2025-10-01
د الراية ورځپاڼه:
آیا امریکا د سایکس پیکو په نقشو لوبې کوي؟
دوهمه برخه
د "نوي شام" پروژه
د سوریې او لبنان لپاره د امریکا ځانګړي استازي ټام باراک هغه څرګندونې چې د 2025/7/12 نیټه یې درلوده او په هغې کې یې لبنان ته د شام هیوادونو ته د بیرته ستنیدو احتمال څرګند کړی و، د پام وړ وې. د هغه دې څرګندونې د هغه پخوانی پوسټ هم مشهور کړ، چې د 2025/5/26 نیټه یې په ایکس پلیټ فارم کې خپور کړی و، په هغه کې هغه ویلي وو: "لویدیځې نړۍ یوه پیړۍ وړاندې نقشې، سرپرستۍ او پولې په رنګ جوړې کړې وې، او د سایکس پیکو تړون سوریه او سیمه د استعماري موخو لپاره وویشله، نه د سولې لپاره." هغه زیاته کړه: "دا ویش د ټولو نسلونو لپاره یو ګرانبیه تېروتنه وه او بیا به تکرار نشي، او د لویدیځې مداخلې وخت پای ته رسیدلی، او راتلونکی به د هغو حلونو وي چې د سیمې له دننه څخه راپورته کیږي او د متقابلو درناوي پر بنسټ شراکتونو له لارې رامنځته کیږي، او د سوریې غم د ویش څخه زیږیدلی، او د هغې نوی زیږون د وقار، یووالي او په خپلو خلکو پانګوونې له لارې راځي."
د هغه دغو څرګندونو قومونه اندیښمن کړل، خو په ورته وخت کې یې د لبنان او سوریې ډیری مسلمانانو احساسات راوپارول. حقیقت دا دی چې د لومړۍ ډلې اندیښنه او د دویمې ډلې خوشبیني دواړه بې ځایه دي. ځکه چې د باراک دا ګمراه کوونکې څرګندونې په هیڅ صورت کې د شام د یوځای کولو او د هغې د ویش پای ته رسولو لپاره د امریکا ارادې نه څرګندوي. بلکې د باراک وروستیو څرګندونو دا وهمونه له منځه یوړل. هغه د 2025/8/24 په نیټه وویل: "هیواد د مرکزي دولت لپاره د بدیلونو مطالعې ته اړتیا لري"، او زیاته یې کړه: "سوریې ته هغه څه ته اړتیا ده چې هرچا ته اجازه ورکړي خپل یووالی، کلتور او ژبه وساتي، پرته له سیاسي اسلام څخه د کوم ګواښ څخه." بلکې هغه د ترکیې د انادولو خبري اژانس سره په مرکه کې د خپلواکو سیمو غوښتنې ته ډیر روښانه و، په هغې کې یې وویل: "د یو ډیر متوازن اداري ماډل په لټه کې، باراک د عثماني "ملتونو" سیسټم ته اشاره وکړه، او هغه یې د ګټورو تجربو څخه ډکه یوه بډایه سرچینه وګڼله. دا سیسټم د عثماني سترواکۍ دننه هرې مذهبي ډلې ته یو اندازه خپلواکي ورکوله، چې دوی ته یې دا توان ورکړ چې په یوه تعددي شرایطو کې خپل تعلیمي، مذهبي او قانوني چارې اداره کړي." او د عثماني ملتونو سیسټم په اړه د هغه دروغو سره سره چې هیڅکله هم د ځان واکۍ سیسټم نه و، هغه دا دروغ د خپلواکو سیمو د مفکورې د ترویج لپاره وکارول.
که موږ دا په پام کې ونیسو چې باراک په خپلو څرګندونو کې په دمشق کې د نوي حکومت او همدارنګه انقرې ته د شرمولو څخه ډډه کوي، نو باید د هغه څرګندونې د امریکا د ادارې لخوا په دې اړه خپرو شویو بیانونو ته واړوو. د باراک د څرګندونو سره په ورته وخت کې د امریکا د ادارې له دریځونو څخه د امریکا د بهرنیو چارو د وزارت ویاندې ټامي بروس هغه څرګندونې دي چې د 2025/7/18 نیټه یې درلوده: "امریکا د فدرالیزم یا خپلواکۍ سره مخالفت نه کوي ... او موږ د ثبات، زیربناوو او سولې پر بنسټ یو نوی پیل غواړو." له همدې امله د ټام باراک څرګندونې د "شام" او د سایکس پیکو ظلم په اړه د سیمې لپاره د امریکا د پلان عمومي شرایطو څخه نه جلا کیږي. او دا هغه څه دي چې موږ د "نوي شام" پروژې په اړه خبرو ته اړ باسي.
د نوي شام پروژه د نړیوال بانک لخوا د 2014 په مارچ کې د یوې مطالعې محور و، په هغې کې د سوریې، لبنان، اردن او فلسطیني سیمو، سربیره پر ترکیې، عراق او مصر، په ټولیزه توګه 2.4 ملیون کیلومتره مساحت او له ربع ملیارد څخه ډیر نفوس شامل و. د نړیوال بانک لخوا جوړ شوي پروژې متن وایي: "دا د سیمې په سوداګریزو، اقتصادي، سیاحتي او خدمتي وړتیاوو، او همدارنګه د تاریخي او کلتوري مشترکاتو باندې تکیه کوي، کوم چې د دې سیمې خلک سره متحد کوي، او دا به د یوې بریالۍ اقتصادي سیمې په توګه رامینځته کړي." او دا وروستۍ جمله د کیسې جوهر دی، بریالۍ اقتصادي سیمه، او دا هغه څه دي چې د امریکا د بهرنیو چارو د وزارت ویاندې په ویلو سره څرګند کړل: "موږ د ثبات، زیربناوو او سولې پر بنسټ یو نوی پیل غواړو."
او دا د نوي شام پروژه د نړیوال بانک له خوا د خپرېدو راهیسې یوازې په کاغذ نه ده پاتې شوې، بلکې د 2019 کال راهیسې یې په دریو هیوادونو مصر، اردن او عراق کې خپلې لارې ته کتنه پیل کړې، د سیمه ییزو ځواکونو په انډول کې د بدلون پیل سره، کوم چې د انتقالي مرحلې څخه تیریدل پیل کړي. دریو هیوادونو په سر کې یا د بهرنیو چارو وزیرانو په کچه څو غونډې ترسره کړې، ترڅو د دوی ترمنځ د همکارۍ پر بنسټ د یوې نوې جیوپولیتیکي فضا د پیل لپاره وروستي لمسونه وکړي، شاید د هغې له مهمو غونډو څخه یوه هغه درې اړخیزه غونډه وه چې د 2019 کال د مارچ په 24 نیټه په بغداد کې ترسره شوه، په هغې کې د عراق پخواني لومړي وزیر عادل عبدالمهدي، د مصر ولسمشر عبدالفتاح السیسي او د اردن پاچا عبدالله الثاني ګډون کړی و. بیا دغو دریو د همدې موضوع په اړه خپلې غونډې په هغه غونډه کې بشپړې کړې چې د همدې کال په سپتمبر میاشت کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ د غونډو په څنډه کې په نیویارک کې ترسره شوه، بیا دریمه غونډه د 2020 په اګست میاشت کې په عمان کې ترسره شوه، بیا څلورمه غونډه د 2021 په جون میاشت کې په بغداد کې ترسره شوه، بیا پنځمه غونډه د 2022 په ډسمبر میاشت کې ترسره شوه. او الکاظمي د لومړي ځل لپاره د نوي شام اصطلاح د 2021 په اګست میاشت کې متحده ایالاتو ته د سفر په ترڅ کې د امریکا واشنګټن پوسټ ورځپاڼې ته په یوه بیان کې وکاروله.
خو دا پروژه به هغه وخت بشپړه نه شوای، ترڅو چې سوریه او لبنان او بیا د یهودو کیان ورسره یوځای نه شي. او د دې بشپړتیا د سوریې د ستونزې حل او د سوریې او لبنان څخه د ایران د سرپرستۍ څخه وتلو ته انتظار کاوه، کوم چې د پروژې د پلي کیدو په لاره کې خنډ و، او دا اوس د بشار د رژیم له سقوط او د سوریې او لبنان څخه د ایران د نفوذ له ایستلو وروسته واقعیت دی، او له همدې امله امریکا ته د دې پروژې د بشپړ پلي کولو وخت رسیدلی دی.
نو دا د باراک د څرګندونو شالید دی، او د دې په رڼا کې د شام او د سایکس پیکو د پولو د لیرې کولو په اړه د هغه خبرې درک کیږي. د سیمې لپاره د امریکا پروژه د فدرالیزم یا اداري غیر متمرکزتیا تر عنوان لاندې د خپلواکو سیمو ویش دی. او دا ډیره ممکنه ده چې هغه پولې له منځه یوسي چې موږ یې نن پېژنو او کوم چې د انګلستان او فرانسې لخوا جوړې شوې وې؛ عراق، سوریه، لبنان او اردن، او همدارنګه هغه پولې چې اشغال شوې ځمکې له خپل شاوخوا څخه جلا کوي، ترڅو د وینې پولې د دوی ځای ونیسي، لکه څنګه چې امریکایي جنرال رالف پیټرز په خپله مشهوره مقاله کې چې په 2006 کال کې د امریکا د وسله والو ځواکونو په مجله کې خپره شوه، نومولې، او بیا یو نوی اتحاد رامینځته کړي چې د وینو دا ډلې سره وصل کړي، ترڅو مشري د یهودو کیان ته وسپارل شي.
خو د ټرمپ اداره په اوس وخت کې د دې پروژې د بشپړولو لپاره بیړه نه کوي، ځکه چې د ټام باراک په وینا "د دې کار ترسره کول وخت نیسي". او اوس لومړیتوب - لکه څنګه چې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ویلي - ثبات او پانګونه ده، چیرته چې سیمه د امریکا نوې کرونده وي، او د هغې اوسیدونکي په هغې کې کارګران او بزګران وي، او دوی ته به د امریکا لخوا د پانګونو څخه پاتې شونې ورکړل شي.
له الله تعالی څخه غواړو چې د دوی هڅې ناکامې کړي او د دې سیمې مومنانو او مخلصو اوسیدونکو سره مرسته وکړي چې په خپله ځمکه خپل واک بیرته ترلاسه کړي او اشغال شوې ځمکې آزادې کړي، او د خپل شریعت حاکمیت بیرته ترلاسه کړي، او په هغې او د مسلمانانو په ټولو هیوادونو کې خپل تمدن ژوندی کړي، او له هغې څخه د استعمار ریښې وباسي.
لیکوال: استاد احمد القصص
سرچینه: د الراية ورځپاڼه