هل حدد الرسول ﷺ  طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟ 06
هل حدد الرسول ﷺ  طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟ 06

الفكر هو الحكم على واقع، وبدراسة الإسلام دراسةً مستنيرةً نجدُ الإسلام عقيدةً، (أي مطالبَ خَبَرِيَّةً خاطبَ العقلَ بفهمها والتدليل عليها واعتقادها)، فالعقيدة أفكارٌ قابلةٌ للاعتقادِ،[1] والتي أمر الشارع الإيمان بها- أي التصديق بها تصديقا جازما-، وسنجد في الإسلام قصصاً عن الأمم السابقة وأخبارهم، وسنجد في الإسلام معالجاتٍ لمشاكل الإنسان، أي أحكاماً شرعيةً، قصدت ضبط سلوك الناس بالأوامر والنواهي، والأمر والنهي أفكار، وقد خاطب الشرعُ الناسَ بالأحكام الشرعية خطابا يفهمه العقل ليدرك ما طلب منه الشارع القيام به، لذلك كان الإجتهاد بذل الوسع في تحصيل غلبة الظن بالحكم الشرعي، فالمجتهد يُعمِلُ عقله في النصوص لفهمها واستنباط الحكم الشرعي منها، فهذه العمليةُ عمليةٌ عقليةٌ وينتج عنها أفكارٌ قابلةٌ للتنفيذِ، لذلك فالعقيدة والأحكام الشرعية وهما قوام الإسلام أفكار، منها ما هو مقصود لنفسه فكرة، ومنها ما هو مقصود لغيره: طريقة لتنفيذ الفكرة.

0:00 0:00
Speed:
May 30, 2017

هل حدد الرسول ﷺ طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟ 06

بسم الله الرحمن الرحيم

هل حدد الرسول ﷺ  طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟

للكاتب والمفكر ثائر سلامة - أبو مالك

(الحلقة الخامسة: فما هي الفكرة والطريقة؟)

للرجوع لصفحة الفهرس اضغط هنـا

فما هي الفكرة والطريقة؟

الفكر هو الحكم على واقع، وبدراسة الإسلام دراسةً مستنيرةً نجدُ الإسلام عقيدةً، (أي مطالبَ خَبَرِيَّةً خاطبَ العقلَ بفهمها والتدليل عليها واعتقادها)، فالعقيدة أفكارٌ قابلةٌ للاعتقادِ،[1] والتي أمر الشارع الإيمان بها- أي التصديق بها تصديقا جازما-، وسنجد في الإسلام قصصاً عن الأمم السابقة وأخبارهم، وسنجد في الإسلام معالجاتٍ لمشاكل الإنسان، أي أحكاماً شرعيةً، قصدت ضبط سلوك الناس بالأوامر والنواهي، والأمر والنهي أفكار، وقد خاطب الشرعُ الناسَ بالأحكام الشرعية خطابا يفهمه العقل ليدرك ما طلب منه الشارع القيام به، لذلك كان الإجتهاد بذل الوسع في تحصيل غلبة الظن بالحكم الشرعي، فالمجتهد يُعمِلُ عقله في النصوص لفهمها واستنباط الحكم الشرعي منها، فهذه العمليةُ عمليةٌ عقليةٌ وينتج عنها أفكارٌ قابلةٌ للتنفيذِ، لذلك فالعقيدة والأحكام الشرعية وهما قوام الإسلام أفكار، منها ما هو مقصود لنفسه فكرة، ومنها ما هو مقصود لغيره: طريقة لتنفيذ الفكرة.

أمَّا العقيدةُ اصطلاحا، فهيَ فكرةٌ كلِّيَةٌ عنِ الكونِ والإنسانِ والحياةِ، وعمَّا قبلَ هذهِ الحياةِ الدُنْيا، وعمَّا بعدَهَا وعنْ علاقَتِهَا بما قبلَهَا وما بعدَهَا[2]. وأمَّا النظامُ المنبثقُ عنْ هذهِ العقيدةِ، أو المبني عليها، فهوَ مُعالجاتٌ لمشاكلِ الإنسانِ، وبيانٌ لكيفِيَّةِ تَنْفِيذِ المعالجاتِ، وبيان لكيفية المحافظةِ على العقيدةِ، وبيان لكيفية حملِ المبدأِ. فكانَ بيانُ الكيفيَّةِ للتنفيذِ وللمحافظةِ ولحملِ الدعوةِ: طريقةً، وما عدا ذلكَ وهوَ العقيدةُ والمعالجاتُ: فكرةً، ومِنْ هُنا كانَ المبدأُ فِكرةً وطريقةً".[3]

فمن الفكرة: الأحكام الشرعية المتعلقة بالعبادات (ما عدا الجهاد، وما عدا كيفية إقامة العبادات ومناسكها، فذلك كله من الطريقة)، والأحكام المتعلقة بالأخلاق والمطعومات والملبوسات والمعاملات، فهذا كله من الفكرة، لأن من طبيعته أن الموقف منه موقف فكري، فهو هدى للناس، فحين يأمر الله تعالى  ب﴿وأقيموا الصلاة﴾ فهو هدى أي فكرة، تأمر الإنسان بالصلاة، فيتخذ حيالها موقف أنه يجب عليه الإيمان بهذا الأمر أنه من الله، فإن أنكر فرضية الصلاة كفر، إذ أن الأمر والنهي ما هي إلا أفكار، (يعمل المجتهد فكره فيها لاستنباطها) فالأمر طلب الفعل على وجه الاستعلاء، والنهي طلب الترك على وجه الاستعلاء،

ثم إن الشارع لم يترك الناس هملا فيأمرهم بإقامة الصلاة ولا يبين لهم الكيفية، فهذه الكيفية هي الطريقة، فقوله ﷺ «صلوا كما رأيتموني أصلي » طريقة تنفيذ قوله تعالى  ﴿وأقيموا الصلاة﴾، وقوله ﷺ «خذوا عني مناسككم» طريقة لتطبيق الحكم المتعلق بالحج حتى لا نبتدع في الدين، والله تعالى  لم ينزل أحكاما شرعية لمعالجة المشاكل وترك للإنسان أن ينفذ هذه الاحكام بما يراه، فلم يقل له لا تسرق، لا تزن، لا تأكل مال غيرك، لا تشرب الخمر... الخ وتركه سُدىً في هذه الأحكام وفي طرق إقامتها، وفي تطبيق النظام الذي يمنع وقوعها ويبين أحكامها، وعقوبات من يقترفها، بل قال له لا تسرق، ووضع أحكاماً تفصيلية تبين كيفية تنفيذ هذا النهي: وهي أحكام السرقة، والنهب والسلب والغصب الخ... وأمر بالعفة ونهى عن الزنا، ووضع أحكاما تبين كيفية تنفيذ هذا النهي أي تبين طريقة إقامة هذه الأحكام: وهي أحكام الجلد والرجم وأحكام التعزير، وغض البصر، والنهي عن المنكر.

وهكذا فأحكام الإسلام مفروضة لذاتها أو لغيرها، فالأولى هي النظام والثانية أحكام طريقة تنفيذ الأولى، أو أحكام إيجاد الأولى في معترك الحياة، وهي كلها منصوص عليها قامت عليها أدلة دلت على مشروعيتها وعلى الغاية منها، ومتى يصار إليها،

فالطريقة بها تقام الأعمال، وتتحقق الغايات. وغني عن القول بعد هذا أن الطريقة من جنس الفكرة، أي أن طريقة إخراج الفكرة عملياً ـ أي تنفيذ الأحكام الشرعية ـ لا بد أن يكون من مصدر الفكرة نفسها، أي من الإسلام وحده.

مثال:

الحكم الشرعي:

فرض، مندوب، مباح، مكروه، حرام...

الفكرة:

أي: مجموعة الأحكام التي تبين الحكم الشرعي، أو المطلب العقدي

الطريقة:

أي: مجموعة الأحكام الشرعية التي تجعل تنفيذ هذا الحكم ممكناً، أو التي تبين طريقة تطبيق الحكم الشرعي عمليا، أو التي تبين طريقة حماية العقيدة أو نشرها.

مثال:

السرقة 

الحكم:

الحرمة.

الفكرة:

حرمة السرقة.

حفظ المال.

الطريقة:

نصاب السرقة، وعقوبة القطع ومكان القطع...الخ

المثال:

إقامة الصلاة.

الحكم:

فرض عين.

الفكرة:

إقامة الصلاة.

الصلة بالله.

الطريقة:

شعائر الصلاة، أوقاتها، سجود السهو،... الخ

المثال:

الحج

الحكم:

الفرض العيني.

الفكرة:

حج البيت لمن استطاع إليه سبيلا.

الطريقة:

مناسك الحج.

المثال:

طريقة إقامة الدولة الإسلامية

الحكم:

فرض كفاية.

الفكرة:

إقامة الحياة أو الحضارة الإسلامية (الحضارة هي أسلوب العيش)،

تطبيق الأحكام الشرعية من خلال دولة،

إقامة سلطان الإسلام،

 إقامة دار الإسلام.

الطريقة:

التكتل، التثقيف، التفاعل مع المجتمع، أخذ الحكم.


[1] قد ينصرف ذهن البعض عن سماعه أن ( الإسلام أفكار) إلى ما يتبادر للذهن من أن الأفكار هي نتاج العملية العقلية البشرية، وليس هذا مقصودنا هنا، بل نقصد هنا أن ما في العقيدة من مفاهيم  ونقاط معينة يمكن أن نطلق عليها لفظ "فكرة" كأن نقول: فكرة الإيمان بوجود الخالق، أو فكرة الإيمان بيوم القيامة، فمن المؤكد أننا لا نقصد أن (أركان الإيمان ) هذه وأمثالها نتاج جهد عقلي بشري مثل فكرة (العدالة الإجتماعية) مثلاً، أو فكرة (الحياة مادة) كما يقول الشيوعيون، بل نقصد أنها مفاهيم محددة من الإسلام، وإطلاق لفظ (فكرة) عليها من باب تقارب الألفاظ واستخدام أحدها مكان الآخر، والأمر ينصرف كذلك إلى الأحكام الشرعية، فإقامة الصلاة  مع أنها مفهوم شرعي وحكم شرعي إلا اننا قد نقول (فكرة الصلاة) من ذلك الباب أيضاً.

[2] صالح ذياب هندي: دراسات في الثقافة الإسلاميَّة: ص 43، الطبعة التاسعة 1413 هـ - 1993 م، دار الفكر للنشر – عمان؛ دراسات في تميز الأمة الإسلامية وموقف المستشرقين منه، إسحاق بن عبد الله السعدي؛ مفاهيم حزب التحرير، نظام الإسلام لتقي الدين النبهاني.

[3] تقي الدين النبهاني: نظام الإسلام،  ط6، 1422هـ - 2001م، ص 24

More from null

Bir Kitap Üzerine Düşünceler: "İslami Psikolojinin Temellerinden" - On Beşinci Bölüm

Bir Kitap Üzerine Düşünceler: "İslami Psikolojinin Temellerinden"

Hazırlayan: Muhammed Ahmed en-Nadi

On Beşinci Bölüm

Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'a, salât ve selâm muttakilerin önderi, peygamberlerin efendisi, âlemlere rahmet olarak gönderilen Efendimiz Muhammed'e, âline ve ashabının tamamına olsun. Ey merhametlilerin en merhametlisi, bizi de onlarla birlikte kıl, bizi de onların zümresinde haşret.

Değerli dinleyicilerimiz, Hizb-ut Tahrir Medya Bürosu radyosunun dinleyicileri:

Esselamu aleyküm ve rahmetullahi ve berakatuhu. Bu bölümde, "İslami Psikolojinin Temellerinden" kitabına yönelik düşüncelerimize devam ediyoruz. İslami kişiliğin inşası, İslami zihniyete ve İslami psikolojiye özen gösterilmesi adına, Allah'ın yardımıyla deriz ki:

Ey Müslümanlar:

Geçen bölümde demiştik ki: Müslümanın, kardeşine gıyabında dua etmesi de sünnettir, aynı şekilde kardeşinden kendisine dua etmesini istemesi de sünnettir. Kardeşini sevdikten sonra onu ziyaret etmesi, onunla oturup kalkması, onunla Allah için iletişim kurması ve ona cömert davranması da sünnettir. Müslümanın, kardeşini sevindirmek için hoşuna gidecek şekilde karşılaması menduptur. Bu bölümde ek olarak diyoruz ki: Kardeşine hediye vermesi menduptur, Ebu Hureyre'nin Buhari'nin Edebü'l-Müfred'inde, Ebu Ya'la'nın Müsned'inde, Nesai'nin el-Küna'sında ve İbn Abdülber'in et-Temhid'inde rivayet ettiği hadise göre. Iraki: Senedi iyidir demiştir. İbn Hacer Telhisü'l-Habir'de: Senedi hasendir demiştir. Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Hediyeleşin ki birbirinizi sevin."

Ayrıca, hediyesini kabul etmesi ve ona karşılık vermesi de menduptur. Buhari'nin Aişe'den rivayet ettiği hadiste şöyle demiştir: "Resulullah (s.a.v.) hediyeyi kabul eder ve ona karşılık verirdi."

İbn Ömer'in Ahmed, Ebu Davud ve Nesai'de rivayet ettiği hadiste şöyle demiştir: Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Allah'a sığınandan sığınmayı esirgemeyin, Allah adına isteyene verin, Allah adına yardım dileyene yardım edin, size bir iyilik yapana karşılık verin. Eğer bir şey bulamazsanız, ona dua edin, ta ki ona karşılık verdiğinizi anlayıncaya kadar."

Bu kardeşler arasındadır ve halkın yöneticilere hediyeleriyle alakası yoktur, çünkü o rüşvet gibidir, haramdır. Karşılık vermekten biri de: Allah sana hayır versin demektir.

Tirmizi, Üsame b. Zeyd'den (r.a.) rivayet etti, hasen sahih dedi. Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kime bir iyilik yapılır da o da iyilik yapana: "Allah sana hayır versin" derse, o zaman övgüde bulunmuş olur." Övgü şükürdür, yani karşılıktır, özellikle de bundan başka bir şey bulamayanlar için. İbn Hibban'ın Sahih'inde Cabir b. Abdullah'tan rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: Peygamber (s.a.v.)'i şöyle derken duydum: "Kim bir iyilik görür de karşılığında övgüden başka bir şey bulamazsa, o zaman ona şükretmiştir. Kim de onu gizlerse, o zaman nankörlük etmiştir. Kim de batılla süslenirse, o zaman yalan elbisesi giymiş gibidir." Tirmizi'de hasen bir senetle Cabir b. Abdullah'tan rivayet edildiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kime bir şey verilirse, karşılığını versin. Eğer bulamazsa, o zaman onu övsün. Kim onu överse, o zaman ona şükretmiştir. Kim de onu gizlerse, o zaman nankörlük etmiştir. Kim de kendisine verilmemiş bir şeyle süslenirse, o zaman yalan elbisesi giymiş gibidir." Atıyye'yi inkâr etmek, onu örtmek ve gizlemek demektir.

Sahih bir senetle Ebu Davud ve Nesai, Enes'ten rivayet ettiler: "Muhacirler, ey Allah'ın Resulü, Ensar bütün ecri aldı, biz hiçbir kavmi onlardan daha çok verende, daha az bir şeyde daha iyi teselli edende görmedik ve gerçekten de ihtiyaçlarımızı karşıladılar, dediler. Resulullah (s.a.v.): Onları bununla övmüyor ve onlar için dua etmiyor musunuz? buyurdu. Onlar: Evet, dediler. Resulullah (s.a.v.): İşte o, ona denktir buyurdu."

Müslüman, az olana çok olana şükrettiği gibi şükretmeli ve kendisine iyilik yapan insanlara şükretmelidir. Abdullah b. Ahmed, Zevaid'inde hasen bir senetle Numan b. Beşir'den rivayet ettiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Az olana şükretmeyen çok olana da şükretmez, insanlara şükretmeyen Allah'a da şükretmez. Allah'ın nimetinden bahsetmek şükürdür, onu terk etmek küfürdür. Cemaat rahmettir, ayrılık azaptır."

Sünnetten biri de kardeşine bir iyilik için veya zorluğu kolaylaştırmak için şefaat etmektir. Buhari'nin Ebu Musa'dan rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: "Peygamber (s.a.v.) oturuyordu, o sırada bir adam geldi ve bir şey istedi veya bir ihtiyacını dile getirdi, yüzünü bize döndürdü ve şöyle buyurdu: Şefaat edin ki ecirlendirilesiniz ve Allah, peygamberinin diliyle dilediğini hükmetsin."

Müslim'in İbn Ömer'den, onun da Peygamber (s.a.v.)'den rivayet ettiğine göre, şöyle buyurmuştur: "Kim bir Müslüman kardeşine bir iyilik veya zorluğu kolaylaştırmak için bir sultana ulaşmasına vesile olursa, ayakların kaydığı günde sıratı geçmeye yardım edilir."

Müslümanın, kardeşinin onurunu gıyabında savunması da menduptur. Tirmizi'nin rivayet ettiğine göre, bu hadis hasendir, Ebu Derda'dan, Peygamber (s.a.v.)'den rivayet ettiğine göre, şöyle buyurmuştur: "Kim kardeşinin onurunu savunursa, Allah da kıyamet gününde onun yüzünden ateşi uzaklaştırır." Ebu Derda'nın bu hadisini Ahmed rivayet etmiştir ve senedinin hasen olduğunu söylemiştir, aynı şekilde Heysemi de böyle söylemiştir.

İshak b. Rahuye'nin Esma bint Yezid'den rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: Resulullah (s.a.v.)'i şöyle derken duydum: "Kim kardeşinin onurunu gıyabında savunursa, Allah'ın onu ateşten azat etmesi haktır."

Kudai, Müsnedü'ş-Şihab'da Enes'ten rivayet ettiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kim kardeşine gıyabında yardım ederse, Allah da ona dünyada ve ahirette yardım eder." Kudai bunu İmran b. Husayn'dan şu ekleme ile rivayet etmiştir: "Ve o, ona yardım etmeye muktedirdir." Ebu Davud ve Buhari'nin Edebü'l-Müfred'inde rivayet ettiğine göre, Zeyn Iraki: Senedi hasendir demiştir, Ebu Hureyre'den, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Mümin müminin aynasıdır, mümin müminin kardeşidir, nerede karşılaşırsa karşılaşsın, onun kayıplarını önler ve onu arkasından korur."

Ey Müslümanlar:

Bu bölümde ve bir önceki bölümde geçen şerefli nebevi hadislerden öğrendiniz ki, kim Allah için bir kardeşini severse, onu sevdiğini ona haber vermesi ve bildirmesi sünnettir. Müslümanın, kardeşine gıyabında dua etmesi de sünnettir. Aynı şekilde kardeşinden kendisine dua etmesini istemesi de sünnettir. Kardeşini sevdikten sonra onu ziyaret etmesi, onunla oturup kalkması, onunla Allah için iletişim kurması ve ona cömert davranması da sünnettir. Müslümanın, kardeşini sevindirmek için hoşuna gidecek şekilde karşılaması menduptur. Müslümanın, kardeşine hediye vermesi menduptur. Ayrıca, hediyesini kabul etmesi ve ona karşılık vermesi de menduptur.

Müslüman, kendisine iyilik yapan insanlara şükretmelidir. Sünnetten biri de kardeşine bir iyilik için veya zorluğu kolaylaştırmak için şefaat etmektir. Kardeşinin onurunu gıyabında savunması da menduptur. Öyleyse, Rabbimizin sevdiği ve razı olduğu gibi olmak için bu şer'i hükümlere ve diğer İslam hükümlerine bağlı kalalım ki, Rabbimiz bizde olanı değiştirsin, hallerimizi düzeltsin ve dünya ve ahiretin hayırlarına nail olalım?!

Değerli dinleyicilerim: Hizb-ut Tahrir Medya Bürosu radyosunun dinleyicileri:

Bu bölümde bu kadarıyla yetiniyoruz, gelecek bölümlerde düşüncelerimize devam edeceğiz inşallah Teâlâ, o zamana kadar ve sizinle buluşana kadar sizi Allah'ın himayesine, korumasına ve güvenliğine bırakıyoruz. Bizi dinlediğiniz için teşekkür ederiz. Esselamu aleyküm ve rahmetullahi ve berakatuhu.

Ey Müslümanlar Biliniz! - Bölüm 15

Ey Müslümanlar Biliniz!

Bölüm 15

Hilafet devletinin yardımcı organlarından biri de, halifenin kendisiyle birlikte atadığı, hilafetin yükünü taşımada ve sorumluluklarını yerine getirmede ona yardımcı olan vezirlerdir. Hilafetin yüklerinin çokluğu, özellikle de hilafet devleti büyüyüp genişledikçe, halife bu yükü tek başına taşıyamaz hale gelir ve sorumluluklarını yerine getirmede kendisine yardımcı olacak birine ihtiyaç duyar. Ancak, İslam'daki vezir anlamı ile, günümüzdeki demokratik, kapitalist, laik veya diğer sistemlerdeki vezir anlamı karışmaması için, "vezir" kelimesini sınırlamadan kullanmak doğru değildir.