جواب سؤال: ماذا وراء التفجيرات التي تشهدها تركيا؟
December 21, 2016

جواب سؤال: ماذا وراء التفجيرات التي تشهدها تركيا؟

جواب سؤال

ماذا وراء التفجيرات التي تشهدها تركيا؟

السؤال: وقع السبت 2016/12/17 تفجير... (قتل 13 جنديا، السبت، وجرح 48 آخرون منهم من المدنيين في انفجار سيارة مفخخة قرب جامعة أرجيس الواقعة في ولاية قيصرية وسط تركيا، وفقا لبيان صادر عن القوات المسلحة التركية...) (موقع سي أن أن العربية، 2016/12/17)، وكان قد وقع تفجيران ليل السبت الماضي 2016/12/10 بالقرب من استاد نادي بيشكتاش وسط مدينة اسطنبول، مما أسفرا عن مقتل 38 شخصا، بينهم 30 من أفراد الشرطة، وارتفع عدد القتلى أخيرا إلى 44 شخصا، وأعلن تنظيم يسمى "صقور حرية كردستان" مسئوليته عن التفجيرين السابقين. فهل هو كذلك وراء التفجير الحالي؟ وما خلفية هذا التنظيم؟ وما الدافع من وراء هذه التفجيرات؟ وجزاك الله خيرا.

الجواب:

1- بالنسبة لتفجيري اسطنبول 2016/12/10 فقد تبناه تنظيم صقور حرية كردستان كما جاء في إعلان التنظيم:

- (أعلنت جماعة صقور حرية كردستان المنبثقة عن حزب العمال الكردستاني يوم الأحد مسؤوليتها عن تفجيرين خارج استاد لكرة القدم في مدينة اسطنبول التركية أسفرا عن مقتل 38 شخصا وإصابة 155... وفي بيان على موقعها الإلكتروني قالت الجماعة التي أعلنت مسؤوليتها عن هجمات أخرى في تركيا في العام الحالي إنها نفذت الهجومين اللذين وقعا مساء السبت... وأحدثا صدمة في بلد ما زال يحاول التعافي من محاولة انقلاب فاشلة وتفجيرات عدة منذ بداية العام... وقعت هجمات السبت بالقرب من استاد فودافون التابع لفريق بشيكطاش لكرة القدم بعد ساعتين تقريبا من انتهاء مباراة في الاستاد وبدا أن الهجمات استهدفت رجال الشرطة...) (أنقرة-رويترز، 11 كانون الأول/ديسمبر 2016) ثم ازدادت الأعداد: (ارتفعت حصيلة ضحايا تفجيري اسطنبول اللذين وقعا مساء أول من أمس السبت إلى 44 قتيلا على الأقل، حسب حصيلة نشرتها وزارة الصحة ونقلتها وسائل الإعلام التركية. وقال وزير الصحة رجب أكداغ أمام البرلمان في أنقرة "من المؤلم جدا أن نخسر 36 من شرطيينا وثمانية من مدنيينا في هجوم دموي"...) (لندن: «الشرق الأوسط أونلاين» - الاثنين - 12 كانون الأول/ديسمبر 2016)

2- وأما تفجير 2016/12/17 فلم تتبن فعله أية جهة حتى تاريخه، ولكن المسئولين الأتراك ذكروا في تصريحاتهم أن تفجير (اليوم) يشبه تفجير السبت الماضي 2016/12/10: (وفي السياق نفسه، قال نعمان قورتولموش نائب رئيس الوزراء التركي إن المواد المستخدمة في الهجوم بسيارة ملغومة على حافلة تقل جنودا خارج نوبة عملهم في قيصرية بوسط البلاد مشابهة لتلك التي استخدمت في تفجيري اسطنبول الأسبوع الماضي. وأدلى قورتولموش بهذا التصريح خلال مقابلة مع محطة إن.تي.في التلفزيونية. ولم تعلن أي جهة مسؤوليتها على الفور عن الهجوم الذي قتل 13 شخصا وأصاب 55 آخرين...) (العربية.نت، السبت 17 كانون الأول/ديسمبر 2016م)، (من جهته، قال الرئيس التركي، رجب طيب أردوغان، إن حزب العمال الكردستاني مسؤول عن الهجوم. وأوضح أردوغان في بيان أن "تنظيماً إرهابياً انفصالياً" مسؤول عن الهجوم، مشيراً إلى ارتباط مثل هذه الهجمات بالتطورات في العراق وسوريا. ويستخدم الرئيس التركي عبارة "تنظيم إرهابي انفصالي" مراراً للإشارة إلى حزب العمال الكردستاني الذي تدرجه الولايات المتحدة والاتحاد الأوروبي وتركيا في قائمة المنظمات الإرهابية...) (العربية.نت، السبت 17 كانون الأول/ديسمبر 2016)

وعليه فإن الراجح بالنسبة لمن قام بتفجير يوم 2016/12/17 وتفجيري 2016/12/10 هو الفاعل نفسه أي صقور حرية كردستان أو ما يسمى "TAK".

3- أما خلفية هذا التنظيم وواقعه، فسنبينه بعد بيان تطورات التغيير في حزب العمال الكردستاني بعد اعتقال مؤسسه أوجلان:

أ- عقب اعتقال أوجلان في العاصمة الكينية نيروبي عام 1999 تشكلت لجنة سداسية لقيادة منظومة المجتمع الكردستاني، وهذه المنظومة تتميز بتركيبة معقدة جدا مقارنة بالأحزاب الكردية في باقي أجزاء كردستان، فالمنظومة عمليا تتألف من أربعة أحزاب كبرى تضم في إطارها عشرات المنظمات الشبابية والطلابية والنسائية والاجتماعية واللجان الخدمية والأمنية... وهذه الأحزاب هي: حزب العمال الكردستاني في تركيا، وحزب الاتحاد الديمقراطي في سوريا، وحزب الحل الديمقراطي في العراق، وحزب الحياة الحرة في إيران "بيجاك". ولكل حزب من هذه الأحزاب قيادته وتنظيمه الخاص، ولكنه في النهاية ينضوي في إطار منظومة المجتمع الكردستاني التي يرأسها منذ ذلك الوقت "1999م" مراد قره يلان.

ب- لقد غلب على حزب العمال الكردستاني خلال ولاية مراد قره يلان تليين مواقفه من تركيا، فمنذ القبض على عبد الله أوجلان في 1999م تقلصت أهداف حزب العمال الكردستاني من المطالبة بالاستقلال التام لكردستان إلى نيل الحقوق الثقافية وشكل من أشكال الحكم الذاتي يقتصر على الأكراد الأتراك وذلك بعد التفاهمات التي تمت بين الحكومة التركية وبين أوجلان بتخطيط من أمريكا، ومن ثم الهدوء الذي تم على إثر ذلك بين حزب العمال الكردستاني والحكومة التركية...

ج- استمرت العلاقة بين حزب العمال الكردستاني وبين الحكومة التركية في عهد مراد قرة يلان بشيء من اللين والهدوء وفق ما رسمته أمريكا من خطوات لتهدئة الأوضاع بين الحكومة التركية وبين الأكراد، ومن ثم توالت وسائل التهدئة بين الطرفين، وبخاصة اعتباراً من أواخر 2012:

  • 2012/12/16: قام رئيس هيئة الاستخبارات التركية "هاكان فيدان" بزيارة جزيرة إيمرالي والتقى هناك عبد الله أوجلان.
  • 2012/12/09: أعلن "رجب طيب أردوغان" على قناة trt الحكومية عقد لقاءات مع أوجلان.
  • 2013/3/21: تمّت قراءة رسالة عبد الله أوجلان أمام الحشود المجتمعة من أجل إحياء عيد النيروز، حيث دعا خلالها إلى التخلي عن السلاح وبدء الكفاح السياسي. وقال حينها أوجلان العبارة التالية: "حان وقت التخلي عن السلاح وانسحاب العناصر المسلحة إلى خارج الأراضي التركية. وهذا لا يعني نهاية الصراع. إنما يعني بداية كفاح من نوع آخر".
  • (رحبت الولايات المتحدة بدعوة زعيم حزب العمال الكردستاني عبد الله أوجلان أمس متمردي الحزب إلى "إلقاء السلاح"، ووصفتها بأنها "خطوة إيجابية"، كما رحبت بها الحكومة التركية، بينما أثارت استياء القوميين الأتراك... وقالت المتحدثة باسم وزارة الخارجية فكتوريا نولاند إن "إعلان أوجلان وقف إطلاق النار يمكن أن يساعد في إنهاء "العنف المأساوي المستمر منذ أكثر من ثلاثة عقود في تركيا". وأضافت نولاند إن الولايات المتحدة تحيي كذلك "الجهود الشجاعة التي بذلتها الحكومة التركية وجميع الأطراف المعنية لتحقيق الحل السلمي الذي سيعزز الديمقراطية في تركيا...) (الجزيرة نت، 2013/3/22)
  • 2013/04/04: تمّ تشكيل لجنة الحكماء المؤلفة من 63 شخصاً، وبدؤوا بالتجول في أنحاء تركيا للتحاور من أجل حلّ القضية الكردية حلاً متفقاً عليه.
  • 2013/04/25: أعلن مراد قارايلان أحد قادة جبل قنديل أمام مئات الصحفيين بأنّ التنظيم سيبدأ بعملية الانسحاب من الأراضي التركية اعتبارًا من 8 أيار/مايو عام 2013.

د- استمرت هذه التهدئة وهذا اللين طوال ولاية مراد قرة يلان ثم أصبحت الأمور تميل إلى الشدة بعد ذلك اعتباراً من ولاية جميل بايك بعد عقد المؤتمر التاسع لحزب العمال الكردستاني وانتخاب بايك خلفاً لمراد: (وعقد المؤتمر التاسع لحزب العمال الكردستاني، في شهري حزيران وتموز الماضيين، في قنديل بمشاركة 162 عضوا، وبموجبه حصلت تغييرات في قيادات الحزب، وحل بايك محل قرة يلان متقدما بثلاثة أصوات على الأخير...) (موقع الحزب الديمقراطي الكردستاني، 2013/11/06)

إن التغيير الذي طال رئاسة اللجنة شكل في نظر بعض الأوساط الكردية والتركية انقلابا سياسيا على المرحلة السابقة، حيث تم انتخاب لجنة قيادية جديدة بالكامل مؤلفة من ستة أشخاص (ثلاثة رجال وثلاث نساء) برئاسة القيادي البارز جميل بايك. ويمكن القول إن التغيير الذي طال قيادة الحزب خلال المؤتمر شكل منعطفا جديدا في استراتيجية الحزب، سواء على مستوى انتخاب قيادة جديدة بالكامل، أو على مستوى السياسة التي ينبغي اتباعها في المرحلة المقبلة... والأحداث اللاحقة تدل على تلك السياسة:

  • 5 تموز/يوليو عام 2013: تمّ اختيار جميل "باييك" أحد القياديين العسكريين لتنظيم حزب العمال الكردستاني في جبل قنديل ومعه "بيسي هوزاط" لرئاسة اتحاد المجتمعات الكردية KCK.
  • 31 تموز/يوليو عام 2013: أدلى جميل باييك بتصريحات لهيئة الإذاعة البريطانية bbc، أكّد فيها بأنّ التنظيم سيوقف عملية الانسحاب في حال لم تقم الحكومة التركية بخطوات ملموسة حتّى تاريخ 1 أيلول القادم. ولم يكتف بهذا بل وجّه إنذارًا يتضمّن عودة العناصر التي انسحبت مجدّدًا إلى الأراضي التركية.
  • 19 آب/أغسطس عام 2013: أفاد جميل باييك بأنه في حال تمّ إفشال مسيرة المصالحة الوطنية، فإنّ الأوضاع الأمنية داخل تركيا ستتدهور أكثر من ذي قبل.
  • 9 أيلول/سبتمبر عام 2013: أعلن اتحاد المجتمعات التركية KCK أنّ انسحاب عناصر تنظيم حزب العمال الكردستاني من الأراضي التركية، قد توقف بشكل كامل.
  • 3 كانون الأول/ديسمبر عام 2013: ألقى جميل باييك خطابًا حول آخر التطورات في تركيا، قال فيه: "إذا استمر الوضع على هذا المنوال، فلا بدّ من نشوب حرب في تركيا. لقد أمهلنا الحكومة التركية فرصة لتحقيق مطالبنا حتّى الربيع القادم، فإن تمّ تحقيق هذه المطالب من قِبل الحكومة التركية فإنّ المشكلة سوف يتمّ حلّها عن طريق المصالحة. وإن لم يتمّ قبول شروطنا فإننا لا يُمكننا الاستمرار بهذا الشكل مع الأتراك".
  • 20 كانون الأول/ديسمبر عام 2014: قال جميل باييك: "إن التخلّي عن السلاح يُعد بمثابة الموت بالنسبة لهم".
  • 12 حزيران/يونيو عام 2015: قال رئيس حزب الشعوب الديمقراطي "صلاح الدين ديميرطاش" إن تنظيم حزب العمال الكردستاني يمكنه أن يتخلّى عن سلاحه بناء على نداء زعيم التنظيم "عبد الله أوجلان". فرد عليه اتحاد المجتمعات الكردية قائلًا: "على الجميع أن يدرك الحقيقة التالية وهو أن مسألة التخلي عن الصراع المسلح ضد الدولة التركية أمر عائد إلينا تمامًا ولا يحق لأي شخص أن يبدي رأيا بهذا الشأن. وعلى الجميع أيضا أن يعلم أن حزب الشعوب الديمقراطي لا يمثّل الجناح السياسي لنا. وبالتالي لا يمكن لقيادات حزب الشعوب الديمقراطي أن تطالبنا بترك السلاح، ولا نعتقد أن زعيمنا "عبد الله أوجلان" سيطالبنا بالتخلي عن السلاح ضمن الشروط والظروف الراهنة...
  • كما نود أن يعلم الجميع أن قرارنا بعدم التخلي عن السلاح، لا يُعد رفضًا لمطالب أوجلان ولسنا بصدد عرقلة العمل السياسي لحزب الشعوب الديمقراطي".
  • 2015/07/12 أعلنت منظومة المجتمع الكردستاني (KCK، اليوم الأحد، أن وقف إطلاق النار المبرم مع تركيا منذ عام 2012 قد انتهى، مبررة ذلك «ببناء الدولة التركية للسدود والمواقع العسكرية»... جاء ذلك في بيان أصدرته الرئاسة المشتركة للمجلس التنفيذي لمنظومة المجتمع الكردستاني KCK قالت فيه: إن الدولة التركية انتهكت شروط الهدنة... ARA NEWS 2016/7/12)
  • 2015/07/14 كتب أحد رؤساء منظومة المجتمع الكردستاني "بيسي هوزارط" مقالاً نشر في صحيفة "أوزغور غوندم" تحت عنوان "المرحلة القادمة، مرحلة الحرب التي سيقوم بها الشعب الثائر في تركيا"

هـ- يتبين مما سبق أن حزب العمال الكردستاني في عهد مراد كان أقرب إلى الخط الأمريكي بتنفيذ الاتفاق الأمريكي للتهدئة بين حزب العمال والحكومة التركية وأن تلك المرحلة قد توجت بعقد اتفاقية السلام بينهما في آذار2013... وخلال تلك الفترة كان تذمر من بعض الأكراد أدى إلى انشقاقات واعتراضات... لقد أغضبت أجواء التهدئة في عهد مراد قرة يلان (1999-2013) بعض الأكراد لأنهم رأوا فيها بعض التنازلات... في هذه الأجواء كان انشقاق تنظيم صقور حرية كردستان أو ما يسمى TAK عن حزب العمال الكردستاني في 2004 حيث كان منذ تأسيسه في 1993 مرتبطاً بحزب العمال الكردستاني، ويعمل الآن بشكل مستقل كما يقول، ويشدد تنظيم "تاك"، على أن تنظيمهم مستقل ولا علاقة لهم بأي أحد، وهم يعرّفون عن أنفسهم بأنهم "قوات فدائية"، من الناحية الهيكلية، وهدفهم الأساسي هو ضرب البنية العسكرية للجيش التركي وتخريب قطاع السياحة... وقد كانت أولى عمليات الصقور في 2005، استهداف حافلة للسياح ما أدى إلى مقتل 5 أشخاص وإصابة 20 آخرين. وعلى غرار تركيا، فإنه اعتباراً من عام 2008، تم اعتبار تنظيم الـ "تاك"، تنظيماً إرهابياً من قبل خارجية الولايات المتحدة، ودخل قائمة التنظيمات الإرهابية الأجنبية، ويعتبره الاتحاد الأوروبي كذلك حزباً إرهابياً...

و- وبعد التغيير الذي حدث في انتخابات المؤتمر التاسع ومجيء ولاية بايك في تموز 2013 أصبح حزب العمال يميل إلى الخط الإنجليزي مستهدفاً أردوغان وحكومته بأعمال مادية من تفجيرات وأعمال قتل... وانعكس ذلك بقوة على أعمال الصقور وبخاصة خلال السنة الحالية، فقد كانت الأجواء مساعدة لتنظيم صقور حرية كردستان لمضاعفة أعمالهم ضد قوات الأمن التركية، وعليه فقد تصاعدت أعمال الصقور في هذه الفترة، ولإلقاء الضوء على تلك العمليات منذ أواخر السنة الماضية ثم السنة الحالية حيث ازدادت سخونة حتى كانت العملية الأخيرة 2016/12/17 يمكننا ملاحظة هذا الأمر بوضوح:

  • كانون الأول/ديسمبر 2015 - استهداف مطار صبيحة كوكجن بإسطنبول بالصوايخ أدى الهجوم إلى مقتل موظفة.
  • شباط/فبراير 2016 - تفجير سيارة مفخخة بأنقرة أدى الهجوم إلى مقتل 28 شخصا معظمهم جنود.
  • آذار/مارس 2016 - تفجير سيارة مفخخة في أنقرة أدت إلى مقتل وإصابة العشرات.
  • حزيران/يونيو 2016 - تفجير سيارة مفخخة في حي فزنجيلار بإسطنبول، 11 قتيلا وإصابة 35 معظمهم شرطة.
  • تشرين الأول/أكتوبر 2016 - تفجير دراجة نارية في حي يني بوسنا بإسطنبول، إصابة 10.
  • تشرين الثاني/نوفمبر 2016 - تفجير سيارة مفخخة عند بوابة مبنى ولاية أضنة جنوب تركيا، مقتل مدنيين وإصابة العشرات.
  • 10 كانون الأول/ديسمبر 2016 - تفجير مزدوج في حي بشكتاش أسفر عن مقتل 44 شخصا معظمهم من الشرطة وإصابة نحو 200.
  • 17 كانون الأول/ديسمبر 2016 - تفجير (قتل 13 جنديا، السبت، وجرح 48 آخرون منهم من المدنيين في انفجار سيارة مفخخة قرب جامعة أرجيس الواقعة في ولاية قيصرية وسط تركيا، وفقا لبيان صادر عن القوات المسلحة التركية... ونقلا عن مصادر أمنية أن "السيارة المفخخة انفجرت قرب مدخل جامعة أرجيس، بجانب حافلة تُقل عسكريين خرجوا لقضاء إجازة نهاية الأسبوع"، في الوقت الذي "هرعت فرق الشرطة والإسعاف إلى مكان الحادث، الذي أسفر عن سقوط قتلى وجرحى نُقلوا إلى المستشفيات في الولاية وسط تدابير أمنية مكثفة...) (موقع سي أن أن العربية، 2016/12/17)

ز- وبدراسة كل ما سبق يتبين لنا الخلفية السياسية لصقور حرية كردستان وهي على النحو التالي:

بعد أن أعلن جميل بايك في 2014/12/20 ("إن التخلّي عن السلاح يُعد بمثابة الموت بالنسبة لهم"، فقد شرع حزب العمال الكردستاني بزعامة بايك بالتشدد إلى أن بلغت الذروة في 2015/07/12 حيث أعلنت منظومة المجتمع الكردستاني KCK بقيادة بايك انتهاء وقف إطلاق النار مع حكومة أردوغان... وفي خط مواز نشط تنظيم الصقور TAK في الأعمال المادية ضد المصالح الحيوية للحكومة التركية وخاصة الأمنية حتى كانت العمليتان في 2016/12/10 و2016/12/17.

وهذا يعني أن الراجح في خلفية الصقور أنهم يتناغمون مع خط بايك القريب حالياً من خط أوروبا وبخاصة بريطانيا ضد حكم أردوغان الموالي لأمريكا.

ح- ويؤكد ذلك أن جميل بايك أحد مؤسسي حزب العمال الكردستاني قال في 15 آذار/مارس 2016م في تصريحات لصحيفة التايمز البريطانية: "نريد إسقاط أردوغان وحزب العدالة والتنمية، لأنه طالما لم يسقط أردوغان وحزبه فلن يكون هناك ديموقراطية في هذا البلد"... (بي بي سي، 2016/03/15م)...

وأيضاً فإن رئيس حزب الشعب الجمهوري عميل إنجلترا كليجدار أوغلو قال أمام المؤتمر الـ 72 للجمعية العامة لاتحاد الغرف والبورصات التركية، (TOBB) في العاصمة أنقرة "ما هو هذا النظام الرئاسي؟ سيتكلّم شخص واحد وتصمت تركيا... هذا النظام الرئاسي لا يمكن تطبيقه في هذا البلد دون إراقة الدماء" (www.tna24.com 2016/05/13)...

ط- من كل ذلك يتبين أن الذين وراء التفجيرات الأخيرة في اسطنبول هم الإنجليز. وأما عن الدافع وراء ذلك فلا يخرج عن الأمور التالية:

  • إيجاد حالة من عدم الاستقرار للنظام الموالي لأمريكا في تركيا استمراراً لذيول محاولة الانقلاب الأخير الذي قام به عملاء الإنجليز، فهم ولا شك يدركون أنه ليس من السهل تغيير هذا النظام في تركيا لأن أردوغان أوجد ركائز قوية لأمريكا في تركيا، ولكن يمكن أن يؤثروا في الاضطراب وعدم الاستقرار الذي إذا تكرر فقد يوهن ركائز النظام...
  • هذا من جهة ومن جهة أخرى فإن النظام البرلماني في تركيا أسسته إنجلترا بيد عميلها مصطفى كمال بعد أن هدمت الخلافة في 1924م مما يعني أن بريطانيا هي الأب الروحي للنظام البرلماني في تركيا، ولذلك يريد أردوغان ومن ورائه أمريكا إغلاق هذا الباب إلى الأبد بتغيير النظام البرلماني إلى النظام الرئاسي وإعطاء رئيس الجمهورية أكثر صلاحيات، وأما بريطانيا فلا تريد هذا النظام الرئاسي... وقد سبق أن صرح رئيس حزب الشعب الجمهوري عميل إنجلترا كليجدار أوغلو بأن هذا النظام الرئاسي لا يمكن تطبيقه في هذا البلد دون إراقة الدماء (كتبت صحيفة "صباح" التركية في عنوان لها "إنه يهين المجلس والشعب والسياسة" وذلك في إشارة إلى تصريحات رئيس حزب الشعب الجمهوري، "كليجدار أوغلو"، الذي قال فيه: "لا يمكنكم تطبيق النظام الرئاسي دون إراقة الدماء"...) (تركيا بوست، 2016/5/13).

والخلاصة هي أن بريطانيا تريد بأعمال القتل والتفجيرات التي يقوم بها الموالون لها ومنهم صقور حرية كردستان، تريد أن تصطاد عصفورين بحجر: إيجاد عدم الاستقرار في النظام التركي الموالي لأمريكا، وفي الوقت نفسه الوقوف بقوة في وجه محاولة أردوغان لإعلان النظام الرئاسي مكان النظام البرلماني. وأما ما يُظن منه أن هذه الأعمال ستقود إلى منطقة حكم ذاتي، فهذا الأمر مستبعد على الأقل في المدى المنظور.

  • ·     وفي الختام فإنه من المؤلم حقاً أن تسيل دماء المسلمين ليس من أجل الإسلام وأمة الإسلام بل لتحقيق مصالح الكفار المستعمرين... ومع ذلك فإن هذه الأمة أمة خير ستنهض بإذن الله بعد رقود وتقوم بعد قعود، وأحداث تاريخ هذه الأمة تنطق بذلك، فمن كان يتوقع لأمة الإسلام بعد أن غزاها الصليبيون ثم التتار ودمروا عاصمة الخلافة بغداد وأحالوا مياه دجلة من اللون الرقراق الصافي إلى اللون الأحمر المختلط بالسواد من كثرة الدماء التي اختلطت بحبر المخطوطات التي أهريقت فيه، من كان يتوقع أن تلك الأمة بعد ذلك الحال تنهض من جديد وتفتح القسطنطينية؟ من كان يتوقع؟ ولكن لله رجالاً لن يناموا على ضيم ولن يسكتوا على ظلم حتى يضعوا الأمور بحق في مواضعها ويعيدوا الخلافة الراشدة إلى مقاعدها، ولسان حالهم: ﴿مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا، وحقاً وصدقا: ﴿إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا.

الحادي والعشرون من ربيع الأول 1438هـ

2016/12/20م

More from Soru & Cevap

Cevap Soru: Yahudi Varlığının İran'a Saldırısı ve Sonuçları

Cevap Soru

Yahudi Varlığının İran'a Saldırısı ve Sonuçları

Soru:

El Arabiya, 27.06.2025 tarihinde web sitesinde yayınladı: (Bilgi sahibi 4 kaynağa göre Başkan Donald Trump yönetimi, İran'a sivil amaçlarla enerji üretimi için bir nükleer program inşa etmesi için 30 milyar dolara kadar yardım etme olasılığını görüştü. Kaynaklar, bu görüşmelerin ateşkes anlaşmasına varılmasının ardından bu hafta da devam ettiğini ekledi. Trump yönetimi yetkilileri, müzakere edilemez tek bir maddeyle sabit, başlangıç niteliğindeki ve gelişmiş çeşitli tekliflerin sunulduğunu doğruladı: "İran'ın uranyum zenginleştirmesinin tamamen durdurulması"). Trump, İran ile Yahudi varlığı arasında önerdiği ateşkesin yürürlüğe girdiğini açıklamıştı (Netanyahu, Trump'ın önerisini kabul ettiğini söyledi. Reuters haber ajansı, kıdemli bir İranlı yetkilinin Tahran'ın Katar arabuluculuğu ve Amerikan önerisiyle ateşkesi kabul ettiğini söylediğini aktardı. El Cezire, 24.06.2025). Bütün bunlar, Trump'ın güçlerinin 22.06.2025 tarihinde İran nükleer tesislerine saldırmasından ve Yahudi varlığının 13.06.2025 tarihinden itibaren İran'a geniş çaplı ve ani bir saldırı başlatmasından sonra gerçekleşti. Buradaki soru, Yahudi varlığı neden sadece Amerika'nın emriyle gerçekleştirdiği bu ani saldırıyı gerçekleştirdi? İran zaten Amerika'nın yörüngesinde değil mi, o zaman Amerika İran nükleer tesislerine saldırmaya nasıl katıldı? Teşekkürler.

Cevap:

Cevabın netleşmesi için aşağıdaki konuları gözden geçirelim:

1- Evet, İran nükleer programı Yahudi varlığı için büyük bir tehlike oluşturuyor, bu yüzden ondan her türlü yolla kurtulmak istiyor. Bu nedenle, Başkan Trump'ın 2018'de 2015 anlaşmasından çekilmesini alkışladı. Yahudi varlığının pozisyonu, sadece Libya modelini ve İran'ın nükleer programının sökülmesini, yani İran'ın nükleer programından tamamen vazgeçmesini kabul ettiği yönündeydi. Bu nedenle İran içindeki casuslarını yoğunlaştırdı. Yahudi varlığının ilk günkü saldırısı, İran içinde bir ordu dolusu ajanın olduğunu ortaya çıkardı. Bu ajanlar, İran istihbarat teşkilatının liderlerinin evlerini de içeren hedeflere, İran içindeki küçük atölyelerde insansız hava araçlarını monte edip fırlatarak, az miktarda para karşılığında Yahudi varlığının istihbarat servisi "MOSSAD" ile işbirliği yapıyorlardı. Bu, Yahudi varlığının liderlerini tasfiye ettiği zaman İran'ın Lübnan'daki partisine olanlara benziyor!

2- Amerika'nın pozisyonu, Yahudi varlığına temel destek ve hatta İran nükleer projesine karşı onları harekete geçiren güçtü. Ancak Trump, bunu başarmak için masaya müzakereci çözümü ve askeri çözümü koydu. Böylece Amerika ve İran, Nisan 2025'te müzakereler için Umman'ın başkenti Maskat'a yöneldiler. Trump yönetimi, nükleer müzakerelerde yapılan tavizlerin derinliğini övüyordu, sanki yeni bir nükleer anlaşma çok yakınmış gibi. Trump, bu anlaşmayı tamamlamak için iki aylık bir süre belirlemişti. Yahudi varlığı yetkilileri, bölgeye gönderilen Amerikan elçisi ve İran'la ilk müzakereci olan Witkoff ile, İran heyetiyle her görüşmeden önce neredeyse bir kez görüşerek, Amerikan müzakerecinin müzakerelerde neler olup bittiği hakkında bilgi vermesini sağlıyorlardı...

3- Trump yönetimi, bazı önde gelen isimlerinin, Yahudi varlığı ile uyumlu olan katı görüşünü benimsedi. Bu, Avrupa'da da katı görüşlerin ortaya çıkmasıyla aynı zamana denk geldi. Avrupa ülkeleri, Amerika'nın İran ile tek başına müzakere etmesinden rahatsızdı, yani Amerika, İran ile yapılacak herhangi bir anlaşmadan aslan payını alacaktı. Özellikle İran, Trump yönetiminin ağzını sulandırıyordu, çünkü Amerikan şirketlerinin İran içinde petrol ve gaz sözleşmeleri, havayolu şirketleri ve daha pek çok alanda yüz milyarlarca dolar yatırım yapıp faydalanabileceği konuşuluyordu. Bu katı görüşler, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın katı bir raporuyla sonuçlandı: (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Guvernörler Kurulu, yaklaşık 20 yıl sonra ilk kez bugün, 12 Haziran 2025 Perşembe günü, İran'ın nükleer silahların yayılmasını önleme konusundaki yükümlülüklerini ihlal ettiğini açıkladı... Deutsche Welle Alman, 12.06.2025). İran'ın dini lideri bundan önce zenginleştirmeyi durdurmayı reddetmişti: (Hameney, "Müzakereler gündemde olduğuna göre, karşı tarafa bir uyarıda bulunmak istiyorum. Bu dolaylı müzakerelere katılan ve görüşmelerde bulunan Amerikan tarafı, boş konuşmamalı. 'İran'ın uranyum zenginleştirmesine izin vermeyeceğiz' demeleri büyük bir hata; İran bu kişinin veya şunun iznini beklemiyor..." dedi. Trump'ın Orta Doğu elçisi Witkoff, Pazar günü Washington'ın Tahran ile olası bir anlaşmada herhangi bir uranyum zenginleştirme seviyesini kabul etmeyeceğini söyledi. Witkoff, ABC News'e verdiği demeçte, "Bizim açımızdan her şey, zenginleştirme içermeyen bir anlaşmayla başlıyor. Yüzde bir bile zenginleştirme kapasitesine izin veremeyiz" dedi. İran International gazetesi, 20.05.2025).

4- İran'ın zenginleştirmeyi durdurmayı reddetmesi ve Amerika'nın bunu durdurmakta ısrar etmesiyle Amerikan-İran müzakereleri, müzakerelerin sona erdiği ilan edilmemiş olsa bile, çıkmaza girdi. Ancak Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın 12.06.2025'te rapor yayınlamasıyla Yahudi varlığı, Amerika ile gizlice planlanmış bir planla hızla harekete geçti ve 13.06.2025'te ani bir saldırı gerçekleştirdi. Bu saldırıda İran'ın Natanz bölgesindeki nükleer tesisi vuruldu. Bu tesis, İran'ın en büyük uranyum zenginleştirme tesisi ve 14 bin santrifüje sahip. Ayrıca, İran ordusu ve Devrim Muhafızları liderlerine ve nükleer bilimcilere yönelik bir dizi suikast gerçekleştirdi ve füze fırlatma rampalarına saldırdı. Yahudi varlığı, saldırısının nedenini İran'ın nükleer silah araştırmalarına ve geliştirmelerine yeniden başlaması olarak haklı gösterse de, Netanyahu'nun sözlerine göre (RT, 14.06.2025), tüm bunlar İran'ın herhangi bir nükleer silah üretmeyi planlamadığı ve nükleer programının barışçıl olduğundan emin olmak için herhangi bir uluslararası denetim seviyesini kabul ettiği yönündeki birçok İran açıklamasıyla çelişmektedir. Ancak kesin olan bir şey de, Yahudi varlığının harekete geçmek için Amerikan'dan yeşil ışık beklediği ve bu pencerenin yeşil ışıkla açıldığını gördüğünde saldırıya başladığıdır.

5- Bu nedenle, aklı başında hiç kimse Yahudi varlığının Amerika'dan yeşil ışık almadan böyle bir saldırı gerçekleştirebileceğini hayal edemez, bu kesinlikle mümkün değil. (Amerika'nın İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, bugün Perşembe günü, İsrail'in Amerika Birleşik Devletleri'nden "yeşil ışık" almadan İran'a saldırmasını beklemediğini söyledi... Arab 48, 12.06.2025). Trump ile Netanyahu arasında 40 dakika süren bir telefon görüşmesinden sonra (İsrailli bir yetkili, Cuma günü "The Times of Israel" gazetesine, Tel Aviv'in Washington'un ve Donald Trump'ın aktif katılımıyla "geniş bir medya ve güvenlik yanıltma kampanyası" yürüttüğünü ve İran'ı nükleer tesislerine bir saldırının yakın olmadığına ikna etmeyi amaçladığını açıkladı... Ayrıca, İsrail medyasının o dönemde Trump'ın Netanyahu'yu İran'a saldırmaması konusunda uyardığı iddialarını içeren sızıntılar aldığını ve bu sızıntıları "aldatma operasyonunun bir parçası" olarak nitelendirdi. El Cezire Net, 13.06.2025). Buna ek olarak, Amerika'nın saldırıdan önce Yahudi varlığına özel silahlar tedarik etmesi ve bu silahların saldırıda kullanılması eklenebilir: (Medya raporları, Amerika Birleşik Devletleri'nin geçen Salı günü gizlice İsrail'e yaklaşık 300 adet AGM-114 Hellfire füzesi gönderdiğini ortaya çıkardı. Jerusalem Post gazetesine göre, Amerikalı yetkililer Washington'un İsrail'in Cuma sabahı İran'ın nükleer ve askeri hedeflerini vurma planlarından önceden haberdar olduğunu doğruladılar. Ayrıca, Amerikan hava savunma sistemlerinin daha sonra saldırıya yanıt olarak fırlatılan 150'den fazla İran balistik füzesini engellemeye yardımcı olduğunu bildirdiler. Üst düzey bir Amerikan savunma yetkilisinin, Hellfire füzelerinin "İsrail için faydalı olduğunu" söylediği aktarıldı. İsrail Hava Kuvvetleri'nin, Devrim Muhafızları'nın üst düzey subaylarını, nükleer bilimcilerini ve İsfahan ve Tahran çevresindeki kontrol merkezlerini vurmak için 100'den fazla uçak kullandığına dikkat çekti. RT, 14.06.2025).

6- Böylece Trump yönetimi, İran'ın şok ve dehşetle etkili bir şekilde Yahudi varlığının saldırısına maruz kalması için İran'ı yanıltma yoluna gitti. Amerikan açıklamaları da bunu gösteriyor, yani Amerika, Yahudi varlığının saldırısının İran'ı nükleer müzakerelerde taviz vermeye teşvik etmesini istedi. Bu, saldırının Amerikan müzakerelerinin araçlarından biri olduğu anlamına geliyor. Bu, Amerika'nın Yahudi varlığının saldırısını alenen savunması, bunun kendini savunma olduğunu söylemesi, varlığa silah sağlaması ve İran'ın yanıtını engellemek için Amerikan uçaklarını ve Amerikan hava savunmasını çalıştırmasıyla birleştiğinde, neredeyse doğrudan bir Amerikan saldırısı olarak değerlendirilebilir. Bu Amerikan açıklamalarından biri, Trump'ın Kanada'daki G7 zirvesine giderken Pazar günü gazetecilere yaptığı açıklamalar sırasında ("Bir anlaşmaya varmadan önce bazı savaşlar kaçınılmazdır" demesiydi. ABC News'e verdiği bir röportajda Trump, Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'ın nükleer programını ortadan kaldırmada İsrail'e destek vermek için müdahale etme olasılığını dile getirdi. Arab 48, 16.06.2025).

7- Amerika, Trump'ın önceki açıklaması gibi (Bir anlaşmaya varmadan önce bazı savaşlar kaçınılmazdır) İran'ı boyun eğdirmek için savaşı bir araç olarak kullanıyor. Bunu doğrulayan şey, Trump'ın bu saldırıyı "İsrail'in İran'a saldırısı mükemmel" diyerek tanımlaması ve "İranlılara bir fırsat verdim ve değerlendirmediler, çok sert bir darbe aldılar, gelecekte daha fazlası var" demesi... ABC Amerikan 13.06.2025). Trump ("İranlılar" müzakere etmek istiyor, ama bunu daha önce yapmalıydılar, 60 günüm vardı ve onların da 60 günü vardı ve 61. günde bir anlaşmamız olmadığını söyledim" dedi... CNN Amerikan, 16.06.2025). Bu açıklamalar, Amerika'nın Yahudi varlığının bu saldırıyı başlatmasına izin verdiğinin ve hatta bunu yapmasını emrettiğinin açık bir kanıtıdır. Trump, "Truth Social" platformunda şunları yazdı: ("İran, imzalamalarını istediğim 'Nükleer programıyla ilgili anlaşmayı' imzalamalıydı..." ve ekledi: "Kısacası, İran nükleer silahlara sahip olamaz. Bunu defalarca söyledim." RT, 16.06.2025). Yahudi varlığından bir yetkili, Amerika'nın İran'daki yer altındaki güçlendirilmiş Fordo bölgesini bombalamaya katılımıyla ilgili olarak (Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'a karşı savaş operasyonuna katılabileceğini ve Trump'ın İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ile yaptığı bir görüşmede gerekirse bunu yapacağını belirttiğini açıkladı. El Arabiya, 15.06.2025).

8- Gerçekten de böyle oldu ve Trump, 22.06.2025 Pazar günü şafak vakti (3 İran nükleer tesisini hedef aldığını ve Amerikan saldırısının başarılı olduğunu doğruladı. Trump, Fordo, Natanz ve İsfahan nükleer bölgelerinin hedef alındığını belirterek İran'ı barış yapmaya ve savaşı sona erdirmeye çağırdı. Amerikan Savunma Bakanı Bert Heigisit ise Amerikan saldırısının İran'ın nükleer hırslarını sona erdirdiğini doğruladı. BBC, 22.06.2025) ve ardından (CNN Pazartesi akşamı İran'ın Katar'daki El Udeid Amerikan üssüne kısa ve orta menzilli balistik füzelerle saldırdığını ve üste konuşlu Amerikan askeri uçaklarının geçen hafta sonu taşındığını açıkladı... Reuters ayrıca şunları söyledi: "İran, Katar'a saldırılar düzenmeden saatler önce Amerika Birleşik Devletleri'ni bilgilendirdi ve Doha'yı da bilgilendirdi." Sky News Arapça, 23.06.2025) Trump Pazartesi günü şunları söyledi: ("Önceden bizi bilgilendirdiği için İran'a teşekkür etmek istiyorum, bu da can kaybını önlememizi sağladı." Sky News, 24.06.2025).

9- Sonra bu Amerika ve Yahudi varlığının saldırıları ve İran'ın tepkileri sonrasında maddi kayıpların yanı sıra can kayıpları da büyüktü: (İran Sağlık Bakanlığı sözcüsü, İsrail saldırılarının çatışmanın başından bu yana 610 kişinin şehit olmasına ve 4746 kişinin yaralanmasına neden olduğunu söyledi... İsrail Sağlık Bakanlığı'na göre ise 13 Haziran'dan bu yana ölü sayısı 28'e yükseldi. BBC News, 25.06.2025), bu saldırılardan sonra Trump, nasıl başladıysa, Yahudi varlığını İran'a saldırmaya iterek ve kendisi de buna katılarak, şimdi ateşkes ilan etmeye geri dönüyor ve Yahudiler ve İran bunu kabul ediyor, sanki Trump iki taraf arasındaki savaşı yönetiyor ve aynı zamanda durduruyor! (Trump, İran ile Yahudi varlığı arasında önerdiği ateşkesin yürürlüğe girdiğini açıkladı)... (Netanyahu, Trump'ın önerisini kabul ettiğini söyledi... Reuters haber ajansı, kıdemli bir İranlı yetkilinin Tahran'ın Katar arabuluculuğu ve Amerikan önerisiyle ateşkesi kabul ettiğini söylediğini aktardı. El Cezire, 24.06.2025). Bu, Trump'ın başlattığı ve durdurduğu bu savaşın, İran'dan nükleer ve füze silahlarının etkinliğini ortadan kaldırma hedeflerine ulaşmak için olduğu anlamına geliyor (Lahey'deki Kuzey Atlantik "NATO" zirvesine gitmeden önce gazetecilere konuşan Trump, ("İran'ın nükleer yetenekleri sona erdi ve nükleer programını asla yeniden inşa etmeyecek" dedi ve "İsrail İran'a saldırmayacak... ve ateşkes yürürlükte" diye devam etti. El Cezire, 24.06.2025).

10- İran'ın Amerika'nın yörüngesinde dönmesine gelince, evet, İran Amerika'nın yörüngesinde dönen bir ülke. Amerika'nın çıkarlarını gerçekleştirerek kendi çıkarlarını gerçekleştirmeye çalışıyor. Böylece Amerika'ya Afganistan'ı ve Irak'ı işgal etmesinde ve işgalini yoğunlaştırmasında yardımcı oldu. Ayrıca Amerika'nın ajanı Beşar Esad'ı korumak için Suriye'ye müdahale etti ve aynı durum Yemen ve Lübnan'da da geçerli. İran, bu ülkelerde çıkarlarını gerçekleştirmek ve Amerika'nın yörüngesinde dönse bile bölgede büyük bir bölgesel güç olmak istiyor! Ancak Amerika'nın bir ülkenin yörüngesinden elde ettiği çıkarın sona erdiğini ve rolünü ve gücünü azaltmak istediğini gördüğünde, son saldırılarda İran'a olduğu gibi, o ülkeye diplomatik olarak ve gerekirse askeri olarak baskı yaptığını unuttular. Bu, yörüngede dönen ülkenin ritmini ayarlamak içindir. Buna göre, emriyle, Yahudi varlığının uyguladığı ve kendisinin de desteklediği bu saldırı aracılığıyla, özellikle son zamanlarda Yahudi varlığı ile Amerika'nın isteği dışında başa çıkma konusunda bir fikir sahibi olmaya çalışan askeri liderliği ve özellikle nükleer bölümü ve danışmanları tasfiye ediyor. Amerika bu ülkelere önem vermiyor çünkü bu ülkelerin sonunda Amerika'nın yaptığı çözümü kabul edeceğini biliyor!

11- Ateşkes sonrasında Amerika'nın planında, İran'ın nükleer askeri silahını sona erdirmek için açıkça ortaya çıkmaya başlayan şey budur: (Bilgi sahibi 4 kaynak, Başkan Donald Trump yönetiminin İran'a sivil amaçlarla enerji üretimi için bir nükleer program inşa etmesi, yaptırımları hafifletmesi ve kısıtlı İran fonlarından milyarlarca doları serbest bırakması için 30 milyar dolara kadar yardım etme olasılığını görüştüğünü ve bunların hepsinin Tahran'ı müzakere masasına geri döndürmek için yoğun bir çabanın parçası olduğunu söyledi. Kaynaklar, Amerika Birleşik Devletleri ve Orta Doğu'dan önemli aktörlerin, son iki hafta içinde İran ve İsrail'e yönelik askeri saldırıların ortasında bile perde arkasında İranlılarla görüşmeler yaptığını bildirdi. Kaynaklar, bu görüşmelerin ateşkes anlaşmasına varılmasının ardından bu hafta da devam ettiğini ekledi. Trump yönetimi yetkilileri, müzakere edilemez tek bir maddeyle sabit, başlangıç niteliğindeki ve gelişmiş çeşitli tekliflerin sunulduğunu doğruladı: "İran'ın uranyum zenginleştirmesinin tamamen durdurulması"... El Arabiya, 27.06.2025).

12- Son olarak, bu ümmetin felaketi yöneticilerindedir. İran saldırı tehdidi altında ve kendisini savunmak için saldırıya geçmiyor ve saldırı Yahudilere karşı savunmanın en iyi yolu. Aksine, tesisleri vurulana ve bilim adamları öldürülene kadar sessiz kaldı, sonra tepki vermeye başladı ve aynı durum Amerika'nın saldırısı için de geçerli. Sonra Trump ateşkes ilan ediyor ve Yahudiler ve İran bunu kabul ediyor. Bundan sonra Amerika müzakereleri yönetiyor, teklifler sunuyor ve "İran'ın uranyum zenginleştirmesinin tamamen durdurulması"nın müzakere edilemez bir sabit olduğunu söylüyor! Ve bu savaşın Yahudi varlığıyla herhangi bir barışa veya İran'ın silahsızlandırılmasına yol açmaması konusunda uyarıyoruz. Müslüman ülkelerdeki diğer yöneticilere, özellikle Yahudi varlığının çevresindeki yöneticilere gelince, düşman uçakları başlarının üzerinde uçuyor, Müslüman ülkelerini bombalıyor ve tek bir kurşun atılmadan güvenle geri dönüyorlar!! Onlar Amerika'nın parmak uçlarındalar... Geri çekilmeyi yorumluyorlar ve sınırları kutsallaştırıyorlar ve Müslüman ülkelerinin tek olduğunu, ister dünyanın en uzak ucunda olsun, ister en yakınında, unuttular veya unutmaya çalıştılar! Müminlerin selamı tektir ve savaşları tektir, Müslüman oldukları sürece mezhepleri onları ayıramaz... Bu yöneticilerin içinde bulundukları şey yıkımdır. Amerika'ya bu şekilde boyun eğerek kurtulacaklarını sanıyorlar ve Amerika'nın onlarla tek başına ilgileneceğini ve Yahudi varlığı için bir tehdit oluşturabilecek silahlarını sökeceğini bilmiyorlar. Suriye'de Yahudi varlığının askeri tesislerini imha etmesine izin verdiği gibi ve aynı şeyi İran'da da yapıyor ve sonra bu yöneticilere dünyada ve ahirette küçükten küçüğe miras bırakıyor ﴿SUÇ İŞLEYENLERE, DÜZENBAZLIK ETTİKLERİNDEN DOLAYI ALLAH KATINDA BİR KÜÇÜKLÜK VE ŞİDDETLİ BİR AZAP İSABET EDECEKTİR﴾ Akıllarını başlarına mı alacaklar? Yoksa onlar ﴿SAĞIR, DİLSİZ, KÖRDÜR; AKLETMEZLER﴾ mi?

Ey Müslümanlar: Yöneticilerinizin size yaptığı zilleti, aşağılanmayı ve sömürgeci kâfirlere bağımlılığı görüyorsunuz ve duyuyorsunuz, hatta aşağılık ve miskinlik damgası vurulan Yahudiler bile mübarek toprakları işgal ediyor!.. Kuşkusuz biliyorsunuz ki, sizin için izzet ancak İslam ve İslam devleti, Raşid Hilafeti ile mümkündür. Sizi arkasından savaşan ve kendisiyle korunan Raşid bir Halife yönetir ve bu, Allah'ın izniyle sadık müminlerin elleriyle olacaktır ve ﷺ'in şu sözü gerçekleşecektir: «YAHUDİLERLE SAVAŞACAKSINIZ VE ONLARI ÖLDÜRECEKSİNİZ...» Ve sonra yeryüzü Allah'ın güçlü, aziz ve hikmet sahibi zaferiyle aydınlanır...

Sonuç olarak, halkına yalan söylemeyen öncü Hizb-ut Tahrir, size yardım etmeye ve İslam'ı ve ehlini yüceltecek ve küfrü ve ehlini aşağılayacak olan Raşid Hilafetini yeniden kurmak için onunla birlikte çalışmaya çağırıyor ve bu büyük bir zaferdir; ﴿VE O GÜN MÜMİNLER * ALLAH'IN YARDIMIYLA SEVİNECEKLER, DİLEDİĞİNE YARDIM EDER VE O AZİZ VE RAHİM'DİR﴾.

Hicri 1447 Muharrem ayının üçünde

28.06.2025