّ العَاشِرَةِ هِيَ تَمْكِينُ الطَّلَبَةِ مِنَ التَّعَامُلِ مَعَ الأَشْيَاءِ المُحِيطَةِ بِهِمْ، وَمِنَ الانتِفَاعِ بِهَا حَسَبَ سِنِّهِمْ وَحَاجَاتِهِمْ.

أَمَّا بَعْدَ سِنِّ العَاشِرَةِ فَيُبدَأُ بِتَعْلِيمِهِمُ الرِّيَاضِيَّاتِ بِفُرُوعِهَا بِالتَّدرِيجِ، وَكَذَلِكَ العُلُومُ الأُخْرَى كَالفِيزْيَاءِ، وَالكِيمْيَاءِ، وَالأَحْيَاءِ، وَالرِّيَاضَةَ النَّافِعَةِ كَالسِّبَاحَةِ وَالقَفْزِ وَإِصَابَةِ الهَدَفِ. وَبَعْدَ سِنِّ البُلُوغِ يُضَافُ إِلَى المَهَارَاتِ التَّدْرِيبُ العَسْكَرِيُّ تَحْتَ إِشْرَافِ الجَيشِ، ثُمَّ تَتَوَلَّى المَعَاهِدُ العَالِيَةُ وَالجَامِعَاتُ تَنَاوُلَ مَا يَنْفَعُ الإِنْسَانَ مِنَ العُلُومِ بِالقَدْرِ اللَّازم.

250

ثانياً: المادة 174: دَلِيلُهَا عُمُومُ الأَدِلَّةِ الَّتِي أَبَاحَتْ تَعَلُّمَ العِلْمِ، فَإِنَّهَا تَشْمَلُ كُلَّ عِلْمٍ، فَيَجُوزُ لِلْمُسْلِمِ أَنْ يَتَعَلَّمَ كُلَّ عِلْمٍ، إِلَّا أَنَّهُ إِذَا كَانَتْ بَعْضُ العُلُومِ يُؤَدِّي تَعْلِيمُهَا إِلَى زَيغِ العَقَائِدِ أَوْ إِلَى ضَعْفٍ فِي المُعْتَقَدَاتِ، فَإِنَّ هَذِهِ العُلُومَ بِالذَّاتِ يَحْرُمُ تَعلِيمُهَا مَا دَامَتْ تُوصِلُ إِلَى ذَلِكَ، فَإِذَا فَقَدَتْ تَأْثِيرَهَا جَازَ تَعَلُّمُهَا، وَذَلِكَ عَمَلاً بِالقَاعِدَةِ الشَّرعِيَّةِ: (كُلُّ فَرْدٍ مِنْ أَفْرَادِ الشَّيءِ المُبَاحِ إِذَا أَوْصَلَ إِلَى ضَرَرٍ حُرِّمَ ذَلِكَ الفَرْدُ، وَبَقِيَ الشَّيْءُ مُبَاحاً). وَعَلَيهِ، فَإِنَّ عُمُومَ الأَدِلَّةِ المُبِيحَةِ لِلتَّعَلُّمِ وَالقَاعِدَةَ الشَّرعِيَّةَ، هِيَ أَدِلَّةُ هَذِهِ المَادَّةِ.

إِنَّ تَعَلُّمَ مَا يَزِيغُ العَقَائِدَ، وَيُضْعِفُ المُعْتَقَدَاتِ يُؤَثِّرُ فِي الأَطْفَالِ بِسُهُولَةٍ، وَلِذَلِكَ يُمْنَعُ تَعلِيمُهُمْ مِثْلُ هَذِهِ العُلُومِ فِي المَرحَلَتَينِ الابتِدَائِيَّةِ وَالثَّانَوِيَّةِ. أَمَّا المَرْحَلَةُ العَالِيَةُ فَإِنَّ مِثْلَ هَذِهِ العُلُومَ كَالفَلْسَفَةِ وَنَحْوِهَا يَجُوزُ أَنْ تُعَلَّمَ، وَلَكِنْ لِنَقْضِهَا وَإِبْطَالِهَا، وَلَا يُعَلَّمُ شَيءٌ مِنْهَا مِنْ غَيرِ أَنْ يُعَلَّمَ إِلَى جَانِبِهِ نَقْضُهُ وَإِبْطَالُهُ. فَإِنَّ القُرآنَ الكَرِيمَ قَدْ جَاءَتْ فِيهِ أَفْكَارُ وَعَقَائِدُ الآخَرِينَ، وَلَكِنْ جَاءَتْ فِي مَعْرِضِ بَيَانِهَا لِإِبْطَالِهَا وَالرَّدِّ عَلَيهَا. وَكَذَلِكَ عِندَمَا تُوضَعُ بَرَامِجُ التَّعْلِيمِ إِنَّمَا تُوضَعُ فِيهَا مِثْلُ هَذِهِ العُلُومِ فِي المَرْحَلَةِ العَالِيَةِ لِأَجْلِ نَقْضِهَا، وَبَيَانِ زَيفِهَا.

ثالثاً: المادة 175: دَلِيلُهَا فِعْلُ الرَّسُولِ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّهُ كَانَ يُعَلِّمُ أَحْكَامَ الإِسْلَامِ لِلرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالشُّيُوخِ وَالشُّبَّانِ، مِمَّا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ الإِسْلَامَ يُعَلِّمُ كُلَّ جيلٍ مِنَ النَّاسِ، فَيُعَلَّمُ فِي جَمِيعِ مَرَاحِلِ التَّعْلِيمِ. وَأَمَّا غَيرُ أَحْكَامِ الإِسْلَامِ مِنَ العُلُومِ وَالصِّنَاعَاتِ فَإِنَّهَا جَائِزَةٌ، إِلَّا أَنَّ وَاقِعَهَا أَنَّهَا تُعَلَّمُ بَعْدَ استِكْمَالِ طَائِفَةٍ مِنَ المَعَارِفِ لَا بُدَّ مِنْهَا كَأَوَّلِيَّاتٍ لِلدُخُولِ فِي بَعْضِ هَذِهِ العُلُومِ وَالصِّنَاعَاتِ، كَالطِّبِّ وَالهَنْدَسَةِ، وَلِذَلِكَ جُعِلَ تَعْلِيمُهَا بَعْدَ استِكْمَالِ هَذِهِ المَعَارِفِ. فَجُعِلَ تَعْلِيمُهَا فِي المَرْحَلَةِ العَالِيَةِ. وَبِنَاءً عَلَى وَاقِعِ المَعَارِفِ، وَفِعْلِ الرَّسُولِ وُضِعَتْ هَذِهِ المَادَّةُ؛ فَكَانَ ذَلِكَ هُوَ المُوجبَ لَهَا.

أيها المؤمنون:

نَكتَفي بِهذا القَدْرِ في هَذِه الحَلْقة، وَلِلحَدِيثِ بَقِيَّةٌ، مَوعِدُنَا مَعَكُمْ في الحَلْقةِ القادِمَةِ إنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى، فَإِلَى ذَلِكَ الحِينِ وَإِلَى أَنْ نَلْقَاكُمْ وَدَائِماً، نَترُكُكُم في عنايةِ اللهِ وحفظِهِ وأمنِهِ، سَائِلِينَ الْمَولَى تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَن يُعزَّنا بِالإسلام، وَأنْ يُعزَّ الإسلام بِنَا، وَأن يُكرِمَنا بِنَصرِه، وَأن يُقِرَّ أعيُننَا بِقيَامِ دَولَةِ الخِلافَةِ الرَّاشِدَةِ الثَّانِيَةِ عَلَىْ مِنْهَاْجِ النُّبُوَّةِ في القَريبِ العَاجِلِ، وَأَن يَجعَلَنا مِن جُنُودِهَا وَشُهُودِهَا وَشُهَدَائِها، إنهُ وَليُّ ذلكَ وَالقَادِرُ عَلَيهِ. نَشكُرُكُم عَلى حُسنِ استِمَاعِكُم، وَالسَّلامُ عَليكُم وَرَحمَةُ اللهِ وَبَركَاتُه.

More from null

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" - پنځلسمه برخه

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه"

د استاد محمد احمد النادي لخوا چمتو شوی

پنځلسمه برخه

الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على إمام المتقين، وسيد المرسلين، المبعوث رحمة للعالمين، سيدنا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين، او موږ له دوی سره شامل کړه، او زموږ په ډله کې مو راټول کړه ستا په رحمت ای تر ټولو رحم کوونکیه.

ګرانو اورېدونکو، د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

السلام علیکم ورحمة الله وبركاته، له دې وروسته: په دې برخه کې موږ د "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" کتاب په اړه خپلو غورونو ته دوام ورکوو. او د اسلامي شخصیت د جوړولو لپاره، د اسلامي ذهنیت او اسلامي نفسیاتو ته په پام سره، وایو او له الله څخه توفیق غواړو:

ای مسلمانانو:

په تېره برخه کې مو وویل: د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي، لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي، او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او په دې برخه کې اضافه کوو او وایو: د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي، د ابوهریره د حدیث له مخې چې بخاري په الادب المفرد کې راوړی، او ابویعلی په خپل مسند کې، او نسایي په الکنی کې، او ابن عبدالبر په التمهید کې، او عراقي وویل: سند یې ښه دی، او ابن حجر په تلخیص الحبیر کې وویل: سند یې حسن دی، ویې ویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "ډالۍ ورکړئ ترڅو مینه وکړئ".

د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي د عایشې د حدیث له مخې چې په بخاري کې راغلی، هغې وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ډالۍ منله او په بدل کې یې انعام ورکاوه".

او د ابن عمر حدیث چې احمد، ابوداود او نسایي روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په الله قسم درکړي، نو هغه ته پناه ورکړئ، او څوک چې له تاسو څخه د الله په خاطر څه وغواړي، نو هغه ته ورکړئ، او چا چې له تاسو څخه پناه وغوښته، نو هغه ته پناه ورکړئ، او چا چې تاسو ته احسان وکړ، نو هغه ته بدله ورکړئ، او که تاسو ونه مومئ، نو د هغه لپاره دعا وکړئ ترڅو پوه شئ چې تاسو هغه ته بدله ورکړې ده".

او دا د وروڼو ترمنځ دی، او د حاکمانو ته د رعیت د ډالیو سره هیڅ تړاو نلري، دا رشوت په څیر حرام دي، او د انعام ورکولو څخه دا دی چې ووایی: جزاک الله خیرا.

ترمذي د اسامه بن زید رضي الله عنهما څخه روایت کړی او ویلي یې دي چې حسن صحیح دی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو نیک کار وکړ او هغه چا ته یې وویل چې هغه یې کړی دی: "جزاک الله خیرا" نو په ثناء کې یې ښه وکړ". او ثناء شکر دی، یعنې انعام ورکول، په ځانګړې توګه د هغه چا لخوا چې بل څه نه لري، لکه څنګه چې ابن حبان په خپل صحیح کې د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی، هغه وویل: ما د نبی صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "چا چې یو نیک کار وکړ او د ثناء پرته یې بل څه ونه موندل، نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په باطل سره ځان ښکلی کړ نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او ترمذي په حسن سند سره د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی چې هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو څه ورکړل او هغه یې وموندل نو هغه دې بدله ورکړي، او که یې ونه موندل نو هغه دې ثناء ووايي، نو چا چې ثناء وویل نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په هغه څه سره ځان ښکلی کړ چې نه وي ورکړل شوی نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او د ورکړې کفر یعنې پټول او پټول دي.

او په صحیح سند سره ابوداود او نسایي د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: "مهاجرینو وویل ای د خدای رسوله، انصار ټوله جزا واخیستله، موږ داسې خلک ندي لیدلي چې په ډیرو کې د دوی په څیر ښه مصرف کونکي وي، او نه هم په لږ کې د دوی په څیر ښه مرسته کونکي وي، او دوی زموږ لپاره بار کم کړ، هغه وویل: ایا تاسو په دې سره د دوی ثناء نه کوئ او د دوی لپاره دعا نه کوئ؟ دوی وویل: هو، هغه وویل: نو دا په دې سره برابر دی".

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې په لږ څه باندې هم د ډیرو په څیر شکر ادا کړي، او د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي، لکه څنګه چې عبدالله بن احمد په زوائد کې په حسن سند سره د نعمان بن بشیر څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په لږ څه باندې شکر ادا نکړي نو په ډیرو باندې به هم شکر ادا نکړي، او څوک چې د خلکو څخه شکر ادا نکړي نو د خدای څخه به هم شکر ادا نکړي، او د خدای د نعمت په اړه خبرې کول شکر دی، او د هغه پرېښودل کفر دی، او جماعت رحمت دی، او تفرقه عذاب دی".

او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي، لکه څنګه چې بخاري د ابوموسی څخه روایت کړی، هغه وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ناست و چې یو سړی راغی او سوال یې وکړ، یا یې د یوې اړتیا غوښتنه وکړه، هغه زموږ په لور مخ کړ او ویې ویل شفاعت وکړئ ترڅو تاسو ته اجر ورکړل شي او الله دې د خپل نبی په ژبه هغه څه فیصله کړي چې وغواړي".

او لکه څنګه چې مسلم د ابن عمر څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت کړی، هغه وویل: "څوک چې د خپل مسلمان ورور لپاره د یو واکمن سره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره وسیله وي، هغه ته به د قیامت په ورځ د پل صراط په تېرېدو کې مرسته وشي، په هغه ورځ چې پښې ښویږي".

د مسلمان لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، لکه څنګه چې ترمذي روایت کړی او ویلي یې دي چې دا حدیث حسن دی د ابوالدرداء څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت دی، هغه وویل: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه دفاع وکړي، الله به د قیامت په ورځ د هغه له مخ څخه اور لرې کړي". او د ابوالدرداء دا حدیث احمد روایت کړی او ویلي یې دي چې سند یې حسن دی، او همداسې هیثمي هم ویلي دي.

او هغه څه چې اسحاق بن راهویه د اسماء بنت یزید څخه روایت کړي، هغې وویل: ما د رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، نو دا د الله په غاړه ده چې هغه د اور څخه ازاد کړي".

او القضاعي په مسند الشهاب کې د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې د خپل ورور سره په غیاب کې مرسته وکړي، الله به ورسره په دنیا او اخرت کې مرسته وکړي". او القضاعي دا حدیث د عمران بن حصین څخه هم په دې زیاتوالي سره روایت کړی دی: "او هغه د مرستې کولو توان لري". او لکه څنګه چې ابوداود او بخاري په الادب المفرد کې روایت کړی، او الزین عراقي وویل: سند یې حسن دی د ابوهریره څخه چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "مؤمن د مؤمن هنداره ده، او مؤمن د مؤمن ورور دی، له هر ځای څخه چې ورسره مخامخ شي، هغه د هغه له ضایع کېدو څخه ساتي او له شا څخه یې ساتنه کوي".

ای مسلمانانو:

تاسو په دې برخه کې او په تېره برخه کې د نبوي احادیثو له لارې پوه شوئ چې د هغه چا لپاره سنت دي چې د الله په خاطر له یوه ورور سره مینه لري، هغه ته خبر ورکړي او هغه ته د خپلې مینې په اړه ووایي. او د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي. لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي. او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي.

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي. او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي. ایا موږ به دې شرعي احکامو او د اسلام ټولو احکامو ته ژمن نه وو، ترڅو د خپل رب په څېر شو چې هغه یې خوښوي او راضي کیږي، ترڅو هغه څه چې په موږ کې دي بدل کړي، او زموږ حالات سم کړي، او د دنیا او اخرت په نیکیو بریالي شو؟!

ګرانو اورېدونکو: د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

په دې برخه کې په همدې اندازه بسنه کوو، ترڅو په راتلونکو برخو کې خپل غورونه بشپړ کړو، ان شاء الله تعالی، تر هغه وخته او تر هغه چې تاسو سره وینو، موږ تاسو د الله په پناه او ساتنه او امن کې پرېږدو. ستاسو د ښه اورېدلو څخه مننه کوو والسلام علیکم ورحمة الله وبركاته.

اې مسلمانانو! پوه شئ - 15 برخه

اې مسلمانانو! پوه شئ

15 برخه

دا چې د خلافت د دولت له مرستندویه دستګاه څخه وزیران دي، هغه وزیران چې خلیفه یې له ځان سره ټاکي، ترڅو د خلافت په بار کې مرسته وکړي او د هغې مسؤلیتونه په غاړه واخلي، د خلافت د بارونو زیاتوالی، په ځانګړې توګه هرکله چې د خلافت دولت لوی او پراخ شي، خلیفه یوازې د هغې په وړلو ستړی کیږي نو هغه چا ته اړتیا لري چې د هغې په وړلو کې ورسره مرسته وکړي ترڅو خپل مسؤلیتونه په غاړه واخلي، مګر د هغوی وزیران بې له قید او شرطه نومول روا نه دي ترڅو په اسلام کې د وزیر مفهوم چې د مرسته کوونکي په معنی دی د اوسنیو وضعي نظامونو د وزیر له مفهوم سره ګډ نه شي چې په ډیموکراټیک، پانګوال، سیکولر یا نورو نظامونو ولاړ دي کوم چې موږ په اوسني وخت کې وینو.