جواب سؤال: واقع الهدنة المؤقتة في اليمن وتشكيل المجلس وصلاحياته
April 20, 2022

جواب سؤال: واقع الهدنة المؤقتة في اليمن وتشكيل المجلس وصلاحياته

جواب سؤال

واقع الهدنة المؤقتة في اليمن وتشكيل المجلس وصلاحياته

السؤال: تم في السعودية تشكيل مجلس قيادة رئاسي يمني بدلاً من الرئيس هادي يوم 2022/4/7 حيث سلم صلاحياته كاملة لهذا المجلس. وكانت قبل ذلك في 2022/4/2 قد تمت موافقة الأطراف المتصارعة على هدنة في اليمن مدة شهرين...

والسؤال: هل كانت تلك الهدنة تمهيداً لهذا المجلس؟ وما الغرض منه؟ ثم لماذا يتمنّع الحوثيون عن تأييد المجلس مع أنهم وافقوا على الهدنة ووافقت إيران؟!

الجواب: لكي يتضح الجواب حول هذه التساؤلات نستعرض الأمور التالية:

أولاً: واقع الهدنة وتشكيل المجلس وصلاحياته:

1- (أعلن المبعوث الخاص للأمم المتحدة إلى اليمن هانس غروندبرغ أن هدنة لمدة شهرين قابلة للتمديد في اليمن دخلت حيز التنفيذ مساء السبت، 2022/4/2 أول أيام شهر رمضان. ورحبت الأمم المتحدة والولايات المتحدة بالهدنة المفاجئة ودعيا إلى تمديدها. وشكر غروندبرغ الحوثيين والحكومة المعترف بها دوليا على العمل معه "بحسن نية ولتقديم التنازلات الضرورية للوصول إلى هذا الاتفاق". واعتبر أن "الهدنة ما هي إلا خطوة أولى آن أوانها بعد تأخر طويل". وأكد غروندبرغ أنه سيواصل العمل خلال شهرين "بهدف التوصل إلى وقف دائم لإطلاق النار"... من جهته رحب الرئيس الأمريكي جو بايدن الجمعة بالهدنة في اليمن التي وصفها بأنها "متنفس انتظره الشعب اليمني طويلاً" لكنه اعتبرها "غير كافية" ورحب رئيس الوزراء البريطاني بوريس جونسون بإعلان الجمعة وحضّ على "العمل من أجل حل سياسي دائم". وقال جونسون عبر تويتر "لدينا الآن فرصة سانحة لإحلال السلام أخيرا وإنهاء المعاناة الإنسانية"... فرانس24/ أ ف ب 2022/4/2)

2- وفي الوقت نفسه الذي كانت تجري فيه المحادثات حول الهدنة عقد مؤتمر في الرياض يوم 2022/3/30 واستمر أسبوعا ضم نحو 800 شخصية يمنية برعاية خليجية وممثلين أجانب من الأمم المتحدة وأمريكا وبريطانيا وغيرها، أعلن في نهايته الرئيس اليمني عبد ربه منصور هادي المقيم بالرياض، أعلن يوم 2022/4/7 تشكيل مجلس قيادة رئاسي فوضه كامل صلاحياته المنوطة به، كما عزل نائبه علي محسن الأحمر. فبث التلفزيون اليمني إعلان هادي والذي قال فيه: ("ينشأ بموجب هذا الإعلان مجلس قيادة رئاسي لاستكمال تنفيذ مهام المرحلة الانتقالية وأفوض مجلس القيادة الرئاسي بموجب هذا الإعلان تفويضا لا رجعة فيه بكامل صلاحياتي وفق الدستور والمبادرة الخليجية وآليتها التنفيذية" وكلفه أيضا "بالتفاوض مع الحوثيين لوقف إطلاق نار دائم في كافة أنحاء الجمهورية والجلوس على طاولة المفاوضات للتوصل إلى حل سياسي نهائي وشامل يتضمن مرحلة انتقالية تنقل اليمن من حالة الحرب إلى حالة السلام"). فالمجلس مكلف بالتفاوض مع الحوثيين لإيجاد حل نهائي...

3- تشمل صلاحيات المجلس الرئاسي ("إدارة الدولة سياسيا وعسكريا وأمنيا طوال المرحلة الانتقالية واعتماد سياسة خارجية متوازنة بما يحفظ سياسة الدولة وحدودها" وتشمل الصلاحيات الخاصة برئيس المجلس الرئاسي رشاد العليمي "القيادة العامة للقوات المسلحة وتمثيل الجمهورية في الداخل والخارج وتعيين محافظي المحافظات ومدراء الأمن وقضاة المحكمة العليا ومحافظ البنك المركزي وإنشاء البعثات الدبلوماسية وإعلان الطوارئ والتعبئة العامة"... العين الإخبارية 2022/4/11) ويضم هذا المجلس 8 أعضاء بمن فيهم رئيسه رشاد العليمي وزير الداخلية السابق ومستشار الرئيس اليمني، وعضوية كل من عيدروس الزبيدي رئيس المجلس الانتقالي الجنوبي وهو مقرب من الإمارات، ومن طارق صالح نجل شقيق الرئيس اليمني السابق علي عبد الله صالح الذي تولى قيادة الحرس الخاص للرئيس أثناء فترة علي صالح، ومن محافظ مأرب سلطان علي العرادة الموالي لحزب التجمع اليمني للإصلاح، ومن عبد الله العليمي باوزير الموالي لهذا الحزب ومدير مكتب الرئيس هادي، ومن القائد العام لألوية العمالقة عبد الرحمن أبو زرعة المحرمي، ومحافظ حضرموت فرج البحسني، وعثمان مجلي ممثل محافظة صعدة ووزير في الحكومة الحالية بدرجة نائب. ويلاحظ أن كل أعضاء مجلس القيادة الرئاسي من المدعومين إماراتيا ومن جماعة الرئيس هادي نفسه فيكون الرأي الفاعل في المجلس تابعا لبريطانيا. وقد جمع المجلس ممثلي القوى الجنوبية حتى يكونوا شركاء في المفاوضات وفي التوقيع على أي اتفاق يتم التوصل إليه مع الحوثيين، فلا يبقى أحد يمكن أن يعترض في المستقبل. كما أعلن عن استمرار ولاية البرلمان وتجديد الثقة لحكومة الكفاءات. ويظهر أن المقصود هو توقيع كل الأطراف على أي اتفاق قادم ليكسب جماعة الحوثي مشروعية ويجعلها جزءا من التركيبة السياسية والأمنية في البلاد.

ثانياً: ردود الفعل الدولية والإقليمية:

1- رحبت السعودية بالهدنة وبهذا القرار وأعلنت عن تقديم مساعدات اقتصادية بمبلغ 3 مليارات دولار تتضمن ملياري دولار مناصفة بينها وبين الإمارات دعما للبنك المركزي. وقام ولي العهد السعودي محمد بن سلمان عقب ذلك يوم 2022/4/7 ("واستقبل رئيس مجلس القيادة الرئاسي رشاد العليمي وأعضاء المجلس وعبر عن دعمه له وتطلعه في أن يسهم تأسيسه في بداية صفحة جديدة في اليمن تنقله من الحرب إلى السلام والتنمية"... العربية 2022/4/7) وقال خالد بن سلمان نائب وزير الدفاع على حسابه في موقع تويتر يوم 2022/4/9 ("الخطوة الشجاعة والتاريخية التي اتخذها الرئيس اليمني عبد ربه منصور هادي في نقل السلطة لمجلس القيادة الرئاسي والتي أيدتها النخب والمكونات السياسية والمجتمعية اليمنية وأجمع على دعمها المجتمع الدولي تؤسس لمرحلة مهمة وحاسمة لتحقيق السلام والأمن والاستقرار لليمن والمنطقة" وقال: "نؤكد على استمرار تحالف دعم الشرعية في اليمن بدعم المجلس على كافة الأصعدة بما في ذلك الدعم العسكري لحين الوصول إلى حل سياسي ينهي الأزمة"). والسعودية تريد أن تتخلص من تبعات الحرب وقد كلفتها الكثير وقد أظهرتها ضعيفة عاجزة عن أن تحقق أهدافها. وهذا المجلس الذي شكله هادي وإن كان من الموالين لبريطانيا ولكن الهدف من تأسيسه التفاوض مع الحوثيين وتقديم التنازلات من أجل إنجاح المفاوضات.

2- أما الإمارات فقد (رحبت الإمارات العربية المتحدة بقرار الرئيس اليمني السابق عبد ربه منصور هادي تشكيل مجلس القيادة الرئاسي لاستكمال تنفيذ مهام المرحلة الانتقالية... معربة عن أملها في أن تساهم هذه الخطوة في الوصول إلى حل سياسي شامل بين الأطراف اليمنية، لتحقيق السلام والاستقرار والتنمية والازدهار لليمن وشعبه الشقيق... ورحبت الإمارات بدعوة المملكة العربية السعودية الشقيقة مجلس القيادة الرئاسي إلى البدء في التفاوض مع الحوثيين تحت إشراف الأمم المتحدة للتوصل إلى حل سياسي نهائي وشامل يتضمن فترة انتقالية، مؤكدة على الدور المحوري الذي تقوم به المملكة في تحقيق الاستقرار والأمن لليمن... العربية 2022/4/8).

3- وأما جماعة الحوثي فقد كان موقفها موارباً! حيث وافقت على الهدنة وكانت عنصراً فاعلاً فيها، واستقبلت المبعوث الأممي إلى اليمن هانس غروندبرغ في صنعاء مدة 3 أيام التقى خلالها قيادة المجلس السياسي لجماعة أنصار الله الحوثيين وبحث تنفيذ وتثبيت الهدنة، إلا أن موقفها من مجلس القيادة اليمني الجديد كان مغايراً! فقد أعلنت جماعة الحوثي رفضها لقرارات هادي الأخيرة. فقال المتحدث باسمها محمد عبد السلام على حسابه في تليغرام عقب ذلك (هذه الإجراءات التي عملها تحالف العدوان لا علاقة لها باليمن ولا بمصالحة ولا تمت للسلام بأي صلة، وإنما تدفع إلى التصعيد من خلال إعادة تجميع مليشيات متناثرة متصارعة في إطار واحد يخدم مصالح الخارج ودول العدوان). وقد تم توجيه دعوة لجماعة الحوثي للمشاركة في المؤتمر فرفضت الحضور بسبب عقده في السعودية، وطلبت عقده في بلد محايد. ومعنى ذلك أن جماعة الحوثي ستشترك في مؤتمرات قادمة وتفاوض المجلس وإن هي الآن رفضت القرار المتعلق بتشكيل المجلس وأعضائه. فهذا التمنع منها يظهر أن هدفه تعزيز لموقفها في المفاوضات القادمة. وهي مرتبطة بإيران بصورة مباشرة التي تسير في فلك أمريكا. وقد وافقت على هدنة مع بداية شهر رمضان تستمر شهرين قابلة للتمديد، وهذه الهدنة صيغت كتمهيد لذلك المجلس ومقدمة للمفاوضات!

4- موقف ايران: (أكدت طهران ترحيبها بالهدنة وأهمية إجراء حوار يمني بعيدا عن التدخلات الخارجية. ومن جانبه، قال وزير الخارجية الإيراني حسين أمير عبد اللهيان إن بلاده ترحب بوقف إطلاق النار في اليمن وتؤكد على ضرورة رفع الحصار عن اليمنيين وإطلاق حوار يمني يمني بعيدا عن التدخلات الأجنبية. وأضاف وزير الخارجية الإيراني في مؤتمر صحفي مع نظيره العراقي فؤاد حسين أن بلاده تؤكد أهمية إجراء الحوار الإقليمي بين دول المنطقة... الجزيرة 2022/4/14) وتبعهم في ذلك الحوثيون..

5- موقف أمريكا: رحبت الولايات المتحدة الأمريكية بالإعلان عن تشكيل مجلس القيادة الرئاسي في اليمن:

أ- (جاء في بيان لوزير الخارجية الأمريكي أنتوني بلينكن: "تدعم الولايات المتحدة تطلعات الشعب اليمني، إلى قيام حكومة فعالة وديمقراطية وشفّافة تضم أصواتاً متنوعة من السياسيين والمجتمع المدني"، مضيفاً أن الأهم في الأمر أن اليمنيين يستحقون حكومة تحمي الحقوق والحريات، جنباً إلى جنب مع تعزيز العدالة والمساءلة والمصالحة... 2022/04/08 https://sabq.org/)

ب- كتب متحدث وزارة الخارجية الأمريكية نيد برايس عبر تويتر يوم 2022/4/8 بيانا قال فيه: "ترحب الولايات المتحدة الأمريكية بالإعلان عن تشكيل مجلس قيادة رئاسي في اليمن".

ج- ألقى المبعوث الأمريكي إلى اليمن تيم ليندركينغ كلمة افتتاحية في مؤتمر الرياض بشأن اليمن فقال: ("الولايات المتحدة تدعم توصل الأطراف اليمنية إلى حل سلمي شامل. وإن المشاورات اليمنية تمثل التزاما دوليا لجعل الأوضاع أكثر استقرارا"... د ب أ 2022/3/30) وقال المبعوث الأمريكي في ختام المؤتمر: ("إن الولايات المتحدة تتطلع إلى أن تلعب إيران دورا إيجابيا وتغيير نهجها في اليمن". وقال "ربما تكون هذه اللحظة الحاسمة التي وصلنا إليها هي تلك النقطة التي يمكن لإيران أن تظهر فيها وجها أفضل للمجتمع الدولي"... سي إن إن الأمريكية 2022/4/6).

وهكذا فإن أمريكا قد أيدت خطوة هادي بالتخلي عن صلاحياته للمجلس، وتركز على أن تلعب إيران دورا فاعلا في اليمن ومن ثم إشراك الحوثي في الحكم، فالحوثي لا يستطيع أن يصمد دون الدعم الإيراني.

6- موقف بريطانيا: (رحبت وزيرة الخارجية البريطانية ليز تروس، اليوم الجمعة، بإعلان الرئيس اليمني عبد ربه هادي تشكيل مجلس قيادة رئاسي يضم ممثلين عن مختلف القوى الاجتماعية والسياسية. وأعربت تروس كما أفادت قناة (اليمن) الفضائية عن ترحيبها بإعلان السعودية والإمارات عن مساعدات بقيمة 3 مليارات دولار؛ لدعم الاقتصاد اليمني... 2022/04/08 https://alwafd.news/). (وأوضح ريتشارد أوبنهايم - السفير البريطاني في اليمن - في حوار خاص مع صحيفة "الشرق الأوسط" اللندنية نشرته اليوم الخميس، أن نتائج المشاورات اليمنية - اليمنية التي تختتم اليوم في مقر مجلس التعاون الخليجي بالرياض، من الممكن الاستفادة منها في المحادثات المستقبلية تحت رعاية المبعوث الخاص للأمم المتحدة... لافتاً في الوقت نفسه إلى أن نجاح الهدنة في أيدي الأطراف وليس المراقبين. وأكد أوبنهايم أن بلاده تشجع أي حوار يفضي إلى حل مشكلة اليمن، مشيراً إلى أن أي اتفاق بين السعودية والحوثيين سيكون أساساً للحل السياسي النهائي... 2022/04/07 https://www.dw.com/)

ثالثاً: بتدبر ما سبق يتبين ما يلي:

1- إن التدخل العسكري السعودي الذي بدأ عام 2015 كان هدفه كما خططت أمريكا تركيز الحوثيين وليس القضاء عليهم، وكذلك فإن مؤتمر ستوكهولم الذي عقد بإيعازات أمريكية عام 2018 منع الإمارات والقوى اليمنية التي تدعمها، منعها من السيطرة على الحديدة، وألزمها التراجع عن التقدم نحو صنعاء وتخليصها من الحوثيين كما كانت تخطط بريطانيا... فبدأت بريطانيا بالتفكير في حل (مؤقت) مع أمريكا، فدفعت عميلها هادي لاتخاذ هذه الخطوة، وهذا يظهر من كلام السفير البريطاني لدى اليمن ريتشارد أوبنهايم الذي شارك في فعاليات المؤتمر حيث قال: ("إن الحوثيين مرحبون بالاشتراك في المناقشات والمشاورات تحت رعاية مجلس التعاون، وبأيديهم أن يأخذوا هذه الفرصة وستكون هناك فرصة في المستقبل تحت رعاية مجلس التعاون في مكان آخر في المنطقة وأيضا تحت رعاية المبعوث الأممي. يجب أن يكون الحوثيون جزءا من المفاوضات لأنهم جزء مهم من النطاق السياسي اليمني"... الشرق الأوسط 2022/4/7). فالسفير البريطاني الذي مثل بلاده في المؤتمر الذي عقد بالرياض يعلن عن التغيرات التي حصلت في الموقف البريطاني منذ عام 2016. فيظهر أنها مالت لإشراك الحوثيين إذ إنها لم تستطع القضاء عليهم أو إبعادهم عن صنعاء بواسطة عملائها الإمارات والقوى اليمنية التي تمولها.

2- وصل المبعوث الأممي إلى اليمن هانس غروندبرغ يوم 2022/4/11 لأول مرة إلى صنعاء منذ توليه منصبه قبل 8 شهور واجتمع مع مسؤولين في جماعة الحوثي. وقال بيان صادر عن مكتبه ("إن طائرة غروندبرغ هبطت في صنعاء بهدف حث قيادة الحوثيين على تنفيذ وتعزيز وقف لإطلاق نار مدته 60 يوما في الدولة التي دمرتها الحرب"... أب 2022/4/11) وفي اختتام زيارته قال: ("إنه بحث مع قيادات سياسية (حوثية) في صنعاء تطورات تنفيذ الهدنة بجميع عناصرها وسبل البناء عليها كخطوة نحو حل سياسي شامل للنزاع"... الأناضول 2022/4/13). فيكون المبعوث الأممي قد حمل للحوثيين قرارات المؤتمر الأخير لتهيئتهم للتفاوض بعد نزع الصلاحيات من الرئيس هادي وإعطائها لمجلس رئاسي. (وأعرب مجلس الأمن، في بيان أصدره بالإجماع (15 دولة)، عن الأمل في أن يمثل تشكيل المجلس "خطوة مهمة نحو الاستقرار وتسوية سياسية شاملة بقيادة يمنية تحت رعاية الأمم المتحدة". ودعا جماعة الحوثي إلى "الانخراط والعمل مع المبعوث الخاص للأمم المتحدة (هانس غروندبرغ) في جهوده لتحقيق وقف شامل لإطلاق النار والتفاوض على حل سياسي شامل"... aa.com.tr).

 3- أعضاء المجلس الرئاسي موالون لبريطانيا بمجملهم، ومؤتمر إقرار المجلس رعته السعودية الموالية لأمريكا وعقد عندها في الرياض، وعلى الرغم من أن الحوثيين لم يحضروه، إلا أن إيران والحوثيين الذين يسيرون في ركابها قد وافقوا على الهدنة التي كانت مقدمة لإقرار المجلس، ثم إن أمريكا وبريطانيا قد وافقتا على الهدنة والمجلس مع أنهما أدارا حرباً ليتفرد كل منهما بشئون اليمن، ولكنهما الآن هما وأدواتهما الإقليمية والمحلية قد وافقوا على الهدنة والمجلس! كل هذا يدل على أن أسباباً ذات شأن طرأت على الأوضاع دفعت كلاً من أمريكا وبريطانيا لترك تناقضهما في انفراد كل منهما في اليمن، ومن ثم التوجه نحو حل توافقي ولو "مؤقتاً" في هذه المرحلة... أما عن هذه الأسباب فيمكن إدراكها من المستجدات التي حدثت خلال الأسابيع أو الأشهر الأخيرة وهي على النحو التالي:

أ- الحرب في أوكرانيا وتداعياتها على أمريكا ودول أوروبا خاصة إنجلترا، فقد جعلت هذه الدول معظم اهتمامها نحو تلك الحرب.

ب- استهداف قوات صنعاء للبنية التحتية للصناعة النفطية السعودية بصواريخ مجنّحة، وتداعياته على مستقبل إمدادات النفط العالمية، في الوقت الذي تعهدت فيه أمريكا للدول الأوروبية على خلفية الحرب الروسية في أوكرانيا، تعهدت بتوفير بديل عن روسيا لمصادر الطاقة في أوروبا، وبما أن السعودية تستطيع ضخ كميات كبيرة من النفط فإنها تستطيع سد جزء كبير من الحاجة الأوروبية للنفط بديلاً عن النفط الروسي، ومن ناحية ثانية لا تقل أهمية فإن زيادة ضخ السعودية للنفط يعمل على كبح أسعاره في الأسواق بما يزيد من فرص انتخاب الحزب الديمقراطي في جولة التجديد النصفي للكونغرس في تشرين الثاني/نوفمبر 2022: (وقال مصدر مسؤول في وزارة الخارجية إن الرياض "لن تتحمل مسؤولية أي نقص في إمدادات البترول للأسواق العالمية في ظل الهجمات التي تتعرض لها". فرانس 24، 2022/3/25)، كل هذا كان يدفع أمريكا إلى تهدئة الأوضاع بين الحوثيين والسعودية...

ج- انشغال الولايات المتحدة بالصراع مع الصين في الشرق الأقصى وبحر الصين الشرقي...

د- فشل هادي في فرض سلطته على اليمن الذي يمر بأزمات متعاقبة، منذ انتخابه عام 2012، وهو ما أثّر في أدائها...

ه- ثم استمرار هذه الحرب نحو سبع سنوات دون أن يستطيع أي من الأطراف المتصارعة بقيادة أمريكا وبريطانيا تحقيق أهدافه...

و- وأخيراً فإن ظروف أمريكا الحالية وكذلك ظروف بريطانيا دفعتهما إلى هذا التوافق:

- فأمريكا من ناحيتها تدرك قوة نفوذ الإنجليز في الوسط السياسي في اليمن، وتدرك نفوذها على بعض قبائل الشمال التي تجمعت وتقاتل الحوثيين بشراسة شديدة في مأرب فتمنعهم من إحكام السيطرة على شمال اليمن، وأن المليشيات التي تدعمها الإمارات قد نجحت في إحكام سيطرتها تقريباً على الجنوب، بمعنى أن أمريكا ترى أن الحوثيين غير قادرين على السيطرة على جميع اليمن، وهذا يجعل أمريكا تقبل باقتسام النفوذ في اليمن مع بريطانيا بعد أن لم يكن لها شيء معتبر في النفوذ قبل سنة 2014.

- وأما بريطانيا والتي خسرت النفوذ في السعودية بقدوم سلمان وابنه للحكم سنة 2015، وأخذت السعودية تعمل لصالح أمريكا، ومن ثم فإن أدوات بريطانيا الإقليمية قد ضعفت، وهذا الواقع الجديد يجعل بريطانيا وأمام هذه التغييرات الإقليمية الكبيرة، وخاصة إذا أضيف إليها توسيع أمريكا للدور الإيراني في المنطقة، يجعلها عاجزةً عن إعادة الأوضاع في اليمن تحت قبضتها، ومن ثم فتقبل هي الأخرى باقتسام النفوذ مع الأمريكان في اليمن. وهذه القناعة من الطرفين (أمريكا وبريطانيا) توجد مناخاً مناسباً للحل السياسي في اليمن.

4- وهكذا فإن الهدنة وهذا القرار وتشكيل المجلس، كل ذلك قد تم بتوافق أمريكي بريطاني، والعملاء والدائرون في الفلك تبع لهذا التوافق... غير أن هناك أمراً يجب أن لا يغيب عن البال فالدول المستعمرة عادة ما تحرص كل منها على أن يكون لها النفوذ وحدها في البلاد المستعمَرة، ولا تلجأ إلى التوافق إلا إذا اضطرت إليه فتلجأ إلى التوافق بشكل مؤقت ثم يعمل كل منها بوسائله الخبيثة لسحب البساط من تحت الآخر... ولذلك فهذا التوافق يكون استمراره متناسباً مع الأسباب المذكورة أعلاه، وفي جميع الحالات فهذا التوافق ليس دائماً تسير عليه أمريكا وبريطانيا بل سيستمر الصراع بينهما حتى وإن كان بأساليب غير ظاهرة، إلى أن تتغير الظروف التي دعت إلى هذا التوافق فيعلو صوت الصراع من جديد. فالخط العريض عند الدول الاستعمارية هو أنها تلعب لعبة الزمن فإن لم تستطع أن تحقق أهدافها في انفراد النفوذ لها وحدها في الحال فإنها تترك الأمر للزمن لتقوم بالمحاولات لتحقيق أهدافها...

5- إن اليمن هي محل صراع دولي بين أمريكا وبريطانيا وأدواتهما من القوى الإقليمية والمحلية. والمتضرر هم أهل اليمن فهم وقود هذا الصراع وضحيته، حيث تسبب في المجاعة والفقر وتردي الأحوال من كل جوانبها. ولا منقذ لهم إلا الرجوع إلى الله والاعتماد عليه ورفض كل هذه الأدوات وأسيادها، والعمل مع المخلصين لإقامة حكم الله متجسدا في خلافة راشدة على منهاج النبوة، ﴿وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً*وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً﴾.

التاسع عشر من رمضان المبارك 1443هـ

2022/04/20م

More from Soru & Cevap

Cevap Soru: Yahudi Varlığının İran'a Saldırısı ve Sonuçları

Cevap Soru

Yahudi Varlığının İran'a Saldırısı ve Sonuçları

Soru:

El Arabiya, 27.06.2025 tarihinde web sitesinde yayınladı: (Bilgi sahibi 4 kaynağa göre Başkan Donald Trump yönetimi, İran'a sivil amaçlarla enerji üretimi için bir nükleer program inşa etmesi için 30 milyar dolara kadar yardım etme olasılığını görüştü. Kaynaklar, bu görüşmelerin ateşkes anlaşmasına varılmasının ardından bu hafta da devam ettiğini ekledi. Trump yönetimi yetkilileri, müzakere edilemez tek bir maddeyle sabit, başlangıç niteliğindeki ve gelişmiş çeşitli tekliflerin sunulduğunu doğruladı: "İran'ın uranyum zenginleştirmesinin tamamen durdurulması"). Trump, İran ile Yahudi varlığı arasında önerdiği ateşkesin yürürlüğe girdiğini açıklamıştı (Netanyahu, Trump'ın önerisini kabul ettiğini söyledi. Reuters haber ajansı, kıdemli bir İranlı yetkilinin Tahran'ın Katar arabuluculuğu ve Amerikan önerisiyle ateşkesi kabul ettiğini söylediğini aktardı. El Cezire, 24.06.2025). Bütün bunlar, Trump'ın güçlerinin 22.06.2025 tarihinde İran nükleer tesislerine saldırmasından ve Yahudi varlığının 13.06.2025 tarihinden itibaren İran'a geniş çaplı ve ani bir saldırı başlatmasından sonra gerçekleşti. Buradaki soru, Yahudi varlığı neden sadece Amerika'nın emriyle gerçekleştirdiği bu ani saldırıyı gerçekleştirdi? İran zaten Amerika'nın yörüngesinde değil mi, o zaman Amerika İran nükleer tesislerine saldırmaya nasıl katıldı? Teşekkürler.

Cevap:

Cevabın netleşmesi için aşağıdaki konuları gözden geçirelim:

1- Evet, İran nükleer programı Yahudi varlığı için büyük bir tehlike oluşturuyor, bu yüzden ondan her türlü yolla kurtulmak istiyor. Bu nedenle, Başkan Trump'ın 2018'de 2015 anlaşmasından çekilmesini alkışladı. Yahudi varlığının pozisyonu, sadece Libya modelini ve İran'ın nükleer programının sökülmesini, yani İran'ın nükleer programından tamamen vazgeçmesini kabul ettiği yönündeydi. Bu nedenle İran içindeki casuslarını yoğunlaştırdı. Yahudi varlığının ilk günkü saldırısı, İran içinde bir ordu dolusu ajanın olduğunu ortaya çıkardı. Bu ajanlar, İran istihbarat teşkilatının liderlerinin evlerini de içeren hedeflere, İran içindeki küçük atölyelerde insansız hava araçlarını monte edip fırlatarak, az miktarda para karşılığında Yahudi varlığının istihbarat servisi "MOSSAD" ile işbirliği yapıyorlardı. Bu, Yahudi varlığının liderlerini tasfiye ettiği zaman İran'ın Lübnan'daki partisine olanlara benziyor!

2- Amerika'nın pozisyonu, Yahudi varlığına temel destek ve hatta İran nükleer projesine karşı onları harekete geçiren güçtü. Ancak Trump, bunu başarmak için masaya müzakereci çözümü ve askeri çözümü koydu. Böylece Amerika ve İran, Nisan 2025'te müzakereler için Umman'ın başkenti Maskat'a yöneldiler. Trump yönetimi, nükleer müzakerelerde yapılan tavizlerin derinliğini övüyordu, sanki yeni bir nükleer anlaşma çok yakınmış gibi. Trump, bu anlaşmayı tamamlamak için iki aylık bir süre belirlemişti. Yahudi varlığı yetkilileri, bölgeye gönderilen Amerikan elçisi ve İran'la ilk müzakereci olan Witkoff ile, İran heyetiyle her görüşmeden önce neredeyse bir kez görüşerek, Amerikan müzakerecinin müzakerelerde neler olup bittiği hakkında bilgi vermesini sağlıyorlardı...

3- Trump yönetimi, bazı önde gelen isimlerinin, Yahudi varlığı ile uyumlu olan katı görüşünü benimsedi. Bu, Avrupa'da da katı görüşlerin ortaya çıkmasıyla aynı zamana denk geldi. Avrupa ülkeleri, Amerika'nın İran ile tek başına müzakere etmesinden rahatsızdı, yani Amerika, İran ile yapılacak herhangi bir anlaşmadan aslan payını alacaktı. Özellikle İran, Trump yönetiminin ağzını sulandırıyordu, çünkü Amerikan şirketlerinin İran içinde petrol ve gaz sözleşmeleri, havayolu şirketleri ve daha pek çok alanda yüz milyarlarca dolar yatırım yapıp faydalanabileceği konuşuluyordu. Bu katı görüşler, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın katı bir raporuyla sonuçlandı: (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Guvernörler Kurulu, yaklaşık 20 yıl sonra ilk kez bugün, 12 Haziran 2025 Perşembe günü, İran'ın nükleer silahların yayılmasını önleme konusundaki yükümlülüklerini ihlal ettiğini açıkladı... Deutsche Welle Alman, 12.06.2025). İran'ın dini lideri bundan önce zenginleştirmeyi durdurmayı reddetmişti: (Hameney, "Müzakereler gündemde olduğuna göre, karşı tarafa bir uyarıda bulunmak istiyorum. Bu dolaylı müzakerelere katılan ve görüşmelerde bulunan Amerikan tarafı, boş konuşmamalı. 'İran'ın uranyum zenginleştirmesine izin vermeyeceğiz' demeleri büyük bir hata; İran bu kişinin veya şunun iznini beklemiyor..." dedi. Trump'ın Orta Doğu elçisi Witkoff, Pazar günü Washington'ın Tahran ile olası bir anlaşmada herhangi bir uranyum zenginleştirme seviyesini kabul etmeyeceğini söyledi. Witkoff, ABC News'e verdiği demeçte, "Bizim açımızdan her şey, zenginleştirme içermeyen bir anlaşmayla başlıyor. Yüzde bir bile zenginleştirme kapasitesine izin veremeyiz" dedi. İran International gazetesi, 20.05.2025).

4- İran'ın zenginleştirmeyi durdurmayı reddetmesi ve Amerika'nın bunu durdurmakta ısrar etmesiyle Amerikan-İran müzakereleri, müzakerelerin sona erdiği ilan edilmemiş olsa bile, çıkmaza girdi. Ancak Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın 12.06.2025'te rapor yayınlamasıyla Yahudi varlığı, Amerika ile gizlice planlanmış bir planla hızla harekete geçti ve 13.06.2025'te ani bir saldırı gerçekleştirdi. Bu saldırıda İran'ın Natanz bölgesindeki nükleer tesisi vuruldu. Bu tesis, İran'ın en büyük uranyum zenginleştirme tesisi ve 14 bin santrifüje sahip. Ayrıca, İran ordusu ve Devrim Muhafızları liderlerine ve nükleer bilimcilere yönelik bir dizi suikast gerçekleştirdi ve füze fırlatma rampalarına saldırdı. Yahudi varlığı, saldırısının nedenini İran'ın nükleer silah araştırmalarına ve geliştirmelerine yeniden başlaması olarak haklı gösterse de, Netanyahu'nun sözlerine göre (RT, 14.06.2025), tüm bunlar İran'ın herhangi bir nükleer silah üretmeyi planlamadığı ve nükleer programının barışçıl olduğundan emin olmak için herhangi bir uluslararası denetim seviyesini kabul ettiği yönündeki birçok İran açıklamasıyla çelişmektedir. Ancak kesin olan bir şey de, Yahudi varlığının harekete geçmek için Amerikan'dan yeşil ışık beklediği ve bu pencerenin yeşil ışıkla açıldığını gördüğünde saldırıya başladığıdır.

5- Bu nedenle, aklı başında hiç kimse Yahudi varlığının Amerika'dan yeşil ışık almadan böyle bir saldırı gerçekleştirebileceğini hayal edemez, bu kesinlikle mümkün değil. (Amerika'nın İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, bugün Perşembe günü, İsrail'in Amerika Birleşik Devletleri'nden "yeşil ışık" almadan İran'a saldırmasını beklemediğini söyledi... Arab 48, 12.06.2025). Trump ile Netanyahu arasında 40 dakika süren bir telefon görüşmesinden sonra (İsrailli bir yetkili, Cuma günü "The Times of Israel" gazetesine, Tel Aviv'in Washington'un ve Donald Trump'ın aktif katılımıyla "geniş bir medya ve güvenlik yanıltma kampanyası" yürüttüğünü ve İran'ı nükleer tesislerine bir saldırının yakın olmadığına ikna etmeyi amaçladığını açıkladı... Ayrıca, İsrail medyasının o dönemde Trump'ın Netanyahu'yu İran'a saldırmaması konusunda uyardığı iddialarını içeren sızıntılar aldığını ve bu sızıntıları "aldatma operasyonunun bir parçası" olarak nitelendirdi. El Cezire Net, 13.06.2025). Buna ek olarak, Amerika'nın saldırıdan önce Yahudi varlığına özel silahlar tedarik etmesi ve bu silahların saldırıda kullanılması eklenebilir: (Medya raporları, Amerika Birleşik Devletleri'nin geçen Salı günü gizlice İsrail'e yaklaşık 300 adet AGM-114 Hellfire füzesi gönderdiğini ortaya çıkardı. Jerusalem Post gazetesine göre, Amerikalı yetkililer Washington'un İsrail'in Cuma sabahı İran'ın nükleer ve askeri hedeflerini vurma planlarından önceden haberdar olduğunu doğruladılar. Ayrıca, Amerikan hava savunma sistemlerinin daha sonra saldırıya yanıt olarak fırlatılan 150'den fazla İran balistik füzesini engellemeye yardımcı olduğunu bildirdiler. Üst düzey bir Amerikan savunma yetkilisinin, Hellfire füzelerinin "İsrail için faydalı olduğunu" söylediği aktarıldı. İsrail Hava Kuvvetleri'nin, Devrim Muhafızları'nın üst düzey subaylarını, nükleer bilimcilerini ve İsfahan ve Tahran çevresindeki kontrol merkezlerini vurmak için 100'den fazla uçak kullandığına dikkat çekti. RT, 14.06.2025).

6- Böylece Trump yönetimi, İran'ın şok ve dehşetle etkili bir şekilde Yahudi varlığının saldırısına maruz kalması için İran'ı yanıltma yoluna gitti. Amerikan açıklamaları da bunu gösteriyor, yani Amerika, Yahudi varlığının saldırısının İran'ı nükleer müzakerelerde taviz vermeye teşvik etmesini istedi. Bu, saldırının Amerikan müzakerelerinin araçlarından biri olduğu anlamına geliyor. Bu, Amerika'nın Yahudi varlığının saldırısını alenen savunması, bunun kendini savunma olduğunu söylemesi, varlığa silah sağlaması ve İran'ın yanıtını engellemek için Amerikan uçaklarını ve Amerikan hava savunmasını çalıştırmasıyla birleştiğinde, neredeyse doğrudan bir Amerikan saldırısı olarak değerlendirilebilir. Bu Amerikan açıklamalarından biri, Trump'ın Kanada'daki G7 zirvesine giderken Pazar günü gazetecilere yaptığı açıklamalar sırasında ("Bir anlaşmaya varmadan önce bazı savaşlar kaçınılmazdır" demesiydi. ABC News'e verdiği bir röportajda Trump, Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'ın nükleer programını ortadan kaldırmada İsrail'e destek vermek için müdahale etme olasılığını dile getirdi. Arab 48, 16.06.2025).

7- Amerika, Trump'ın önceki açıklaması gibi (Bir anlaşmaya varmadan önce bazı savaşlar kaçınılmazdır) İran'ı boyun eğdirmek için savaşı bir araç olarak kullanıyor. Bunu doğrulayan şey, Trump'ın bu saldırıyı "İsrail'in İran'a saldırısı mükemmel" diyerek tanımlaması ve "İranlılara bir fırsat verdim ve değerlendirmediler, çok sert bir darbe aldılar, gelecekte daha fazlası var" demesi... ABC Amerikan 13.06.2025). Trump ("İranlılar" müzakere etmek istiyor, ama bunu daha önce yapmalıydılar, 60 günüm vardı ve onların da 60 günü vardı ve 61. günde bir anlaşmamız olmadığını söyledim" dedi... CNN Amerikan, 16.06.2025). Bu açıklamalar, Amerika'nın Yahudi varlığının bu saldırıyı başlatmasına izin verdiğinin ve hatta bunu yapmasını emrettiğinin açık bir kanıtıdır. Trump, "Truth Social" platformunda şunları yazdı: ("İran, imzalamalarını istediğim 'Nükleer programıyla ilgili anlaşmayı' imzalamalıydı..." ve ekledi: "Kısacası, İran nükleer silahlara sahip olamaz. Bunu defalarca söyledim." RT, 16.06.2025). Yahudi varlığından bir yetkili, Amerika'nın İran'daki yer altındaki güçlendirilmiş Fordo bölgesini bombalamaya katılımıyla ilgili olarak (Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'a karşı savaş operasyonuna katılabileceğini ve Trump'ın İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ile yaptığı bir görüşmede gerekirse bunu yapacağını belirttiğini açıkladı. El Arabiya, 15.06.2025).

8- Gerçekten de böyle oldu ve Trump, 22.06.2025 Pazar günü şafak vakti (3 İran nükleer tesisini hedef aldığını ve Amerikan saldırısının başarılı olduğunu doğruladı. Trump, Fordo, Natanz ve İsfahan nükleer bölgelerinin hedef alındığını belirterek İran'ı barış yapmaya ve savaşı sona erdirmeye çağırdı. Amerikan Savunma Bakanı Bert Heigisit ise Amerikan saldırısının İran'ın nükleer hırslarını sona erdirdiğini doğruladı. BBC, 22.06.2025) ve ardından (CNN Pazartesi akşamı İran'ın Katar'daki El Udeid Amerikan üssüne kısa ve orta menzilli balistik füzelerle saldırdığını ve üste konuşlu Amerikan askeri uçaklarının geçen hafta sonu taşındığını açıkladı... Reuters ayrıca şunları söyledi: "İran, Katar'a saldırılar düzenmeden saatler önce Amerika Birleşik Devletleri'ni bilgilendirdi ve Doha'yı da bilgilendirdi." Sky News Arapça, 23.06.2025) Trump Pazartesi günü şunları söyledi: ("Önceden bizi bilgilendirdiği için İran'a teşekkür etmek istiyorum, bu da can kaybını önlememizi sağladı." Sky News, 24.06.2025).

9- Sonra bu Amerika ve Yahudi varlığının saldırıları ve İran'ın tepkileri sonrasında maddi kayıpların yanı sıra can kayıpları da büyüktü: (İran Sağlık Bakanlığı sözcüsü, İsrail saldırılarının çatışmanın başından bu yana 610 kişinin şehit olmasına ve 4746 kişinin yaralanmasına neden olduğunu söyledi... İsrail Sağlık Bakanlığı'na göre ise 13 Haziran'dan bu yana ölü sayısı 28'e yükseldi. BBC News, 25.06.2025), bu saldırılardan sonra Trump, nasıl başladıysa, Yahudi varlığını İran'a saldırmaya iterek ve kendisi de buna katılarak, şimdi ateşkes ilan etmeye geri dönüyor ve Yahudiler ve İran bunu kabul ediyor, sanki Trump iki taraf arasındaki savaşı yönetiyor ve aynı zamanda durduruyor! (Trump, İran ile Yahudi varlığı arasında önerdiği ateşkesin yürürlüğe girdiğini açıkladı)... (Netanyahu, Trump'ın önerisini kabul ettiğini söyledi... Reuters haber ajansı, kıdemli bir İranlı yetkilinin Tahran'ın Katar arabuluculuğu ve Amerikan önerisiyle ateşkesi kabul ettiğini söylediğini aktardı. El Cezire, 24.06.2025). Bu, Trump'ın başlattığı ve durdurduğu bu savaşın, İran'dan nükleer ve füze silahlarının etkinliğini ortadan kaldırma hedeflerine ulaşmak için olduğu anlamına geliyor (Lahey'deki Kuzey Atlantik "NATO" zirvesine gitmeden önce gazetecilere konuşan Trump, ("İran'ın nükleer yetenekleri sona erdi ve nükleer programını asla yeniden inşa etmeyecek" dedi ve "İsrail İran'a saldırmayacak... ve ateşkes yürürlükte" diye devam etti. El Cezire, 24.06.2025).

10- İran'ın Amerika'nın yörüngesinde dönmesine gelince, evet, İran Amerika'nın yörüngesinde dönen bir ülke. Amerika'nın çıkarlarını gerçekleştirerek kendi çıkarlarını gerçekleştirmeye çalışıyor. Böylece Amerika'ya Afganistan'ı ve Irak'ı işgal etmesinde ve işgalini yoğunlaştırmasında yardımcı oldu. Ayrıca Amerika'nın ajanı Beşar Esad'ı korumak için Suriye'ye müdahale etti ve aynı durum Yemen ve Lübnan'da da geçerli. İran, bu ülkelerde çıkarlarını gerçekleştirmek ve Amerika'nın yörüngesinde dönse bile bölgede büyük bir bölgesel güç olmak istiyor! Ancak Amerika'nın bir ülkenin yörüngesinden elde ettiği çıkarın sona erdiğini ve rolünü ve gücünü azaltmak istediğini gördüğünde, son saldırılarda İran'a olduğu gibi, o ülkeye diplomatik olarak ve gerekirse askeri olarak baskı yaptığını unuttular. Bu, yörüngede dönen ülkenin ritmini ayarlamak içindir. Buna göre, emriyle, Yahudi varlığının uyguladığı ve kendisinin de desteklediği bu saldırı aracılığıyla, özellikle son zamanlarda Yahudi varlığı ile Amerika'nın isteği dışında başa çıkma konusunda bir fikir sahibi olmaya çalışan askeri liderliği ve özellikle nükleer bölümü ve danışmanları tasfiye ediyor. Amerika bu ülkelere önem vermiyor çünkü bu ülkelerin sonunda Amerika'nın yaptığı çözümü kabul edeceğini biliyor!

11- Ateşkes sonrasında Amerika'nın planında, İran'ın nükleer askeri silahını sona erdirmek için açıkça ortaya çıkmaya başlayan şey budur: (Bilgi sahibi 4 kaynak, Başkan Donald Trump yönetiminin İran'a sivil amaçlarla enerji üretimi için bir nükleer program inşa etmesi, yaptırımları hafifletmesi ve kısıtlı İran fonlarından milyarlarca doları serbest bırakması için 30 milyar dolara kadar yardım etme olasılığını görüştüğünü ve bunların hepsinin Tahran'ı müzakere masasına geri döndürmek için yoğun bir çabanın parçası olduğunu söyledi. Kaynaklar, Amerika Birleşik Devletleri ve Orta Doğu'dan önemli aktörlerin, son iki hafta içinde İran ve İsrail'e yönelik askeri saldırıların ortasında bile perde arkasında İranlılarla görüşmeler yaptığını bildirdi. Kaynaklar, bu görüşmelerin ateşkes anlaşmasına varılmasının ardından bu hafta da devam ettiğini ekledi. Trump yönetimi yetkilileri, müzakere edilemez tek bir maddeyle sabit, başlangıç niteliğindeki ve gelişmiş çeşitli tekliflerin sunulduğunu doğruladı: "İran'ın uranyum zenginleştirmesinin tamamen durdurulması"... El Arabiya, 27.06.2025).

12- Son olarak, bu ümmetin felaketi yöneticilerindedir. İran saldırı tehdidi altında ve kendisini savunmak için saldırıya geçmiyor ve saldırı Yahudilere karşı savunmanın en iyi yolu. Aksine, tesisleri vurulana ve bilim adamları öldürülene kadar sessiz kaldı, sonra tepki vermeye başladı ve aynı durum Amerika'nın saldırısı için de geçerli. Sonra Trump ateşkes ilan ediyor ve Yahudiler ve İran bunu kabul ediyor. Bundan sonra Amerika müzakereleri yönetiyor, teklifler sunuyor ve "İran'ın uranyum zenginleştirmesinin tamamen durdurulması"nın müzakere edilemez bir sabit olduğunu söylüyor! Ve bu savaşın Yahudi varlığıyla herhangi bir barışa veya İran'ın silahsızlandırılmasına yol açmaması konusunda uyarıyoruz. Müslüman ülkelerdeki diğer yöneticilere, özellikle Yahudi varlığının çevresindeki yöneticilere gelince, düşman uçakları başlarının üzerinde uçuyor, Müslüman ülkelerini bombalıyor ve tek bir kurşun atılmadan güvenle geri dönüyorlar!! Onlar Amerika'nın parmak uçlarındalar... Geri çekilmeyi yorumluyorlar ve sınırları kutsallaştırıyorlar ve Müslüman ülkelerinin tek olduğunu, ister dünyanın en uzak ucunda olsun, ister en yakınında, unuttular veya unutmaya çalıştılar! Müminlerin selamı tektir ve savaşları tektir, Müslüman oldukları sürece mezhepleri onları ayıramaz... Bu yöneticilerin içinde bulundukları şey yıkımdır. Amerika'ya bu şekilde boyun eğerek kurtulacaklarını sanıyorlar ve Amerika'nın onlarla tek başına ilgileneceğini ve Yahudi varlığı için bir tehdit oluşturabilecek silahlarını sökeceğini bilmiyorlar. Suriye'de Yahudi varlığının askeri tesislerini imha etmesine izin verdiği gibi ve aynı şeyi İran'da da yapıyor ve sonra bu yöneticilere dünyada ve ahirette küçükten küçüğe miras bırakıyor ﴿SUÇ İŞLEYENLERE, DÜZENBAZLIK ETTİKLERİNDEN DOLAYI ALLAH KATINDA BİR KÜÇÜKLÜK VE ŞİDDETLİ BİR AZAP İSABET EDECEKTİR﴾ Akıllarını başlarına mı alacaklar? Yoksa onlar ﴿SAĞIR, DİLSİZ, KÖRDÜR; AKLETMEZLER﴾ mi?

Ey Müslümanlar: Yöneticilerinizin size yaptığı zilleti, aşağılanmayı ve sömürgeci kâfirlere bağımlılığı görüyorsunuz ve duyuyorsunuz, hatta aşağılık ve miskinlik damgası vurulan Yahudiler bile mübarek toprakları işgal ediyor!.. Kuşkusuz biliyorsunuz ki, sizin için izzet ancak İslam ve İslam devleti, Raşid Hilafeti ile mümkündür. Sizi arkasından savaşan ve kendisiyle korunan Raşid bir Halife yönetir ve bu, Allah'ın izniyle sadık müminlerin elleriyle olacaktır ve ﷺ'in şu sözü gerçekleşecektir: «YAHUDİLERLE SAVAŞACAKSINIZ VE ONLARI ÖLDÜRECEKSİNİZ...» Ve sonra yeryüzü Allah'ın güçlü, aziz ve hikmet sahibi zaferiyle aydınlanır...

Sonuç olarak, halkına yalan söylemeyen öncü Hizb-ut Tahrir, size yardım etmeye ve İslam'ı ve ehlini yüceltecek ve küfrü ve ehlini aşağılayacak olan Raşid Hilafetini yeniden kurmak için onunla birlikte çalışmaya çağırıyor ve bu büyük bir zaferdir; ﴿VE O GÜN MÜMİNLER * ALLAH'IN YARDIMIYLA SEVİNECEKLER, DİLEDİĞİNE YARDIM EDER VE O AZİZ VE RAHİM'DİR﴾.

Hicri 1447 Muharrem ayının üçünde

28.06.2025