Menü

وقفات تأملية مع كتاب الشخصية الإسلامية - الجزء الأول (ح 62) مخالفة منهج المتكلمين لمنهج القرآن، والحديث، وأقوال الصحابة
وقفات تأملية مع كتاب الشخصية الإسلامية - الجزء الأول (ح 62) مخالفة منهج المتكلمين لمنهج القرآن، والحديث، وأقوال الصحابة

  الحمد لله، والصلاة والسلام على رسول الله، وآله وصحبه ومن والاه إلى يوم الدين، واجعلنا معهم، واحشرنا في زمرتهم برحمتك يا أرحم الراحمين. أما بعد: ...

0:00 0:00
Speed:
August 12, 2023

وقفات تأملية مع كتاب الشخصية الإسلامية - الجزء الأول (ح 62) مخالفة منهج المتكلمين لمنهج القرآن، والحديث، وأقوال الصحابة

وقفات تأملية مع كتاب الشخصية الإسلامية - الجزء الأول

(ح 62)

 مخالفة منهج المتكلمين لمنهج القرآن، والحديث، وأقوال الصحابة

الحمد لله، والصلاة والسلام على رسول الله، وآله وصحبه ومن والاه إلى يوم الدين، واجعلنا معهم، واحشرنا في زمرتهم برحمتك يا أرحم الراحمين. أما بعد:

أيها المؤمنون:

أحبّتنا الكرام:

السَّلَامُ عَلَيكُمْ وَرَحْـمَةُ اللهِ وبركاتُه، وَبَعْد: نُواصِلُ مَعَكُمْ حَلْقَاتِ كِتَابِنَا: "وقفات تأملية مع كتاب الشخصية الإسلامية - الجزء الأول". وَمَعَ الحَلْقَةِ الثانية والستين، وَهِيَ بِعُنْوَانِ: "منهج المتكلمين يخالف منهج القرآن، والحديث، وأقوال الصحابة".

يقول الشيخ تقي الدين النبهاني- رحمه الله -: "ولما كان هؤلاء المتكلمون إنما يدافعون عن الإسلام ويشرحون أحكامه ويبينون أفكار القرآن، كان تأثرهم الأساسي بالقرآن، وأساسهم الذي يبنون عليه بحثهم هو القرآن. إلا أنهم وقد تعلموا الفلسفة للدفاع عن القرآن، وتسلحوا بها ضد خصومهم، صار لهم منهج خاص في البحث والتقرير والتدليل، يخالف منهج القرآن والحديث وأقوال الصحابة، ويخالف منهج الفلاسفة اليونان في بحثهم وتقريرهم وتدليلهم.

أما مخالفتهم لمنهج القرآن فذلك أن القرآن اعتمد في الدعوة على أساس فطري، فقد اعتمد على هذه الفطرة وخاطب الناس بما يتفق معها. واعتمد في نفس الوقت على الأساس العقلي. فقد اعتمد على العقل وخاطب العقول، قال تعالى: (إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ لَن يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَإِن يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَّا يَسْتَنقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ). (الحج 73) ‎ وقال تعالى: (‏ فَلْيَنظُرِ الْإِنسَانُ مِمَّ خُلِقَ ‎(5)‏ خُلِقَ مِن مَّاءٍ دَافِقٍ ‎(7) يَخْرُجُ مِن بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ). (الطارق5-7)

وقال: (فَلْيَنظُرِ الْإِنسَانُ إِلَىٰ طَعَامِهِ ‎(24)‏ أَنَّا صَبَبْنَا الْمَاءَ صَبًّا ‎(25)‏ ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا ‎(26) فَأَنبَتْنَا فِيهَا حَبًّا ‎(27)‏ وَعِنَبًا وَقَضْبًا ‎(28)‏ وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا ‎(29)‏ وَحَدَائِقَ غُلْبًا ‎(30)‏ وَفَاكِهَةً وَأَبًّا). (عبس24-31)‎ وقال: (أَفَلَا يَنظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ ‎(17)‏ وَإِلَى السَّمَاءِ كَيْفَ رُفِعَتْ ‎(18)‏ وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ ‎(19)‏ وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ). ‎(الغاشية20)‏ وقال: (وَفِي أَنفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ). (الذاريات21) ‎وقال: (أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ). (النمل 62)

وهكذا يسير منهج القرآن في إثبات قدرة الله وعلمه وإرادته على أساس الفطرة والعقل. وهذا المنهج يتفق مع الفطرة ويشعر كل إنسان بأعماق نفسه بالاستجابة له والإصغاء إليه، حتى الملحد يعقله ويعنو له. وهو منهج يوافق كل إنسان لا فرق بين الخاصة والعامة وبين المتعلم وغير المتعلم". 

ونقول راجين من الله عفوه ومغفرته ورضوانه وجنته: في هذه الفقرة يذكر الشيخ تقي الدين - رحمه الله - الأمور الآتية المتعلقة بمنهج المتكلمين:

أولًا: بيَّن الشيخ تقي الدين - رحمه الله - حُسن نية المتكلمين، فهو يقول: ولما كان هؤلاء المتكلمون إنما يدافعون عن الإسلام، ويشرحون أحكامه، ويبينون أفكار القرآن، كان تأثُرُهم الأساسي بالقرآن، وأساسُهُمُ الذي يبنون عليه بحثهم هو القرآن.

ثانيًا: بيَّن الشيخ تقي الدين - رحمه الله - الدافع وراء تعلم المتكلمين الفلسفة فيقول: إلا أنهم وقد تعلموا الفلسفة للدفاع عن القرآن، وتسلحوا بها ضد خصومهم.

ثالثًا: ذَكَرَ الشيخ تقي الدين - رحمه الله - أن منهج المتكلمين مخالف لمنهج القرآن، والحديث، وأقوال الصحابة، ويخالف منهج الفلاسفة؛ فيقول: صار لهم - أي للمتكلمين - منهج خاص في البحث، والتقرير، والتدليل، يخالف منهج القرآن، والحديث، وأقوال الصحابة، ويخالف منهج الفلاسفة اليونان في بحثهم وتقريرهم وتدليلهم.

رابعًا: ذكر الشيخ تقي الدين - رحمه الله - خصائص ومميزات منهج القرآن في الدعوة إلى الله تعالى، فهو يقول: أما مخالفتهم لمنهج القرآن فذلك أن:

  1. أن القرآن اعتمد في الدعوة على أساس فطري.
  2. اعتمد القرآن على الفطرة، وخاطب الناس بما يتفق معها - أي بما يتفق مع الفطرة.
  3. اعتمد القرآن في الوقت نفسه على الأساس العقلي.
  4. لقد اعتمد القرآن على العقل، وخاطب العقول.

خامسًا: أورد الشيخ تقي الدين - رحمه الله - أمثلة متعددة من سور القرآن الكريم تدل على أن منهج القرآن اعتمد على العقل، وخاطب العقول:

  1. قال تعالى: (إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ لَن يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَإِن يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَّا يَسْتَنقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ). (الحج 73) ‎
  2. وقال تعالى: (‏فَلْيَنظُرِ الْإِنسَانُ مِمَّ خُلِقَ ‎(5)‏ خُلِقَ مِن مَّاءٍ دَافِقٍ ‎(6) يَخْرُجُ مِن بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ). (الطارق5-7)
  3. وقال: (فَلْيَنظُرِ الْإِنسَانُ إِلَىٰ طَعَامِهِ ‎(24)‏ أَنَّا صَبَبْنَا الْمَاءَ صَبًّا ‎(25)‏ ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا ‎(26) فَأَنبَتْنَا فِيهَا حَبًّا ‎(27)‏ وَعِنَبًا وَقَضْبًا ‎(28)‏ وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا ‎(29)‏ وَحَدَائِقَ غُلْبًا ‎(30)‏ وَفَاكِهَةً وَأَبًّا). (عبس24-31)‎
  4. وقال: (أَفَلَا يَنظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ ‎(17)‏ وَإِلَى السَّمَاءِ كَيْفَ رُفِعَتْ ‎(18)‏ وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ ‎(19)‏ وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ). ‎(الغاشية20)‏
  5. وقال: (وَفِي أَنفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ). (الذاريات21) ‎
  6. وقال: (أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ). (النمل 62)

سادسًا: يذكر الشيخ تقي الدين - رحمه الله - خلاصة البحث مبينًا تأثير منهج القرآن على النفس البشرية، وأبرز خصائصه، وميزاته في ثلاث نقاط أساسية فيقول:

  1. "وهكذا يسير منهج القرآن في إثبات قدرة الله، وعلمه، وإرادته على أساس الفطرة، والعقل.
  2. ويقول: وهذا المنهج يتفق مع الفطرة، ويُشعِر كل إنسان بأعماق نفسه بالاستجابة له، والإصغاء إليه، حتى الملحد يعقله، ويعنو - أي يخضع له -.
  3. ويقول: وهو منهج يوافق كل إنسان لا فرق بين الخاصة، والعامة، وبين المتعلم، وغير المتعلم".

أيها المؤمنون:

نَكتَفي بِهذا القَدْرِ في هَذِه الحَلْقة، مَوعِدُنَا مَعَكُمْ في الحَلْقةِ القادِمَةِ إنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى، فَإِلَى ذَلِكَ الحِينِ وَإِلَى أَنْ نَلْقَاكُمْ وَدَائِمًا، نَترُكُكُم في عنايةِ اللهِ وحفظِهِ وأمنِهِ، سَائِلِينَ الْمَولَى تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَن يُعزَّنا بِالإسلام، وَأنْ يُعزَّ الإسلام بِنَا، وَأن يُكرِمَنا بِنَصرِه، وَأن يُقِرَّ أعيُننَا بِقيَامِ دَولَةِ الخِلافَةِ الرَّاشِدَةِ الثَّانِيَةِ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ فِي القَريبِ العَاجِلِ، وَأَن يَجعَلَنا مِن جُنُودِهَا وَشُهُودِهَا وَشُهَدَائِها، إنهُ وَليُّ ذلكَ وَالقَادِرُ عَلَيهِ. نَشكُرُكُم ، وَالسَّلامُ عَليكُم وَرَحمَةُ اللهِ وَبَركَاتُه.

إعداد الأستاذ محمد أحمد النادي

More from null

Bir Kitap Üzerine Düşünceler: "İslami Psikolojinin Temellerinden" - On Beşinci Bölüm
November 14, 2025

Bir Kitap Üzerine Düşünceler: "İslami Psikolojinin Temellerinden" - On Beşinci Bölüm

Bir Kitap Üzerine Düşünceler: "İslami Psikolojinin Temellerinden"

Hazırlayan: Muhammed Ahmed en-Nadi

On Beşinci Bölüm

Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'a, salât ve selâm muttakilerin önderi, peygamberlerin efendisi, âlemlere rahmet olarak gönderilen Efendimiz Muhammed'e, âline ve ashabının tamamına olsun. Ey merhametlilerin en merhametlisi, bizi de onlarla birlikte kıl, bizi de onların zümresinde haşret.

Değerli dinleyicilerimiz, Hizb-ut Tahrir Medya Bürosu radyosunun dinleyicileri:

Esselamu aleyküm ve rahmetullahi ve berakatuhu. Bu bölümde, "İslami Psikolojinin Temellerinden" kitabına yönelik düşüncelerimize devam ediyoruz. İslami kişiliğin inşası, İslami zihniyete ve İslami psikolojiye özen gösterilmesi adına, Allah'ın yardımıyla deriz ki:

Ey Müslümanlar:

Geçen bölümde demiştik ki: Müslümanın, kardeşine gıyabında dua etmesi de sünnettir, aynı şekilde kardeşinden kendisine dua etmesini istemesi de sünnettir. Kardeşini sevdikten sonra onu ziyaret etmesi, onunla oturup kalkması, onunla Allah için iletişim kurması ve ona cömert davranması da sünnettir. Müslümanın, kardeşini sevindirmek için hoşuna gidecek şekilde karşılaması menduptur. Bu bölümde ek olarak diyoruz ki: Kardeşine hediye vermesi menduptur, Ebu Hureyre'nin Buhari'nin Edebü'l-Müfred'inde, Ebu Ya'la'nın Müsned'inde, Nesai'nin el-Küna'sında ve İbn Abdülber'in et-Temhid'inde rivayet ettiği hadise göre. Iraki: Senedi iyidir demiştir. İbn Hacer Telhisü'l-Habir'de: Senedi hasendir demiştir. Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Hediyeleşin ki birbirinizi sevin."

Ayrıca, hediyesini kabul etmesi ve ona karşılık vermesi de menduptur. Buhari'nin Aişe'den rivayet ettiği hadiste şöyle demiştir: "Resulullah (s.a.v.) hediyeyi kabul eder ve ona karşılık verirdi."

İbn Ömer'in Ahmed, Ebu Davud ve Nesai'de rivayet ettiği hadiste şöyle demiştir: Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Allah'a sığınandan sığınmayı esirgemeyin, Allah adına isteyene verin, Allah adına yardım dileyene yardım edin, size bir iyilik yapana karşılık verin. Eğer bir şey bulamazsanız, ona dua edin, ta ki ona karşılık verdiğinizi anlayıncaya kadar."

Bu kardeşler arasındadır ve halkın yöneticilere hediyeleriyle alakası yoktur, çünkü o rüşvet gibidir, haramdır. Karşılık vermekten biri de: Allah sana hayır versin demektir.

Tirmizi, Üsame b. Zeyd'den (r.a.) rivayet etti, hasen sahih dedi. Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kime bir iyilik yapılır da o da iyilik yapana: "Allah sana hayır versin" derse, o zaman övgüde bulunmuş olur." Övgü şükürdür, yani karşılıktır, özellikle de bundan başka bir şey bulamayanlar için. İbn Hibban'ın Sahih'inde Cabir b. Abdullah'tan rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: Peygamber (s.a.v.)'i şöyle derken duydum: "Kim bir iyilik görür de karşılığında övgüden başka bir şey bulamazsa, o zaman ona şükretmiştir. Kim de onu gizlerse, o zaman nankörlük etmiştir. Kim de batılla süslenirse, o zaman yalan elbisesi giymiş gibidir." Tirmizi'de hasen bir senetle Cabir b. Abdullah'tan rivayet edildiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kime bir şey verilirse, karşılığını versin. Eğer bulamazsa, o zaman onu övsün. Kim onu överse, o zaman ona şükretmiştir. Kim de onu gizlerse, o zaman nankörlük etmiştir. Kim de kendisine verilmemiş bir şeyle süslenirse, o zaman yalan elbisesi giymiş gibidir." Atıyye'yi inkâr etmek, onu örtmek ve gizlemek demektir.

Sahih bir senetle Ebu Davud ve Nesai, Enes'ten rivayet ettiler: "Muhacirler, ey Allah'ın Resulü, Ensar bütün ecri aldı, biz hiçbir kavmi onlardan daha çok verende, daha az bir şeyde daha iyi teselli edende görmedik ve gerçekten de ihtiyaçlarımızı karşıladılar, dediler. Resulullah (s.a.v.): Onları bununla övmüyor ve onlar için dua etmiyor musunuz? buyurdu. Onlar: Evet, dediler. Resulullah (s.a.v.): İşte o, ona denktir buyurdu."

Müslüman, az olana çok olana şükrettiği gibi şükretmeli ve kendisine iyilik yapan insanlara şükretmelidir. Abdullah b. Ahmed, Zevaid'inde hasen bir senetle Numan b. Beşir'den rivayet ettiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Az olana şükretmeyen çok olana da şükretmez, insanlara şükretmeyen Allah'a da şükretmez. Allah'ın nimetinden bahsetmek şükürdür, onu terk etmek küfürdür. Cemaat rahmettir, ayrılık azaptır."

Sünnetten biri de kardeşine bir iyilik için veya zorluğu kolaylaştırmak için şefaat etmektir. Buhari'nin Ebu Musa'dan rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: "Peygamber (s.a.v.) oturuyordu, o sırada bir adam geldi ve bir şey istedi veya bir ihtiyacını dile getirdi, yüzünü bize döndürdü ve şöyle buyurdu: Şefaat edin ki ecirlendirilesiniz ve Allah, peygamberinin diliyle dilediğini hükmetsin."

Müslim'in İbn Ömer'den, onun da Peygamber (s.a.v.)'den rivayet ettiğine göre, şöyle buyurmuştur: "Kim bir Müslüman kardeşine bir iyilik veya zorluğu kolaylaştırmak için bir sultana ulaşmasına vesile olursa, ayakların kaydığı günde sıratı geçmeye yardım edilir."

Müslümanın, kardeşinin onurunu gıyabında savunması da menduptur. Tirmizi'nin rivayet ettiğine göre, bu hadis hasendir, Ebu Derda'dan, Peygamber (s.a.v.)'den rivayet ettiğine göre, şöyle buyurmuştur: "Kim kardeşinin onurunu savunursa, Allah da kıyamet gününde onun yüzünden ateşi uzaklaştırır." Ebu Derda'nın bu hadisini Ahmed rivayet etmiştir ve senedinin hasen olduğunu söylemiştir, aynı şekilde Heysemi de böyle söylemiştir.

İshak b. Rahuye'nin Esma bint Yezid'den rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: Resulullah (s.a.v.)'i şöyle derken duydum: "Kim kardeşinin onurunu gıyabında savunursa, Allah'ın onu ateşten azat etmesi haktır."

Kudai, Müsnedü'ş-Şihab'da Enes'ten rivayet ettiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kim kardeşine gıyabında yardım ederse, Allah da ona dünyada ve ahirette yardım eder." Kudai bunu İmran b. Husayn'dan şu ekleme ile rivayet etmiştir: "Ve o, ona yardım etmeye muktedirdir." Ebu Davud ve Buhari'nin Edebü'l-Müfred'inde rivayet ettiğine göre, Zeyn Iraki: Senedi hasendir demiştir, Ebu Hureyre'den, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Mümin müminin aynasıdır, mümin müminin kardeşidir, nerede karşılaşırsa karşılaşsın, onun kayıplarını önler ve onu arkasından korur."

Ey Müslümanlar:

Bu bölümde ve bir önceki bölümde geçen şerefli nebevi hadislerden öğrendiniz ki, kim Allah için bir kardeşini severse, onu sevdiğini ona haber vermesi ve bildirmesi sünnettir. Müslümanın, kardeşine gıyabında dua etmesi de sünnettir. Aynı şekilde kardeşinden kendisine dua etmesini istemesi de sünnettir. Kardeşini sevdikten sonra onu ziyaret etmesi, onunla oturup kalkması, onunla Allah için iletişim kurması ve ona cömert davranması da sünnettir. Müslümanın, kardeşini sevindirmek için hoşuna gidecek şekilde karşılaması menduptur. Müslümanın, kardeşine hediye vermesi menduptur. Ayrıca, hediyesini kabul etmesi ve ona karşılık vermesi de menduptur.

Müslüman, kendisine iyilik yapan insanlara şükretmelidir. Sünnetten biri de kardeşine bir iyilik için veya zorluğu kolaylaştırmak için şefaat etmektir. Kardeşinin onurunu gıyabında savunması da menduptur. Öyleyse, Rabbimizin sevdiği ve razı olduğu gibi olmak için bu şer'i hükümlere ve diğer İslam hükümlerine bağlı kalalım ki, Rabbimiz bizde olanı değiştirsin, hallerimizi düzeltsin ve dünya ve ahiretin hayırlarına nail olalım?!

Değerli dinleyicilerim: Hizb-ut Tahrir Medya Bürosu radyosunun dinleyicileri:

Bu bölümde bu kadarıyla yetiniyoruz, gelecek bölümlerde düşüncelerimize devam edeceğiz inşallah Teâlâ, o zamana kadar ve sizinle buluşana kadar sizi Allah'ın himayesine, korumasına ve güvenliğine bırakıyoruz. Bizi dinlediğiniz için teşekkür ederiz. Esselamu aleyküm ve rahmetullahi ve berakatuhu.

Orijinali Görüntüle
Ey Müslümanlar Biliniz! - Bölüm 15
November 14, 2025

Ey Müslümanlar Biliniz! - Bölüm 15

Ey Müslümanlar Biliniz!

Bölüm 15

Hilafet devletinin yardımcı organlarından biri de, halifenin kendisiyle birlikte atadığı, hilafetin yükünü taşımada ve sorumluluklarını yerine getirmede ona yardımcı olan vezirlerdir. Hilafetin yüklerinin çokluğu, özellikle de hilafet devleti büyüyüp genişledikçe, halife bu yükü tek başına taşıyamaz hale gelir ve sorumluluklarını yerine getirmede kendisine yardımcı olacak birine ihtiyaç duyar. Ancak, İslam'daki vezir anlamı ile, günümüzdeki demokratik, kapitalist, laik veya diğer sistemlerdeki vezir anlamı karışmaması için, "vezir" kelimesini sınırlamadan kullanmak doğru değildir.

Orijinali Görüntüle