په پولنډ کې د روسیې بې پیلوټه الوتکې. تصادف دی که تنظیم؟
(ژباړل شوی)
خبر:
د سپتمبر په 11، DW راپور ورکړ چې (د سپتمبر د 10 په شپه، لږترلږه 19 روسي بې پیلوټه الوتکو د پولنډ پولې څخه تیرې شوې، او ډیری یې له بیلاروس څخه راغلې. د پولنډ هوایي ځواک سربیره، د ناټو نورو هیوادونو جنګي الوتکې هم د دوی د نیولو لپاره ګمارل شوي وې. د دغو الوتکو ټوټو د بیلاروس او اوکراین سره نږدې د ویریکي کلي کې یوې ودانۍ ته زیان ورساوه، خو مرګ ژوبله نه وه اوښتې. وارسا وویل چې روسیې په قصدي ډول پر پولنډ برید کړی دی او د شمالي اتلانتیک تړون د 4 مادې سره سم یې له خپلو متحدینو سره د مشورو غوښتنه کړې ده.
د آلمان دفاع وزیر بوریس پیستوریوس بنډسټاګ ته وویل چې د روسیې بې پیلوټه الوتکې په ښکاره ډول په قصدي توګه د پولنډ خاورې ته توغول شوي دي. د هغه په وينا، داسې دليل نشته چې باور وشي چې دا په مسير کې تېروتنه وه.
د روسیې دفاع وزارت په ځواب کې وویل چې دوی په پولنډ کې د هدفونو د ویشتلو پلان نه لري. د پولنډ د وسله والو ځواکونو د لوی درستیز لوی درستیز ویسلاو کوکولا وویل چې پولنډي پوځ ته د بېلاروس له خوا د بې پیلوټه الوتکو د حرکت په اړه خبرداری ورکړل شوی دی. هغه وویل: "بیلاروس موږ ته خبرداری ورکړ چې بې پیلوټه الوتکې زموږ په لور د دوی له هوایی ډګر څخه روانې دي.")
تبصره:
د څو کلونو په اوږدو کې، ولادیمیر پوتین په وار وار ویلي چې هغه د ناټو هیوادونو باندې د برید اراده نلري. د هغه وروستۍ څرګندونه د جون په 19 په سینټ پیټرزبورګ کې وه. په هغه وخت کې، پوتین د ناټو هیوادونو باندې د روسیې د برید د پلان په اړه ادعاوې رد کړې. نن ورځ، روسیه د یوې نوې جبهې پرانیستلو ته چمتو نه ده، مګر شاید د پولنډ، رومانیا او د بالتیک هیوادونو په وړاندې د دې تیري تر شا یوه پلان وي، او دا پخپله د روسیې څخه نه راځي، بلکې احتمال لري د متحده ایالاتو یو چل وي.
د جولای په 10، د امریکا د NBC سره په یوه مرکه کې، ټرمپ وویل: "موږ ناټو ته وسلې لیږو، او ناټو یې په بشپړه توګه پیسې ورکوي. نو، هغه وسلې چې موږ ناټو ته لیږو، بیا ناټو اوکراین ته دا وسلې برابروي، او ناټو یې پیسې ورکوي."
څو ورځې وروسته، ځینو اروپایي هیوادونو په دې بیان اعتراض وکړ. فرانسې، ایټالیا او چک جمهوریت اوکراین ته د امریکایی وسلو د پیسو له ورکولو ډډه وکړه. څو ورځې وروسته، د تاس خبري اژانس سره په یوه مرکه کې، ویکتور وودولاتسکي، د دومې د شورا د غړو د چارو په کمیټه کې لومړی مرستیال وویل: "د څلورو اروپایي هیوادونو د دې څخه انکار چې له متحده ایالاتو څخه وسلې واخلي ترڅو وروسته اوکراین ته انتقال کړي، یوه عابره پدیده ده. په هر حالت کې، ټرمپ به دوی ته قناعت ورکړي، او دوی به هغه څه وکړي چې هغه یې وايي." دا باور له کومه راځي؟ شاید هغه د پوتین او ټرمپ ترمنځ د تړونونو ځینې توضیحات پوهیږي.
د دې پیښو څخه ډیر ژر وروسته، د سپتمبر په 4، ټرمپ اعلان وکړ چې امریکا به د ختیځې اروپا هیوادونو وسله والو ځواکونو ته پیسې ورکول ودروي. استونیا، لاتویا او لیتوانیا د پیسو اصلي ترلاسه کوونکي وو. امریکا دا اقدامات د بهرنۍ مرستې د بیا ارزونې او ویشلو په اړه د ټرمپ د پالیسۍ او د دې اړتیا له امله توجیه کړل چې اروپا پخپله د خپل دفاع مسولیت په غاړه واخلي. دا امریکایی اقدامات او څرګندونې، چې اروپا د روسیې له ګواښ څخه ناخوندي ساتي، د دې نیت څرګندوي چې اروپا وهڅوي چې ژر تر ژره امریکایی وسلې واخلي. دا د پولنډ د هوایی ډګر څخه د روسیې د بې پیلوټه الوتکو د سرغړونې په اړه د امریکا او ناټو د سخت غبرګون نه کولو له خوا هم ملاتړ کیږي، پرته له دې چې د سرحدونو امنیت پیاوړی شي. په ځواب کې، پولنډ له خپلو ناټو متحدینو څخه وغوښتل چې دوی ته د هوایی دفاعي سیسټمونه او د بې پیلوټه الوتکو سره د مبارزې لپاره ټیکنالوژي چمتو کړي.
یادونه دې وي چې روسي بې پیلوټه الوتکې له بیلاروس څخه الوتلې وې، او ولسمشر لوکاشینکو له دې وړاندې په صحنه کې راڅرګند شوی و. ټرمپ د اګست په 15 په الاسکا کې له پوتین سره له لیدو یوه ورځ مخکې له لوکاشینکو سره تلیفوني خبرې کړې وې. د امریکا او لوکاشینکو ترمنځ خبرې اترې له دې څخه ډېر پخوا پیل شوې وې. له بیلاروس څخه ځینې بندیزونه د سیاسي بندیانو د خوشې کولو په بدل کې لرې شول، په شمول امریکایان، چې د لوکاشینکو د واکمنۍ په تاریخ کې یو نوی پرمختګ دی.
تر دې دمه، اروپا د اوکراین په اړه د خپلو سویلي سرحدونو په اړه د بفر زون په توګه خبرې کولې، مګر د بیلاروس له لارې د خپلو شمالي سرحدونو په اړه د روسیې ګواښ لا تر اوسه بې ځوابه پاتې دی. متحده ایالاتو د بالتیک هیوادونه بې مرستې پریښي دي، او دا له لوکاشینکو سره اړیکې ټینګوي، چې دا اروپا ته ډیره اندیښنه رامینځته کوي، او احتمال لري چې دوی وهڅوي چې سمدلاسه امریکایی وسلې واخلي.
د بالتیک هیوادونو، پولنډ او نورو هیوادونو په اروپا یا منځني ختیځ کې په وفادارۍ سره د امریکا ګټو ته خدمت کړی دی، مګر سره له دې، امریکا په اسانۍ سره د معاملې د یوې وسیلې په توګه کاروي. له امریکا سره دوستي چاته خیر نه رسوي. دلته باید د هینري کیسنجر څخه اقتباس واخیستل شي، چا چې په جنوبي ویتنام کې له مشهورو پیښو وروسته وویل: "د امریکا دښمن کیدل خطرناک دي، مګر د امریکا دوست کیدل وژونکي دي."
دا د حزب التحریر د مرکزي مطبوعاتي دفتر د راډیو لپاره لیکل شوی
ایلدر خمزین
د حزب التحریر د مرکزي مطبوعاتي دفتر غړی