هل حدد الرسول ﷺ  طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟ (الحلقة الخامسة: فما هي الفكرة والطريقة؟)
هل حدد الرسول ﷺ  طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟ (الحلقة الخامسة: فما هي الفكرة والطريقة؟)

الفكر هو الحكم على واقع، وبدراسة الإسلام دراسةً مستنيرةً نجدُ الإسلام عقيدةً، (أي مطالبَ خَبَرِيَّةً خاطبَ العقلَ بفهمها والتدليل عليها واعتقادها)، فالعقيدة أفكارٌ قابلةٌ للاعتقادِ،[1] والتي أمر الشارع الإيمان بها- أي التصديق بها تصديقا جازما-، وسنجد في الإسلام قصصاً عن الأمم السابقة وأخبارهم، وسنجد في الإسلام معالجاتٍ لمشاكل الإنسان، أي أحكاماً شرعيةً، قصدت ضبط سلوك الناس بالأوامر والنواهي، والأمر والنهي أفكار، وقد خاطب الشرعُ الناسَ بالأحكام الشرعية خطابا يفهمه العقل ليدرك ما طلب منه الشارع القيام به، لذلك كان الإجتهاد بذل الوسع في تحصيل غلبة الظن بالحكم الشرعي، فالمجتهد يُعمِلُ عقله في النصوص لفهمها واستنباط الحكم الشرعي منها، فهذه العمليةُ عمليةٌ عقليةٌ وينتج عنها أفكارٌ قابلةٌ للتنفيذِ، لذلك فالعقيدة والأحكام الشرعية وهما قوام الإسلام أفكار، منها ما هو مقصود لنفسه فكرة، ومنها ما هو مقصود لغيره: طريقة لتنفيذ الفكرة.

0:00 0:00
Speed:
May 30, 2017

هل حدد الرسول ﷺ طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟ (الحلقة الخامسة: فما هي الفكرة والطريقة؟)

 هل حدد الرسول ﷺ  طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟

للكاتب والمفكر ثائر سلامة - أبو مالك

(الحلقة الخامسة: فما هي الفكرة والطريقة؟)

للرجوع لصفحة الفهرس اضغط هنـا

فما هي الفكرة والطريقة؟

الفكر هو الحكم على واقع، وبدراسة الإسلام دراسةً مستنيرةً نجدُ الإسلام عقيدةً، (أي مطالبَ خَبَرِيَّةً خاطبَ العقلَ بفهمها والتدليل عليها واعتقادها)، فالعقيدة أفكارٌ قابلةٌ للاعتقادِ،[1] والتي أمر الشارع الإيمان بها- أي التصديق بها تصديقا جازما-، وسنجد في الإسلام قصصاً عن الأمم السابقة وأخبارهم، وسنجد في الإسلام معالجاتٍ لمشاكل الإنسان، أي أحكاماً شرعيةً، قصدت ضبط سلوك الناس بالأوامر والنواهي، والأمر والنهي أفكار، وقد خاطب الشرعُ الناسَ بالأحكام الشرعية خطابا يفهمه العقل ليدرك ما طلب منه الشارع القيام به، لذلك كان الإجتهاد بذل الوسع في تحصيل غلبة الظن بالحكم الشرعي، فالمجتهد يُعمِلُ عقله في النصوص لفهمها واستنباط الحكم الشرعي منها، فهذه العمليةُ عمليةٌ عقليةٌ وينتج عنها أفكارٌ قابلةٌ للتنفيذِ، لذلك فالعقيدة والأحكام الشرعية وهما قوام الإسلام أفكار، منها ما هو مقصود لنفسه فكرة، ومنها ما هو مقصود لغيره: طريقة لتنفيذ الفكرة.

أمَّا العقيدةُ اصطلاحا، فهيَ فكرةٌ كلِّيَةٌ عنِ الكونِ والإنسانِ والحياةِ، وعمَّا قبلَ هذهِ الحياةِ الدُنْيا، وعمَّا بعدَهَا وعنْ علاقَتِهَا بما قبلَهَا وما بعدَهَا[2]. وأمَّا النظامُ المنبثقُ عنْ هذهِ العقيدةِ، أو المبني عليها، فهوَ مُعالجاتٌ لمشاكلِ الإنسانِ، وبيانٌ لكيفِيَّةِ تَنْفِيذِ المعالجاتِ، وبيان لكيفية المحافظةِ على العقيدةِ، وبيان لكيفية حملِ المبدأِ. فكانَ بيانُ الكيفيَّةِ للتنفيذِ وللمحافظةِ ولحملِ الدعوةِ: طريقةً، وما عدا ذلكَ وهوَ العقيدةُ والمعالجاتُ: فكرةً، ومِنْ هُنا كانَ المبدأُ فِكرةً وطريقةً".[3]

فمن الفكرة: الأحكام الشرعية المتعلقة بالعبادات (ما عدا الجهاد، وما عدا كيفية إقامة العبادات ومناسكها، فذلك كله من الطريقة)، والأحكام المتعلقة بالأخلاق والمطعومات والملبوسات والمعاملات، فهذا كله من الفكرة، لأن من طبيعته أن الموقف منه موقف فكري، فهو هدى للناس، فحين يأمر الله تعالى  ب﴿وأقيموا الصلاة﴾ فهو هدى أي فكرة، تأمر الإنسان بالصلاة، فيتخذ حيالها موقف أنه يجب عليه الإيمان بهذا الأمر أنه من الله، فإن أنكر فرضية الصلاة كفر، إذ أن الأمر والنهي ما هي إلا أفكار، (يعمل المجتهد فكره فيها لاستنباطها) فالأمر طلب الفعل على وجه الاستعلاء، والنهي طلب الترك على وجه الاستعلاء،

ثم إن الشارع لم يترك الناس هملا فيأمرهم بإقامة الصلاة ولا يبين لهم الكيفية، فهذه الكيفية هي الطريقة، فقوله ﷺ «صلوا كما رأيتموني أصلي » طريقة تنفيذ قوله تعالى  ﴿وأقيموا الصلاة﴾، وقوله ﷺ «خذوا عني مناسككم» طريقة لتطبيق الحكم المتعلق بالحج حتى لا نبتدع في الدين، والله تعالى  لم ينزل أحكاما شرعية لمعالجة المشاكل وترك للإنسان أن ينفذ هذه الاحكام بما يراه، فلم يقل له لا تسرق، لا تزن، لا تأكل مال غيرك، لا تشرب الخمر... الخ وتركه سُدىً في هذه الأحكام وفي طرق إقامتها، وفي تطبيق النظام الذي يمنع وقوعها ويبين أحكامها، وعقوبات من يقترفها، بل قال له لا تسرق، ووضع أحكاماً تفصيلية تبين كيفية تنفيذ هذا النهي: وهي أحكام السرقة، والنهب والسلب والغصب الخ... وأمر بالعفة ونهى عن الزنا، ووضع أحكاما تبين كيفية تنفيذ هذا النهي أي تبين طريقة إقامة هذه الأحكام: وهي أحكام الجلد والرجم وأحكام التعزير، وغض البصر، والنهي عن المنكر.

وهكذا فأحكام الإسلام مفروضة لذاتها أو لغيرها، فالأولى هي النظام والثانية أحكام طريقة تنفيذ الأولى، أو أحكام إيجاد الأولى في معترك الحياة، وهي كلها منصوص عليها قامت عليها أدلة دلت على مشروعيتها وعلى الغاية منها، ومتى يصار إليها،

فالطريقة بها تقام الأعمال، وتتحقق الغايات. وغني عن القول بعد هذا أن الطريقة من جنس الفكرة، أي أن طريقة إخراج الفكرة عملياً ـ أي تنفيذ الأحكام الشرعية ـ لا بد أن يكون من مصدر الفكرة نفسها، أي من الإسلام وحده.

مثال:

الحكم الشرعي:

فرض، مندوب، مباح، مكروه، حرام...

الفكرة:

أي: مجموعة الأحكام التي تبين الحكم الشرعي، أو المطلب العقدي

الطريقة:

أي: مجموعة الأحكام الشرعية التي تجعل تنفيذ هذا الحكم ممكناً، أو التي تبين طريقة تطبيق الحكم الشرعي عمليا، أو التي تبين طريقة حماية العقيدة أو نشرها.

مثال:

السرقة 

الحكم:

الحرمة.

الفكرة:

حرمة السرقة.

حفظ المال.

الطريقة:

نصاب السرقة، وعقوبة القطع ومكان القطع...الخ

المثال:

إقامة الصلاة.

الحكم:

فرض عين.

الفكرة:

إقامة الصلاة.

الصلة بالله.

الطريقة:

شعائر الصلاة، أوقاتها، سجود السهو،... الخ

المثال:

الحج

الحكم:

الفرض العيني.

الفكرة:

حج البيت لمن استطاع إليه سبيلا.

الطريقة:

مناسك الحج.

المثال:

طريقة إقامة الدولة الإسلامية

الحكم:

فرض كفاية.

الفكرة:

إقامة الحياة أو الحضارة الإسلامية (الحضارة هي أسلوب العيش)،

تطبيق الأحكام الشرعية من خلال دولة،

إقامة سلطان الإسلام،

 إقامة دار الإسلام.

الطريقة:

التكتل، التثقيف، التفاعل مع المجتمع، أخذ الحكم.


[1] قد ينصرف ذهن البعض عن سماعه أن (الإسلام أفكار) إلى ما يتبادر للذهن من أن الأفكار هي نتاج العملية العقلية البشرية، وليس هذا مقصودنا هنا، بل نقصد هنا أن ما في العقيدة من مفاهيم ونقاط معينة يمكن أن نطلق عليها لفظ "فكرة" كأن نقول: فكرة الإيمان بوجود الخالق، أو فكرة الإيمان بيوم القيامة، فمن المؤكد أننا لا نقصد أن (أركان الإيمان) هذه وأمثالها نتاج جهد عقلي بشري مثل فكرة (العدالة الإجتماعية) مثلاً، أو فكرة (الحياة مادة) كما يقول الشيوعيون، بل نقصد أنها مفاهيم محددة من الإسلام، وإطلاق لفظ (فكرة) عليها من باب تقارب الألفاظ واستخدام أحدها مكان الآخر، والأمر ينصرف كذلك إلى الأحكام الشرعية، فإقامة الصلاة مع أنها مفهوم شرعي وحكم شرعي إلا اننا قد نقول (فكرة الصلاة) من ذلك الباب أيضاً.

[2] صالح ذياب هندي: دراسات في الثقافة الإسلاميَّة: ص 43، الطبعة التاسعة 1413 هـ - 1993 م، دار الفكر للنشر – عمان؛ دراسات في تميز الأمة الإسلامية وموقف المستشرقين منه، إسحاق بن عبد الله السعدي؛ مفاهيم حزب التحرير، نظام الإسلام لتقي الدين النبهاني.

[3] تقي الدين النبهاني: نظام الإسلام،  ط6، 1422هـ - 2001م، ص 24

More from null

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" - پنځلسمه برخه

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه"

د استاد محمد احمد النادي لخوا چمتو شوی

پنځلسمه برخه

الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على إمام المتقين، وسيد المرسلين، المبعوث رحمة للعالمين، سيدنا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين، او موږ له دوی سره شامل کړه، او زموږ په ډله کې مو راټول کړه ستا په رحمت ای تر ټولو رحم کوونکیه.

ګرانو اورېدونکو، د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

السلام علیکم ورحمة الله وبركاته، له دې وروسته: په دې برخه کې موږ د "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" کتاب په اړه خپلو غورونو ته دوام ورکوو. او د اسلامي شخصیت د جوړولو لپاره، د اسلامي ذهنیت او اسلامي نفسیاتو ته په پام سره، وایو او له الله څخه توفیق غواړو:

ای مسلمانانو:

په تېره برخه کې مو وویل: د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي، لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي، او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او په دې برخه کې اضافه کوو او وایو: د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي، د ابوهریره د حدیث له مخې چې بخاري په الادب المفرد کې راوړی، او ابویعلی په خپل مسند کې، او نسایي په الکنی کې، او ابن عبدالبر په التمهید کې، او عراقي وویل: سند یې ښه دی، او ابن حجر په تلخیص الحبیر کې وویل: سند یې حسن دی، ویې ویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "ډالۍ ورکړئ ترڅو مینه وکړئ".

د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي د عایشې د حدیث له مخې چې په بخاري کې راغلی، هغې وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ډالۍ منله او په بدل کې یې انعام ورکاوه".

او د ابن عمر حدیث چې احمد، ابوداود او نسایي روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په الله قسم درکړي، نو هغه ته پناه ورکړئ، او څوک چې له تاسو څخه د الله په خاطر څه وغواړي، نو هغه ته ورکړئ، او چا چې له تاسو څخه پناه وغوښته، نو هغه ته پناه ورکړئ، او چا چې تاسو ته احسان وکړ، نو هغه ته بدله ورکړئ، او که تاسو ونه مومئ، نو د هغه لپاره دعا وکړئ ترڅو پوه شئ چې تاسو هغه ته بدله ورکړې ده".

او دا د وروڼو ترمنځ دی، او د حاکمانو ته د رعیت د ډالیو سره هیڅ تړاو نلري، دا رشوت په څیر حرام دي، او د انعام ورکولو څخه دا دی چې ووایی: جزاک الله خیرا.

ترمذي د اسامه بن زید رضي الله عنهما څخه روایت کړی او ویلي یې دي چې حسن صحیح دی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو نیک کار وکړ او هغه چا ته یې وویل چې هغه یې کړی دی: "جزاک الله خیرا" نو په ثناء کې یې ښه وکړ". او ثناء شکر دی، یعنې انعام ورکول، په ځانګړې توګه د هغه چا لخوا چې بل څه نه لري، لکه څنګه چې ابن حبان په خپل صحیح کې د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی، هغه وویل: ما د نبی صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "چا چې یو نیک کار وکړ او د ثناء پرته یې بل څه ونه موندل، نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په باطل سره ځان ښکلی کړ نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او ترمذي په حسن سند سره د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی چې هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو څه ورکړل او هغه یې وموندل نو هغه دې بدله ورکړي، او که یې ونه موندل نو هغه دې ثناء ووايي، نو چا چې ثناء وویل نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په هغه څه سره ځان ښکلی کړ چې نه وي ورکړل شوی نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او د ورکړې کفر یعنې پټول او پټول دي.

او په صحیح سند سره ابوداود او نسایي د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: "مهاجرینو وویل ای د خدای رسوله، انصار ټوله جزا واخیستله، موږ داسې خلک ندي لیدلي چې په ډیرو کې د دوی په څیر ښه مصرف کونکي وي، او نه هم په لږ کې د دوی په څیر ښه مرسته کونکي وي، او دوی زموږ لپاره بار کم کړ، هغه وویل: ایا تاسو په دې سره د دوی ثناء نه کوئ او د دوی لپاره دعا نه کوئ؟ دوی وویل: هو، هغه وویل: نو دا په دې سره برابر دی".

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې په لږ څه باندې هم د ډیرو په څیر شکر ادا کړي، او د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي، لکه څنګه چې عبدالله بن احمد په زوائد کې په حسن سند سره د نعمان بن بشیر څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په لږ څه باندې شکر ادا نکړي نو په ډیرو باندې به هم شکر ادا نکړي، او څوک چې د خلکو څخه شکر ادا نکړي نو د خدای څخه به هم شکر ادا نکړي، او د خدای د نعمت په اړه خبرې کول شکر دی، او د هغه پرېښودل کفر دی، او جماعت رحمت دی، او تفرقه عذاب دی".

او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي، لکه څنګه چې بخاري د ابوموسی څخه روایت کړی، هغه وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ناست و چې یو سړی راغی او سوال یې وکړ، یا یې د یوې اړتیا غوښتنه وکړه، هغه زموږ په لور مخ کړ او ویې ویل شفاعت وکړئ ترڅو تاسو ته اجر ورکړل شي او الله دې د خپل نبی په ژبه هغه څه فیصله کړي چې وغواړي".

او لکه څنګه چې مسلم د ابن عمر څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت کړی، هغه وویل: "څوک چې د خپل مسلمان ورور لپاره د یو واکمن سره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره وسیله وي، هغه ته به د قیامت په ورځ د پل صراط په تېرېدو کې مرسته وشي، په هغه ورځ چې پښې ښویږي".

د مسلمان لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، لکه څنګه چې ترمذي روایت کړی او ویلي یې دي چې دا حدیث حسن دی د ابوالدرداء څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت دی، هغه وویل: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه دفاع وکړي، الله به د قیامت په ورځ د هغه له مخ څخه اور لرې کړي". او د ابوالدرداء دا حدیث احمد روایت کړی او ویلي یې دي چې سند یې حسن دی، او همداسې هیثمي هم ویلي دي.

او هغه څه چې اسحاق بن راهویه د اسماء بنت یزید څخه روایت کړي، هغې وویل: ما د رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، نو دا د الله په غاړه ده چې هغه د اور څخه ازاد کړي".

او القضاعي په مسند الشهاب کې د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې د خپل ورور سره په غیاب کې مرسته وکړي، الله به ورسره په دنیا او اخرت کې مرسته وکړي". او القضاعي دا حدیث د عمران بن حصین څخه هم په دې زیاتوالي سره روایت کړی دی: "او هغه د مرستې کولو توان لري". او لکه څنګه چې ابوداود او بخاري په الادب المفرد کې روایت کړی، او الزین عراقي وویل: سند یې حسن دی د ابوهریره څخه چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "مؤمن د مؤمن هنداره ده، او مؤمن د مؤمن ورور دی، له هر ځای څخه چې ورسره مخامخ شي، هغه د هغه له ضایع کېدو څخه ساتي او له شا څخه یې ساتنه کوي".

ای مسلمانانو:

تاسو په دې برخه کې او په تېره برخه کې د نبوي احادیثو له لارې پوه شوئ چې د هغه چا لپاره سنت دي چې د الله په خاطر له یوه ورور سره مینه لري، هغه ته خبر ورکړي او هغه ته د خپلې مینې په اړه ووایي. او د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي. لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي. او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي.

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي. او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي. ایا موږ به دې شرعي احکامو او د اسلام ټولو احکامو ته ژمن نه وو، ترڅو د خپل رب په څېر شو چې هغه یې خوښوي او راضي کیږي، ترڅو هغه څه چې په موږ کې دي بدل کړي، او زموږ حالات سم کړي، او د دنیا او اخرت په نیکیو بریالي شو؟!

ګرانو اورېدونکو: د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

په دې برخه کې په همدې اندازه بسنه کوو، ترڅو په راتلونکو برخو کې خپل غورونه بشپړ کړو، ان شاء الله تعالی، تر هغه وخته او تر هغه چې تاسو سره وینو، موږ تاسو د الله په پناه او ساتنه او امن کې پرېږدو. ستاسو د ښه اورېدلو څخه مننه کوو والسلام علیکم ورحمة الله وبركاته.

اې مسلمانانو! پوه شئ - 15 برخه

اې مسلمانانو! پوه شئ

15 برخه

دا چې د خلافت د دولت له مرستندویه دستګاه څخه وزیران دي، هغه وزیران چې خلیفه یې له ځان سره ټاکي، ترڅو د خلافت په بار کې مرسته وکړي او د هغې مسؤلیتونه په غاړه واخلي، د خلافت د بارونو زیاتوالی، په ځانګړې توګه هرکله چې د خلافت دولت لوی او پراخ شي، خلیفه یوازې د هغې په وړلو ستړی کیږي نو هغه چا ته اړتیا لري چې د هغې په وړلو کې ورسره مرسته وکړي ترڅو خپل مسؤلیتونه په غاړه واخلي، مګر د هغوی وزیران بې له قید او شرطه نومول روا نه دي ترڅو په اسلام کې د وزیر مفهوم چې د مرسته کوونکي په معنی دی د اوسنیو وضعي نظامونو د وزیر له مفهوم سره ګډ نه شي چې په ډیموکراټیک، پانګوال، سیکولر یا نورو نظامونو ولاړ دي کوم چې موږ په اوسني وخت کې وینو.