هل حدد الرسول ﷺ  طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟ (الحلقة الرابعة – الفكرة والطريقة من منظور الشرع)
هل حدد الرسول ﷺ  طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟ (الحلقة الرابعة – الفكرة والطريقة من منظور الشرع)

عَرَفت المعارفُ الإسلامية تقسيماتٍ وتفريعاتٍ كثيرةٍ لبعضِ العلومِ، وذلك لتسهيل الدراسة والفهم، نحو تقسيم الإسلام إلى عقيدةٍ وشريعةٍ، أو تقسيم زمن نزول القرآن الكريم إلى مكيٍّ ومدنيٍّ، أو تبويب أبواب الفقه لعبادات ومعاملات اجتماعية واقتصادية وأحكام سلطانية ونظام عقوبات، وكذلك تقسيم التوحيد إلى توحيد ألوهية، وتوحيد ربوبية؛ وهكذا، "فكلها كانت أحكاماً منثورة زمن الرسول ﷺ  فجمعها الفقهاء ورتَّبوها وجعلوها على شكل أبواب وفصول ليسهل على المسلم فهمها ودراستها وتطبيقها".

0:00 0:00
Speed:
May 29, 2017

هل حدد الرسول ﷺ طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟ (الحلقة الرابعة – الفكرة والطريقة من منظور الشرع)

هل حدد الرسول ﷺ  طريقةً لإقامة الدولة الإسلامية؟

للكاتب والمفكر ثائر سلامة - أبو مالك

(الحلقة الرابعة – الفكرة والطريقة من منظور الشرع)

للرجوع لصفحة الفهرس اضغط هنـا

فلسفة: الفكرة والطريقة من منظور الشرع

عَرَفت المعارفُ الإسلامية تقسيماتٍ وتفريعاتٍ كثيرةٍ لبعضِ العلومِ، وذلك لتسهيل الدراسة والفهم، نحو تقسيم الإسلام إلى عقيدةٍ وشريعةٍ، أو تقسيم زمن نزول القرآن الكريم إلى مكيٍّ ومدنيٍّ، أو تبويب أبواب الفقه لعبادات ومعاملات اجتماعية واقتصادية وأحكام سلطانية ونظام عقوبات، وكذلك تقسيم التوحيد إلى توحيد ألوهية، وتوحيد ربوبية؛ وهكذا، "فكلها كانت أحكاماً منثورة زمن الرسول ﷺ  فجمعها الفقهاء ورتَّبوها وجعلوها على شكل أبواب وفصول ليسهل على المسلم فهمها ودراستها وتطبيقها".[1] وبطبيعة الحال لا تحتاج هذه التقسيمات إلى دليلٍ شرعي، فهي استنباطاتٌ وتقعيدٌ لقواعد، بقصد العلم والتعلم، كنحو ما فعل الدؤلي من تقعيد قواعد اللغة التي كانت محكية غير مدونة في كتاب جامع، ومع ذلك فهي ليست من باب الترف الفكري، بل هي ضرورة ملحةٌ لتقعيد القواعد وبحث المسائل بحثاً سليماً، وذلك لحاجة الأمة لمثل هذه التقسيمات والأبحاث، فكيف كان بالإمكان دراسة الإجتهاد لولا أبحاث ومصطلحات أصول الفقه؟ وكيف كان بالإمكان تمييز صحيح الحديث من ضعيفه لولا علم الرجال وعلم الجرح والتعديل ومصطلحات علوم الحديث؟

ومن المفاهيم الفكرية الجديدة التي قال بها حزب التحرير القول بأن الإسلام مبدأ، وأن المبدأ هو فكرةٌ وطريقةٌ، وذلك من منطلق أن البحث في تغيير  واقع المسلمين، بُغية إنهاضهم[2]، وإقامة الدولة،

والبحث في أسباب انحطاط[3] الأمة وهبوطها عن المكانة اللائقة بها[4]، يتطلب التفريق بين الفكرة، والطريقة، والأسلوب، والوسيلة، حتى يفهم العاملُ على التغيير: الأسبابَ التي أوصلت للانحطاط فيما يتعلق بفهم الفكرة وتطبيق الفكرة وحمل الفكرة للعالم رسالةً، والأسبابَ التي ينبغي القيام بها لتنقية الفكرة وبلورتها وتصفيتها كي يصلح الإنهاض بها، خصوصا بعد أن اعترتها عوامل التغشية والتحريف والتشويه، ولبحث الأحكام اللازمة الملزمة له في العمل، وتلك التي يسعه أن يأخذ بها من الأساليب التي قد يتطلبها الفعل بغية تحقيق القصد من الفعل وهي في أصلها مباحة، وكي يقوم بالعمل على الوجه الذي طلب منه الشرع القيام به، فلا يحدث في الدين ما ليس منه، ولا يجعل عمل النهضة حقل تجارب، خصوصا في ظل الهجمة الشرسة على الإسلام فكرةً، ومفاهيمَ، ومعالجاتٍ،  وهكذا.

وهذا المبدأ من طبيعته أنه وجد للبشرية جمعاء، فلا بد من أحكام تتعلق بنشر المبدأ، وأحكام لحماية المبدأ، وأحكام تبين طريقة تنفيذ المعالجات التي جاء بها المبدأ.

ولا بد من ملاحظة أن تقسيمات الحزب هذه جرت على ما جرت عليه تقسيمات الأصوليين لأصول الفقه ومصطلحاته، وعلماء الحديث ومصطلحاته، أي أنها درست وبحثت في الأحكام الشرعية والأفكار الإسلامية، وقسمتها هي هي إلى تلك التقسيمات، فمثلا: الصلاة فرض، فهذه أطلق عليها اسم فكرة، وهي كما ترى: إطلاق اسم فكرة على واقع شرعي منصوص عليه، وأطلق على كيفية إقامتها: أي الصلاة اسم: طريقة، وكما ترى: فإن كيفية أداء الصلاة منصوص عليه شرعا، ولا يجوز أن يدخل فيه ما لم ينص عليه الشارع من كيفيات وردت في الأدلة والأمارات، إلا أن يكون الشارع خير في مجموعة كيفيات، فيجتهد في تلك الكيفيات بحسب أصول الإجتهاد الشرعي: ﴿لاَ يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا عَقَّدتُّمُ الأَيْمَانَ فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ وَاحْفَظُواْ أَيْمَانَكُمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ﴾ 89 المائدة، فمتى ما تعددت الطريقة بأدلة شرعية جاز تعددها، ومتى لم يشرع الشارع طرقا متعددة لما فرضت لأجله، فلا يرد القول بتعدد الطرق، من هنا فغني عن القول أن الذي فرض الأولى فرض الثانية، والذي لم يخير في الأولى لم يخير في الثانية، فكانت الطريقة واجبة الاتباع شأنها شأن الفكرة،

فالطريقة إذن: أحكام شرعية ولذلك لا يقال ما هو الدليل على الطلب الجازم من الشارع على وجوب التقيد بالطريقة؟، فإن الدليل عليها هو الدليل الذي يدل على وجوب التقيد بالأحكام الشرعية لأن الطريقة أحكام شرعية تبين كيفية تنفيذ أوامر الله ونواهيه! ولم يُتْرَك للناس إلا تخير الأساليب التي تدور في فلك الطريقة فلا تخرج عنها.

من هنا، وبفهم هذا التأصيل، نجد من السهل الجواب على النقطة الخامسة التي طرحها الدكتور المطيري إذ قال:

" 5- ثم إن الادعاء بأن فعل النبي ﷺ  - في دعوته من أجل إقامة دولته - يقتضي الوجوب، يحتاج إلى دليل ناهض[5]،  إذ غايته أن يدل على الاستحباب في الاقتداء بطريقته في إقامة الدولة، ولا دليل على تحريم الطرق الأخرى." انتهى. وسنستفيض في الجواب عليها في فصل: فهل هناك طرق أخرى لقيام الدولة غير  هذه الطريقة فراجعه هناك.


[1] انظر: أحمد المحمود: الدعوة إلى الإسلام، ط1، 1415هـ - 1995م، ج1، ص75، والباحث عن الخلافة سيرة الشيخ تقي الدين النبهاني للأستاذ زياد سلامة

[2] ينهَضُ الإنسانُ، أي يرتقي بما عندَهُ مِن عقيدة، أي بما عنده من فكرٍ عَنِ الحياةِ والكونِ والإنسانِ، وَعَن عَلاقَتِهَا جميعِها بما قبلَ الحياةِ الدُنيا وما بعدَها. فكانَ لا بُدَّ مِن تغييرِ فكرِ الإنسانِ الحاضرِ تغييراً أساسياً شاملاً، وإيجادِ فكرٍ آخرَ لَهُ حتّى ينهَضَ، وذلك بانبثاق المفاهيم التي تسيِّر سلوك الإنسان في الحياة عن عقيدته، فلا بد إذن من عقيدة متميزة (لا يخلط فيها المسلم بين أفكار الإسلام وأفكار الرأسمالية أو العلمانية مثلا) تشكل قاعدة فكرية لديه، وهذه القاعدة الفكرية تنشأ عن فكرة كلية عن الكون والإنسان والحياة، تشكل حلاً للعقدة الكبرى لدى الإنسان، تجيب عن تساؤلاته المصيرية، من أنا؟، من أين ولماذا جئت؟، ما علاقتي بالخالق؟ وما هو المصير؟، فيحل العقدة الكبرى بالإجابة على هذه التساؤلات، فتتشكل لديه العقيدة، وتنبثق عنها مفاهيم تضبط سلوك الإنسان في الحياة، وتنعكس هذه المفاهيم سلوكاً راقياً ينهض به، يرتفع بأن يجعل سلوكه في الحياة مازجاً ما بين حاجته إشباع غرائزه وحاجاته العضوية على أساس مفاهيمه عن الأشياء وحدها، (فلا يكتفي بسؤال نفسه: هل لحم الخنزير يشبع الجوعة فأتناوله) إلى إخضاع هذه المفاهيم عن الأشياء للمفاهيم المنبثقة عن عقيدته والتي تشكل مقياساً لهذه الأفعال، فيحرِّم حرامها ويحلُّ حلالها، (فيقول: مع أن لحم الخنزير يشبع الجوعة إلا أنه حرام فلا يأكله) فينسجم في سلوكه مع عقيدته والأحكام المنبثقة عنها، والتي لا تشكل لديه مجرد أفكار بل تنتقل لتصبح مفاهيم تضبط إيقاع سلوكه في أمره كله، فإذا غير الإنسان ما بنفسه، فبنى أساسها على اتباع منهج منبثق من العقيدة الإسلامية، وغيَّر القوم ما بأنفسهم، باتخاذهم النظام المنبثق عن العقيدة الإسلامية أساساً للأفكار التي تصوغ مجتمعهم، وتضبط علاقاته، وتشكل الأساس الذي يحتكمون إليه، غيَّر الله تعالى  ما بهم، مصداقاً لقوله تعالى: ﴿إنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ﴾ *الرعد11، نهضوا أي ارتقوا عن أن يكون همهم في الحياة مجرد إشباع الجوعات، إلى السير وفق قواعد منضبطة في الحياة يرتقي بها سلوكهم.

[3] والانحطاط عكس النهوض، فالإنسان إذا لم يرتق انحط، فإذا لم يسير سلوكه وفق مفاهيمه عن الحياة انحط، وأصبح المسير لسلوكه هو إشباع جوعاته من غير ضوابط، أو أضحى المسير لسلوكه مجموعة أفكار متداخلة غير منضبطة، يأخذها من خليط من العقائد والأفكار، فيرى يوما أن الخمر حرام لأنه مسلم، وفي اليوم التالي يبيعها لأنه يرى الانتفاع بثمنها ومصلحته في التجارة يأخذها من الفكر العلماني، وهكذا ينحط، ويهبط.

[4] أما الأمة الإسلامية، فالمكانة الراقية التي ينبغي لها أن تقتعدها هي مكانة خير أمة أخرجت للناس، بأمرها بالمعروف ونهيها عن المنكر وقوامتها على الأمم بالدعوة، أي شهادتها على الناس، فإذا لم تقتعد تلك المكانة انحطت من هذه الزاوية، وأما الإنسان، فالمكانة الراقية التي عليه أن يقتعدها هي مكانة التكريم بين المخلوقات، فإن استعمل عقله وأدرك سر وجوده وخضع واستسلم لخالقه نهض وتبوأ المكانة اللائقة به، وإلا هبط وسفل وانحط حتى إنه قد يبلغ مبلغا أسفل من البهائم لعدم استعمال عقله للوصول للحق واتباعه.

[5] ثمة أربع أدلة سنناقشها في الكتاب ان شاء الله: أولها: التأسي بأفعال الرسول ﷺ  واجب شرعا، لا خلاف فيه، وثانيها: مسألة المجمل والبيان والمبين من أصول الفقه، وثالثها: أن أحكام الطريقة في حد ذاتها أحكام شرعية، ثابتة بالقرآن والسنة، مثل ثبوت أنه ﷺ  طلب النصرة، فهذا الفعل منه ﷺ  حكم شرعي، ورابعها: مسألة البدعة التي تدل على تحريم الطرق الأخرى في حال ثبوت أن الشريعة حددت طريقة معينة للقيام بالفعل، فهذه أدلة أربعة ناهضة!

More from null

Bir Kitap Üzerine Düşünceler: "İslami Psikolojinin Temellerinden" - On Beşinci Bölüm

Bir Kitap Üzerine Düşünceler: "İslami Psikolojinin Temellerinden"

Hazırlayan: Muhammed Ahmed en-Nadi

On Beşinci Bölüm

Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'a, salât ve selâm muttakilerin önderi, peygamberlerin efendisi, âlemlere rahmet olarak gönderilen Efendimiz Muhammed'e, âline ve ashabının tamamına olsun. Ey merhametlilerin en merhametlisi, bizi de onlarla birlikte kıl, bizi de onların zümresinde haşret.

Değerli dinleyicilerimiz, Hizb-ut Tahrir Medya Bürosu radyosunun dinleyicileri:

Esselamu aleyküm ve rahmetullahi ve berakatuhu. Bu bölümde, "İslami Psikolojinin Temellerinden" kitabına yönelik düşüncelerimize devam ediyoruz. İslami kişiliğin inşası, İslami zihniyete ve İslami psikolojiye özen gösterilmesi adına, Allah'ın yardımıyla deriz ki:

Ey Müslümanlar:

Geçen bölümde demiştik ki: Müslümanın, kardeşine gıyabında dua etmesi de sünnettir, aynı şekilde kardeşinden kendisine dua etmesini istemesi de sünnettir. Kardeşini sevdikten sonra onu ziyaret etmesi, onunla oturup kalkması, onunla Allah için iletişim kurması ve ona cömert davranması da sünnettir. Müslümanın, kardeşini sevindirmek için hoşuna gidecek şekilde karşılaması menduptur. Bu bölümde ek olarak diyoruz ki: Kardeşine hediye vermesi menduptur, Ebu Hureyre'nin Buhari'nin Edebü'l-Müfred'inde, Ebu Ya'la'nın Müsned'inde, Nesai'nin el-Küna'sında ve İbn Abdülber'in et-Temhid'inde rivayet ettiği hadise göre. Iraki: Senedi iyidir demiştir. İbn Hacer Telhisü'l-Habir'de: Senedi hasendir demiştir. Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Hediyeleşin ki birbirinizi sevin."

Ayrıca, hediyesini kabul etmesi ve ona karşılık vermesi de menduptur. Buhari'nin Aişe'den rivayet ettiği hadiste şöyle demiştir: "Resulullah (s.a.v.) hediyeyi kabul eder ve ona karşılık verirdi."

İbn Ömer'in Ahmed, Ebu Davud ve Nesai'de rivayet ettiği hadiste şöyle demiştir: Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Allah'a sığınandan sığınmayı esirgemeyin, Allah adına isteyene verin, Allah adına yardım dileyene yardım edin, size bir iyilik yapana karşılık verin. Eğer bir şey bulamazsanız, ona dua edin, ta ki ona karşılık verdiğinizi anlayıncaya kadar."

Bu kardeşler arasındadır ve halkın yöneticilere hediyeleriyle alakası yoktur, çünkü o rüşvet gibidir, haramdır. Karşılık vermekten biri de: Allah sana hayır versin demektir.

Tirmizi, Üsame b. Zeyd'den (r.a.) rivayet etti, hasen sahih dedi. Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kime bir iyilik yapılır da o da iyilik yapana: "Allah sana hayır versin" derse, o zaman övgüde bulunmuş olur." Övgü şükürdür, yani karşılıktır, özellikle de bundan başka bir şey bulamayanlar için. İbn Hibban'ın Sahih'inde Cabir b. Abdullah'tan rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: Peygamber (s.a.v.)'i şöyle derken duydum: "Kim bir iyilik görür de karşılığında övgüden başka bir şey bulamazsa, o zaman ona şükretmiştir. Kim de onu gizlerse, o zaman nankörlük etmiştir. Kim de batılla süslenirse, o zaman yalan elbisesi giymiş gibidir." Tirmizi'de hasen bir senetle Cabir b. Abdullah'tan rivayet edildiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kime bir şey verilirse, karşılığını versin. Eğer bulamazsa, o zaman onu övsün. Kim onu överse, o zaman ona şükretmiştir. Kim de onu gizlerse, o zaman nankörlük etmiştir. Kim de kendisine verilmemiş bir şeyle süslenirse, o zaman yalan elbisesi giymiş gibidir." Atıyye'yi inkâr etmek, onu örtmek ve gizlemek demektir.

Sahih bir senetle Ebu Davud ve Nesai, Enes'ten rivayet ettiler: "Muhacirler, ey Allah'ın Resulü, Ensar bütün ecri aldı, biz hiçbir kavmi onlardan daha çok verende, daha az bir şeyde daha iyi teselli edende görmedik ve gerçekten de ihtiyaçlarımızı karşıladılar, dediler. Resulullah (s.a.v.): Onları bununla övmüyor ve onlar için dua etmiyor musunuz? buyurdu. Onlar: Evet, dediler. Resulullah (s.a.v.): İşte o, ona denktir buyurdu."

Müslüman, az olana çok olana şükrettiği gibi şükretmeli ve kendisine iyilik yapan insanlara şükretmelidir. Abdullah b. Ahmed, Zevaid'inde hasen bir senetle Numan b. Beşir'den rivayet ettiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Az olana şükretmeyen çok olana da şükretmez, insanlara şükretmeyen Allah'a da şükretmez. Allah'ın nimetinden bahsetmek şükürdür, onu terk etmek küfürdür. Cemaat rahmettir, ayrılık azaptır."

Sünnetten biri de kardeşine bir iyilik için veya zorluğu kolaylaştırmak için şefaat etmektir. Buhari'nin Ebu Musa'dan rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: "Peygamber (s.a.v.) oturuyordu, o sırada bir adam geldi ve bir şey istedi veya bir ihtiyacını dile getirdi, yüzünü bize döndürdü ve şöyle buyurdu: Şefaat edin ki ecirlendirilesiniz ve Allah, peygamberinin diliyle dilediğini hükmetsin."

Müslim'in İbn Ömer'den, onun da Peygamber (s.a.v.)'den rivayet ettiğine göre, şöyle buyurmuştur: "Kim bir Müslüman kardeşine bir iyilik veya zorluğu kolaylaştırmak için bir sultana ulaşmasına vesile olursa, ayakların kaydığı günde sıratı geçmeye yardım edilir."

Müslümanın, kardeşinin onurunu gıyabında savunması da menduptur. Tirmizi'nin rivayet ettiğine göre, bu hadis hasendir, Ebu Derda'dan, Peygamber (s.a.v.)'den rivayet ettiğine göre, şöyle buyurmuştur: "Kim kardeşinin onurunu savunursa, Allah da kıyamet gününde onun yüzünden ateşi uzaklaştırır." Ebu Derda'nın bu hadisini Ahmed rivayet etmiştir ve senedinin hasen olduğunu söylemiştir, aynı şekilde Heysemi de böyle söylemiştir.

İshak b. Rahuye'nin Esma bint Yezid'den rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: Resulullah (s.a.v.)'i şöyle derken duydum: "Kim kardeşinin onurunu gıyabında savunursa, Allah'ın onu ateşten azat etmesi haktır."

Kudai, Müsnedü'ş-Şihab'da Enes'ten rivayet ettiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kim kardeşine gıyabında yardım ederse, Allah da ona dünyada ve ahirette yardım eder." Kudai bunu İmran b. Husayn'dan şu ekleme ile rivayet etmiştir: "Ve o, ona yardım etmeye muktedirdir." Ebu Davud ve Buhari'nin Edebü'l-Müfred'inde rivayet ettiğine göre, Zeyn Iraki: Senedi hasendir demiştir, Ebu Hureyre'den, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Mümin müminin aynasıdır, mümin müminin kardeşidir, nerede karşılaşırsa karşılaşsın, onun kayıplarını önler ve onu arkasından korur."

Ey Müslümanlar:

Bu bölümde ve bir önceki bölümde geçen şerefli nebevi hadislerden öğrendiniz ki, kim Allah için bir kardeşini severse, onu sevdiğini ona haber vermesi ve bildirmesi sünnettir. Müslümanın, kardeşine gıyabında dua etmesi de sünnettir. Aynı şekilde kardeşinden kendisine dua etmesini istemesi de sünnettir. Kardeşini sevdikten sonra onu ziyaret etmesi, onunla oturup kalkması, onunla Allah için iletişim kurması ve ona cömert davranması da sünnettir. Müslümanın, kardeşini sevindirmek için hoşuna gidecek şekilde karşılaması menduptur. Müslümanın, kardeşine hediye vermesi menduptur. Ayrıca, hediyesini kabul etmesi ve ona karşılık vermesi de menduptur.

Müslüman, kendisine iyilik yapan insanlara şükretmelidir. Sünnetten biri de kardeşine bir iyilik için veya zorluğu kolaylaştırmak için şefaat etmektir. Kardeşinin onurunu gıyabında savunması da menduptur. Öyleyse, Rabbimizin sevdiği ve razı olduğu gibi olmak için bu şer'i hükümlere ve diğer İslam hükümlerine bağlı kalalım ki, Rabbimiz bizde olanı değiştirsin, hallerimizi düzeltsin ve dünya ve ahiretin hayırlarına nail olalım?!

Değerli dinleyicilerim: Hizb-ut Tahrir Medya Bürosu radyosunun dinleyicileri:

Bu bölümde bu kadarıyla yetiniyoruz, gelecek bölümlerde düşüncelerimize devam edeceğiz inşallah Teâlâ, o zamana kadar ve sizinle buluşana kadar sizi Allah'ın himayesine, korumasına ve güvenliğine bırakıyoruz. Bizi dinlediğiniz için teşekkür ederiz. Esselamu aleyküm ve rahmetullahi ve berakatuhu.

Ey Müslümanlar Biliniz! - Bölüm 15

Ey Müslümanlar Biliniz!

Bölüm 15

Hilafet devletinin yardımcı organlarından biri de, halifenin kendisiyle birlikte atadığı, hilafetin yükünü taşımada ve sorumluluklarını yerine getirmede ona yardımcı olan vezirlerdir. Hilafetin yüklerinin çokluğu, özellikle de hilafet devleti büyüyüp genişledikçe, halife bu yükü tek başına taşıyamaz hale gelir ve sorumluluklarını yerine getirmede kendisine yardımcı olacak birine ihtiyaç duyar. Ancak, İslam'daki vezir anlamı ile, günümüzdeki demokratik, kapitalist, laik veya diğer sistemlerdeki vezir anlamı karışmaması için, "vezir" kelimesini sınırlamadan kullanmak doğru değildir.