2025-06-11
د الراية ورځپاڼه: په سوډان کې د جګړې وروستي پرمختګونه
په داسې حال کې چې پوځ د خرطوم، الجزیرې، سنار، سپینې نیل، شمالي او ختیځ ایالاتونو د آزادولو له اعلان وروسته، بیرته ونیول، د چټک ملاتړ ځواکونه لا هم د دارفور په سیمه کې پر څلورو ولایتونو (لویدیځ، مرکزي، سویل او ختیځ دارفور) واکمن دي او یوازې فاشر ورته پاتې دی چې د ګډو ځواکونو په واسطه خوندي شوی، نو که چیرې دوی دا ونیسي، چې له میاشتو راهیسې یې محاصره کړې، او دا د دارفور په سیمه کې وروستی لوی ښار دی چې د پوځ تر واک لاندې دی، نو د دارفور وسله والو غورځنګونو ته به سخته ضربه ورکړي؛ په ځانګړې توګه د سوډان د آزادۍ غورځنګ او د عدالت او مساوات غورځنګ ته. دې غورځنګونو د فاشر څخه د دفاع هوډ کړی دی، ځکه چې په دارفور کې دوی ته بل هیڅ د تکیې ځای نشته پرته له فاشر څخه، نو که چیرې دوی له هغه ځایه وشړل شي، دا غورځنګونه به له منځه لاړ شي.
هغه د دارفور غورځنګونه چې اروپا ته وفادار دي، پوهیږي چې د چټک ملاتړ ځواکونه هڅه کوي په بشپړ ډول پر دارفور واکمن شي، ترڅو له هغه ځایه سیاسي او وسله وال اپوزیسیون رامینځته کړي، تر دې چې که د امریکا ګټې د سویلي سوډان څخه وروسته د بل جلاوالي غوښتنه وکړي، نو دا جلاوالی په دارفور کې فعال شي، نو د چټک ملاتړ ځواکونه چې امریکا ته په وفادارۍ مشهور دي، په دارفور کې د جلاوالي لپاره فضا برابروي.
د دې لپاره چې دا ځواکونه په دارفور کې خپل نفوذ وساتي، د 2025 کال په مارچ کې په الجزیره او خرطوم باندې د کنټرول له لاسه ورکولو وروسته، د سوډان په ختیځ کې د پوځ تر کنټرول لاندې ښارونو، په ځانګړې توګه د پورټ سوډان ستراتیژیکو تاسیساتو باندې یې د اوږد واټن بریدونه ترسره کړل، ترڅو پوځ دې ته اړ کړي چې په فاشر باندې له برید کولو څخه لاس واخلي او ختیځ ته د پورټ سوډان څخه د دفاع لپاره مخه کړي.
سربیره پردې، د چټک ملاتړ ځواکونو په کردفان کې پوځي عملیات ترسره کول، کوم چې د پوځ تر کنټرول لاندې سیمو او دارفور ترمنځ سیمه ده، چیرته چې دوی خپل فعالیتونه د النهود، الخوی، الدبیبات او کازقیل ښارونو او نورو سیمو کې متمرکز کړي دي، او همدارنګه دوی د شمالي کردفان په پلازمینه، الابيض ښار باندې پرله پسې بریدونه کوي، (د میداني حرکتونو او پوځي نښتو په ترڅ کې، حمیدتي سوډاني پوځ ته وویل "که تاسو د الأُبيّض څخه د دارفور او کردفان د بمبارولو لپاره د پیل ټکي په توګه کارولو په اړه فکر وکړئ، نو موږ به ستاسو خواته راشو"). (او د الأبيّض ښار اوسیدونکو ته یې لارښوونه وکړه چې په خپلو کورونو کې پاتې شي، خپلې هټۍ وتړي او له پوځي ځایونو څخه ځان وساتي)، الجزیره نت 2025/06/03. او (سوډاني پوځ د پنجشنبې په ماښام د چټک ملاتړ ځواکونه تورن کړل چې د بې پیلوټه الوتکې په واسطه د الابيض ښار په برید کې یې 5 ملکي وګړي وژلي دي، دا ښار د هیواد په سویل کې د شمالي کردفان ولایت پلازمینه ده. پوځ په یوه بیان کې ویلي چې د چټک ملاتړ ځواکونو لوی بازار، صنعتي سیمه او نور تاسیسات په نښه کړي دي...)، الاناضول 2025/06/06. او (سرچینو څرګنده کړې چې "د چټک ملاتړ ځواکونو" خپل لوړ پوړي میداني قوماندانان او د جنګیالیو لوی شمیر له دارفور څخه د لویدیځ کردفان او شمال په بیلابیلو محاذونو کې د جګړې ډګرونو ته استولي دي، ترڅو په سیمه کې د مهمو سیمو د بیرته نیولو لپاره د پوځ هر ډول پرمختګ مخه ونیسي... او پوځ څو اونۍ مخکې د الدبیبات او الحمادي سیمې او د ښار سویل ته الخوی له لاسه ورکړې... او په شمالي کردفان کې "د چټک ملاتړ ځواکونو" په بې پیلوټه الوتکو سره شمالي او لویدیځې سیمې بمبار کړې، چې د شمالي کردفان د پلازمینې الابيض ښار سپورتي لوبغالی هم پکې شامل دی)، انډیپنډنټ عربیه 2025/06/06.
په مقابل کې، سوډاني پوځ هم چپ پاتې نه شو، بلکې په دارفور کې پر نیالا باندې چې ترټولو لوی ښار دی هوایي بریدونه کوي، او په ځانګړې توګه یې د هغه هوایي ډګر په نښه کړی دی، په داسې حال کې چې دا د چټک ملاتړ ځواکونو ستراتیژیک مرکز ګڼل کیږي، (د می میاشتې په پیل کې د چټک ملاتړ ځواکونو ته د اکمالاتو یو بار وړونکي الوتکه د ښکته کیدو پر مهال په هوایي ډګر کې د ډزو سره مخ شوه، د یوې پوځي سرچینې په وینا، په یوه راپور کې د هیومن رایټس واچ سازمان د برهان ځواکونو لخوا د نیالا په استوګنیزو او سوداګریزو سیمو باندې د بې توپیره هوایي بریدونو غندنه وکړه...)، القدس العربي، د جون 4، 2025.
امریکا چې په پوځي مشرتابه او د چټک ملاتړ په مشرتابه کې خپلو اجیرانو ته د دې ناوړه جګړې د اور لګولو لارښوونه کړې، ترڅو د انګریزانو اجیران (حمدوک او د هغه سړي) له منځه یوسي او د اروپا پورې تړلي وسله وال غورځنګونه پای ته ورسوي یا کمزوري یې کړي، ترڅو په سوډان کې په سیاسي صحنه کې یوازې پاتې شي، امریکا وخت په وخت بیانات خپروي، نه د دې لپاره چې په سوډان کې د شخړې حل لاره ومومي، بلکې د دې لپاره چې ډاډ ترلاسه کړي چې دا دوتنه یوازې د دوی په لاس کې ده، او وروستی بیان د 2025 کال د جون په دریمه نیټه د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د ویاند دفتر لخوا خپور شو چې په هغه کې راغلي: (د بهرنیو چارو وزارت مرستیال کریسټوفر لینډو او د افریقا په چارو کې لوړ پوړي سلاکار مسعد بولس په سوډان کې د روانې جګړې په اړه په متحده ایالاتو کې د څلور اړخیزې ډلې له سفیرانو سره غونډه وکړه، چې په هغوی کې د متحده عربي اماراتو سفیر یوسف العتیبه، د سعودي عربستان سفیره ریما بنت بندر آل سعود، او د مصر سفیر معتز زهران هم شامل وو... او د متحده ایالاتو پر دې باور یې ټینګار وکړ چې په پوځي حل سره د جګړې پای ته رسول ممکن نه دي، او دې ته یې اشاره وکړه چې څلور اړخیزه ډله باید هڅه وکړي چې په جګړه کې ښکیل اړخونه د دښمنیو بندولو او د حل لارې په اړه خبرو اترو ته وهڅوي...)، خو د بحران د حل لپاره یې هیڅ اقدام نه دی کړی.
امریکا د دې ناوړه جګړې موده اوږدوي، ترڅو د دوی اجیران وکولی شي خپل نفوذ متمرکز کړي، هر یو د خپل کنټرول په سیمو کې، تر هغه چې د دارفور د جلا کولو لپاره فضا برابره شي، نو امریکا یوازې په غندلو او نیوکو کولو بسنه کوي.
دا څرګنده ده چې امریکا د سوډان په دوتنه لوبې کوي، نو په داسې حال کې چې ټرمپ د بیا کتنې په موده کې د ژوند ژغورونکو بشردوستانه مرستو ځنډول اعلانوي، هغه له هغې څخه هغه څه مستثنا کوي چې د هغه د بهرني سیاست خدمت کوي، لکه څنګه چې د بهرنیو چارو وزارت په 2025 کال د جنوري په 26 نیټه په یوه بیان کې روښانه کړې ده: (او دا د ولسمشر ټرمپ د اجراییوي فرمان سره سمون لري چې د امریکا د بهرنیو مرستو بیا ارزونه او ترتیب کوي). ټرمپ په څرګنده توګه اشاره کړې وه چې د هغه هیواد به پیسې په ړوند ډول او د امریکا خلکو ته د کومې ګټې پرته نه ویشي.
زه فکر نه کوم چې دا امریکایی لاره به د سوډان د خلکو په ګټه جګړه ودروي، او د سوډان خلک باید د افسوس کولو دمخه دا مسله درک کړي. او د ښکیلو خواوو لاسونه ونیسي او هغوی په حق باندې مجبور کړي.. او د خلافت د تاسیس لپاره د حزب التحریر سره مرسته وکړي، ځکه چې په هغه کې د اسلام او مسلمانانو عزت او د کفر او کافرانو ذلت دی، او د خدای رضا تر ټولو لویه ده. ﴿إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ﴾.
لیکنه: استاد یعقوب ابراهیم – د سوډان ولایت
سرچینه: د الراية ورځپاڼه
