إرواء الصادي من نمير النظام الاقتصادي (ح 142) بيت المال
إرواء الصادي من نمير النظام الاقتصادي (ح 142) بيت المال

الحمد لله الذي شرع للناس أحكام الرشاد, وحذرهم سبل الفساد, والصلاة والسلام على خير هاد, المبعوث رحمة للعباد, الذي جاهد في الله حق الجهاد, وعلى آله وأصحابه الأطهار الأمجاد, الذين طبقوا نظام الإسلام في الحكم والاجتماع والسياسة والاقتصاد, فاجعلنا اللهم معهم, واحشرنا في زمرتهم يوم يقوم الأشهاد يوم التناد, يوم يقوم الناس لرب العباد. ...

0:00 0:00
Speed:
August 15, 2020

إرواء الصادي من نمير النظام الاقتصادي (ح 142) بيت المال


إرواء الصادي من نمير النظام الاقتصادي
(ح 142)
بيت المال


الحمد لله الذي شرع للناس أحكام الرشاد, وحذرهم سبل الفساد, والصلاة والسلام على خير هاد, المبعوث رحمة للعباد, الذي جاهد في الله حق الجهاد, وعلى آله وأصحابه الأطهار الأمجاد, الذين طبقوا نظام الإسلام في الحكم والاجتماع والسياسة والاقتصاد, فاجعلنا اللهم معهم, واحشرنا في زمرتهم يوم يقوم الأشهاد يوم التناد, يوم يقوم الناس لرب العباد.


أيها المؤمنون:


السلام عليكم ورحمة الله وبركاته وبعد: نتابع معكم سلسلة حلقات كتابنا إرواء الصادي من نمير النظام الاقتصادي, ومع الحلقة الثانية والأربعين بعد المائة, وعنوانها: "واردات بيت المال". نتأمل فيها ما جاء في الصفحة الثانية والثلاثين بعد المائتين من كتاب النظام الاقتصادي في الإسلام للعالم والمفكر السياسي الشيخ تقي الدين النبهاني.


يقول رحمه الله: "بيت المال هو الجهة التي تختص بكل دخل أو خرج لما يستحقه المسلمون من مال. وعلى ذلك، فكل مال استحقه المسلمون، ولم يتعين مالكه منهم، فهو من حقوق بيت المال، حتى ولو تعين مالكه جهة. فإذا قبض، صار بالقبض مضافا إلى حقوق بيت المال، سواء أدخل إلى حرزه، أم لم يدخل؛ لأن بيت المال عبارة عن الجهة، لا عن المكان. وكل حق وجب صرفه في مصالح المسلمين فهو حق على بيت المال. فإذا صرف في جهته، صار مضافا إلى الخرج من بيت المال، سواء خرج من حرزه، أم لم يخرج. لأن ما صار إلى ولاة المسلمين، وعمالهم، أو خرج من أيديهم، فحكم بيت المال جار عليه في دخله إليه، وخرجه".


ونقول راجين من الله عفوه ومغفرته ورضوانه وجنته: "قبل أن نتعرف إلى واردات ونفقات بيت المال يجدر بنا أن نتعرف إلى بيت المال أولا, هيا بنا نصحبكم معنا إلى الصفحة الثالثة والثمانين بعد المائتين من كتاب مقدمة الدستور القسم الأول منه ففيه بيان واف وواف, جاء فيه ما نصه: "بيت المال علم مركب تركيبا إضافيا, يطلق ويراد به المكان الذي تحفظ فيه واردات الدولة ريثما يتم إنفاقها, ويطلق ويراد به الجهة التي تختص بقبض وإنفاق ما يستحقه المسلمون من مال.


بيت المال جهاز مستقل عن أي جهاز آخر من أجهزة الدولة الإسلامية, يتبع الخليفة مباشرة أو من يولى عليه بإذنه, فقد كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يباشر بنفسه أحيانا خزن المال, وكانت له خزانة, وكان يباشر قبض المال وتوزيعه, ووضعه مواضعه, وأحيانا كان يولي غيره هذه الأمور. وكذلك كان يفعل خلفاؤه الراشدون من بعده, حيث كانوا يتولون بأنفسهم أمور بيت المال, أو ينيبون عنهم غيرهم.


وقد كان الرسول صلى الله عليه وسلم يضع المال إما في المسجد, وإما في خزانة. وفي عهد الراشدين صار المكان الذي يحفظ فيه المال يسمى "بيت المال". هذا بالنسبة للإطلاق الأول أي المكان. أما الإطلاق الثاني أي الجهة, فالذي يدعو إليه هو أن المال أحيانا لا يؤوى في بيت كالأراضي وآبار النفط والغاز, وجبال المعادن, وأموال الصدقات التي تؤخذ من الأغنياء, فتصرف للمستحقين دون أن تؤوى بيتا, وقد كانوا يستعملون "بيت المال" بمعنى الجهة أحيانا, ولا يمكن أن يراد به المكان, كما روى البيهقي في السنن, وأحمد في المسند عن لاحق بن حميد: "لما بعث عمر بن الخطاب رضي الله عنه عمار بن ياسر وعبد الله بن مسعود وعثمان بن حنيف إلى الكوفة بعث عمار بن ياسر على الصلاة وعلى الجيوش, وبعث ابن مسعود على القضاء وعلى بيت المال". والشاهد فيه قوله: "وبعث ابن مسعود على القضاء وعلى بيت المال". ولا يمكن أن يكون عمر بعثه بوابا على بيت المال, وإنما على الجهة بحيث يقبض وينفق".

وقبل أن نودعكم أحبتنا الكرام نذكركم بأبرز الأفكار التي تناولها موضوعنا لهذا اليوم:


معنى بيت المال: يطلق "بيت المال" إطلاقان اثنان:


1) الإطلاق الأول: يطلق ويراد به المكان الذي يحفظ فيه المال.
2) الإطلاق الثاني: يطلق ويراد به الجهة التي تقبض المال وتنفقه.


الإطلاق الأول "لبيت المال" ويراد به المكان الذي يحفظ فيه. وبيانه كالآتي:


1. بيت المال علم مركب تركيبا إضافيا, أي أنه مكون من مضاف: "بيت", ومضاف إليه: "المال" يطلق ويراد به المكان الذي تحفظ فيه واردات الدولة ريثما يتم إنفاقها, ويطلق ويراد به الجهة التي تختص بقبض وإنفاق ما يستحقه المسلمون من مال.
2. بيت المال جهاز مستقل عن أي جهاز آخر من أجهزة الدولة الإسلامية, يتبع الخليفة مباشرة, أو من يوليه عليه الخليفة بإذنه.
3. كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يباشر بنفسه أحيانا خزن المال, وكانت له خزانة, وكان يباشر قبض المال وتوزيعه, ووضعه مواضعه, وأحيانا كان يولي غيره هذه الأمور.
4. كان الخلفاء الراشدون يتولون بأنفسهم أمور بيت المال, أو ينيبون عنهم غيرهم.
5. كان صلى الله عليه وسلم يضع المال إما في المسجد, وإما في خزانة.
6. في عهد الراشدين صار المكان الذي يحفظ فيه المال يسمى "بيت المال".


الإطلاق الثاني "لبيت المال" ويراد به الجهة التي تقبض المال وتنفقه. وبيانه كالآتي:


1. الذي يدعو إلى إطلاق "بيت المال" على الجهة, هو أن المال أحيانا لا يؤوى في بيت كالأراضي وآبار النفط والغاز, وجبال المعادن, وأموال الصدقات التي تؤخذ من الأغنياء, فتصرف للمستحقين دون أن تؤوى بيتا.
2. كان الصحابة يستعملون "بيت المال" بمعنى الجهة أحيانا, ولا يمكن أن يراد به المكان, كما في قولهم: "وبعث ابن مسعود على القضاء وعلى بيت المال". لا يمكن أن يكون عمر بعثه بوابا على بيت المال, وإنما على الجهة بحيث يقبض وينفق.
3. بيت المال هو الجهة التي تختص بكل دخل أو خرج لما يستحقه المسلمون من مال.
4. بيت المال هو الجهة, وليس هو المكان الذي يحفظ المال فيه.
5. كل مال استحقه المسلمون، ولم يتعين مالكه منهم، فهو من حقوق بيت المال حتى ولو تعين مالكه جهة.
6. إذا قبض المال صار بالقبض مضافا إلى حقوق بيت المال، سواء أدخل إلى حرزه، أم لم يدخل.
7. كل حق وجب صرفه في مصالح المسلمين فهو حق على بيت المال.
8. إذا صرف في جهته، صار مضافا إلى الخرج من بيت المال، سواء خرج من حرزه، أم لم يخرج.
9. ما صار إلى ولاة المسلمين، وعمالهم، أو خرج من أيديهم، فحكم بيت المال جار عليه في دخله إليه، وخرجه.


أيها المؤمنون:


نكتفي بهذا القدر في هذه الحلقة, موعدنا معكم في الحلقة القادمة إن شاء الله تعالى, فإلى ذلك الحين وإلى أن نلقاكم ودائما, نترككم في عناية الله وحفظه وأمنه, سائلين المولى تبارك وتعالى أن يعزنا بالإسلام, وأن يعز الإسلام بنا, وأن يكرمنا بنصره, وأن يقر أعيننا بقيام دولة الخلافة الراشدة على منهاج النبوة في القريب العاجل, وأن يجعلنا من جنودها وشهودها وشهدائها, إنه ولي ذلك والقادر عليه. نشكركم, والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته.

More from null

Bir Kitap Üzerine Düşünceler: "İslami Psikolojinin Temellerinden" - On Beşinci Bölüm

Bir Kitap Üzerine Düşünceler: "İslami Psikolojinin Temellerinden"

Hazırlayan: Muhammed Ahmed en-Nadi

On Beşinci Bölüm

Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'a, salât ve selâm muttakilerin önderi, peygamberlerin efendisi, âlemlere rahmet olarak gönderilen Efendimiz Muhammed'e, âline ve ashabının tamamına olsun. Ey merhametlilerin en merhametlisi, bizi de onlarla birlikte kıl, bizi de onların zümresinde haşret.

Değerli dinleyicilerimiz, Hizb-ut Tahrir Medya Bürosu radyosunun dinleyicileri:

Esselamu aleyküm ve rahmetullahi ve berakatuhu. Bu bölümde, "İslami Psikolojinin Temellerinden" kitabına yönelik düşüncelerimize devam ediyoruz. İslami kişiliğin inşası, İslami zihniyete ve İslami psikolojiye özen gösterilmesi adına, Allah'ın yardımıyla deriz ki:

Ey Müslümanlar:

Geçen bölümde demiştik ki: Müslümanın, kardeşine gıyabında dua etmesi de sünnettir, aynı şekilde kardeşinden kendisine dua etmesini istemesi de sünnettir. Kardeşini sevdikten sonra onu ziyaret etmesi, onunla oturup kalkması, onunla Allah için iletişim kurması ve ona cömert davranması da sünnettir. Müslümanın, kardeşini sevindirmek için hoşuna gidecek şekilde karşılaması menduptur. Bu bölümde ek olarak diyoruz ki: Kardeşine hediye vermesi menduptur, Ebu Hureyre'nin Buhari'nin Edebü'l-Müfred'inde, Ebu Ya'la'nın Müsned'inde, Nesai'nin el-Küna'sında ve İbn Abdülber'in et-Temhid'inde rivayet ettiği hadise göre. Iraki: Senedi iyidir demiştir. İbn Hacer Telhisü'l-Habir'de: Senedi hasendir demiştir. Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Hediyeleşin ki birbirinizi sevin."

Ayrıca, hediyesini kabul etmesi ve ona karşılık vermesi de menduptur. Buhari'nin Aişe'den rivayet ettiği hadiste şöyle demiştir: "Resulullah (s.a.v.) hediyeyi kabul eder ve ona karşılık verirdi."

İbn Ömer'in Ahmed, Ebu Davud ve Nesai'de rivayet ettiği hadiste şöyle demiştir: Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Allah'a sığınandan sığınmayı esirgemeyin, Allah adına isteyene verin, Allah adına yardım dileyene yardım edin, size bir iyilik yapana karşılık verin. Eğer bir şey bulamazsanız, ona dua edin, ta ki ona karşılık verdiğinizi anlayıncaya kadar."

Bu kardeşler arasındadır ve halkın yöneticilere hediyeleriyle alakası yoktur, çünkü o rüşvet gibidir, haramdır. Karşılık vermekten biri de: Allah sana hayır versin demektir.

Tirmizi, Üsame b. Zeyd'den (r.a.) rivayet etti, hasen sahih dedi. Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kime bir iyilik yapılır da o da iyilik yapana: "Allah sana hayır versin" derse, o zaman övgüde bulunmuş olur." Övgü şükürdür, yani karşılıktır, özellikle de bundan başka bir şey bulamayanlar için. İbn Hibban'ın Sahih'inde Cabir b. Abdullah'tan rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: Peygamber (s.a.v.)'i şöyle derken duydum: "Kim bir iyilik görür de karşılığında övgüden başka bir şey bulamazsa, o zaman ona şükretmiştir. Kim de onu gizlerse, o zaman nankörlük etmiştir. Kim de batılla süslenirse, o zaman yalan elbisesi giymiş gibidir." Tirmizi'de hasen bir senetle Cabir b. Abdullah'tan rivayet edildiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kime bir şey verilirse, karşılığını versin. Eğer bulamazsa, o zaman onu övsün. Kim onu överse, o zaman ona şükretmiştir. Kim de onu gizlerse, o zaman nankörlük etmiştir. Kim de kendisine verilmemiş bir şeyle süslenirse, o zaman yalan elbisesi giymiş gibidir." Atıyye'yi inkâr etmek, onu örtmek ve gizlemek demektir.

Sahih bir senetle Ebu Davud ve Nesai, Enes'ten rivayet ettiler: "Muhacirler, ey Allah'ın Resulü, Ensar bütün ecri aldı, biz hiçbir kavmi onlardan daha çok verende, daha az bir şeyde daha iyi teselli edende görmedik ve gerçekten de ihtiyaçlarımızı karşıladılar, dediler. Resulullah (s.a.v.): Onları bununla övmüyor ve onlar için dua etmiyor musunuz? buyurdu. Onlar: Evet, dediler. Resulullah (s.a.v.): İşte o, ona denktir buyurdu."

Müslüman, az olana çok olana şükrettiği gibi şükretmeli ve kendisine iyilik yapan insanlara şükretmelidir. Abdullah b. Ahmed, Zevaid'inde hasen bir senetle Numan b. Beşir'den rivayet ettiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Az olana şükretmeyen çok olana da şükretmez, insanlara şükretmeyen Allah'a da şükretmez. Allah'ın nimetinden bahsetmek şükürdür, onu terk etmek küfürdür. Cemaat rahmettir, ayrılık azaptır."

Sünnetten biri de kardeşine bir iyilik için veya zorluğu kolaylaştırmak için şefaat etmektir. Buhari'nin Ebu Musa'dan rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: "Peygamber (s.a.v.) oturuyordu, o sırada bir adam geldi ve bir şey istedi veya bir ihtiyacını dile getirdi, yüzünü bize döndürdü ve şöyle buyurdu: Şefaat edin ki ecirlendirilesiniz ve Allah, peygamberinin diliyle dilediğini hükmetsin."

Müslim'in İbn Ömer'den, onun da Peygamber (s.a.v.)'den rivayet ettiğine göre, şöyle buyurmuştur: "Kim bir Müslüman kardeşine bir iyilik veya zorluğu kolaylaştırmak için bir sultana ulaşmasına vesile olursa, ayakların kaydığı günde sıratı geçmeye yardım edilir."

Müslümanın, kardeşinin onurunu gıyabında savunması da menduptur. Tirmizi'nin rivayet ettiğine göre, bu hadis hasendir, Ebu Derda'dan, Peygamber (s.a.v.)'den rivayet ettiğine göre, şöyle buyurmuştur: "Kim kardeşinin onurunu savunursa, Allah da kıyamet gününde onun yüzünden ateşi uzaklaştırır." Ebu Derda'nın bu hadisini Ahmed rivayet etmiştir ve senedinin hasen olduğunu söylemiştir, aynı şekilde Heysemi de böyle söylemiştir.

İshak b. Rahuye'nin Esma bint Yezid'den rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: Resulullah (s.a.v.)'i şöyle derken duydum: "Kim kardeşinin onurunu gıyabında savunursa, Allah'ın onu ateşten azat etmesi haktır."

Kudai, Müsnedü'ş-Şihab'da Enes'ten rivayet ettiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kim kardeşine gıyabında yardım ederse, Allah da ona dünyada ve ahirette yardım eder." Kudai bunu İmran b. Husayn'dan şu ekleme ile rivayet etmiştir: "Ve o, ona yardım etmeye muktedirdir." Ebu Davud ve Buhari'nin Edebü'l-Müfred'inde rivayet ettiğine göre, Zeyn Iraki: Senedi hasendir demiştir, Ebu Hureyre'den, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Mümin müminin aynasıdır, mümin müminin kardeşidir, nerede karşılaşırsa karşılaşsın, onun kayıplarını önler ve onu arkasından korur."

Ey Müslümanlar:

Bu bölümde ve bir önceki bölümde geçen şerefli nebevi hadislerden öğrendiniz ki, kim Allah için bir kardeşini severse, onu sevdiğini ona haber vermesi ve bildirmesi sünnettir. Müslümanın, kardeşine gıyabında dua etmesi de sünnettir. Aynı şekilde kardeşinden kendisine dua etmesini istemesi de sünnettir. Kardeşini sevdikten sonra onu ziyaret etmesi, onunla oturup kalkması, onunla Allah için iletişim kurması ve ona cömert davranması da sünnettir. Müslümanın, kardeşini sevindirmek için hoşuna gidecek şekilde karşılaması menduptur. Müslümanın, kardeşine hediye vermesi menduptur. Ayrıca, hediyesini kabul etmesi ve ona karşılık vermesi de menduptur.

Müslüman, kendisine iyilik yapan insanlara şükretmelidir. Sünnetten biri de kardeşine bir iyilik için veya zorluğu kolaylaştırmak için şefaat etmektir. Kardeşinin onurunu gıyabında savunması da menduptur. Öyleyse, Rabbimizin sevdiği ve razı olduğu gibi olmak için bu şer'i hükümlere ve diğer İslam hükümlerine bağlı kalalım ki, Rabbimiz bizde olanı değiştirsin, hallerimizi düzeltsin ve dünya ve ahiretin hayırlarına nail olalım?!

Değerli dinleyicilerim: Hizb-ut Tahrir Medya Bürosu radyosunun dinleyicileri:

Bu bölümde bu kadarıyla yetiniyoruz, gelecek bölümlerde düşüncelerimize devam edeceğiz inşallah Teâlâ, o zamana kadar ve sizinle buluşana kadar sizi Allah'ın himayesine, korumasına ve güvenliğine bırakıyoruz. Bizi dinlediğiniz için teşekkür ederiz. Esselamu aleyküm ve rahmetullahi ve berakatuhu.

Ey Müslümanlar Biliniz! - Bölüm 15

Ey Müslümanlar Biliniz!

Bölüm 15

Hilafet devletinin yardımcı organlarından biri de, halifenin kendisiyle birlikte atadığı, hilafetin yükünü taşımada ve sorumluluklarını yerine getirmede ona yardımcı olan vezirlerdir. Hilafetin yüklerinin çokluğu, özellikle de hilafet devleti büyüyüp genişledikçe, halife bu yükü tek başına taşıyamaz hale gelir ve sorumluluklarını yerine getirmede kendisine yardımcı olacak birine ihtiyaç duyar. Ancak, İslam'daki vezir anlamı ile, günümüzdeki demokratik, kapitalist, laik veya diğer sistemlerdeki vezir anlamı karışmaması için, "vezir" kelimesini sınırlamadan kullanmak doğru değildir.