2025-07-23
د الراية ورځپاڼه:
ګمرکي تعرفې د ستراتیژیک فشار د وسیلې په توګه
د امریکا او چین ترمنځ سړه جبهه او د بریکس ننګونه
د بریکس ډلې (برازیل، روسیه، هند، چین، سویلي افریقا، مصر، ایتوپیا، ایران، اندونیزیا، سعودي عربستان او متحده امارات) یوولسو غړو هیوادونو د ۲۰۲۵ کال د جولای په ۶ مه د شنبې په ورځ د برازیل په پلازمینه ریو دي جنیرو کې غونډه وکړه، چیرته چې ګډونوالو د "د یوې جامع او تلپاتې حکومتولۍ لپاره د سویلي هیوادونو ترمنځ د همکارۍ پیاوړتیا" تر عنوان لاندې سند لاسلیک کړ، کوم چې د ګڼ اړخیزتوب د پیاوړتیا، د نړیوال قانون څخه دفاع او د یو ډیر عادلانه نړیوال نظام په لټه کې د ډلې ژمنتیا تاییدوي. په دې غونډه کې د یو نوي پولي نظام د خپرولو، یا د اوکراین او منځني ختیځ د جګړې په څېر د کومې بلې نړیوالې یا سیمه ایزې ګرمې مسلې په اړه هیڅ پریکړه یا پروژه ونه شوه. د بریکس ډلې د سرمشریزې له ګډې اعلامیې څخه د متحده ایالاتو لخوا د لګول کیدونکو ګمرکي تعرفو د نیوکې لپاره کار واخیست. په مقابل کې، د امریکا ولسمشر ټرمپ وویل چې امریکا به په هر هغه هیواد باندې اضافي 10٪ ګمرکي تعرفې ولګوي چې د بریکس ډلې لخوا تعقیب شوي "د امریکا ضد پالیسیو" سره یوځای کیږي.
د ټرمپ ګواښ د اضافي ګمرکي تعرفو لګولو سره د یوې پراخې امریکایي ستراتیژۍ تصدیق کوي چې په زیاتیدونکي توګه اقتصادي پالیسي د جیو پولیټیکي موخو سره یوځای کوي. که څه هم امریکایی ګمرکي تعرفې - په ځانګړې توګه هغه چې چین په نښه کوي - په پیل کې د سوداګریزو بې انډولیو د حل لپاره د سمونې تدابیرو په توګه ډیزاین شوې وې، مګر دا په ستراتیژیک مقابله کې یوه محوري وسیله ګرځیدلې ده، چیرته چې نړیوال ایتلافونه رامینځته کوي او اقتصادي پولې بیا رسموي.
د خپلې لومړۍ دورې په جریان کې، ټرمپ په چین باندې یو سخته سوداګریزه جګړه پیل کړه، د 360 ملیارد ډالرو څخه د زیاتو چینایي توکو باندې یې ګمرکي تعرفې ولګولې. پداسې حال کې چې رسمي توجیه د غیر عادلانه سوداګریزو کړنو او د فکري ملکیت غلا سره مقابله وه، ستراتیژیک اسناد او د څیړنیزو مرکزونو تحلیلونه یو ژور انګیزه په ګوته کوي، او هغه د یوې زورورې ټیکنالوژیکي او نظامي ځواک په توګه د چین د راپورته کیدو مخنیوی دی، لکه څنګه چې د میراث بنسټ په ۲۰۲۲ راپور کې راغلي دي: "په نوې سړې جګړه کې بریا: د چین سره د مقابلې لپاره یوه طرحه". دا طریقه، چې د "جیو اقتصاد پالیسي" په توګه تشریح کیږي، د ګمرکي تعرفو، بندیزونو او صادراتو کنټرول په څېر وسیلې کاروي ترڅو په اقتصادي او امنیتي ډګرونو کې د متحده ایالاتو واکمني تایید کړي.
دې ستراتیژۍ د بایډن ادارې ته هم پراختیا موندلې، چیرته چې د صادراتو محدودیتونه چې د چین د سیمیکمډکټر او مصنوعي ځیرکتیا صنعتونه په نښه کوي، د کمپیوټر چپس او علوم قانون سره یوځای، د دواړو ګوندونو ترمنځ یوې موافقې ته اشاره کوي چې له پیکنګ سره اقتصادي اړیکې د امریکا د ملي امنیت لپاره خطرونه رامینځته کوي. د کارنیګي د سولې لپاره نړیوال بنسټ هم ټینګار وکړ چې سوداګري او پانګه اچونه له ستراتیژیکو ګټو او سیالۍ څخه جلا نه ده. د سویلي چین سمندر او د هند او آرام سمندر سیمه د دې ستراتیژۍ د پلي کولو لپاره اصلي ډګرونه ګرځیدلي دي. ګمرکي تعرفې د نظامي خپریدو، سمندري عملیاتو او د آسټرالیا، امریکا او انګلستان د ایتلاف (AUKUS) او د آسټرالیا، امریکا، هند او جاپان د ایتلاف (QUAD) په څېر د ایتلافونو د جوړولو سره همغږي وې، چې دا ټول د چین د سمندري نفوذ او سیمه ایز ځواک د مخنیوي لپاره دي. د پولیتیکو ۲۰۲۴ په وینا، د ټرمپ په وخت کې د اقتصادي فشار کمپاینونه د پنټاګون له موخو سره ډیره نږدې همغږي درلوده، که هغه د بایډن د ولسمشرۍ پرمهال وي یا د بایډن څخه مخکې او وروسته د ټرمپ د ولسمشرۍ پرمهال.
له بلې خوا، چین په مکرر ډول د سړې جګړې په څیر د مخنیوي هڅې رد کړي دي، کوم چې پخوا د امریکا او شوروي اتحاد ترمنځ مشهور و. ولسمشر شي جین پینګ "یو اړخیز ګمرکي تعرفې او سوداګریزې جګړې" د نړیوال نظام د بې ثباته کولو په توګه نیوکې کړي، او "ریښتیني ګڼ اړخیزتوب" او "د دواړو خواوو لپاره ګټوره همکارۍ" ته د بیرته ستنیدو غوښتنه یې کړې ده. د چین د ملي امنیت ستراتیژۍ په اړه په یوه مقاله کې، د چین حکومت په ښکاره ډول د "ډلو پالیسي" غندلې ده. د چین د بهرنیو چارو وزارت د ۲۰۲۵ کال د ټرمپ خبرداری وغندلو او هغه یې یو "اقتصادي جبر" وباله چې موخه یې نړۍ په مخالف کمپونو ویشل دي، لکه څنګه چې د چین د بهرنیو چارو وزیر د ګمرکي تعرفو د زیاتولو په اړه د ټرمپ د اعلان په اړه په تبصره کې وویل "ګمرکي تعرفې باید د جبر، ډارولو یا په نورو هیوادونو کې د لاسوهنې لپاره ونه کارول شي" (ټایم، ۲۰۲۵).
اوس، د ټرمپ وروستی خبرداری په دې ستراتیژیک سیالۍ کې یو نوی پړاو ته اشاره کوي. په هغو هیوادونو باندې د بندیزونو د لګولو له لارې چې له بریکس ډلې - چې برازیل، روسیه، هند، چین او سویلي افریقا پکې شامل دي - سره اقتصادي اړیکې نږدې کوي، متحده ایالات په حقیقت کې په راڅرګندیدونکې څو قطبي نړۍ کې د وفادارۍ کرښې رسموي. د هغه ادارې بریکس ډله د یوې داسې پلیټ فارم په توګه تشریح کړې چې د امریکا ضد پالیسیو ته توان ورکوي، په ځانګړې توګه د ډالرو څخه د خلاصون ("په نړیواله کچه د ډالرو کارول") هڅو او د نړیوال وجهي صندوق لپاره د څو اړخیز پور ورکولو بدیلونو له لارې (فایننشل ټایمز، ۲۰۲۵).
په دې توګه، اقتصادي غچ نور د دوه اړخیزو بې انډولیو پورې اړه نلري، بلکې د نړیوالې موافقې لپاره یوې وسیلې ګرځیدلې، چې د خپلواکو ډلو د جوړیدو د مخنیوي لپاره کارول کیږي، او د سوداګرۍ او امنیت جوړښتونو ته وده ورکوي چې د متحده ایالاتو په شاوخوا کې متمرکز دي، د بروکنګز بنسټ د راپورونو له مخې، چیرته چې د ګمرکي تعرفو په کارولو سره دا ګواښونه د یوې پراخې کمپاین برخه ده "د نړیوال نظام بیا رغونه د امریکایی دودونو، رسولو سلسلو او د پانګې تسلط سره سم".
دې ګواښونو ژورې اغیزې لري. د برازیل ولسمشر لولا دا سلوا د ټرمپ خبرداری رد کړ او هغه یې "غلط او غیر مسؤلانه" وباله، او د بریکس د نورو غړو د "نړیوالې حکومتولۍ د اصلاح" لپاره خپل ژمنتیا تایید کړه، د نړیوال اقتصاد د ټوټه کیدو خطر نور هم څرګند کیږي. دا ویشونه ممکن د مالي موازي نظامونو، د ډیجیټل زیربناوو سیالي او په ایډیالوژیک ډول ویشل شوي سوداګریز بلاکونه رامینځته کړي، کوم چې د "دویمې سړې جګړې" لپاره لاره هواروي چې د نیابتي جګړو له لارې نه، بلکې د ګمرکي تعرفو، تخنیکي محدودیتونو او د رسولو سلسلو بیا تنظیمولو له لارې ترسره کیږي.
د اوسني نړیوال سیاسي واقعیت سره، چې په بشپړ ډول د مثالي پانګوالۍ پر بنسټ ولاړ یو واحد اصولي اساس څخه راوتلی دی، د بنسټیز بدلون لپاره هیڅ ریښتینې افق نه ښکاري. د نن ورځې نړیوال نظام د لویو ځواکونو د ګټو پر بنسټ بیا جوړیږي، له عدالت، توازن او بشري کرامت څخه لیرې. له همدې امله، نړۍ یوې نوې اصولي اساس ته سخته اړتیا لري، کوم چې په هیوادونو کې دننه او په نړیواله کچه د حکومتولۍ او د شتمنیو عادلانه ویش مفاهیم بیا تعریف کړي. اسلام د یو اصل په توګه، د خپل تاریخي ریکارډ او د خالق په حاکمیت او قانون باندې د فکري مرجعیت سره، د دې رول لوبولو توان لري. دا یو اصولي ماډل وړاندې کوي چې د حقونو او دندو ترمنځ توازن رامینځته کوي، او د سیاسي او اقتصادي نظام په زړه کې د انسان ګټې او عدالت ځای په ځای کوي.
﴿لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَأَنزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللهُ مَن يَنصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ﴾.
لیکنه: ډاکټر محمد جیلاني
منبع: د الراية ورځپاڼه